Біраз уақыт бұрын Шымкентте «Атамекен» қолдау орталығы ашылғаны туралы жазған едік. Бұл мобильді орталық кәсіп ашқысы келетін тұрғындарға арналған бағдарламаларды түсіндіру, кеңес берумен айналысады.

206

«Атамекен» қолдау орталығы ашылғаны сол екен, алғашқы сағатта-ақ азаматтар жиналып, оларға орталықтың мақсаты түсіндіріле бастады. Халық жиі жүретін орындарда ашылған орталықтардың мақсаты – жұмыссыз тұрғындардың «екі қолына бір күрек ұсыну», икемдігін ескере отырып кәсіпке баулу.

– Халықтың табысын арттырып, кәсіпке тарта отырып, жастарға өмірлік трамплин ұсыну арқылы «Қөз қорқақ, қол батыр» деген ұстанымды дәлелдегіміз келеді», – дейді «Атамекен» ҚР ҰКП Қоғаммен байланыс департаментінің директоры Шұға Наурызбаева. – Осындай пайдалы мәлімет жайлы қалай бөліспейсің, бара сала ақпараттан қалыс қалмасын деп, жолдың шетіндегі машиналарға «Оқыңызшы, бәлкім осы жаңалықты іздеп жүрген танысыңыз бар шығар. Жұмыс. Кәсіп. Біліктілік» деп айқайлап, жадынамаларды тараттым. Қолымды қайтарғандар болған жоқ. Халықтың білгісі келетінін алғашқы сағатта-ақ байқадым. Әріптестерім «Бұл не?», «Шынымен жұмысқа тұруға болады ма?», «Оқудан кейін көмек бар ма?» деген сұрақтарға жауаптарын беріп те жатты. Халықтың қояр сұрағы баршылық.

Иә, сұрағы көптер жауабын алып, «Жас кәсіпкер», «Бастау», «Қысқа мерзімді» оқу курстарына тест тапсырып, оқуға қабылдануда. Кәсіпкерлер палатасының мамандары да жаңа бағдарлама бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқуға үлкен қызығушылық болады деп күткендерін айтады.

– Кәсіп ашқысы келетін 29 жасқа дейінгі жұмыссыз жастарды, жас отбасылар және еңбекке жарамды мүмкіндігі шектеулі азаматтарды оқуға шақыруымыз туралы хабарландыруға бағдарлама талаптарына сәйкес келмейтін адамдар да өтінім білдірді. Ынта танытқандар арасында студенттер, бала күтімімен үйде отырған келіншектер, зейнеткерлер және қазіргі таңда жұмысбасты, бірақ демалыста жүрген адамдар бар. Бірінші кезекте жастарға кәсіпкерлік істі бастауда осындай теңдесіз қолдау көрсетілуде: гранттық қаржыландыруға қомақты қаражат бөлінді, грант саны көп (Шымкент қаласында – 4 мың грант). Бұдан бөлек «Жас кәсіпкер» жобасына қатысу тегін, қатысушылар
505 мың теңге қайтарымсыз несие және 19 273 теңге көлемінде шәкіртақы алады. Өз жобаларын сәтті қорғағандарға сертификаттар беріледі, ол кәсіп бастауға жеңілдікпен несие алуға мүмкіндік береді, – деді Шымкент қаласы Кәсіпкерлер палатасы директорының орынбасары Данияр Дәрмен.

Биыл жоба шеңберінде Шымкенттің 1300 тұрғынын оқыту көзделген. Бірінші лекте 650 жас оқиды, екінші лек тамыз айында басталады.

Қала бойынша бірінші лекке 1040 өтінім қабылданды. Тестілеуде 780 үміткер қажет балл жинады. Оқыту қаладағы 13 нысанда бір мезгілде өтеді. Жастарды арнайы байқау арқылы іріктелген бизнес-тренерлер оқытады.
– Кәсіпкерлік негіздерін игерген қатысушылар бизнес-жоспарларын құрады. Үш апта оқып шыққан соң олар арнайы комиссия алдында бизнес-жоспарларын қорғайды. Бағдарламаның тағы бір жаңашылдығы – қатысушыларға кеңес пен көмекті жеке қабілетті дамыту кеңесшілері береді. Олар адам бойында тұлғалық қасиеттерді анықтап, жетілдіреді, табысқа қандай қасиеттер керегін айтады, – деді Шымкент қаласы ӨКП қаржылай емес қолдау бөлімінің жетекшісі, жоба жетекшісі Лаура Тілеубердиева.

«Жас кәсіпкер» бағдарламасы бойынша тестілеуден өтіп, оқуға қабылданғандардың бірі – Ержан Нығмет. Жас жігіттің негізгі мамандығы – зергер.
– Зергер кәсібімді бастағаныма 5 жыл болды. «Жас кәсіпкер» оқу бағдарламасына қатысқалы әлі де білмейтін нәрсемнің көп екеніне көзім жетіп отыр. Бұл жерде өзімнің мақсатымды айқындауды, бизнес-жоспарлау дағдыларын, тәжірибелі үздік бизнес-тренер практиктерден заманауи әдістер бойынша оқып, үлкен бизнесте кездесетін басқа да қиындықтарды, форс-мажор мәселелерін шешуді үйреніп жатырмын. Осындай жан-жақты білім беріп жатқаны үшін «Атамекен» палатасына алғысым шексіз, әлі де білімімді жетілдіре түсіп, алға қойған мақсатыма жеткім келеді, – дейді Ержан.

Еске салсақ, «Жас кәсіпкер» жобасы бойынша екінші лек Шымкент қаласында 13 тамызда басталады. Ал оқу үдерісі 15 тамызда басталады.
Оқуға қатысқысы келетін жастар Шымкент қаласының Кәсіпкерлер палатасына және Халықты жұмыспен қамту орталықтарына хабарласа алады немесе services.atameken.kz сайтында арнайы сауалнама мен өтінімді толтыруға болады. Қажет құжаттар: жеке куәліктің көшірмесі, мекенжай анықтамасы.

Анықтама телефоны: 8 7252 39-49-98.

ҚР Парламенті Сенатының депутаттары Нұрлан Бекназаров пен Айгүл Қапбарова Шымкент қаласының тұрғындарымен жүздесті. Алдымен жастармен еркін пікір алмасқан шымкенттік сенаторлар өздерінің жұмыс барысымен бөлісті.

WhatsApp Image 2019-07-30 at 13.11.44

Жастар түрлі заңдардың талқылану барысы туралы мәліметтерге қанығып, өздерін қызықтырған сұрақтарға жауап алды.
Нұрлан Құдиярұлы мен Айгүл Жарылқасынқызы жоғарғы заң шығарушы органның жұмысы мен халықты әлеуметтік қолдау бойынша соңғы уақытта қабылданған реформалар туралы баяндады.

Жастар осы тақырыптар бойынша өздерінің сұрақтарына жауап алды. Көпшілікті, бұған қоса әлеуметтік қамсыздандыру, Жастар жылы аясында атқарылар іс-шаралар барысы қызықтырды.
Сенаторлар бұдан кейін қаладағы Белсенді өмір сүру орталығында болып, зейнеткерлермен жүздесті.

Мегаполистегі бұл жаңа орталық Елбасы Н.Назарбаевтың отандастарымыздың өмір сүру жасын ұзарту мен бұқаралық спортты дамыту тапсырмасын жүзеге асыру аясында ашылған.

DSC 4270

Халық қалаулылары осы орталықтан ашылған Болат Өтемұратов қорының «Асыл Мирас» аутизм орталығының тыныс-тіршілігімен танысты.

Айта кетейік, Нұрлан Бекназаров – Парламент Сенатының Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары бойынша тұрақты комитетінің, ал Айгүл Қапбарова Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым бойынша тұрақты комитетінің мүшесі.

Өз ісіңізді ашып, кәсіпкер болғыңыз келе ме? Енді бизнес-идеяңызды жүзеге асыруға мүмкіндік бар. Бұған қоса «Жас кәсіпкер» жобасы арқылы 505 мың теңге қайтарымсыз грант алып, 19 273 теңге шәкіртақы да алуға болады.

DSC 0290

Мегаполис тұрғындары үшін жақсы мүмкіндік туып отыр. Кәсібін бастағысы келетін тұрғындар үшін ақпарат мен кеңес алу бұрынғыдан да жеңілдей түсті. Шымкент қаласында халықтың жұмыспен қамтылуына көмектесу мақсатында «Атамекен» қолдау орталығы» жұмыспен қамту мобильді орталығы іске қосылды.

Арбат демалыс аймағының маңындағы орталықтың ашылу рәсіміне қала әкімінің орынбасары Гүлжан Құрманбекова қатысты.

– ҚР Президенті Қ.Тоқаевтың халықпен кері байланыста болу тапсырмасына орай мемлекеттік бағдарламаларды халыққа ашық форматта түсіндіру, жаппай кәсіпкерлікпен айналысуға үйрету, халыққа қолжетімді ақпарат ұсыну мақсатында қала әкімдігі «Атамекен» кәсіпкерлер палатасымен бірге осы мобильді орталықтарды ашып отыр.

Мұндай орталықтар қаладағы 4 аудан әкімдігінде және халыққа қызмет көрсету орталықтарында да жұмыс істейді, - деді Г.Құрманбекова.

Орталықтар блок-модульді павильондарда, халық жаппай жиналатын жерлерде – базарлар мен вокзалдар маңы, халық тығыз орналасқан аудандар, шеткі аудандар мен көшелерде ашылмақ. Осылайша әлеуметтік аз қамтылған азаматтардың барлығын оқытып, жұмыспен қамту көзделуде.

Ол үшін қай ауданда қанша адам жұмысқа мұқтаж, қай кәсіпорынға жұмысшы тапшы деген сұрақтарға жауап беретін қалалық әлеуметтік карта жасалады. Бұл туралы «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының директоры Нұрлан Қабыштаев мәлімдеді.

– Тұрғындарға бір көзден жан-жақты ақпарат беру, жұмыссыз жүрген азаматтардың дәрежесін анықтау – басты мақсатымыз. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігімен бірге базалар интеграциясын қолға алдық. Жұмыссыз жүрген азаматтардың ішінде кәсіпкерлікке бейімділері болса, ол азаматқа мүмкіндік көп.

Осы уақытқа дейін қала бойынша 2000-ға жуық тұрғын қысқа мерзімдік курста оқыды. Микроқаржы ұйымынан 450 мың теңге, республикалық бюджеттен 4500 грант бөлініп отыр, - деді Нұрлан Орынбасарұлы.

Мұндай мобильді орталықтардың бір ерекшелігі, енді бизнес-менеджермен қоса жеке тұлғаны дамыту кеңесшілері де отырады. Олар әр адамның қандай жұмысқа бейімі бар екенін анықтап, бағыт-бағдар береді.

Менеджер-консультанттар өтінім берушінің алған білімі мен кәсіби деңгейіне қарай жұмыс табу, жаңа мамандық игеру, «Жас кәсіпкер» және «Бастау» жобаларына қатысу бойынша кеңестер береді. Қазіргі таңда Шымкентте 2 айдан 6 айға дейінгі қысқа мерзімді оқу курстарына жазылуға болады, тыңдаушыларға шәкіртақы және ары қарай жұмысқа орналастыру мүмкіндігі қарастырылған.

74575

Ересек тұрғындармен қоса 18-29 жас аралығында жұмыссыз және өзін-өзі жұмыспен қамтыған жастар да кәсіпкерлік курсына жазыла алады (19 273 теңге шәкіртақысымен). Ал «Бастау» жобасы арқылы тұрғындар бір айдың ішінде бизнес жүргізудің негізгі дағдыларын үйренеді, микронесие алуға, кәсіп ашып, немесе қолдағы бизнесті кеңейтуге мүмкіндік алады.

Айта кетейік, «Атамекен» қолдау орталықтары» пилоттық режимде Нұр-Сұлтан (8 орталық), Алматы (12) және Шымкент қаласында (10) іске қосылуда.
Жалпы, «Еңбек және нәтижелі жұмыспен қамту» жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасына қатысуға биыл Шымкент қаласында 30 мыңнан астам азамат өтінім берген.

Бүгінгі таңда 13 мыңнан астам азамат бағдарламаға қатысып, 6 мыңнан астамына тұрақты жұмыс орындарына жолдама берілді.

Шымкентте бірегей қолөнер орталығы ашылады. Бұл туралы күнгейлік қолөнершілер мен алматылық «Qazaq Oner» ұлттық қолөнер орталығы мүшелерімен кездесуде айтылды.

Шымкент қаласының туризм басқармасы тарапынан жергілікті қолөнер шеберлеріне барынша жағдай жасалуда.

– Басқарма туризмнің стратегиялық рөлін жақсарту, Шымкент қаласында қолөнершілер мен кәдесый бұйымдарын жасайтын азаматтардың бизнесін дамыту, одан әрі ілгерілету және Алматы қаласының тәжірибесі негізінде қолөнершілерді біріктіретін шеберхана ашуды мақсат етіп отыр, - деді басқарма басшысы Тұрар Ахметов.

Кездесуде кәсіби мамандар кәсіпкерлер мен қолөнершілерге өз ісін ашып, дөңгелетіп алып кету үшін қажетті іс-шараларды, түрлі жеңілдіктерді түсіндіріп, ұсынды.
«1С-Битрикс Қазақстан» қамқоршылық бөлімінің жетекшісі Мөлдір Оспанова «Қолөнерді әлемдік деңгейде дамыту керек. Ол үшін интернет-сауданы дамытып, интернет-дүкен ашу қажет.

Мәселен, бүкіл Қазақстан қолөнершілер сайтының каталогын жасауға болады», деп, интернет-коммерцияның артықшылықтары мен кемшіліктеріне тоқталды. Әзірге елімізде 107 интернет-дүкен бар.
Бұдан бөлек, «Қазпошта» АҚ e-commerce менеджері Ерлан Нұрғожаев та интернет сауданың тиімді тұстарын «Қазпоштаның» мысалы негізінде түсіндірді.

Соңғы кездері компанияның электронды коммерция саласында қарыштап ілгерілегенін мысалға ала отырып, кәсіпкерлерді жаңашыл болуға шақырды.
«Атамекен» кәсіпкерлер палатасы да отандық қолөнершілерді қолдауға дайын.

Палата менеджер-кеңесшісі Майра Балсүгірованың айтуынша, «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы бойынша кәсіпкерлерге қаржылай қолдау көрсетіледі. Субсидиялау және кепілдеме негізінде екінші деңгейлі банктер 14%-бен несие береді. «Бастау» бағдарламасы бойынша 29 жасқа дейінгі жас кәсіпкерлер 3 апта оқытылып, «Кәсіпкерлік негіздерін бітірді» деген сертификат беріледі. Көп балалы, мүмкіндігі шектеулі кәсіпкерлер және жас кәсіпкерлерге 505 мың теңгеге дейін қайтарымсыз несие беріледі.

Дегдар өнердің дарабозы

Среда, 24 Июль 2019 04:19

Қазақстанда қолөнердің «Хас шебері» атағы бар-жоғы төрт адамға берілген. Сіз соның біреуі біздің Шымкентте тұратынын білесіз бе? Халқымыздың ғасырлар бойы келе жатқан ең асыл аманаты – қолөнерді жанына серік етіп, он саусағынан өнері тамған Бибажар Симованы мегаполис тұрғындарына тағы бір таныстырып, оның «алтын» қолынан шыққан бұйымдарын насихаттамақ ниетпен біз қолөнершінің шеберханасына жол тарттық.

WhatsApp Image 2019-07-22 at 10.23.42 2

Шебердің Тассай елдімекеніндегі үйі – шеберханасына, шеберханасы – үйіне айналып кеткен екен. Қолөнершінің үйіне бас сұққанда көрмеге енгендей әсер алдық. Қабырға мен еден оюлы алаша, оқалы кілем, гобелендер, түкті тақыр, бау-басқұр, қоржын, шашақбау, аяққаптар, ойма нақыштармен ойып жасалған қолдорбалар, қолдан тоқылған сырға-моншақтар, сандық формасындағы қаршын, сырмақ, кестелі, тоқыма бұйым түрлеріне толы.

Шымкентті былай қойып, республикаға танылып, одан әрі халықаралық деңгейді бағындырған Бибажар Иманбекқызының қолынан шыққан бұйымдардың санында шек жоқ. Мектеп қабырғасында жүрген кезінде-ақ 26 кілем тоқыған екен. Әсілі, ол табиғатынан қолөнерші боп туған секілді. Ешқандай оқу оқымай-ақ, Күлән апасынан бір-екі рет көріп-ақ, қаршадай қыз жеті жасында кілем, тоғыз жасында алаша тоқыған.

– Күлән апамның ұршығымен жіп иіремін. Қандай дүние істесем де алдын ала сызбасын сызып, әуреленіп жатпаймын. Ою-өрнектер, нақыштар өзінен өзі көкейіме құйылып келе береді. Мектеп қабырғасында жүргенде өз киімімді өзім тігіп кидім. Жоғарғы оқу орнында да солай. Тұрмысқа шыққанда қайынсіңлілеріме киім тігіп, кілем, алаша тоқып бердім.

Енем үйдегі жүндердің бәрін өртейді екен. Апама жүнді өртемей, сабап, шүйкелеп, одан ұршықпен жіп иіруді үйреттім. Кейіннен бәрі қолөнерші, кілемші болып шыға келді. Өмір бойы еңбек еттім. Әлі де еңбектеніп келемін. Үйге кіріп-шығып жүріп, құрылғыда гобеленді тоқи беремін, - дейді Бибажар апа.

Хас шебер

WhatsApp Image 2019-07-22 at 10.23.42 3

Тоқыма құрылғысында шатыр гүл салынып тоқылып жатқан түкті кілеміне қылқалам және қолөнер шебері, халық мұрасын зерттеуші Ғани Іляевтің өзі қызығып, шынашақтай қыздың саусақтарынан шыққан бұйымдарға жоғары баға беріпті.

Танымал суретші Сыр еліне келген кезде Бибажар Симованың әкесінің үйінде қонақта болады. Сол кезде ұлы тұлғаның көзі бірден киіз үйдегі тоқыма бұйымдарға салынған ою-өрнек түрлеріне, бау-басқұрларға түсіп, таңданыспен қызыға қарайды.

Сол сәтте-ақ әкесіне айттырып жүріп, Бибажар Иманбекқызын Шымкент педагогикалық институтындағы «Сурет және сызу» мамандығы бойынша оқуға түсіреді. Ғ.Іляевтің жетекшілігімен
Алматыға, Мәскеудегі Эрмитажда көрме қойып, жүлделі І орын иеленіп қайтады. Кейіпкеріміз Ғани Іляевтай ұлы ұстаздың алдын көріп, оның шапағатына бөленгені үшін өзін шексіз бақытты санайды.

Әне-міне жетпістің желкесіне шыққалы тұрған апамыз табаны күректей 60 жылдан астам саналы ғұмырын асыл мұраны жаңғыртуға арнап келеді. Қолөнерлік кәсібін кілем тоқудан бастап, кейіннен дипломдық жұмысын да кілем тоқу бойынша қорғапты. Кәсіби мамандығын алғаннан кейін ісмерлігіне іскерлігі қосылып, киім де, кесте де тігіп, тоқыманы да жандандыра түседі. Әрі ЖОО-да шәкірттерге сабақ береді.

Бибажар Симова қолөнердің ішіндегі қолданыстан шығып бара жатқан бұқар теру, қақпа алаша, қар теру сияқты тоқыма тәсілдерімен қатар кежім тоқуды жақсы меңгерген шебер. Жүнді түтіп, шүйкелеп, иіріп, ширатып, тоқыма жіп түрлерін өзі дайындап ала береді.

Тек тоқыма өнерімен ғана шектелмейді, ойманақыш, бастырмалау, ши, түскиіздері мен кесте өнерінің де, табиғи жүннен жасалған кәде-сыйлардың сан түрінің шебері. Оның қазіргі заман талабына сай жасалған бұйымдарына сұраныс жоғары. Әр қолөнер бұйымының түстік шешімі, орындалу технологиясы жоғары сапаға ие.

– Мәселен, бір сөмкені үзіп-үзіп екі аптада тоқып бітіремін. Үзіп дейтінім, ЖОО-да беретін сабағым бар, той-томалағым бар. Осы өнерім мені жасартады. Жүн сабаймын, оны тараймын, шүйкелеймін, одан кейін қолыма қыстырып, ұршыққа салып, жіп иіремін. Бұл процестің бәрі де денені шынықтыруға жатады.

70-ке келсем де тіземе тұз жиналып, болмаса ауырып көрмеппін, - деді қолөнерші.
«Білмегенді көріп үйрен, білгеніңді басқаға үйрет», «Уықты басқұр ұстайды, елді дәстүр ұстайды» демекші, Бибажар апа жастарды жалқаулыққа салынбауға, осындай пайдалы істермен айналысуға әрі ата дәстүрді жаңғыртып, рухани баюға шақырады.

Айтса - айтқандай, Бибажар апаның бос жүрген кезін көрмейсіз. Қашан көрсеңіз де таудай тірліктер тындырып жүргені. Ісмерлік көрмелері мен конкурстардың бәрінде де ұлттық өнерді дәріптеп келеді. Қолөнердің арқасында АҚШ, Австралия, Вьетнам, Үндістан, Түркия, т.б. елдерге көрме қойып қайтқан.

Ал апамыздың үйіне именбей келіп, емін-еркін сұхбат алып, көрме залының қақ төрінен репортаж жүргізген шетелдік журналистер көп. Америка Құрама Штаттарынан келген Эдвард Кулаконслай деген журналист Бибажар Симованың авторлық «Хас шебер» атты кітабына жылы естелік жазып қалдырыпты.

Шын шеберде мін болмас

WhatsApp Image 2019-07-22 at 10.23.42 1

Бибажар апамызға қарап нағыз қазақ әйелінің прототипін көремін. Қолөнерлігі, ісмерлігі, іскерлігі өз алдына, отбасының да берекесін кіргізіп, ұршығын айналдырып келеді. Жолдасы Баян Симов көзі тірісінде апамызды «Биеке» деп өткен екен. Бүгінде «Ерін сыйлаған етекте қалмайды», «Жақсы әйел ері ұялатын іс қылмауы тиіс» деген сияқты қазақтың келелі сөздерін жадына тоқитын әйелдер кемшіндеу.

– Біз жолдасым екеуміз осылайша өте тату тұрдық. Екі ұл, бір қыз тәрбиелеп, жеткіздік. Үйге дос келсе де, ағайын-туыс келсе де, құшақ жая қарсы алып, еш қабақ шытпаппын, - деп Бибажар ана отбасылық өмірінің сырын ағытты.

Бибажар Симова ешқашан жалғыз жүрген емес.

– «Қатарым көбейсе екен» деп Құдайдан тілеуші едім. Қазір, құдайға шүкір, қатарымыз көбеюде. Қазақстанның түкпір-түкпірінде, тіпті, шет елдерде де шәкірттерім көп. Жапырағым жайқалып, қанатым кеңеюде. Тәуелсіздік алғанға дейін біздің өнерімізді керек еткен ешкім болмады. Егемендікке қол жеткізгелі, Құдайға мың да бір тәубе, «кімсің, Бибажар» болып келемін, - дейді өзі.

Кәсіби қолөнерші өнерімен діңгегі мықты бәйтерекке айналды. П.ғ.д., профессорлар Сәуле Жолдасбекова, Бахтияр Ортаев, п.ғ.к. Айнагүл Ұзақова, киім дизайнерлері Эльмира Шермұханбетова, Раушан Төлегенова, Жадыра Исаева (гобеленші), Марат Ерімбетов сынды шәкірттері Симованың атын кеңінен шығарып жүр.

Бибажар Иманбекқызы осылайша Елбасы Н.Назарбаевтың «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында ою-өрнек сияқты інжу-маржандарымызды бүгінгі заманауи тілде өз туындылары арқылы сөйлетіп жүр. Оның қолынан шыққан әр бұйымда қазақ халқында бұрыннан бар қошқар мүйіз, арқар мүйіз, толқын, бұғы мүйіз, сынық мүйіз, құс қанат, құс таңдай, қолтықша, тарақ, балта сияқты өрнекті оюлар тамаша тоғысқан.

...Кейіпкеріміз «қолөнер ежелгі маңызын жойды, жаңа шыққан технологиялардың салдарынан енді онымен шұғылданудың қажеті жоқ» деген пікірлерге қарсы халық қолөнерінің бай мұрасын сұрыптай отырып, заманға лайықты рең беріп, қолөнердің мәңгі өлмес мұра екенін дәлелдеп келеді.

Хас шебердің шығармашылық жұмыстарының қыр-сырына үңіліп, оны ғылыми тұрғыда дәлелдеу кейінгі ұрпақ еншісінде. «Талантты тірісінде бағалайық, өлгесін өкінгеннен не пайда?» деп Кеңшілік ақын жырлағандай, дегдар өнерді дәріптеп жүрген дарабоз Бибажар 

Симованың бойындағы бар құндылығын жеткізсек деген ой біздікі. Ал жастар апамыздың өнеріне ынтық болса, тәжірибелі қолөнерші үйретуден жалықпақ емес. Әрі апамыздың сарқылмас энергиясынан энергия, жігерінен жігер алып қайтатыны сөзсіз.

Шымкенттегі медициналық ұйымдарда маусым айынан бастап 14 382 қызметкердің жалақысы 30 пайызға көбейді.

брифинг

Атап айтқанда медбикенің жалақысы 94 095 теңгеден 122 323 теңгеге дейін өсіп отыр. Ал ең жоғары санаты бар дәрігерлер 159 271 теңге жалақы алады. Бұл туралы Шымкент қаласының денсаулық сақтау басқармасының басшысы Асхан
Байдувалиев мәлімдеді.

Басқарма басшысының айтуынша, денсаулық сақтау саласына барлық деңгейдегі бюджет есебінен 2018 жылы – 36,4 млрд теңге, 2019 жылы 46,3 млрд теңге бағытталған. Ал еліміздегі кепілдендірілген тегін көмек және медициналық сақтандыру пакеттерінің жаңа нұсқасын «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» КЕАҚ Шымкент қаласы бойынша филиалы директорының орынбасары Найля Киікбаева таныстырды.

– Бүгінде әр азамат медициналық ем-шара құнының шамамен 40%-ын төлеуде. Ал негізі бұл көрсеткіш 20% болуы керек. Осы олқылықтың орнын медициналық сақтандыру пакеттері толтырады. Ол пакеттерге шұғыл медициналық көмек, алғашқы санитариялық көмек, созылмалы инфекциялық емес аурулар, консультативтік-диагностикалық көмек кіреді, - деді Найля Дабысқызы.

Сондай-ақ, Қайтпас-1 шағынауданындағы жаңа емхана құрылысы биылғы қараша айына дейін аяқталып, пайдалануға берілмек.

Ал мемлекеттік-жекеменшік серіктестік аясында «Мейдей Қазақстан» түрік компаниясы тарапынан Шымкент жедел медициналық жәрдем станциясын жаңғырту жобасы аясында 100 жедел медициналық жәрдем көлігі алынбақ.

Әр қазақтың үйінің төрінде тұруы тиіс тағы қос кітап жарық көрді Шымкентте. Әдеп-ғұрып және салт-дәстүр орталығында Елбасы Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласы аясында «Дәстүрім – асыл қазынам» энциклопедиялық жинағы мен «Ұлттық киімдер» атты кітаптардың тұсаукесер рәсімі өтті.

фывфыв

Ұмыт бола бастаған салт-дәстүрлерімізді, жөн-жоралғыларымызды, ұлттық ойындарды, рухани мұраларымызды насихаттап, қайта жаңғырту, қазіргі жаһандану уақытында тарих қойнауында жатқан асыл қазынамызды ұлт игілігіне жарату мақсатында ұсынылып отырған еңбектің құндылығы да осында.

Кітаптың тұсаукесер кешіне Шымкент қаласы мәслихатының хатшысы Ғани Ташқараев, «Nur Otan» партиясының қалалық филиалы төрағасының орынбасары Бауыржан Қуанышбеков, Шымкент қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы басшысының м.у.а. Әбдіжаппар Сәкен, «Отырар» ғылыми-әмбебап кітапханасының директоры Күлия Айдарбекова, Шымкент қаласы бойынша «Рухани жаңғыру» жобалық кеңсесінің меңгерушісі Зәуре Оралбаева және зиялы қауым өкілдері қатысты.

Алғашқы сөзді алған Күлия Смайылханқызы аталған кітаптардың маңыздылығына ерекше тоқталып: «Ұзатылып бара жатқан әр қыздың жасауына, сандығының түбіне салатын кітап» деген баға берді. Баспадан жарық көрген қос кітапты қалың оқырман алдағы уақытта кітапханалардан оқи алады.

Қазіргі қоғамның рухани қажеттілігіне азық болатын «Дәстүрім – асыл қазынам» кітабында қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпының тәрбиелік мәні, халық өнегесі кеңінен насихатталған. Әр оқырман салт-дәстүрлеріміздің түрлері, атаулары мен оның орындалу тәртібін, ұрпақ тәрбиесіндегі маңыздылығы жөнінде кеңінен мағлұмат алады.

Сол маңызды мағлұматты біз де газетіміздің бетінде там-тұмдап беріп отырсақ деген ойымыз бар. Себебі бұл кітаптағы біраз дүниені көбіміз біле бермеуіміз мүмкін. Ендеше салт-дәстүрдің қайнарынан қанып ішуге шақырамыз.

Кітаптан үзінді

Бала тәрбиесіне байланысты салт-дәстүрлер
Тоғыз ай, тоғыз күн

Бір айда отыз күн бар. Оның алғашқы үш күнін «аспанда ай көрінбейтін үш күн, өлі күн» деп атайды да, бұл күндері екі жастың ақ төсекте кездесулеріне тыйым салынады. Бұл халық есепшілерінің болжауына сүйенген дәстүр. Халықтық түсінік бойынша үшінші тоғыздың әр тақ күні неке төсегінде тән қосылса, олардан ұл туады, ал жұп күндері – қыз туады.

Алғысты ана тал бойына біткен баласын тоғыз ай, тоғыз күн көтереді. Босануға үш ай қалғанда «Ұзын толғағы басталады» деп келіннің аман-есен босануына дайындық жүргізеді. Толғақ үстінде құйымшақ сүйегі ашылмай қалмауы үшін күнде кешқұрым келіннің құйымшағынан бастап жауырынына дейін бес саусақты батырып, құйрық маймен сылап-сипайды.

Без имени-156

Тәжірибелі аналар «Орта толғақта іштегі бала шығуға дайындала бастайды» деп есептейді. Ана құрсағына қарап оның ұл не қыз бала екенін де болжай алады: егер ұл болса, іші кішкене, шошақ, үшкір болып келеді; ал қыз бала домалақ, дөңес бітеді.

Ай толғақ мерзімі болғанда іштегі бала жиі қимылдап, анасының екі бүйіріне салмақ түсіреді. Толғақ қысқанда әйелдің бір мүшесін ерекше ауырта келеді. Мәселен, оның тісі ауыруы мүмкін. Тіліміздегі «Әрбір бала анасының бір тісін алады» деген мақал осыдан туған. Бұл «Тіс толғақ» деп аталады. Осылайша анасының тізесі ауырып белгі берсе, «тізе толғақ», желкесі ауырса, «желке толғақ», т.с.с. ұшырасады.

Жарысқазан

Кей өңірде «Қазанжарыс» деп те айтыла береді. Қалай айтылса да оның мағынасы мен ұғымы бір. «Жарысқазан» – айы-күні толған келіншек толғатқан сәтте жасалатын қызықты, қуанышқа арналған ырым. Мұндайда ауылдың апалары мен босанатын келіншектің абысын-ажындары тез жиналып, «жарысқазан» жасайды.

Яғни, сақталған сүрді, дәмді тағамдарды қазанға салып, оны босанатын келіншектен бұрын пісірмек болып, әйелдер «қара қазан бұрын пісе ме, қара қатын бұрын босана ма» деп қарбалас қимылға кірісетін болған. Қазанның буы, дәмінің иісі толғатқан әйелдің тезірек босануына әсер ететін тылсым күш саналған.

Енді бір әйелдер үй сыртында келсаппен жерді түйіп «түс, түс» десе, енді бірі «түсті ме», «түсті ме» деп дауыс берген. Бұл да бала тез тусын деген кәдімгі қазақтың өзіне жарасатын жақсы ырымдарының бірі.

Сәби келді

Бала іңгәлап жерге түсісімен сырттағы екі көзі төрт болып отырған әкеге, қалған еркектерге желаяқ әйелдің бірі барып қыз болса – «кестеші», ұл болса – «жылқышы» деп хабарлайды, сүйінші алады.
Жарық дүниеге келген сәбиді емізбестен бұрын қайнатылған таза суға малынған қасқырдың немесе сырттанның жүнімен ауыздандырады.

Жаңа туған нәрестені бірінші рет сабындап шомылдырады. Шомылдырар алдында тілін жұтып қоймау үшін баланың тілін тартады.

Кіндік кесу

Кіндікті ақ балтамен кесіп, таза жіппен байлайды, түбіне күл себеді. Кіндік кескен балтаны өзге нәрсеге пайдаланбай сақтап қояды. Байланған кіндік үш-төрт күнде түседі. Ер баланың кіндігін ырымдап, «үйкүшік болмасын» деп, қырдан асырып лақтырып жібереді, ал қыз баланың кіндігін «үйдің құты болсын» деп от басы, ошақ түбіне көмеді.

Сонымен қатар бала кіндігін оқымысты болсын деген ниетпен кітап арасына сақтап қоятын, ат құлағында ойнасын деген тілекпен аттың жалына байлайтын ырымдар да бар. Тіліміздегі «кіндік кескен жер», «кіндік қаны тамған жер» деген қадірлі, қасиетті сөздер осы дәстүрге байланысты қалыптасқан.

Кіндік шеше

Kindyk-shehse

Бала дүниеге келісімен даусы шығуы үшін құйрығынан шарт еткізіп ұрады да, кіндігін кеседі. Сәбидің кіндігін кескен әйел «кіндік шеше» атанады.
Кіндік шешеге біршама міндеттер жүктеледі: жүкті әйелді күту, босану үстінде басы-қасында болу, баланың кіндігін кесу.

Ол нәрестеге қырқынан шыққанда киетін иткөйлек тігіп алып келеді, бала ержетіп, ел қатарына қосылғанша назарынан тыс қалдырмай, әрдайым қамқор болып жүреді. Халық ұғымында «Баланың мінезі кіндік шешесіне тартады» деген түсінік бар. Бала ержеткен соң кіндік шешесінің бар жақсылығын ескеріп, оған «кіндіккесерін» береді, туған анасынан кем көрмей, өмір бойы сыйлап өтеді.

Тымаққа салу

Ел арасында ай-күніне жетпеген бала жайында «Шала туып, тымаққа салып өсірген екен» деген сөздер жиі естіледі. Халықта, әдетте, шала туған сәбиді осылай өсіретін ғұрып бар. Оның себебі – шала туған сәби ұстауға, бесікке салуға келмейді. Ал тымақ – жылы әрі бөлеуге, ұстауға ыңғайлы. Және сәбидің неше күні кем болса, сонша күн керегенің әр басына ілініп қойылатындықтан, күн кереге басы арқылы есептеледі.

Мысалы: қырық күні кем болса, керегенің қырқыншы басынан бала тымақтан алынып, әдеттегідей жаңа туған баланың рәсімі жасала бастайды. Айталық, ат қою, бесікке салу, т.б. Егер бала қыста туса, тымақ қыстыратын жер, оның күнін есептеу жағы ойластырылады.

Азан шақырып ат қою

Жаңа туылған балаға ат қою өмірлік мән-маңызы бар, аса игілікті іс саналатындықтан, қазақ халқы балаға ат қоюға ерекше көңіл бөліп, әр дүние есігін ашқан перзенттің атын жалпақ жұрт сыйлап-қадірлейтін білікті, қадірлі кісілерге қойдыруға тырысады.

Әдетте баланың атын ел-жұрт көп жиналған шілдехана үстінде қояды. Онда атын қоятын баланы «Мына балаға ат қойып беріңіз» деп көп ортасында отырған білікті кісілердің біріне ұстатқанда, әжейлер оған бай-бақытты болсын деп шашу шашады.

Баланы қолына алған кісі оның құлағына: «Сенің атың ..!», деп үш рет дауыстайды да, баланың бетін ашып көпшілікке көрсетеді. Сыртта азан шақырылады. Міне, бұл «Ат қою» деп аталады. Тіліміздегі «пәленшенің азан шақырып қойған аты» деген содан қалған. Балаға азан шақырып ат қойған соң, үлкен кісілер ақ баталарын береді.

Қазақ дәстүрінде, мейлі, туа салып шетінеп кетсін, мейлі, ай-күні толмай, түсік болып түссін, адам бейнесін қалыптастыратын балаға ат қойып, жаназа шығарып жерлейді.

Қазақ халқының ат қою дағдысының өзіндік мән-мағынасы және ғылыми негізі бар, яғни қазақ халқының ат қоюына қарап оның таным-түсінігі, салт-санасы, арман-тілегі, сондай-ақ этикалық талғамы мен ұлттық болмысы өте анық байқалады.

Қалжа жегізу

Қалжа – босанған анаға арнаулы мал сойып беретін ет пен сорпа. Әйелдерді ерекше құрметтеп, қадірлейтін халқымыз аналар жүкті болғаннан бастап ерекше күтімдеп, оған «қалжа» деп, күнілгері еркек қой әзірлеп қояды.
Жаңа босанған анаға «қалжа» берудің үлкен маңызы бар.

Яғни, қалжаға сойған малдың бауыздау қанын сәл ағызып, қалған қанын таза ыдысқа құйып алып, оны шарбы маймен араластырып қуырып, жаңа босанған анаға дәрі ретінде береді. Піскен мойынды бөлмей мүжіп, «Баланың мойны тез бекісін» деп биік бір жерге ілдіріп қояды. Асықты жілікті де мүжіп, сорпаға қандырады. Міне, бұл «Қалжа жеу» деп аталады.

Қалжа жеген әйелдер белін тез бекітіп, қол-аяғын тез бауырына алады. Түрлі ауру-сырқауларға қарсы қуаты артады. Омырау сүті молайып, нәресте тез ширайды. Омырау сүтіне қанған бала есейгенде мықты болады. Сондықтан үлкен кісілер әлжуаз жігіттерді көргенде: «Әй, сен туғанда шешең қалжа жемеп пе еді?» деп кейістік білдіреді.

Шілде қаққан

Қазақта «Әр бала туған сайын анасының бір тісін ала түседі» деген шындыққа сай келетін қағида бар. Мұны «Шілде қаққан» дейді. Бұл әйелдің өз күтіміне де, денсаулығына да байланысты болады. Ырым бойынша жас босанған келіншек итке «кет» демейді. Онда тісі түсіп қалады дейді халық сенімі. Халық тәжірибесінде бұл да жай айтыла салған сөз болмауы керек. Өйткені халық ырымы мен тыйымының негізінде өмірден алған тәжірибе жататыны белгілі.

Баламды «balapan» тәрбиелеуде

Среда, 10 Июль 2019 03:54

Сіздің де балаңыз күндіз теледидардың алдынан шықпай ма? Біздің ұл, әсіресе, «balapan» телеарнасынан таңсәріден ел ұйқыға шомғанға дейін көзін алмайды. Басқа арнаға ауыстырмақ болсаңыз, бітті, бәтима! Шырылдайды-ай кеп. Амал жоқ, дегеніне көнесің. Соңғы кездері өзіміз де бала-шағамызбен бірге «balapanның» тұрақты көрермені әрі айнымас досына айналдық.

Таң атысымен «Кел, шырқайық!» ойын-сауықтық бағдарламасымен ұйқымызды ашамыз. Одан соң бірінен кейін бірі жалғасып кете беретін қызықты да тәрбиелік мәні зор бағдарлама, мультфильмдерден баланың назарын аудару мүмкін емес.

Әмиян

Айталық, жуырда ғана жарыққа шыққан «Дала ойындары», «Айдар» және «Ертемір» атты 3D форматтағы анимациялық жобалар арқылы әр қазақ баласы супер қаһарман болғысы келіп жүр. Үш мультфильмнің де эфирлік қаралымы жоғары. Спонч Боб, Халк, Бэтмэн және т.б. небір қорқынышты мутанттар, роботтардың орнын дәл осы Айдар мен Ертемір атты қазақи кейіпкерлердің басқаны қандай ғанибет.

Discovery ұсынған «Мұхит құпиялары» да енді «balapan» арнасында! Жоба тек танымдық жағынан ғана емес, шытырманға және қызық оқиғаларға толы болуымен ерекшеленеді.

Елбасы Н.Назарбаевтың бастамасымен қолға алынған «Рухани жаңғыру» бағдарламасының нағыз жарқын үлгісі осы арнада жүзеге асырылуда. Мысалы, «Қоңыр қаз» анимациялық фильмдер топтамасы арқылы мен баламның Құрманғазы, Дәулеткерей, Қазанғап, Дина, Сүгір, Ықылас секілді дәулескер күйшілеріміздің классикалық туындыларын тыңдағанына қуанып һәм марқайып отырамын.

«balapan» телеарнасы анимация арқылы күйге жан бітіріп, өскелең ұрпаққа асыл қазынамызды қабылдап, түсіну мәдениетін сіңіруде, сондай-ақ, табиғатқа сүйіспеншілігін арттыруда.
«Дара тұлға» жобасы да атап айтуға тұрарлық. Қазақ тарихындағы танымал тұлғалардың өмірлері мен еңбектері, жетістіктері мен бастан кешкен қиындықтары балалардың санасында қайта жаңғыруда.

Балалар өз тарихы мен мәдениетін танып, оны әрі қарай дамытуға талпынады деп ойлаймыз. Әр бөлімінде қазақтың бір ұлы тұлғасы жайында ерекше стильде, балаға түсінікті жолмен баяндалады.
Достар, «Әли мен Айя» анимациялық мультфильмін де көрмейтін қазақ баласы жоқ шығар. Бұдан өзге де қызықты контент көп.

Арнадағы өзгерістер жайлы balapan телеарнасының басшысы Мақпал Жұмабайдың өзі былай дейді:
«balapan» телеарнасы былтыр алдына қойған басты мақсаттарының бірі – анимация сапасы мен санын арттыру жұмысын қал-қадірінше жүзеге асырды. Оның барлығы туралы әлеуметтік желілерде жазып отырдық, сұхбат беріп, презентация өткіздік. Біздің шығармашылық топ «ғарыштық жылдамдықпен» жұмыс істеді. Үлкен мақсаттар қойдық.

Жұмыстың ауқымдылығынан сынып кете жаздаған сәтіміз болса да әр аниматорды, режиссерді, сценаристі, продюсерді қанаттандырып, жаңа сапаға, биікке ұмтылдырдық. Бір жыл ішінде жүзеге асырылуы қай тұрғыдан да қиын әрі мүмкін емес жобаларды жұдырықтай жұмылып жасап шықтық. Бұл – біздің былайғы елге білінбейтін кішкентай ерліктеріміз.

«balapan» арнасы алда мазмұндық әрі сапалық тұрғыда жаңа кезеңге аяқ басып отыр. Супер қаһармандарымыз «Дала ойындары», «Айдар», «Ертемір» мультхикаялары арқылы әр баланың жүрегіне жол тартты. Бұл – әр жобаны зор жауапкершілікпен жүзеге асырған, әр кейіпкерді аялап, әлпештеген шығармашылық командамыз үшін де, қазақ баласы үшін де тарихи сәт деп ойлаймыз. 32 сериялы «Шахмат патшалығы» шахмат үйрету мультхикаясын түсірдік.

Sezim kalasy

20 сериялы «Дара тұлға» сериалын жүзеге асырдық. «Бабалар сөзі» анимациялық роликтерін ұсындық. «Кел, шырқайық!» деген атпен өнегелі әндер циклін түсірдік. «Орман күзеті» деген эксперименталды сериалымызды жүзеге асырдық. Балалар бұл жобаларымызды асқан ырзашылықпен қабылдады. Рейтингтеріміз әлемдік студиялардың көрсеткішінен озды. Біз балалардың көкейіндегі дүниелерді дөп басу үшін барынша еңбектендік. Бұл сыннан сүрінбей өткен секілдіміз.

Бірақ, шығармашылық топ көркемдік, сапалық тұрғыдағы кемшіліктері үшін өз «сыбағаларын» алды. Бұл кемшіліктерді жолай жөндеу, реттеу мүмкін емес еді, оған назар салсақ, команданы күйретіп алу қаупі тұрды. Өйткені, сапа, көркемдік жасап көргенде ғана шыңдалады. Мұндай жобалармен бетпе-бет келмеген жастарды сол көпірден аман алып өту міндеті де «balapanда» болды. Және бұл міндетті біз де жан-жүрегімізбен сезіндік.

Студияларды, қоюшы режиссерлерді тізімдеп алып, өзім бірлесе жұмыс істеуге шақырған сол күннен бері анимациялық кеңістікте мүдделестік, идеяластық, қауымдастық қалыптасты деп ойлаймын. Біздің бүгінгі ортақ іске жұмылған жауапкершілігімізге қызыға қарауыңызға болады. Біз биыл жаңа сапа, жаңа көркемдік деңгей ұсынғымыз келеді. Соған кірісіп те кеттік. Жаңа қоюшы режиссерлер тәрбиелеу ісін әр студиядан талап етіп отырмын.

Аниматорлардың келесі буынын қанаттандыру – біздің тағы бір міндетіміз. Биыл біз тың шешімдер, стилистикалық ерекшеліктер, тақырыптық ізденістер тұрғысынан да бір адым алға жылжимыз. Фундаменталды дүниелерге кірісеміз. Бірақ, уақыт бізден бір адым емес, он адым жасауды талап етіп отыр. Біз тырысамыз! Және алдымызға қойған мақсатты орындаймыз деп сенемін. Биыл арнамыз анимациялық жобалар санын 10-нан 13-ке арттырды, - деп телеарна басшысы жұмыс барысы мен алдағы тың жоспарларымен де бөлісті.

Осы орайда balapan телеарнасы аудиториясын да зерттеп көрдік. Арна 1-12 жас аралығындағы балалар аудиториясына арналған. Бұған қарамастан «balapanды» балалардан бөлек олардың ата-аналары мен ата-әжелері де тамашалайды.
Негізі балаларға теледидарды 3 жастан бастап көрсетуге кеңес беріледі. ДДСҰ-ның талаптарына сәйкес балалардың телеқаралымы мынадай болуға тиіс: нәрестелер мен ерте жастағыларға (0-3 жас) – тыйым салынады, мектепке дейінгі жастағылар (3-7 жас) – күніне 30 минутқа дейін, ерте мектеп жасындағылар (7-10 жас) – күніне 30-50 минут, үлкен мектеп жасындағылар (11-18 жас) – күніне 1-3 сағат.

«Әмиян», «+Шексіздік», «Жұмбақ жер», «Сезім қаласы», «Алтын қазық» және т.б. бағдарламалар үлкен сыныптағы балаларға арналған. «Ақ құс», «Көке», «А4» сияқты сериалдар мен ситкомдар, «Балалық шақ», «Жұмбақ тас», «Дос» фильмдері де балалар арасында танымал.

Dala oiyndary

«balapanды» баласының тәрбиесі мен оқу ісіне бей-жай қарамайтын жас ата-аналар да көреді. Ақпараттық технологияларға балалардың қызығушылығы, экология мәселелері, т.б. сұрақтарға жауапты «Бала time», «Бала боп», «Баламен сұхбат», «Мүмкіндік» бағдарламаларынан алады.

Еліміздегі бірден-бір балалар телернасы «balapanның» болғаны қандай жақсы. Иә, ашылғанына тоғыз жол толған арнаның жеткен жетістіктері баршылық. Шымкенттегі «Сақ» киностудиясының режиссер-сценарисі Батырхан Дәуренбеков осыған қатысты бір ауыз пікір білдірді:

– «Сақ» киностудиясының төл өнімдері «Томпақ» пен «Қалқанқұлақ» сериалдары «balapanның» тапсырысымен түсірілген еді. Біз өте аз қаржымен сапалы дүние жасап шығардық. Бұл туындылардың эфирдегі және интернеттегі қаралымы сол кезде өте жоғары рейтинг жинаған болатын. Балалар сүйіп көретін қазақ тіліндегі бірден-бір сериал болды. Алайда сол күйі тоқтап тұр.

Осыған орай мен арнаның қазіргі басшылығына осы мультхикаялардың жалғасын түсіру туралы ұсыныс жасаған болатынмын. Дәл қазір балалар қызықтап қарап жатқан кезде жалғасын түсірсек, актерлердің құрамы да дайын. Әлі де мультфильмдердің көркемдік-сапалық деңгейін, танымдық бағдарламаларды көбейту керек деп ойлаймын. Мысалы, «Ерден атаның ертегілері» деген сияқты бағдарлама ашып, жаңа форматта балаларға қызықты етіп беруге болады.

Одан кейін өзіміздің мульткейіпкерлерізді оңтайлы пайдалана білсек деймін. Мәселен, Көлтауысарымыз бен Таусоғарымызды қазір шетелдіктер өз пайдасына асырып жатыр. Ал бізде балалар фильмінен ешқандай пайда таппайсыз. Біз одан пайда табатын Голливуд емеспіз. Балаларды ұлтжанды етіп тәрбиелесек, біздің олжамыз – осы, – деді Батырхан аға.

Тобықтай түйін. Иә, баламды «balapan» тәрбиелеп жатыр. Бұған қуанамын. Баламды қазақ тіліне баулып, тарихынан хабардар етіп, дәстүрін үйретіп жатқанына қуаныштымын.
Еліміздегі бірден-бір балалар телеарнасын аптасына 7 күн, 168 сағат тамашалағаннан кейін түйгенім – қазақтілді балалар контенті алға қарай адымдап, қадамын нық басып келеді.

Елбасы Н.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласындағы «Ұлт қаһармандарын үлгі тұту үрдісін қалыптастыруға жол ашатын сапалы балалар фильмдері мен мультипликациялық сериалдарды аса қажет ететін өскелең ұрпақтың да талғамына ерекше назар аудару керек.

Біздің даңқты батырларымыз, ойшылдарымыз бен ел билеушілеріміз – тек Қазақстан ғана емес, сондай-ақ, бүкіл әлем бойынша еліктеуге лайықты тұлғалар» деген пікірімен ойымызды қорытындылағымыз келеді.

Фэйсбуктен пікір

Duisenali Alimakhyn
«Кешеден бастап қызым «Мен Ертемір болам» деп маза бермеді. Ертемірі несі десем, мына жақта үлкен рухани серпілістер болып жатыр екен ғой. Мақпал Жұмабай, сізге алғыс! БІЗ ӨЗ БАЛАМЫЗДЫ ҚУАНТА АЛМАЙ ЖҮРГЕНДЕ, СІЗ КҮЛЛІ ҚАЗАҚТЫҢ БАЛАСЫН ҚУАНТТЫҢЫЗ. Бұдан бұрын Хайди болам деп жүрген қызым бір-ақ күнде Ертемір болып шыға келді. Айтпақшы, «Рухани жаңғыру» деген – осы».

Нұржан Саркеев
«Балаларым «Балапанның» тілімен сөйлейді. Өткен жолы «Қазір қапыда қаласың, сазайыңды тарттырам» деп ойынды соғып жатыр».

Ата-аналарға кеңес

Балаға мультфильм көрсету барысындағы ата-ананың ескеретін тұстар:

1.Мультфильмнің бала психикасына әсері зор болғандықтан, баланың мультфильм көріп отырғандағы көңіл-күйін бақылау керек. Егер бала жақсы, позитив эмоцияларға толы мультфильм көрсе, оны көріп болғаннан кейін бала көтеріңкі көңіл-күйде жүреді. Ал егер агрессиялы, қорқынышты көріністерге толы мультфильмді көрсе бала бойында да, сөзінде де, іс-қимылында да агрессия пайда болады.

2. Балалардың теледидар немесе компьютер алдына жалғыз қалуы дұрыс емес. Әсіресе, мультфильмді алғаш көрейін деп экран алдына жайғасқанда қасында үлкендердің бірінің болуы міндетті. Себебі, бала мультфильм көру барысында түсініксіз жайттарға кезіккенде ата-ананың түсіндіруі, сондай-ақ, олардың мультфильмге қатысты пікірін білу балаға да қызық болады.

3. Мультфильм аяқталған соң оны міндетті түрде талқылау керек. Мысалы, «Кейіпкердің орнында болсаң не істер едің?» деген сияқты сұрақтар қою арқылы баланың ойын білу керек.

4. Мультфильмді көруге ыңғайлы уақыт – күндіз. Көптеген педиатр мен психологтардың пікірінше, түскі және түнгі ұйқының алдында мультфильм көрсетуге болмайды. Сондай-ақ үлкендер алдын ала ұзақ мультфильмдерді бөліп көрсетуді ойластыру керек. Көру кезінде бала экраннан кем дегенде екі метр қашықтықта отыру қажет. Ал егер баланың көзі қызарып, жасаурай бастаса, теледидар көрсетуді дереу тоқтату қажет.

5. Мультфильмді балаға көрсетпес бұрын ата-ана оны міндетті түрде бірінші көріп шығуы қажет.

6.Үш жасқа дейінгі балаларға жануарлары, қысқаша өлеңдері бар, көп мағлұмат қамтылмаған мультфильмдерді көрсеткен жөн. Ал 3 жастан жоғары балаларға достық туралы, адамдармен арадағы тату қарым-қатынас туралы, қорқыныштарды жеңуге арналған мультфильмдерді көрсетуге болады.Себебі бұл жастағы балаларда абстрактілі ойлау әлі дамымағандықтан, түсініксіз көріністер баланы қорқытуы мүмкін.

7. Мектеп жасындағы оқушыларға саяхаттау, достық пен сатқындық, таңдау мен жауапкершілік туралы мультфильмдерді көрсеткен абзал.

8. Жасөспірімдерге өмір құндылықтары, қорқыныш пен өлім, жақсылықтың жамандықты жеңетіні туралы, адамгершілік пен сыйластық жайындағы мультфильмдерді ұсынған жөн.

Гүлнәр АЙТЖАНОВА, практик психолог

Страница 7 из 26