Театрдың әр маусымы – бір тарих

Пятница, 13 Сентябрь 2019 03:46

Қыркүйектің 17-жұлдызында Ж.Шанин атындағы қазақ академиялық драма театры 86-шы театр маусымының шымылдығын түреді. Осы орайда театр директоры Қайрат Қарғабаев пен ұжымның көркемдік жетекшісі Тимур Ахметовке алдағы маусым жайлы бір-екі сауал қойған едік.

Каргабаев Кайрат

Жұмат Шаниннің ескерткіші бой көтереді

- Қайрат Жайлауұлы, 86-шы театр маусымы несімен ерекшеленбек? Көрерменге ұсынар жаңалықтарыңыз бар ма?

- Биылғы маусымның шымылдығын Абай Құнанбаевтың 175 жылдығына арналған өлең шумақтарынан үзінді оқу эстафетасына орай «Желсіз түнде жарық ай» әдеби-музыкалық толғауымен ашпақпыз.

Қойылымның сахналық нұсқасын жасаған – режиссер Республикалық «Еңлікгүл» және Ш.Айтматов атындағы Халықаралық сыйлықтардың лауреаты Қуандық Қасымов.
Көркемдік жетекшілікке Тимур Нұралыұлының тағайындалғанына бірнеше ай ғана болса, менің театрына басшылығына келгеніме екінші айдың жүзі енді болды.

Бұған дейін жоспарланған дүниелер ішінара өзгеріске ұшырауда. Бүгінде сырттан режиссер шақырып, өзгеше форматтағы қойылымдар қойсақ деген ниеттеміз. Көрермен көңілінен шыққан қойылымдарды алыс-жақын шетел театрлары мен басқа қалалардағы өнер ордаларында көрсету мақсатында келіссөздер жүргізу үстіндеміз. «Асатпай жатып құлдық» демейік, нәтижесін уақыты келгенде көре жатарсыздар.

- Келер 2020 жылы «Шымкент қаласы – ТМД елдерінің мәдени астанасы» атанбақ. Бұл ауқымды шараға «Шанин» театрының дайындығы қалай?

- Жыл сайын республикалық, Халықаралық театр фестивальдері Қазақстанның басқа қалаларында өткізіліп келеді. Осы уақытқа дейін біздің Шымқалада мүлде өткізілмепті. Өз тарапымыздан мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы басшысына келесі жылдың наурыз, сәуір айларында «ТМД елдерінің театр фестивалін» Шанин театрында өткізсек деген ұсыныс тастадық. Байқау аясында ТМД елдері драматургтерінің туындыларын көрерменге ұсынсақ деген ойымыз бар.

Мәдениет министрлігімен келісе отырып, сүбелі өнер фестивалі біздің Шымкент қаласында өткізілсе деген жоспарды қолға алдық. Неге десеңіз, біздің шаһарда бес бірдей театр бар. Оған ұжымымыздың шығармашылық, материалдық әлеуеті толық жетеді. Егер жүзеге асып жатса, бұл бастамамыз бауырлас елдерге деген сыйластық әрі шығармашылық қарым-қатынастың алтын көпірі болмақ.

Биыл театрымызға 85 жыл толып отыр. Мен басшылық қызметке келгенге дейін айтулы мерекені ұйымдастыру мәселесі кейінге шегеріліп жүріпті. Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына «ТМД елдерінің мәдени астанасы» атануымызға орай бір күнді біздің театрға арнасаңыздар» деген ұсыныс білдірдік.

Бұған дейін театр ғимаратының алдынан қазақ театр өнерінің негізін қалаушы, Қазақстанның Халық әртісі, режиссер, драматург, Жұмат Шаниннің ескерткішін орнату туралы ұсыныс айтылған болатын. Бұл бағытта біраз жұмыстар атқарылуда. Қалалық мәслихат депутаттары ұсынысымызды қолдап, оны жүзеге асыруға кәсіпкерлерді жұмылдырмақшы. Айтулы өнер тарланының ескерткіші орнатылып, жаңа репертуарлар дайындасақ, көрме залын жасақтасақ деген жоспарымыз бар.

- Бұл маусымда қызықты да маңызды жаңалық көп болатын секілді. Сырттан режиссер шақыру, басқа елдердің драматургтерінің шығармаларын сахналау, өзге қалалардың театрларын қонаққа шақыру, т.с.с. Ал сіздердің шығармашылық труппаның гастрөлдік сапарлары қай бағытта болмақ?

- Бұған дейін біздің шығармашылық ұжым Нұр-Сұлтан және Қызылорда қалаларына гастрөлдік сапармен барып қайтты. Алдағы уақытта Алматы, Жамбыл облыстарының көрермендері өнерімізді тамашаласа деген ниеттеміз. Бұдан бөлек, кәсіби мамандарды, театр сыншыларын арнайы шақырып, шығармашылық құрамға шеберлік сабағын өткізу де ойымызда бар.

Дыбыс режиссері, дыбыс операторы дейтін мамандардың жетіспеуі көп мәдениет мекемелеріне тән нәрсе. Оған оқытатын оқу орындары да аз. Біздегі бұл жұмысты атқарып жүргендердің дені әуесқой кадрлар. Президент Қ.Ж.Тоқаевтың Жолдауынан кейін театр қызметкерлеріне қамқорлық күшейсе, шаңырағымыз оқуды жаңадан бітірген жастармен толығар деген үміттеміз.

Біздің тәжірибелі әртістеріміз М.Әуезов атындағы ОҚМУ-дің «Өнер» факультетінің студенттеріне дәріс береді. Студенттер алған ілімін бізге келіп іс-тәжірибе жүзінде сахнадан өтеді. Қойылымдағы көпшілік авансценаларға қатысып, театр өмірінен тәжірибе жинайды.

Биылғы «Жастар жылына» орай, Қозы Көрпеш-Баян сұлу күнінде жас әртістеріміз «Махаббат формуласы» атты сазды-лирикалық кеш өткізді. Бұл қойылым да көрерменін тауып, жақсы бағасын алды.
Енді аталған оқу ордасымен меморандум түзіп, ойға алған жоспарымызды жүйелесек деген ойдамыз. Бұдан бөлек ОҚМУ-дің студенттерімен штаттан тыс жұмыстар жүргізсек, режиссерлік лаборатория ашсақ деп отырмыз.

Көрерменнің басты талабы – жақсы қойылым

IMG 0246

Театрдың көркемдік жетекшісі Тимур Ахметов жаңа 86-маусымның ерекшеліктеріне шығармашылық, көркемдік тұрғыдан жауап берді.

- Жаңа басшымыз Қайрат Жайлауұлы екеуміз үшін бұл – алғашқы маусым. Сондықтан оның жауапкершілігі өте жоғары. Жаңа маусымға қызу дайындық үстіндеміз. Әлгінде айтылғандай, театр маусымы «Желсіз түнде жарық ай» қойылымымен ашылмақ. Бұл әдеби-музыкалық шара Абай Құнанбайұлының 170 жылдығы кезінде ақын шығармаларының желісімен сахналанған.

Аталған спектакль уақтысында репертуардан түскен. Белгілі бір себептерге байланысты үш жылдан бері тоқтап қалған болатын.

Жұмыстан шыққан бір-екі актерлеріміздің орнына актерлер қосып, сол декорация, сол режиссуралық шешіммен қайтадан сахналадық. Абайдың көңіл толқытар өлеңдері, шығармалары, әндері, Абай мен Тоғжанның махаббаты кез келген көзі қарақты көрерменді бей-жай қалдырмайтыны рас.

Жалпы бұл маусым несімен ерекшеленеді? Қазақстанның халық әртісі, профессор Ерғали Оразымбетов бірнеше жыл бойы «Шанин» театрының көркемдік жетекшісі, бас режиссері, директоры қызметтерін атқарған кезеңде қойған бірқатар спектакльдері кезінде көрермен көзайымына айналғаны белгілі.

Ол туындылар уақытында театр байқауларында жүлделі орындарға ие болып, театрымыздың мерейін үстем еткен кездері аз емес. Алайда он шақты жылдан бері ол спектакльдерде ойнаған актерлердің жастары есейіп кетуіне байланысты және басқа түрлі себептермен репертуарға енбей келген. Енді көрермен сол «жоғалтып» алған қойылымдарымен қайта қауышпақ. Соның бірі – әкемтеатрдың талантты режиссері, білікті маман Әубәкір Рахымовтың «Бес бойдаққа бір той» (авт. Тынымбай Нұрмағамбетов) комедиясын қайыра өңдеп, жаңа маусымда көрерменге ұсынбақпыз.

Кезінде театр сахансында қазақ вальсінің королі Шәмші Қалдаяқовқа арналған екі спектакль қойылған. Бірі – Исраил Сапарбайдың «Сыған серенадасы», екіншісі марқұм Әбілда Аймақтың «Шәмшінің сағынышы». Осы екеуінің біреуін қайтадан көрерменге ұсынатын боламыз.

- Байқаймыз, «Шанин» театры да өткенді тірілтіп, рухани жаңғырып жатқанға ұқсайды. Дей тұрғанмен биыл жаңа спектакль көре аламыз ба?

- Биылғы маусымда атқарылатын жұмыс шаш етектен. Жылдың соңына дейін бір комедия және бір көңілді мелодрама сахналауды жоспарлап отырмыз. Бұйыртса, қазан және қараша айында екі жаңа қойылымды тамашалайтын боласыздар.

Театрымыздың репертуарына Қазақстандағы белді режиссерлердің қолтаңбасы қалатын татымды еңбектер енгізсек деген мақсатымыз бар. Материал таңдауда көрерменнің ішкі сұранысына жауап беретін дүниелерді іздестіріп жатырмыз. Өйткені, қазір театр мен көрерменнің арасын көзге көрінбейтін алшақтық бөліп тұрған сияқты.

- Иә, ол алшақтық бүгін пайда болған жоқ. Қазір театрға көрерменнің келуі қалай?

- Әр кезде әрқалай. Бұрындары залдың жартысы әрең толатын. Оған бірінші себеп ғимаратымыздың қаланың орталығынан Нұрсәт шағынауданына ауысқандығы деп ойлаймыз.

Қазір, құдайға шүкір, Нұрсәтте де тұрғындар көбейді. Алдыңғы жылдары біз автопарктермен арнайы сөйлесіп, кешкі сағат 20.30-ға маршрут қойдыратынбыз. Бүгінде кешкілік қойылымнан шыққан соң үйге қайтатын қоғамдық көліктер қатары көбейді. Әкімдіктің бұл бағыттағы жұмысы бізді қатты қуантуда.

Сең қозғалды. www.ticketon.kz сайтымен келісімшартқа отырдық. Енді билетті онлайн түрде сатып алуға мүмкіндік бар. Көрерменнің басты талабы – жақсы қойылым, ұтымды режиссура, сәтті драматургия және әртістің шеберлігі. Театр өнерінің синтездік табиғаты төрт жағы тең болса, көрермен қай уақытта болса да табалдырығымызды босатпайды деп ойлаймын. Биылғы маусымнан үміт көп деп отырғаным да сол.

«Қазақстан халқының тілдері күні» мерекесі аясында шаһарымызда өткен шаралар «Мемлекеттік тіл – менің тілім» атты қалалық форумға жалғасты. Шымкент қаласы тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы мен «Рухани жаңғыру» жобалық кеңсесі ұйымдастырған шарада қала әкімі Ерлан Айтаханов жиналған қауымды айтулы мерекемен құттықтады.

 DSC8791

«Жазушы Мұхтар Шаханов ағамыз «Тіл - әр ұлттың ең ұлы анасы» - деп бекер айтқан жоқ. Мемлекетімізде жүргізіліп жатқан саясаттың негізінде барлық ұлт өкілдеріне өзінің тілін дамытуға, салт-дәстүрін нығайтуға жағдай жасалған. Бізде мемлекеттік тіл – қазақ тілі. Күні кеше Президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы халыққа Жолдауында мемлекеттік тіл ұлтаралық қатынас тіліне айналуы керектігін баса айтты.

Сондықтан біз осы бағытта жұмыс істеуіміз керек. Бүгінгі мерекені тек қана бір күндік іс-шара ретінде қарамай, оған тұрақты мән беріп, қаланың іс-шаралар жоспарына енгізуіміз қажет», – деді қала әкімі.

Ал «Шымкент келбеті» газеті бас редакторының орынбасары, «Қазақстанның құрметті журналисі» Асхан Майлыбаева мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру тұрғысында әлі де шешімін күткен шаруалар бар екенін айтты. «Көшелердегі кейбір жартыкеш жарнамалар мен сақау баланың тіліндей түсініксіз аудармаларды көргенде қынжылатынымыз рас.

Өкінішке орай, өз тілін өгейсініп, қазақша сөйлеуге арланатын жастар да кездеседі. Әрине, басқа тілді меңгеруге ешқандай шектеу жоқ. Бірақ, «өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте!» деп Қадыр ақын айтқандай, ұлттық рухымызды аласартпасақ, тіліміздің тұғыры да, қадірі де ешқашан төмендемейді, - деді тіл жанашыры.

Форум аясында мемлекеттік тілдің дамуына өзіндік үлесін қосып жүрген қаламыздағы тіл жанашырлары марапатталды. Солардың ішінде Корей этномәдени орталығының мүшесі, Шымкент қалалық №88 мектеп мұғалімі Тимур Пак сахнаға шығып, қазақша ағыла сөйлеп, Абайдың «Сегіз аяқ», «Желсіз түнде жарық ай» әндерін қиюын келтіріп орындағанда көпшілік сүйсіне қол соқты.

Ал Шымкент қаласы №3 өрт сөндіру бөлімі бастығының орынбасары, азаматтық қорғау капитаны Вячаслав Письменский бала кезінде домбыра аспабын үйрене алмағанын, енді қос бүлдіршін қызын қазақтың ұлттық аспабын меңгеруге баулығысы келетінін айтты. Оның бұл ойын осы форумға дайындық барысында білген Асхан Майлыбаева Вячеславқа ұлттық нақышпен өрнектелген домбыра сыйға тартты.

 DSC8945

Сонымен қатар жиналғандар Шымшаһардың белсенді де патриот жастарының орындауында Абай шығармаларының негізінде құрылған композиция тыңдады. №18 мектептің оқушысы Назмина халқымыздың қазыналы мұрасына айналған «Қобыланды батыр» жырынан жатқа үзінді оқыды. Талабы таудай оқушы алдағы маусымда өтетін батырлар жырын оқудан республикалық сайыста Шымкенттің даңқын шығармақ. 

Елімізде 2013 жылдан бері қыркүйектің екінші жексенбісі Отбасы күні болып белгіленген. Өткен жексенбі Қазақстанда Отбасы күні аталып өтті. Осы орайда біз өнерде де, өмірде де қол ұстасып келе жатқан жұбайлар жұбымен жүздескен едік. Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театрында бес бірдей жұлдызды жұптың бар екенін екінің бірі біле бермеуі мүмкін. «Тәуліктің 24 сағаты бір-біріңізден алшақтамай, барлық уақытты бірге өткізу сіздерді жалықтырмай ма?» деген сұрақты дәл осы кісілерге қоюға болатын сияқты. Соны өздерінен сұрайықшы.

1Z1A3177

САХНА СЫРТЫНДАҒЫ «СИҚЫРШЫЛАР»

Ж.Шанин театры сахнасының сыртындағы «сиқыршылар», яғни, театрдың бас суретшісі Қалтөре Жұмақұлов пен суретші-гримші Бейсенкүл Әлжанованың отау құрғандарына 40 жыл толды. Бұл жұптың отбасылық өмірі қалай басталғанын естісеңіздер, таңғаларсыздар. Себебі, біз, қазіргі «бәрі бірден бола қалса» деп тұратын жастар ондай ауыр өмірге шыдас бермеуіміз мүмкін.

Қалтөре ағай мен Фая апай (театрдағылар бұл кісіні осылай атайды) үйленгеннен бері бір театрда, бір ұжымда жұмыс істеп келеді. Отау құрған кездерінде жас жұбайлардың бастарында баспанасы болмады. Сөйтіп, театрдың гаражында алты жыл тұрып, жұмыс істеді. Гараж болған соң не жарығы, не жылуы, не суы болмапты. Кейіннен өздері ептеп жөндеп, жарығын, суы мен жылуын да реттеп алған екен.

Жұмақұловтардың қос перзенті сол гаражда дүниеге келген. «Кейіннен театр басшылығы үй берді. Үй деген аты болмаса ол баспананың қалқайған төрт қабырғасы ғана бар еді. Астынан су кетіп, едені отырған үйдің бөлмелерінің қабырғалары қирап, апатты жағдайға түскен. Іші мүлдем күтімсіз күйде. Зағип жандар тұрған үй екен», - дейді Қалтөре ағай. Сол үйді жұмыстан тыс уақытта, ел ұйқыға жатқанша күрделі жөндеуден өткізіп, әктеп, сырлап, еденін қайтадан салып, тәп-тәуір үй етіп алады. Кейіннен сол баспананың қасынан жер үй тұрғызып, тұрмыстарын түзепті.

– Гаражда тұрған кезде балалардың ауырып-сырқайтыны болады. Емханаға барсақ, тұрғылықты мекенжай сұрайды. Гараж десек, ешкім ұқпайды. «Кәдімгідей гаражда тұрасыңдар ма?» деп күлетін еді, - деп Фая апай сол бір қиын күндерді еске алды.

Ал отағасы Қалтөре ағай: «Бізге кейбір адамдар «Үйде де, түзде де, жұмыста да, күндіз, түні біргесіңдер. Бір-біріңнен жалығып кетпейсіңдер ме?» деп таңғалатын. Жұмыстың аты – жұмыс. Ол өзінің кабинетінде, мен өзімнің жұмыс бөлмемде тиісті шаруамызбен айналысудан қол тимейді. Кейде жұмысымды үйге апарып істеуіме тура келеді.

Балалар кішірек кезде олардың у-шуынан суретімді сала алмайтын жағдайда аналарымен бірге «қыдырып келіңдер» деп шығарып салатынмын. Әйткенмен, «тыныштық орнады-ау» деп үстелдің үстіне плакат пен бояу, қылқаламымды шығарып, жұмысқа кіріспек болғаныммен, бірнәрсе жетіспей тұрғандай, ештеңеге қолым бармай, теңселіп жүріп аламын. Сөйтсем, шығармашылығыма балаларымның шуының өзі шабыт береді екен ғой, - дейді кейіпкеріміз.

Иә, тату үйдің тамағы тәтті. Отбасы атты алтын ордада еркек – үйдің туы, әйел – үйдің гүлі емес пе?! Қалтөре ағайымыз кейінірек Мәскеудегі ВГИК-ке оқуға түсуге мүмкіндік туғанда да үйін, әйел, бала-шағасын тастап кетуге қимай, осында қалған. Бұл да махаббатты, сүйіспеншілікті бәрінен жоғары қойған кейіпкеріміздің өмірінің бүгінгі жастарға үлгі боларлық бір қыры деп айтсақ болады.

ЕҢ ҮЗДІК ОТБАСЫЛЫҚ ЖҰП

Ж.Шанин театрын сәні де, салтанаты да жарасқан отбасылар ошағына айналған жылы ұяға теңеуге болады. ҚР халық әртісі, режиссер, марқұм Ерғали Оразымбетов 2003-2009 жылдары М.Әуезов атындағы ОҚМУ-дің «Өнер» факультетінен бір топ талантты жас буынды осы ұжымға алып келген екен. Оның ішінде Сержан Құттыбаев, Руслан Нұрманов, Бақытжан Дәулетжанов пен олардың жұбайлары бар. Бұлардың өмір жолын тағдыр ғана емес, театр да тоғыстырған.

Өнер ошағына барғанымызда қызметкерлер кіретін есіктің алдында белгілі әртістер Руслан Нұрманов пен оның жұбайы Жәудір Сарыпбекова тұр екен. Жәудірдің қолында кіші ұлы, жанында тұңғышы ойнап жүр. «Жалпы, біздің театр, әсіресе, сенбі, жексенбі күндері кішігірім балабақшаға айналады», - деп күлді Жәудір. «Әртістердің балалары осында өседі» дегенді естуші ек. Расында, солай екен ғой деген ой түйдік.

Руслан-Жәудір

Жуырда Серік Таласовтың режиссерлігімен жарыққа шыққан «Гарантия» фильмінде ерлі-зайыптының рөлін сомдаған Руслан мен Жәудірді дүйім республика таниды десек, артық айтқандық емес. Бұдан басқа да көптеген сериалдарға, «Асыл арнаның» бейнероликтеріне түскен жұлдызды жұп таяуда «Астана» арнасынан көрсетілетін «Киелі бесік» сериалында да жұбайлардың рөлі берілген. Бір қызығы, екі әртіске театрда да, кинода да ерлі-зайыптының рөлі бұйырады.

Театр сахнасында «Әлия» қойылымында Ерлан мен Әлияның, «Гамлетте» Гамлет пен Офелияның, «Пай, пай, жас жұбайларда» Қасым мен Зәурештің рөлдерін ойнайды. Сәйкестік пе әлде сәттілік пе?! Театр күніне орай «Ең үздік әйел бейнесі» және «Ең үздік ер бейнесі» номинациясы осы жұпқа бұйырыпты.

– Шығармашылық жұмыста екеуміздің ерлі-зайыпты екенімізді кейіннен біліп, таңқалып жататындар да бар. Режиссер біздің партнерлік үйлесіміміздің жарасатынын айтады. Түсірілім барысында өз рөлдеріміз шынайы шығып, жарқырап көрінсек, кейде күнделікті өмірде балалар ауырады, болмаса әйтеуір, бір сәтсіздікке ұрынып қаламыз. Негізі «тіл-көз» деген болады» дейтін сөз рас та шығар. Кім білсін... - дейді өздері.

Руслан мен Жәудір 2011 жылы шаңырақ көтерген. Бүгінде үш перзенттің ата-анасы.

– Әртіс емес, басқа адаммен жұп жарастырғанда қалай болар еді, елестетіп көрдіңіздер ме? – дедік ерлі-зайыптыға.
– Басқа саланың адамын таңдағанда Жәудірді дәл бұлай еркін жүргізбес еді, - деп қысқа қайырды отағасы.

– Сіздер үлкен ұжымда, қарашаңырақта жұмыс істейсіздер. Мұнда көз де көп, сөз де көп. Қызғаныш деген сезім қылаң беретін кездер болмай ма?
– Алғаш үйленген «ақымақтау» кездерде қызғаныштың жетегіне ілесіп кеткен кездер болмады емес, болды. Қазір барлығын ақыл таразысына саламыз, - деді екеуі де.

Жәудірге «Сіз көп киноларда келінді, отанасын ойнайсыз. Өмірде қандай келінсіз?» деп едік, аузын ашса жүрегі көрінетін әртіс келіншек сырын жасырмай жайып салды.

– Үйдің тірлігіне пысықпын деп өтірік айтпай-ақ қояйын. Менде оған мүмкіндік те жоқ. Келін боп түскенімде қолымнан түк келмейтін. Бірінші рет істеген тамағым картоп қуыру болды. Соның өзін Русланның үйретуімен істегенмін. Сонда да тұзы ащылау болып кетті. Русланның палауы туралы әңгіме бөлек. Жеген адамның аузынан дәмі кетпейді. Мен түсірілімге, не болмаса басқа жаққа кеткенде балаларды уайымдамаймын. Себебі барлығын өзі реттей алатын жолдасым бар. Барған жерімде ашық-жарқын келінмін деп ойлаймын. Ата-енемді өте қатты жақсы көремін. Ол кісілер Жетісайда, төркінім

– Арыста. Бірақ, екі жаққа да баруға уақыт бола бермейді. Өзімнің анам айтпақшы, «Әртіс деген дорбасын асып алып жүре беретін халық» қой, - деді Жәудір жымиып.
«Екі жақсы қосылса, ай мен күндей жарасар» демекші, Руслан мен Жәудірге қарап, жұптары жарасқан бақытты отбасының үлгісін көрдік.

БҮГІНГІНІҢ ҚЫЗ ЖІБЕГІ МЕН ТӨЛЕГЕНІ

2010 жылы Шымкентте Неке сарайы ашылғаны естеріңізде болар? Орталықтың тұсаукесер салтанатына Елбасы Н.Назарбаев келіп, бірнеше жас жұбайдың неке қию рәсіміне қатысып, батасын бергені бар емес пе еді?! Сол ғашықтардың бір жұбы – Ж.Шанин атындағы театрдың қос аққуы – Сержан Құттыбаев пен Мөлдір Зияева болатын. Бұл салтанатқа сол кездегі облыс әкімі Асқар Мырзахметовтен бастап кіл жақсы мен жайсаңдар да қатысқан-ды.

– Ұзату, беташар салтанаты болғанымен, үйлену тойымыз өтпеген, неке куәлігін де алмаған едік. Шымкенттің жастарының атынан шығатын «Қазақтың Қыз Жібегі мен Төлегені» керек деп іздеген екен. Олар бізді суретімізден көріп, сыртымыздан таңдапты. Екеумізді шақыртып, бір түнде киім тігіліп, ертеңіне жарқырап, Елбасының алдында тұрдық.

Расын айтқанда, түс көргендей болдық. Жастық аңғалдық па, бізде қобалжу да болған жоқ. Әйтпесе, бұл деген ғажайып сый, тарихи сәт емес пе? Ешкімнің неке қию рәсіміне Президент қатыспаған шығар, - деген Сержанның сөзін жұбайы жұбайы қоштай кетті.

– Нұрсұлтан Әбішұлының өзі «Өте әдемі жұп екенсіңдер!» деп лебізін білдіріп, «Бақытты болсыңдар!» деп батасын берді. Арнайы сыйлығын табыстады. Мұндай бақыт екінің бірінің маңдайына жазыла бермейді. Осылайша Елбасының батасымен, ата-анамыздың ізгі тілегімен отау құрғанбыз. Елбасының батасын алған жұптың бақытты болмауға хақысы жоқ, - дейді Мөлдір.

Нұрсұлтан Әбішұлы сыйға тартқан теледидар Құттыбаевтардың отбасында ең қымбат дүниедей сақтаулы тұр.

Бір университетте оқығанмен, бұл жұптың да тағдырын театр табыстырған. Өнер ордасында үш жылдай бірге жұмыс істеп, шаңырақ көтерген, әні де, сәні де жарасқан қос ғашықты бақытты жандар деп айтсақ болады. Тоғыз жылдан бері өнер айдынында бірге жүзіп, жұбайлық өмірде екі баланы дүние тәрбиелеп отырған өнегелі отау иелері.

Бір қызығы, Сержан мен Мөлдірге қойылымдарда ғашықтардың рөлі берілмепті. Тек «Мұхаммед Хайдар Дулати» спектаклінде Абдулла мен Ханшаның рөлін ойнайтыны болмаса. Сержан Құрманәліұлы: «Біз сахнада үнемі бірге жүргендіктен, бір-бірімізге бауыр басып кеткенбіз.Өнердің жолы мен «заңын» кез келген адам түсіне бермейді. Кейде кешкі шараларға, мерекелік думандарға шығуға тура келеді.

Мұндайда арамызда ешқандай түсініспеушілік, қызғаныш болған емес», - дейді.
– Біз үшін бірінші орында – отбасы мәселесі маңызды. Қайсы сәтте болмасын отағасы не десе сол болады, - дейді Мөлдір.

КӨПБАЛАЛЫ АКТЕРЛЕР ОТБАСЫ

Театр тарланы Ерғали Оразымбетов «Шанин» театрына әкелген өнерлі жұптың бірі – Бақытжан Дәулетжанов пен Ақмарал Әділбекова. Қос ғашық 2009 жылы шаңырақ көтерген. Бүгінде төрт бала тәрбиелеп отырған көпбалалы отбасы.

2008 жылы Дулат Исабековтің «Мұңлық-Зарлық» қойылымында ағасы мен қарындастың рөлін алып шыққан. Ал сахнада ғашықтар боп ойнау бұл жұпқа да бұйырмапты.

– Жұмыс істегенімнен үйде отырған кезім көп. Арасында баламды көтеріп алып театрға, Бақытжанның соңынан келіп қала беретін едім. Төртіншісін босанғаннан кейін жұмысқа шығам дедім. Бақытжан жұмыстан Алғыс хат, марапаттар алып келгенінде, расын айтсам, қызығып жүрдім. Жұбайым әзілдеп, «Сен жұмысқа шыққаныңмен, театрдың медаль беру, бермеуі екіталай. Ал ұрпақ санын көбейтсең, өкіметтің өзі-ақ мойныңа «Алтын алқа» тағып береді» деп айтатын, -деген Ақмарал ағынан жарылды.

Байқағанымыз, Бақытжан ұстамды, ашылып көп сөйлей бермейді. Бұл отбасының ұстанымы – бірі кәріне мінгенде, екіншісі үндемей қоя салып, ашуын сабырға шақыру екен. «Отағасының жақсы жұмыс істеуіне бар жағдайды жасап, тілеуін тілеп отырамыз. Себебі ол үй шаруасына емес, тек сахнаға ғана жаралған жан, - дейді Ақмарал. «Жақсы жұбай – басыңдағы бақыт» деп айтылғандай, Ақмаралды жар еткен Бақытжанда арман жоқ деп ойладық.

P.S.

«Бақ, қайда барасың – ынтымаққа барамын» деген сөздің мәнісін осы төрт жұпқа қарап ұғуға болады. Жоғарыдағы кейіпкеріміз Қалтөре Жұмақұлов айтпақшы, түсіністік пен татулық болған жерде отбасының іргесі де бекем, жұмыс та жемісті. Әрине, жұбайлық өмірде әртүрлі жағдайдың болатыны заңдылық. Қызғаныш атты қызыл «иттің» де қызығыңды бүлдіруге бейім тұратын кездері кездесіп қалатыны жасырын емес.

Өмір болған соң бірде жетіп, бірде жетпей жататын тіршілік бар емес пе? Мәселен, Руслан мен Бақытжан он жылдан бері театрдың бір бөлмелі жатақханасында тұрып келеді. Бірақ, «еш уақытта олардың аузынан «тұрмыс қажытты» деген сөз естімеппіз» дейді әріптестері. Таяуда ғана Президент Қ.Тоқаев өзінің халыққа арнаған Жолдауында мәдениет саласы қызметкерлеріне қолдаудың күшейетінін мәлімдеді ғой.

Енді үй-күйсіз жүрген театр қызметкерлеріне де қамқорлық жасалады деген үміттің оты тұтанды. Шынын айтқанда, материалдық жағынан асып-тасып жатқандардың да бәрі бақытты өмір сүреді, төрт құбыласы түгел деп кім айтады? Байлықтың да ынтымақ-бірліктің орнын толтыра алмай жүргенін өмір өткелдерінен көріп жүрміз...

Бір-бірін қабақпен түсініп, бақытты ғұмыр кешіп жатқан кейіпкерлеріміздің өмірінен осыны байқадық.

Кітапханада – coworking орталығы

Пятница, 06 Сентябрь 2019 04:43

Шымкентте Қазақстан халқының тілдері күні мерекесі 4-11 қыркүйек аралығында қала көлемінде апта бойы тойланбақ.

коворкинг орталыгы 5

Апталық аясында Абай атындағы орталық кітапханада «Нұр Отан» партиясының қолдауымен жаңа заманауи Bilim ortalygy ашылды.

Бұл орталық кітапхананың 65 жылдық мерейтойына орай пайдалануға берілді. Жаңа заманауи орталықтың ашылуына «Нұр Отан» партиясы Шымкент қаласы филиалы төрағасының бірінші орынбасары Бахадыр Нарымбетов, Қазақстанның құрметті журналисі Байдулла Қонысбек, Шымкент қаласы ардагерлер кеңесінің төрағасы Исамуддин Рысбаев қатысып, тұсауын кесті.

– Қоғам күн санап емес, сағат санап өзгеріп жатыр. Санамыз да өзгеріске түсуде. Жаңару мәселесі барлық салада – өте өзекті. Кітапхана ішінен Bilim ortalygy-ның ашылуын да жаңаруға қадам басу деп қабылдау керек.

Бұл жерден оқырман кітаптың баспадан шыққанын да, электронды түрін де оқи алады. Қажет десе, интернеті де бар, тегін. Кітап оқимын деген оқырманға барлық ыңғайлы жағдай қарастырылды. Абай саябағының маңынан орын тепкен Абай атындағы кітапханаға келіп, кітап оқымау ұят деп есептейміз. Оның үстіне келер жылы Абай Құнанбайұлының 175 жылдығы тойланбақ. Мұның өзіндік символикалық мәні бар, - деді Б.Нарымбетов.

Иә, coworking орталығы әр кітапханаға керек-ақ. Шымкентте мұндай орталық осымен үшінші кітапханада ашылып отыр.

– Бұл орталықтың мақсаты – жастарға мәдени-тынығу жұмысын ұйымдастыра отырып, білімін шыңдау, әдебиетке деген көзқарасын қалыптастыру, жаңа заманауи жаңалықтармен дер кезінде таныстырып отыру, интеллектуалды орта құру. Жастар өзіне қажетті мәліметтің барлығын осы жерден ала алады.

Бұл жерде көпшіліктің сұранысына байланысты мотивациялық мақсаттағы кітаптар көрмеге қойылған. Қажетті ақпаратты алуы үшін компьютермен, интернетпен жабдықталған», - дейді кітапхана әдіскері Гүлжан Садық.
Ал Байдулла Қонысбек өз сөзінде кітапханаға «шаң басып жатпайтын, қолдан қолға тимейтін кітаптардың көп болуын» тіледі.

Келер 2020 жылы Шымкент ТМД елдерінің мәдени астанасы атанбақ. Шырайлы шаһардың өткені мен бүгіні жайлы тарихи-ғылыми дерек ретіндегі жәдігерлерді, өнер туындыларын, мәдени құндылықтарды, рухани мұраларды сақтап, жинақтап, ғылыми-танымдық қызмет атқаратын мекеме – музей мен архив.

Осы орайда ұлттық тарихымыздың қатпар-қатпар қазынасынан сыр шертетін құнды жәдігерлер сақталған Түркістан облыстық тарихи-өлкетану музейіне ат басын бұрғанбыз.

IMG 5046

Шымкент қаласының ортасынан орын тепкен музей қорында 100 мыңнан астам жәдігерлер жинақталған. Осындай мыңдаған тарихи құнды дүниелердің ішінде ілуде бір кездесетін жәдігерлерді де көріп, ерекше әсер аласың. Атап айтсақ, музейге келушілерді қызықтырып һәм таңдандыратын, ерекше назар аудартатын құнды жәдігер – Кенесары Қасымұлының қылышы.

Қылышты 1931 жылы Кенесары ханның немересі Әзімхан Кенесарин өткізген. Темірден жасалған, сабы сүйектен, қынабы былғарыдан. Ұзындығы – 70 см, сабы – 15 см, жүзінің ені – 3-4 см. ХІХ ғасырда бір жүзді болып соғылған, сыртына қарай қайқы болып келетін қылыш.

Жазушы, халықаралық «Алаш» сыйлығының иегері Думан Рамазан «Хан Кененің қылышы» атты мақаласында Кенесары Қасымовтың мылтығы мен сауыты, қылышына қатысты тың деректерді алға тартады. «Кейінгі жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінде Кенесары хан туралы аз жазылған жоқ. «Хан сүйегін іздестіру» жорығы аясында жарияланған мақала-материалдарды айтпағанның өзінде, хан Кененің мылтығы мен сауыты жөнінде келелі әңгімелер қозғалған-ды.

Белгілі ақын Ұлықбек Есдәулет Омбы облыстық өлкетану мұражайынан ханның мылтығын көргендігін тілге тиек етсе, талантты ғалым Кенжехан
Матыжан Кенесары Қасымұлының сауыты туралы әңгіме айтқан-ды. Сауыт бір кездері Қазақстан Республикасының Орталық музейге тапсырылыпты. Бір қызығы – сол сауыт қазір жоқ.

Орталық музей басшылығының айтуы бойынша, пайдалануға жарамсыз болғандықтан есептен шығарылған. Содан ұшты-күйлі жоқ. Жоғалған... Жақында Орталық музей директорының бұрынғы орынбасары, қазіргі Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті мұражайының директоры Кенжехан Матыжан тағы бір жағымды жаңалық айтты. Орталық музейге өткізілген Кенесары сауытының суреті мен тіркеу құжаттарын тауыпты.

– Орталық музейде он сауыт бар, осы сурет арқылы экспертиза жасап, Кенесарының сауытын анықтауға болады. Өйткені сол он сауыттың біреуі хандікі болуы да ғажап емес, – дейді Кенжехан мырза. Хан Кененің мылтығы мен сауыты туралы әңгімелердің ұшығы тарқай бастаған соң, оның қылышы жөнінде де сөздер айтыла бастады. Біреулер Мәскеудің бір мұражайынан көріпті-мыс».

Қылышты музейге өткізген Әзімхан Ахметұлы Кенесарин 1878 жылы Шымкент қаласында туған. 1879 жылы Шымкент қаласындағы училищені бітіріп, Әулиеата уезінің басқармасында хатшы болып істеді. 1921 жылы Сырдария ревкомының хатшысы болып сайланған. Одан соң туған қаласы Шымкентке ауысып, Жер бөлімінде инструктор және бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.

Сол кезден өмірінің соңына дейін Шымкент қаласында тұрды. 1924 жылы учаскеде гидротехник болып қызмет істеді. Содан 1937 жылға дейін Бөген-Шаған су каналын салуға қатысты. 1930 жылдардағы қуғын-сүргін кездері көптеген қазақ зиялылары жазықсыз жазаланды, қамауға алынды. Солардың ішінде Әзімхан Кенесарин де болды. НКВД-нің Оңтүстік Қазақстан облыстық басқармасы 1937 жылы тамыз айының 15-і күні Әзімханды Шымкент қаласындағы үйінде тұтқындап, қамауға алды. Содан үш жарым ай өткенде «алашордашыл, Қоқан автономиясы үкіметінің мүшесі» деген айыптаулармен атылып кетті.

Әзімхан Кенесариннің қысқаша өмірбаянынан ұққанымыз, ол оқыған-тоқығаны бар, көкірегі ояу, көзі ашық кісі болған. Ендеше, бұндай адамның бүйректен сирақ шығарып, жоқтан бар жасауы мүмкін емес. Туған немересінің атасының затын білмеуі, танымауы, шатастыруы тіптен мүмкін емес. Сондықтан бұл қылыштың Кенесарынікі екеніне ешкімнің дауы болмаса керек.

Кенесары ханның белінен қылышын тастамайтыны туралы жазба деректер бар, бірақ оның қылышы туралы нақты сипаттама беретін тарихи құжаттар жоқ. Ханның қылышы біреу болмасы да белгілі. Кенесары әскерінің ерекше белгілері туралы сол заманның өзінде Күрен Абылаев мырза былайша сипаттайды: «Бұл бүлікшілердің бәрі кеуделеріне үш қатар қызыл бау тағып алған.

Сыйлы адамдар мен әскербасылар қызыл қынапты қылыш асынған. Ал Кенесарының өзі орыс полковнигінің әпелетін таққан». Міне, осы жазбадан-ақ Кенесары ордасындағы сыйлы адамдар мен әскербасылар қызыл қынапты қылыш асынғанын білуге болады. Ендеше, Кенесарының қызыл қынапты қылыш ұстауы тарихи шындыққа бір табан жақындай түсетін сияқты.

Дегенмен, осындай жазбалардың өзінен-ақ бұл қылыштың Кенесарынікі екені айқындала берері сөзсіз. Бір қарағанда, бұл қылыш көп қылыштардың бірі сияқты көрінуі де ықтимал. Ал көңіл қойып, зерделеп қарасаңыз, қылыштың мән-маңызына көзіміз анық жете түседі. Сөз жоқ, бағалы зат. Хан Кененің қылышы болуымен де құнды.

Ең бастысы, елдігімізге, тәуелсіздігімізге қауіп төндірген отаршыларға қарсы кезенген қылыш. Арыстандай ақырған алып империяға қарсы сілтенген қылыш. Хан Кененің қолының табы, жауының қаны сіңген тарихи қылыш. Мән-маңызы да осында. Думан Әмірғалиұлы Түркістан облыстық тарихи-өлкетану музейіндегі Хан Кененің қылышына осындай тарихи баға беріпті.

Қылыштан бөлек, музейдің көрме-сөресінде Хан Кененің өзінің және ұлы Сыдық сұлтанның суретінің фотокөшірмесі, Кенесары Қасымовтың Орынбор шекаралық комиссиясының бастығы Г.Ф.Генске 1842 жылы 25-шілдеде төте жазумен өзінің мөрін басып жолдаған хатының фотокөшірмесі, Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс картасының фотокөшірмесі, Абылай ханның мөрімен расталған Уәли ханның хаты (көшірме), Абылай ханның мөрі (фотокөшірме) қойылған. «Бұлардың түпнұсқасы еш жерде сақталмаған», - дейді музей әдіскері Гаухар Қасымова.

Жақсылық еткен алғыс алады

Пятница, 23 Август 2019 04:25

Шымкент қаласының «Арбат» демалыс аймағында «Нұр Отан» партиясы мен Әл-Фараби ауданы әкімдігі және қалалық Адвокаттар алқасы бірлесе ұйымдастырған «Адвокат кеңес береді» акциясы өтті.

390

Түркістан облыстық қоғамдық даму басқармасы ұйымдастырған «Тамыры терең Түркістан» ақпараттық турының құрамымен Төлеби ауданындағы киелі жерлерге сапарымызды Ғайып Ерен Қырық Шілтен әулиеге жалғастырдық.
Сақтардың өте жауынгер халық екендігін естіген Парсы елінің билеушісі қалың әскерімен жеріне баса көктеп кіреді. Бірақ, ұшқан құстың қанаты, шапқан аттың тұяғы талатын сайын далада сақтармен соғысудың реті келмейді. Бұлар қуса сағымға еніп жоқ болып кетеді. Патша «сақтар – өте қорқақ халық екен» дейді. Сонда ақылман уәзірі «сақтармен соғысқыңыз келсе, анау ата-бабасына орнатқан қорған, бал-бал тастарды қиратыңыз» дейді.
Таң қылаң бергенде оянған парсы әскері күн көзін тұтастырып, қалың қоршауда қалғанын көреді. Сонда сақ патшасы: «Біз қанқұмар халық емеспіз. Екі жақтан да қан төгілмесін деп соғысқа бармадық. Бірақ, сіздер біздің ең ардақты ата-анамызға орнатқан ескерткіштерімізді қираттыңыздар. Біз әруақ сыйлаған, қадіріне жеткен елміз. Енді бұл жерден ешқайсыңыз тірі кетпейсіздер, - дейді. Осы аңыз арғы бабаларымыздың еліміздегі қасиетті орындарға деген алғаусыз көңілін білдіреді әрі ұрпағына қызмет етуді аманат етеді.

374

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласының жарық көргеніне де екі жылдан асып барады. Бұл мақала рухани өмірімізге жаңғырудың жаңа лебін ала келді. Барымызды бағалап, жоғымызды түгендеп, ХХІ ғасырдағы жаңа ұлттың, жаңа қазақтың феномені үшін жұмыс істеуге жұмылдыра түсті.
Түркістан облыстық қоғамдық даму басқармасының ұйымдастыруымен «Тамыры терең Түркістан» ақпараттық турына қатысып, біз де көкірек көзімізге нәр кіріп, рухтанып қайттық.

365

Страница 1 из 21