Біз, қазақ баланың болашақта кім болатынына тұсауын кесерде өзімізше болжам жасап жатамыз. Қаз-қаз қадам басқан сәбидің алдына қамшы, домбыра, кітап, көлік кілті, ақша қойып, таңдау жасағанына мәз боламыз. Қылығы шыға бастағаннан «осы баладан бірдеңе шығады-әй!» деп сүйсінеміз. «Қабілетті баланы өз биігінен көрудің бірден бір жолы – оның ақыл-ойын дамыту» дейді белгілі ғалым, ҚР Білім және ғылым министрлігінің екі мәрте Құрмет грамотасын иемденген белгілі математик Ырысбек Мәуіт. Осы ойды өрбіту мақсатымен біз республикалық пән олимпиадаларының жеңімпаздарына жетекшілік жасаған ғалыммен білімді ұрпақ тәрбиесі жайлы сұхбаттасқан едік.

393

Бастау барын бұлақ та біледі

Пятница, 16 Август 2019 07:51

Дала да, қала да әрқашан өзен-көл, суымен сұлу. Әлемдегі Темза, Чикаго, Мәскеу, Сена, өзіміздің ерке Есіл сынды ең әдемі қалалардың көркін еселеп тұрған әйгілі өзендер көп-ақ. Табиғаттың мұндай тартуы Шымкенттегі Қошқар ата өзені – үлкен өзендер қатарын толықтырмағанымен шаһардың шырайын еселей түскені анық.

361

«Бүгінде жетекші елдердің экономикасы, көбіне, жаһандық қалалар немесе мегаполистер арқылы танылады»

Н.Назарбаев.
Қазақстан халқына Жолдауы. 2018 жыл

0ала ш

«Қалалық» атану

Урбанизация, бұл – қала тіршілігі мен тұрмысы және мәдениетінің үстемдікке ие болуы. Бұл тұрғыда «шымкенттік» болу мақсатымен қала аумағына жақын елдімекендерге қоныстанғандар көп-ақ. Мысалы, Ордабасы ауданынан Темірланға, Темірланнан Шұбарсуға немесе Сайрам ауданынан Ақсуға, сосын одан бері Тассай, Пахтакор елдімекендеріне көшіп келгендердің көздегені қала тіршілігіне жақындау болды.

Сол сияқты Төлеби мен Қазығұрт ауданынан да Шымкент қаласының аумағына жақын қоныстанған халық әуелі жұмыс табу мүмкіндігін ескерсе, уақыт өте келе балаларына сапалы білім алуына жағдай жасауды ойлағаны анық. Халықтың «қалалық» болуға ұмтылған ниеті урбанизацияның негізгі көрсеткішіне айналды. Яғни, елдегі қалалық тұрғындардың үлес салмағы қарқынды түрде арта бастады.

Қала халқының табиғи өсімі, елдімекендердің қала статусын алуы, қала маңы аудандарының пайда болуы, ауылды жерден қалаға қарай көшу, қалалық болуға ұмтылу – мұның бәрі урбанизация үрдісінің көрінісі. Бұл тек демографиялық және географиялық құбылыс емес. Мұндай кезде қалалық мәдениет пен қарым-қатынастың қалыптасуынан қоғамның дамығаны айқын көрініс табады.

Сауда-саттық, кәсіпкерлік, қолөнер, ғылым және өндіріс орындарының дамуы қарқын алып, олардың мәдени, саяси міндеттері арта түседі. Бос жұмыс орындарының көбеюі мен ауыл шаруашылығын механизациялау да урбандалуға тән.

Агломерацияға топтасу

Агломерация – урбанизацияның бір ғана процесі. Нақтырақ айтқанда мәдени, тұрмыстық және экономикалық әлеуеті, тыныс-тіршілігі бір-біріне тығыз байланысты елдімекендердің шағын ғана аумаққа шоғырлануы. Мұндай урбанизация үдерісі индустриялық аймақтарға тән, ірі, ядроға айналған қала төңірегінде қалыптасады.

Шымкент – тартылыс күші зор ядро қаланың біріне айналды. Табиғи урбандалу және оның нәтижелі көрініс табуы, халық санының өсуі, өндірістік саланың ілгерілеп, бос жұмыс орындарының көбеюі соның дәлелі. Сондай-ақ, Шымкенттегі миллионнан астам тұрғыннан бөлек, сапалы білім мен медициналық қызметті пайдалануға тартылатын аудан-ауыл тұрғындары да аз емес.

Шымкент қаласынан аудан-ауданға қатынайтын көлік қозғалысының саны да, сапасы да соңғы уақытта күн санап артты. Шымкенттен аудандарға ғана емес, облыстарға, тіпті шетелге де жол жүруге мүмкіндік бар.

Көне шаһар республикалық маңызға ие болғанына да жылдан асты. Миллионды қала мегаполис атанды. Дегенмен, ең жақсы жетістіктердің де өзіндік қиындықтары болады. Халқы тығыз орналасқан ірі қаланың қажеттіліктерін бақылау, назардан тыс қалмауы жүйеге түскенге дейін біршама уақыт кетеді.

Әдемдік тәжірибеде осы уақыт аралығында мегаполисте жұмыссыздық, әлеуметтік жағдайдың төмендеуі, кей шағынаудандарда инфрақұрылымдық жағдайдың өзгеруі немесе мүлде болмауы, экологиялық проблемалар және әлеуметтік мәселелердің көбеюі көрініс табады. Мегаполистің дами түсуі де дәл осы мәселелерді қолға алумен жалғасын табады.

Урбандалу нәтижесінде Шымкент қаласының аумағы бастапқы 40 мың гектардан 117 мың гектарға ұлғайды. Қала маңына іргелес орналасқан 44 елдімекен Шымкент аумағына өтті.
Республикалық маңызы бар қаланың басты мақсаты – сол елдімекендердің инфрақұрылымдық жағдайын қалалық деңгейге жеткізу.

Осы мақсатта Абай ауданында сапалы электр жарығын қосу және табиғи газбен қамту жұмыстары қарқын алса, Қаратау ауданында орталықтандырылған кәріз жүйесі мен сапалы электр жарығын тарту қызу жүріп жатыр. Ал Еңбекші ауданында Төлеби және Сайрам ауданынан енген тұрғын алаптарға жол белгілері орнатылды.

Медицина және қоғамдық көлік қызметінің сапасы артып, табиғатына сай демалыс аймақтары ашыла бастады. Түрлі кәсіпкерлік нысандар өз жұмысын бастап, жергілікті тұрғындарға бос жұмыс орындарын ұсынуда. Әл-Фараби ауданында да урбандалу үдерісімен қалаға жақын орналасып, бүгінде Шымкенттің бір бөлшегіне айналған тұрғын алабтары бар.

Елдімекендерге «қан жүгіреді»

шар

Шымкент қаласынан Ташкентке баратын тас жолының сол жақ бетінде Бадам тұрғын алабы мен Сәуле шағынауданы орналасқан. Сол шағынауданның оңтүстігіне қарай жүріп барсаңыз қырға жетесіз. Жекеменшік үйлер сол қыр басына дейін ғана орналасқан тәрізді. Алайда, тағы сәл жүрсеңіз сай, одан әрі қыратқа жалғасқан жерде Сайрам ауданынан қала аумағына енген шағын елдімекендерді көзіңіз шалады.

– «195-орам», «276-орам», «275-орам» деп аталып кеткен Әл-Фараби ауданына қарасты елдімекендердің жағдайы бүгінде жақсарған. Жергілікті тұрғындар ауызсуды бұған дейін бірнеше шақырымдық жерден тасып ішкен еді, – дейді Әл-Фараби ауданының әкімі Ғ.Мәуленқұлов.

Бадам тұрғын алабынан (195-орам), егжей-тегжей жоспарға сәйкес, жеке тұрғын үй салу үшін 600 жер учаскесі берілген. Қазіргі таңда 300 үй түсіп, халық саны 1280 адамға жетті. Ал, Сайрам ауданынан Сәуле шағынауданына енген 276-орам жаңақұрылыс аумағында шамамен 153 түтін бар.

Халық саны 612 адамды құрайды. Аталған елдімекендерді ауызсу және табиғи газбен қамту туралы ұсынысын аудан әкімі Ғабит Мәуленқұлов қалалық әкімдікке жеткізгенін айтты.

– Инфрақұрылымдық жұмыстардың жобасын жасау мәселесі мәслихатта қаралған соң ғана қазынадан қаражат бөлінбек. ЖСҚ әзірленгеннен кейін құрылыс жұмыстарын күтуге тағы біршама уақыт өтеді. Сондықтан, біз кәсіпкерлердің көмегімен 276-орамға 2 жерден су көзін тартуды ұйымдастырдық, – дейді аудан әкімі.

Кәсіпкер қолдауымен

Аталған елдімекен тұрғындары электр қуатын жеке кәсіпкер Н.Ережеповтің жеке меншігіндегі өндірістік базадан өзара келісіммен жалғанған. Электр бағаналары әзірге стандартқа сай емес. Әл-Фараби ауданы әкімінің орынбасары Дәурен Босымбаевтың айтуынша, кәсіпкерлердің демеушілігімен сапалы электр бағаналары да орнатылған. Қала орталығынан жырақта орналасқанымен Шымкент аумағына қарасты елдімекендердің бүгінгі тіршілігі кешегісінен жақсы болғанының өзі едәуір ілгерілеушілік.

276-орамның ауыл биі Асылбек Есмұрзаев ауызсуды 3 жыл тасып ішкендерін айтты.

– Әу баста қалаға қоныстану үшін Шымкенттен жер іздедік. Қалтамыз көтергені осы аумақ болды. Мұндағы көршілер менен 2 жыл бұрын келіп, 5 жыл сонау Сәуле шағынауданынан тасып ішті ғой суды. Ал менің үй сала бастағаныма 3 жыл болды. Шымкент мегаполис атанған соң бұл жерге қоныстанушылардың қатары да күн санап арта бастады. Адам көбейсе, сұраныс артады.

Өткен жылы ғана алыста жатқан ауыл сияқты едік, қазір топырақ жолымызға тас төселді. Биыл сапалы жарық пен ауызсуға қол жеткіздік. Кәсіпкерлерге айтып, осы жақтың тұрғындары үшін жұмысты ұйымдастырып, басы-қасында жүрген әкімдік қызметкерлеріне алғыс айтамыз, - деді ауыл биі.

Бұрын 5 шақырымнан тасып ішсе, бүгін орам тұрғындарының әрісі 100-200 метрдегі су көзінен тасып ішеді. Дегенмен, алда атқарылар жұмыс әлі де көп.

Қазынадан қаражат қаралып, Бадам және Сәуле шағынауданына қарасты орамдардың инфрақұрылымдық жағдайын жақсарту үшін Шымкент қаласының энергетика және коммуналды шаруашылық басқармасы да бірқатар жұмыстарды қолға алмақ.

Шымкентте бірнеше жылдан бері жалақы қарыздарын өтемей келген 4 кәсіпорын 23 жұмысшыға 16,7 млн теңге көлеміндегі жалақыны толығымен өтеді. Бұл туралы Еңбек инспекциясы және көші-қон басқармасының басшысы Бауыржан Қалжанов мәлімдеді.

DSC 3522

Шымкент қаласы мегаполис мәртебесін алғаннан кейін құрылған Еңбек инспекциясы және көші-қон басқармасына 18 шілдеде 1 жыл толды. Әділет органында тіркеліп, өз қызметін бастаған ұжым қаланың кәсіпорындары мен мекемелерінде ҚР еңбек заңнамасының сақталуын бақылап, оның тиімділігін арттыруға күш салуда.

Еңбек зая кетпесін десеңіз...

Бас инспектордың айтуынша, еңбек шартының заңсыз бұзылуы анықталып, 3 азамат өз лауазымына қайта орналасқан. 2019 жылдың 6 айында мемлекеттік еңбек инспекторлары Шымкент қаласында 152 тексеру жүргізіп, нәтижесінде 131 заң бұзушылықты анықтады.

Басқарма тарапынан анықталған заң бұзушылықтардың негізінде еңбек инспекторлары 68 нұсқама беріп, 5,4 млн теңгені құрайтын 40 айыппұл салған. Қазір айыппұлды мәжбүрлеп өндіру үшін сот орындаушылар тиісті жұмыстарды жалғастыруда. Сондай-ақ, 110 жұмысшының жалақы қарыздары мен жыл сайын төленуі тиіс ақылы еңбек демалыс күндері үшін 10,2 млн теңге өтемақы өндірілген.

– Кез келген азамат жұмысқа орналаспас бұрын сол мекемемен еңбек келісім-шартын жасап алуы тиіс. Келісім-шарт жасалмаған жағдайда жұмысшы ақылы еңбек демалысына шыға алмауы немесе басқа да тиісті төлемдерден қағылуы, тіпті еңбекақысын ала алмай қалуы мүмкін.

Кейде ұжымда 2-3 ай жұмыс істегенін дәлелдей алмайтын жағдайлар болады. Түрлі бөлімдерде жұмыс істейтін әріптестері «танымаймыз» деуі әбден мүмкін. Мұндай жағдайда еңбек келісім-шарты ғана көмектеседі, – деді Бауыржан Ахметәліұлы.

Басқарма басшысының айтуынша, бұл тұрғыда түрлі ұжымдарда түсіндіру жұмыстары жүргізілген. Сонымен қатар, оқу бітірген және студент жастармен осы тақырыпта жиі кездесу ұйымдастырылады. Көп жағдайда оқуды енді ғана бітірген жастар жұмысқа орналасу кезінде түрлі заңсыздықтармен кездесетінін ескерсек, түсіндіру жұмыстарын кеңірек насихаттау БАҚ өкілдері үшін де маңызы зор тақырып.

Өндірістік жарақат дегеніміз не?

Бас инспектор «тұрмыстық жарақат» пен «өндірістік жарақат» дегеннің екеуі екі басқа екенін түсіндірді.

– Осының ара-жігін ажырата білу қажет. «Өндірістік жарақат» дегенді көбіне станокта, құрал-саймандарды пайдалану барысында алған жарақат деп түсінеді. Олай емес. Қызметтік өкілеттіліктерді жүзеге асыру барысында алған жарақаттар ол тек зауыт-фабрикада емес, гуманитарлық салада болуы әбден мүмкін.

Мәселен, мектеп мұғалімі жұмыста жүріп, баспалдақтан құлап, басын жарып алса, ол да «өндірістік жарақат» болып саналады, – дейді Б.Қалжанов.

Дегенмен, жұмыс уақыты болғанымен 5-10 минут, тіпті 1 сағатқа жеке шаруасымен сұранып шығып кеткенде алған жарақат «тұрмыстық» деп танылады. Басқарма басшысының айтуынша, жұмыс уақыты болғанымен жеке жұмыстарымен жүргенде жарақат алып, дәрігер қызметіне жүгінгендердің жұмыс орнын сұрайды.

e87215e1f1e0d599181a4dd00f74acbc

Содан құжатқа жұмыс уақытында болғаны көрсетіледі. Мұндай дерек тіркелген жағдайда тиісті тергеу-тексеру амалдары жүргізіледі. Алайда, «өндірістік» деп танылған жарақат көбіне «тұрмыстық» болып шығады.

– Өндірістік жарақатты болдырмау үшін жұмыс берушінің де, жұмысшылардың да міндеттемелері бар. Негізінен жұмыс берушіге көп жүктелген, ол жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Жұмыс беруші жұмысшыларды арнайы киімдермен, қорғану құралдарымен қамтамасыз етуі және адам денсаулығына қауіпті компоненттердің шықпауына жағдай жасауы керек.

Ал жұмысшылар ескертілген қауіпсіздік шараларын ұстануға міндеттеледі. Қауіпсіздік шараларымен таныса тұра оны сақтамаса және өндірістік жарақат алса, тергеу-тексеру амалдарының нәтижесіне қарай 50-70%-ға дейін жұмысшының өзі кінәлі деген шешімдер шығуы мүмкін, – деп түсіндірді Бауыржан Ахметәліұлы.

Шымкент қаласында 2019 жылдың 6 айында 23 жазатайым оқиға болып, соның салдарынан 24 адам зардап шеккен. ҚР Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы №790 Қаулысына сәйкес жергілікті басқарма өндірістік жарақаттану деңгейін мейлінше болдырмауды мақсат етіп, осы бағытта түсіндіру жұмыстарын жандандыра түскен.

89,5%-ы білікті мамандар

Елбасы Н.Назарбаев қазақстандықтардың ең төменгі жалақысын 1,5 есеге арттыруға тапсырма берген-ді. Бұл тапсырманы орындау барысында жергілікті ірі, шағын және орта 261 кәсіпорында еңбек ететін 16 722 азаматтың жалақысы орташа есеппен 22%-ға өскен.

Мониторинг жүргізу жалғасуда. Сонымен қатар, мемлекеттік және квазимемлекеттік мекемелерде қызметкерлердің жалақысын 1 маусымынан бастап көтеру жоспары да сәтті орындалды.
Басқарма басшысының сөзіне сүйенсек, Шымкент қаласына шетелден жұмыс күшін тарту үшін биыл 2 145 адамға квота бөлінген.

Қазір 39 кәсіпорын мен ұйымда 557 шетел азаматы, 18 991 отандасымыз жұмыс істеуде. Яғни, жұмысшылардың 97,1%-ын жергілікті халық құрайды. Ал 557 шетелдік жұмысшының 89,5%-ы – білікті мамандар.

Басқарма тарапынан көрсетілетін қызметтің бір түрі – этникалық қазақтардың проблемалық мәселелерін шешу. Қазір ҚР Азаматтығын алып үлгермеген 260 қандасымыздың «оралман» мәртебесі 2019 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды.

Шымкент қаласына қарасты жер көлемінің 53,84%-ы ауыл шаруашылығына арналған жерлер. Ал тұрғын үйлер орналасқан жер көлемі бүгінде 10 481 гектарды құрайды. Бұл қала аумағына қарасты жер телімінің 9,01%-ы ғана. Осы 10 481 гектардағы көп қабатты үйлердің үлесі 3,82%, ал қалған 96,17%-ы – жеке меншік үйлер.

DSC 2628

Әрине, бұл әзірге уақытша мәліметтер. Себебі, Шымкент қаласының Бас жоспарына сәйкес, болашақта үшінші мегаполистегі үйлердің 68%-ы көп қабатты болуы шарт. Қала аумағындағы әлеуметтік аймаққа арналған жер телімі 1 337 га немесе 1,14 %-ды құрап отыр.

Өндірістік, сауда нысандары мен қоғамдық тамақтану, тұрмыстық қызмет көрсету сынды коммерциалық аймақ қала аумағының 14,69% жер телімінде орналасқан. Бұдан өзге 75,13%-ды құрайтын 87 370 га жер Бас жоспарға сәйкес түрлі мақсатта игерілуде.

Шымкент қаласы жер қатынастары және жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасының басшысы Жәнібек Ағыбаев БАҚ өкілдерімен брифинг өткізіп, 2019 жылдың алғашқы 6 айында атқарылған жұмыстар жайын баяндады. Басқарма басшысының айтуынша, аталған уақытта ұжым қызметкерлері халыққа 4 бағыт бойынша 5 162 мемлекеттік қызмет көрсеткен.

– 2 924 жерге орналастыру жобасы қабылданып, 120 учаскеге кадастрлық бағаларын қабылдау қызметі көрсетілді. Учаскенің нысаналы мақсатын өзгерту бойынша 1 328 қызмет көрсетілсе, 790 азамат жер учаскесін алу кезегіне қойылды, – деді Жәнібек Есенұлы.

Ал «Іздестіру жұмыстарын өткізу үшін рұқсат беру» және «Мемлекет меншігі болып табылатын сауда-саттық (аукциондарда, конкурстарда) орналасқан жер учаскелерін иелену», «Іздестіру жұмыстарын жүргізу үшін жер учаскелерін пайдалануға рұқсат беру», «Жер учаскелерін беру бойынша шешім шығару» қызметтеріне заңды және жеке тұлғалар тарапынан ешқандай өтініш түспеген.

1 млрд 484 млн теңге

Қаланы абаттандыру мақсатында бірқатар жобалардың жүзеге асып жатқаны белгілі. Атап айтқанда, Д.Қонаев даңғылының жалғасын салу үшін 29 жер телімі мемлекет мұқтаждығы үшін 306,6 млн теңгеге сатып алынды. Қазір бұл жер телімдерін пайдаланушылардан мемлекет меншігіне алу жұмыстары жүргізілуде. Басқарма басшысы содан кейін аталған даңғылдағы жол құрылысының жұмыстары жалғасатынын айтты.

Брифингте айтылған деректерге сүйенсек, республикалық маңызы бар қаланың инфрақұрылымдық жұмыстарын жалғастыру мақсатында Н.Назарбаев даңғылы бойынан да 15 жер телімі мемлекет мұқтажына қайтарылған. Мұндай жұмыстар Сыпырған ата, Тәуке хан, Жібек жолы, Әл-Фараби көшелерінде де жалғасуына орай тағы 21 жер телімі мемлекет мұқтажы үшін сатып алынды.

Басқарма басшысының айтуынша, қазір басқарма қызметкерлері Адырбеков көшесін кеңейту және Тұран шағынауданындағы 1, 2, 7-көшелерді салу үшін жер телімдерін пайдаланушыдан мемлекет меншігіне алу жұмыстарын жүргізуде.

– Мемлекет меншігіне алынатын жер учаскелерінің жалпы алаңы 58,54 га, құны 1 млрд 484 млн теңгені құрайды. Көлік инфрақұрылым нысандары бойынша сатып алынған 66 жер учаскесіне 376,47 млн теңге жұмсалды. Ал көпқабатты үйлер мен әлеуметтік нысандардың құрылысына барлығы 1 млрд 107,4 млн теңгеге 93 жер телімі сатып алынды, – деді Ж.Ағыбаев.

Басқарма ұсынған мәліметтерге сүйенсек, Shymkent city қалашығының құрылысы үшін 389,7 млн теңгеге 12 учаске, Тұран шағынауданының құрылысына қажет 16 учаске 158,8 млн теңгеге сатып алынған. Ескі қала құрылысы үшін
(Цитадель) 21 жер телімін алу үшін де 246,535 млн теңге жұмсалған. Қошқар ата өзенінің жағасына көпқабатты үйлер түсетіні белгілі.

Сондай-ақ, көгалдандыру жұмыстарымен қоса бұл жобаға 201,1 млн теңгеге бағаланған 15 учаске мемлекет мұқтажына қайтарылды. Өзен жағалауы 35 метрге дейін абаттандырылады. Жобаны жүзеге асыру мақсатында 61,1 млн теңгеге 7 жер телімі сатып алынған. Құрылыс жұмыстары әкімшілік іскерлік орталығында да қызу жүріп жатыр.

Бір жағынан жол түсіп, екінші жағынан сәулеті көз тартатын ғимараттар мен биік-биік үйлер бой көтеріп келеді. Бұл жоба аясында 49,9 млн теңгеге 22 жер учаскесі сатып алынған.

Комиссия. Бюджет

2019 жылы Жер комиссиясы 16 рет бас қосып, жер учаскелерді беру жөніндегі жеке және заңды тұлғалардың 2 583 арызын қараған. Олардың 54%-ы, яғни 1 401-і қабылданып, қалған 1 182-сі Жер заңнамасының ережелеріне сәйкес, бас тартуға байланысты қабылданбаған.

2019 жылдың 6 айында Шымкент қаласы әкімдігінің атынан басқарма 1 479 шарт құрған. Оның 343-і жер учаскелерін сатып-алу, ал 921-і уақытша қолдану (жалға алу) үшін және 215 шарт жер учаскелерін жалға беру құқығын сатып алу бойынша жасалған. 6 айда қала бюджетіне түскен қаражат 506,770 миллион теңгеге жетті.

Аталған кезеңде Шымкент қаласы аумағында жер заңдылығын бұза пайдаланып жатқан 107 тұлғаның жер учаскесіне тексеру жүргізіліп, нәтижесінде 4 183 966 теңге айыппұл салынған. Сонымен қатар басқарма қызметкерлері тарапынан жер заңдылығын бұзған 114 жер учаскесіне заңсыздықты жою туралы нұсқама берілген. Дегенмен, оның 14-інде заң бұзушылықтар анықталмаған.

Нысаналы мақсат

222999

Қала тұрғындарының қатарында жер учаскесін өз бетінше иеленіп алғандар мен жерді нысаналы мақсатына сәйкес пайдаланбағандар да кездеседі. Мұның бәрі заң бұзушылық. Жерге ешқандай құжатсыз, өз бетінше иелік жасап алған 18 тұлғаға басқарма 3 690 130 теңге айыпұл салған. Ал Қазақстан Республикасының жер заңнамасын сақтамай, жер учаскесін нысаналы мақсатына сәйкес пайдаланбаған 14 тұлғаға 380 211 теңге көлемінде айыппұл салынған.

– Жер нысаналы мақсатына сәйкес пайдаланылуы тиіс! Ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланатын жерді тұрғын үй салуға өзгерте салу қиын емес. Бірақ, тұрғын үйге арнап өзгерткен жерге міндетті түрде инфрақұрылымдық жүйе, су трассасы, табиғи газ, сапалы электр жарығы, кәріз жүйесі тартылуы керек.

Оны қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасы Шымкенттің Бас жоспары негізінде анықтап береді. Дегенмен, ауыл шаруашылығына қолайлы жер сол мақсатта, ал тұрғын үйге арналған жер телімі өз мақсатында пайдаланылғаны әбден дұрыс. Біз оны өзгертпеуіміз керек, – деді басқарма басшысы.

Жәнібек Ағыбаевтың нысаналы мақсатты өзгертпеу туралы ойына тамызық болсын, қала тұрғындарының кейбірі төрт түлік мал асырауға шағымданады. Азаматтардың кейбірі көршінің үйіндегі ит-құс, сиыр мен қойдан мазасы кетсе, енді бірі «от жағып, түтіндетті», «ойын-сауық-құрып, берекені қашырды» деген шағымдарын да жеткізеді.

Ал керісінше, қалада бау-бақшаға жеміс-жидек егіп, қой қоздатып, ағарған ішіп отыруға ниетті суармалы, ауыл шаруашылығына қолайлы жер іздейтіндер де аз емес. Егер нысаналы мақсаты өзгермесе, өмір салты ұқсас тұрғындар бір елдімекенге орналасатыны анық.

Жерді алып, пайдалануға асықпайтындар бар ма? Әрине, бар. ҚР Жер кодексінің 92-бабының 2, 3-тармақтарына сәйкес, тексеру жүргізген басқарма қызметкерлері пайдаланылмай жатқан шаруа қожалығына және кәсіпкерлік мақсаты үшін берілген жер учаскесін игермеген 58 тұлғаны анықтап, жер учаскесін пайдалану жөнінде нұсқама беріп, 380 211 теңге көлемінде айыпұл салды. Талап қатаң, орындалмаған жағдайда игерілмеген жер телімі мемлекет меншігіне қайтарылады.

Шымкент қаласында 2019 жылдың 6 айында жер кезегіне 790 азаматтың өтініші тіркелген. Жалпы, осы кезге дейін жеке үй салу үшін жер кезегінде тұрғандар саны 119 018-ге жетті.

Дегенмен, жер телімі ҚР Жер Кодексінің талаптарына және ҚР Ұлттық экономика министрлігінің «Жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер учаскелеріне құқықтар беру қағидаларын бекіту туралы» Бұйрығына сәйкес, ҚР азаматтары мен оралмандардың өтініштері арнайы есепке алынып, тек инженерлік инфрақұрылыммен қамтамасыз етілген бос аумақтардан беріледі.

жер

 

Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасы – қаланың Бас жоспарын іске асыру жөніндегі қызметті үйлестіретін мекеме. Басқарма 2019 жылдың алғашқы жартыжылдығында жалпы, 19 029 мемлекеттік қызмет көрсеткен. Шымкент қаласының соңғы бекітілген Бас жоспары бойынша қаладағы тұрғын үйлердің 68%-ын көп қабатты, 32%-ын аз қабатты нысандар құрауы тиіс.

7357a0b9-e017-43e5-9075-fe2a6610fe6c

Биыл Шымкент қаласының Бас жоспары бекітілгеніне 7 жыл толды. Бұған дейін қала аумағының 8 000 гектарына ғана топографиялық карта жасалған. Оның өзі 1985-86 жылдары түсірілген. Бұл туралы Шымкент қаласы сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы Жеңіс Байымбетов БАҚ өкілдерімен өткен брифингте мәлімдеді.

2014 жылы қала аумағы 117 мың гектарға ұлғайғаны белгілі. Басқарма басшысының айтуынша, 117 мың га жерді топографияға түсіруге 3 млрд 700 млн теңге көлемінде қаржы қажет.
– Оның үстіне, бұл жекеменшік нысан емес, Шымкент қаласының топографиялық картасы болғандықтан, оны түсіруші мекеменің міндетті түрде мемлекеттік лицензиясы болуы шарт.

Міне, осы тұрғыда қала әкімі Ғабидолла Рахматоллаұлы мәселені шешуге ықпал етіп, бүгінде топографиялық түсірілім бағасы 1 га жер теліміне 8000 теңгеден түсіп отыр. Нәтижесінде, қаланың игерілген жер телімінің 50 мың гектарына топографиялық карта дайын, – деді Жеңіс Жайлауұлы.

Брифингте басқарма басшысы 2019 жылдың алғашқы жартыжылдығында атқарған жұмыстар туралы баяндады.

Жекеменшік үй, 32% және «қызыл сызық»

Республикалық маңызы бар қаланың көп қабатты үйлерінен жекеменшік сектордағы үйлері әлдеқайда көп екені белгілі. Бұл қазынаға да аз шығын келтірмейді. Коммуналды қызметті жер үй орналасқан 10 көшеге тартудан көп қабатты 10 үйге тарту әлдеқайда оңай. Ал осы қызметпен қамтылған тұрғындар саны бірдей болғанымен, құрылысқа қаражат әртүрлі болады.

Шымкент қаласы сәулет және қала құрылысы басқармасы биылғы І жартыжылдықта жылжымайтын мүлік нысандарының мекенжайын айқындау бойынша 18 165 анықтама берген. Дегенмен, қолында құжаты бола тұра, қала аумағында «қызыл сызыққа» шығу деректері аз емес.

– «Бас жоспар» деген 1 ғана парақтан тұратын құжат емес. Оның ішінде «қызыл сызықтар» жоспары, жол құрылысының сызбасы болады. Көшелердің өзі бірнеше типке бөлінеді. Республикалық маңызы бар, магистральды, ішкі көшелер, орталық көше болып, олардың профилі де соған қарай жасалады. Магистральды көшедегі қызыл сызықтың ені 90 метрді құрауы мүмкін.

Бұл 90 метрге автокөлік жолдарынан бөлек көгалдандыру, жаяу жүргіншілер жолы, веложолақ, арық-атыз немесе коммуникация өтетін орын қаралады. Жекеменшік жер теліміне мемлекеттік акт алғанда жер көлемі бір азаматта 8, екіншісінде 10 соттық болуы мүмкін. Сондықтан, құжаттағы белгіленген тәртіппен қағылған қазықтан асырып қоршап алу немесе үй, гараж, кәріз жүйесін салып алуға мүлде болмайды, – деп түсіндірді басқарма басшысы.

Жеңіс Жайлауұлы қала тұрғындарының кейде «1 метрде тұрған ештеңе жоқ» деп құжатқа салғырт қарап, «қызыл сызыққа» өтіп кететінін айтады.
– Біреудің 1 метр артық қоршағанын көрсе, көршісі одан асырып, солай бір-бірімен жарыса заң бұзушылыққа жол беріп жатады. Оның бәрі тротуар түсетін кезде кедергі келтіреді.

Кейде жол құрылысына бекітілген жоба бойынша құрылысты бастамас бұрын тексеру жүргізілгенде жекеменшік нысандардың 5 метрге дейінгі жер телімін өзіне қағылған қазықтан артық қосып алғаны анықталады.

Бұл біздің күнделікті жұмысымызда кездесіп жүрген жағдайлар. Дегенмен, кім құрылысына қанша шығындалса да, тәртіп сақталады. «Қызыл сызыққа» өткеннің бәрі қайтадан сүріледі. Себебі, ол Бас жоспарда солай бекітілген. Оны қаланың бас архитекторы ретінде мен де, басқа да өзгерте алмайды, – дейді Ж.Байымбетов.

Қала сәулетін арттыруға көңіл бөлсек, 32 пайыздың орындаулы әлдеқайда тиімді екеніне көз жеткіземіз.

68% көп қабатты үй болса...

Автотұрақ мәселесі қалай шешімін таппақ? Бұл сұрақ бүгінде қала аумағындағы өзекті мәселенің біріне айналды. Қазіргідей көлік көбейген таңда 90 пәтерлі көп қабатты үй аумағында 30 көлікке де автотұрақ орны қаралмағаны сөз болды. Брифингте БАҚ өкілдерін қызықтырған бұл сұраққа басқарма басшысы былай деп жауап берді.


– Қазіргі салынған үйлер ескі нормативтермен жасалған жоба негізінде салынды. Көп қабатты тұрғын үй салу үшін алдымен сараптама жасалады. Ол сараптама бекітілгеннен кейін әр адамның қажеттілігіне қарай жоба жасалады. Әйтсе де, соңғы кезде жеңіл автокөлік көбейді. Тіпті, 1 адамда 2 автокөліктен бар. Оған «сен автокөлік алма» немесе «1 ғана көлік ал» деп айтуға болмайды ғой.

Сондықтан бүгінде халық сұранысына орай жобалау жұмыстарында да өзгерістер қарастырылуда. Әсіресе, инвесторлар есебінен салынатын «ақылды үйлерде» автотұрақ мәселесі шешімін табатын болады, – деді Жеңіс Жайлауұлы.

Сәулет және Заң

87912369

Шымкент қаласы сәулет және қала құрылысы басқармасы 4 аудан әкімдігімен бірге 2019 жылдың 6 айында 265 рұқсатсыз орналасқан жарнама билбордын анықтап, орнынан алдырған. Жарнама қала көркін бұзуға емес, бюджетін байытуға қызмет етуі тиіс. Бұл тұрғыда басқарма тарапынан сыртқы жарнамадан өндірілген салық көлемі 2019 жылы 6 айында 126 363 745 теңгені құраған. Бүгінде орталық көшелердің бойындағы жарнамалар замануи талаптарға сай, LED-экрандарда орналастырылуда.

Басқарма басшысының айтуынша, аталған мерзімде құрылысы аяқталған 4 282 жеке тұрғын үй, 315 коммерциялық нысан және 21 мемлекеттік нысан пайдалануға қабылданған. Қала аумағында заңсыз салынған және заң талабын бұзып салған құрылыстарға мониторинг жүргізіліп, нәтижесінде 104 нысан анықтылды. Заң бұзғандардың тізімі құзырлы мекеме – қалалық мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасына жолданған.

Цифрландыру

«Ұлт жоспары – Н.Назарбаевтың бес институционалдық реформаны жүзеге асыру жөніндегі 100 нақты қадам» мемлекеттік бағдарламасы аясында жұмыс жасалды. Басқарма «Электронды архитектура» жүйесін жүзеге асыру үшін «Геосервис» ЖШС-мен келісім-шарт түзіп, көрсетілетін мемлекеттік қызмет түрлерін цифрландыруға мүмкіндік алды.

Бұған дейін шымкенттіктер регламент бойынша мекенжай анықтамасын 7 күн, нақтылауды 3 күн күтсе, қазір «halyksaulet» жүйесі арқылы 15 минутта ала бастады. Ал наурыз айынан бастап басқарма тарапынан көрсетілетін мемлекеттік қызметтің 498 түрі цифрлық форматқа ауысқан. Соның нәтижесінде 3 айда басқарма қағаз шығынынан – 150 000 теңге, картридж бояуымен жөндеу жұмыстарынан – 28 000 теңге және 1 маман (әдіскер) айлығынан – 165 000 теңгені үнемдеген.

Сондай-ақ, басқарма сәулет-жоспарлау тапсырмасын беру мемлекеттік қызметін көрсетуге техникалық шарттарды табиғи газ, су, жарықпен қамтамасыз ететін мекемелерден электронды түрде алуға әзір. Дегенмен, қала әкімінің орынбасары мен цифрландыру басқармасы басшысының қатысуымен бірнеше рет жиналыс өткізілуіне қарамай, «ҚазТрансГаз» мекемесінің басшылығы электронды жүйеге қосылуға асықпай отырғаны айтылды.

Жаңа жобалар

20181002203750

Брифингте 2020 жылы ТМД елдерінің мәдени астанасы болатын Шымкент қаласындағы дайындық жұмыстарының жайы да талқыға түсті. Басқарма Қошқар ата өзенінің аумағын ретке келтіру, абаттандыру жұмыстарының эскиздік жобасын ұсынған. Сонымен қатар, Ескі қалашық аумағын қайта құрылымдау және абаттандыру, тозығы жеткен 29 гектар жерді алатын аз қабатты үйлердің орнына көп қабатты үйлер салу жобасын ұсынған. Бұл жобада бір-бірден мектеп пен балабақша қарастырылған. Темір жол бекетінің алдындағы дүңгіршіктерді орнында қалдыру, әуежайды қайта құрылымдауға да эскиздік жоба әзірленген.

– Біздің басқарма Шымкент қаласының Бас жоспарын негізге ала отырып және заң талаптарын сақтай отырып жасалған эскиздерді ұсынды. «Shymkent City» қалашығында 420 гектарға 9-12 қабатты тұрғын үйлер мен әлеуметтік нысандар және 47 га аумаққа саябақтың эскиздік жобасы жасалды. Жалпы, жобаның жүзеге асуы қала әкімінің бақылауында. Халық алдағы жылдары тамаша нәтижелерге куә болады деп сенеміз, – деді Ж.Байымбетов.

Басқарма Шымкент қаласының әкімі Ғ.Әбдірахымовтың тапсырмасын орындау мақсатында орталық көшелердегі үйлердің қасбеттері мен абаттандыру жұмыстарына да эскиздік жобалар әзірлеген. Сонымен қатар, Қабанбай батыр көшесінің бойындағы көп қабатты үйлердің қасбеттерін қалпына келтіру, көше бойын абаттандыру жобаларын әзірлеп, Нұрсәт шағынауданына Ж.Шаниннің мүсінін орнатуға ұсыныс жасаған.

Cақтықта қорлық жоқ

Пятница, 12 Июль 2019 04:34

Шілде түскелі Шымкенттегі ауа райы +40 градусқа дейін көтеріліп, тіпті одан асып кетті. Жергілікті халық үшін аптап ыстықтан сақтанудың бірден бір жолы – суға түсу, шомылу.

DSC 1809

Шомылу маусымының қызуына байланысты Шымкент қалалық төтенше жағдайлар департаменті судағы кешенді алдын алу іс-шараларын да белсенді түрде жалғастыруда.

Таяуда қаладағы адам көп жиналатын демалыс орындары – «Акварай» аквасаябағында және «Рахат-Бадам» демалыс аймағында қауіпсіздік шаралары түсіндірілді. Іс-шараға Шымкент қалалық ТЖД басшысының орынбасары, полковник Ерғали Бахаев жетекшілік етті.

Жедел-құтқару жасағы демалушыларға суда құтқарудың, зардап шеккен адамға алғашқы медициналық көмек көрсетудің әдіс-тәсілдерін жаттығу арқылы көрсетіп, түсіндірді. Ата-аналардың өтінішімен жас балаларға суда жүзудің қарапайым әдістерін үйретті.

Құтқарушылар Бадам су қоймасында күнделікті кезекшілікте болады. Биылғы шомылу маусымы басталғаннан мұнда қайғылы оқиға тіркелмеген.
– Қауіпті және шомылуға арналып жабдықталмаған су қоймаларында 200-ден аса тыйым салу белгісі орнатылған.

Сондай-ақ, біздің сала мамандары тыйым салынған аймақтарда полиция қызметкерлермен бірлескен рейдтерді жоспарлы түрде өткізіп отырады, – деді полковник Е.Бахаев.

Шымкенттегі жеке аквасаябақ иелері қалалық ТЖД және қала әкімдігімен 9 меморандумға қол қойған болатын. Сол келісім аясында бүгінде аз қамтылған отбасылардың 300-ден астам баласы бассейндер мен аквасаябақтарда тегін шомылып, демалуға мүмкіндік алған. Балаларға бұл бағытта демалыс ұйымдастыру жұмыстары шомылу маусымының соңына дейін жалғасады.

Шымкент қаласында сапалы электр энергиясымен қамту жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Қазіргі таңда «Электромонтаж» АҚ Құрсай шағынауданындағы 1 816 тұтынушыға сапалы электр жарығын жеткізіп берді.

Электр энергиясы 2

Ал «Қуат Құрылыс» ЖШС қала аумағына енген Тоғыс тұрғын алабының Шаттық, Тәуелсіздік, Жаңақұрылыс көшелеріндегі 990 тұтынушыға сапалы электр желісін тарту жұмыстарын аяқтады.
Шымкент қаласының энергетика және коммуналды шаруашылық басқармасы берген мәліметтерге сүйенсек, электр желісін тарту жұмыстары қала аумағындағы 11 елдімекен мен шағынауданда жалғасуда.

Басқарма басшысының міндетін атқарушы Нұрлан Жаманкөзов Бозарық шағынауданында салынған жаңа қосалқы станция зор мүмкіндіктерге жол ашқанын айтады.
– 2013-2014 жылдарға дейін Шымкентте сапалы электр жарығымен қамту күрмеуі қиын мәселе болды. Қала тұрғындарының сұранысын қамтамасыз ету үшін «Бозарық» қосалқы станциясының құрылысы басталды.

Бүгінде қала халқы 1 миллион болса, «Бозарық» қосалқы станциясы 2 миллионға дейінгі тұтынушыны сапалы электр жарығымен қамтамасыз етуге қуаты жетеді. Міне, сондықтан қазіргі уақытта шағынаудандарда жарықтандыру жұмыстары қарқын алды, – деді Н.Жаманкөзов.

Бадам шағынауданына қарасты 195-орамда 828 тұтынушыға сапалы электр желісін мердігер «Омега Строй» ЖШС тартып жатса, 4896 тұтынушысы бар Самал-3 шағынауданын «Электромонтаж» АҚ жарықтандырады. Жарықтандыру жұмысы бойынша Асар-2, Тассай тұрғын алаптарында құрылыс жұмыстары басталды.

Ал Достық пен Ақжар елдімекеніне сапалы жарықты тарту жұмыстарына мемлекеттік сатып алу конкурсы жарияланды. Қарабастау, Бадам-1 және 2014 жылы қала аумағына енген Қаратөбе (Базарқақпа), Жыланбұзған, Шапырашты, Өтеміс тұрғын алаптарында 10/0,4 кВ электр желілерін жүргізу үшін бүгінде мемлекеттік сатып алу конкурсы өткізілуде.

Страница 3 из 37