Рамазан – 12 айдың сұлтаны. Бұл айда қайырымды істер көбейеді: Алланың мейірімі төгіліп, жұмақтың есігі ашылатын берекелі ай. Шүкіршілік, шыдамдылық, мейірімділік сияқты ізгі қасиеттер бойымызда толысатын шақ. Аллаға шүкір, бүгінде қала бойынша 208 орында ауызашар беріліп, 52 мешітте тарауих намазы оқылып жатыр. Құлшылыққа құлшынған жамағаттың қарасы көп.

IMG 767

Ауыз бекіту уақыты не себепті өзгерді ?

Қасиетті айдың қарсаңында қаладағы мешіттер күрделі жөндеуден өтіп, жаңа мешіттер ел игілігіне берілді. Қаладағы Абай ауданында Сансызбай Қарсақбайұлы ұрпақтарының демеушілігімен жаңа мешіт есігін жамағатқа айқара ашты. Мешіттің құрылысы 2017 жылы басталған болатын. Бір жылдың ішінде аяқталып, ел игілігіне берілген имандылық үйі «Дін ислам мешіті» деп аталады.
Биыл қасиетті ай бірқатар жаңалықтармен есте қалмақ. Ең әуелі Оразаның басталу уақыты бір күнге кейінге шегерілуі болды. Ел мұсылмандары 17 мамырдан бастап ауыз бекітті.
Пайғамбарымыз
Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Оразаны айдың тууына қарап бастап, айдың тууына қарап аяқтаңдар. Егер ай көрінбесе, шағбан айын отыз күнге толтырып, бастай беріңдер» деген.
Бұған дейін қасиетті ай 16 мамыр күні басталатыны жарияланып қойған-тұғын. Ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде өзгертуге тура келді. Бұл – табиғи құбылыс. Жалпы, Рамазан айының басталуын нақты анықтау шариғи үкімдер мен астрономиялық есептер негізінде жүзеге асады. Алғашқы кезеңде мұсылмандар жаңа туған айды көзбен көретін. Ғылым мен технология дамыған заманда мұсылмандық күнтізбе шариғи үкім мен ғылыми зерттеулер негізінде жасалады.
ҚМДБ ғалымдары бұл жағдайды былайша түсіндіріп берді. Мұсылман жұртшылығы Рамазаннан бұрын болатын шағбан айының жиырма тоғызы күні кешке қарай жаңа айдың (Рамазанның) тууын күтулері керек. Жаңа ай көрінсе, онда келесі күні ораза ұстайды. Егер көрінбесе, сол айды отыз күнге толтырып, оразаны бастайды. Бірқатар мұсылман мемлекеттерінің ғалымдары осы хадисте айтылған шағбан айының 29-ыншы күні 15 мамырға, ал 30-ыншы жұлдызы 16 мамырға сай келетінін мәлімдеген еді. Ал астрономиялық есептер 16 мамырда жаңа айдың туылатынын көрсетті. Ал 17 мамыр Рамазан айының алғашқы күні болып есептеледі.
ҚМДБ еліміздегі іргелі зерттеу орталықтарының бірі «Ұлттық ғарыштық зерттеулер мен технологиялар орталығы» мекемесінен жаңа айдың көрінуіне қатысты ресми мәлімет сұратқан. Аталмыш мекеме 16 мамырда астрономиялық құралдар көмегімен жаңа айды көруге болатынын мәлімдеген. Осыған орай ҚМДБ Ғұламалар кеңесі шариғи үкім мен отандық астрономиялық ғылыми зерттеу нәтижесіне орай 17 мамырды Рамазан айының бірінші күні деп белгіледі.
ҚМДБ-ның ОҚО бойынша өкіл имамы Бақтыбай
Бейсенбаев БАҚ өкілдеріне арналған баспасөз мәслихатында кеңірек түсіндіріп берді.
– Тәуелсіздік алғаннан бері мұндай жағдайды өз басым бірінші рет көріп тұрмын. Халықта да сондай шығар. Бірақ бұл Ислам әлемінде болатын құбылыстардың бірі. Хижри жыл санауы бойынша Рамазан – 9 ай. Ол күндерде 28 немесе 31 деген күн жоқ. Айда 29-на немесе 30 күн болады. Хижри жыл санауы бойынша 33 жылда бір рет айырмашылық болады. Яғни, сондай уақыт кезеңінде бір жыл қосылып отырады. Жаңа туған ай 16-на көрінбей қалатын болғандықтан ауыз бекіту осылай бір күнге ауыстырылды, – дейді бас имам.
Сондай-ақ, көрші Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан елдері де Рамазанды 16-на басталады деп белгілеген еді. Кейіннен оларда да мерзім ауысты. Белгілі дінтанушы ғалым Ерсін Әміре фейсбуктағы парақшасында Сауд Арабиясында, БАӘ, Мысыр, Палестина, Иордания және тағы басқа араб елдері де қасиетті Рамазан айын бейсенбі күні қарсы алатынын жазды. Сол себепті ҚМДБ Ғұламалар кеңесінің бұл шешімі өте орынды болғанын айтады.

208 орында ай бойы ауызашар болады

IMG 844

Биыл облыстық мешіттің жанынан Ақылдастар алқасы құрылғанынан көпшілік хабардар. Облыстық мешіттің бас имамы Ақылдастар алқасының қасиетті айдағы облыс тұрғындарына үндеуін де облыс тұрғындарына жария етті. Онда жалпы бұл айда сауапты іске ұмтылып, күнәлі істерден аулақ болуға шақырады. Дастарханға ішімдіктің қойылмау керегін еске салды. Сонымен қатар құдайы ас пен жиындарды күндізгі уақытта емес, ауызашқаннан кейін өткізуге үндейді.
Шүкіршілік, қасиетті айдың құрметіне қала көшелерінде, аудан-ауылдарда құттықтау плакаттары, билбордтар ілінді. Біздің мұсылман ел екенімізді танытатын үгіт-насихат жұмыстары көзге көрінерлік.
Бүгінде Шымкент қаласында 208 орында ай бойы ауызашар ұйымдастырылады. Мұның өзі үлкен жетістік. Сондай-ақ, қаланың 52 мешітінде ауызашар беріліп, тарауих намазы оқылуда. Ондағы қарилардың көпшілігі – жергілікті шәкірттер. Түркиядан арнайы келген ұстаздар да бар.

Ынтымағы жарасты, бірлігі бекем

Өзіміз Еңбекші ауданындағы «Әл-Біләл» мешітінің жамағатымыз. Мешітіміздің ынтымағы жарасты. Бірлігі бекем. Күн сайын мұнда 200-ге жуық адам ауыз ашады. Әрі 500-ге жуық адам тарауих намазын оқиды. Мұнда 29 күн бойы ауызашар берілмек. Құлшылыққа құлшынған жамағаттың қарасы көп. 18 жасар қари да көпшіліктің көңілінен шығып келеді.
Қалалық мешіттің бас имамы Бақдәулет Әбдірахмановтың айтуынша, 1 маусымнан бастап жамағатқа арналған сауат ашу курстары жұмыс істей бастайды.
Тағы бір атап өтерлігі, қазір ауа райы да ауыз бекіткен жамағатқа қарайласып тұрғандай. Қоңыр салқын. Бұл да Жаратушының өз құлдарына деген мейірімі шығар.
Бұл айда халқымыз сабырлық, қайырымдылық, мейірімділік сияқты қасиеттерді бойларына қалыптастырады. Сауаптардың да еселеп жазылатын айы. Ал күнәлі істердің де үкімі осындай. Ендеше, тыйым салынған істерден тыйылып, сауапты істе жарысайық, құрметті мұсылман бауырлар!

Мұхамеджан ТАЗАБЕК, «Асыл арна» телерадиокомпаниясының бас директоры:

 

Елбасының «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласының жарияланғанына бір жыл толды. Осы аралықта нендей шаралар жүзеге асты? Бүгінде жастарымызды дәстүріміздің құндылықтарына тәрбиелеуде, санасын сергек етуде қолға алынған іс-шаралар көңілден шыға ма? «Асыл арна» рухани-ағартушылық телеарнасының көздеген мақсаты, атқарылып жатқан насихатының негізі міне, осы рухани құндылықта жатыр. Таяуда Оңтүстікке келген сапарында телерадиокомпанияның бас директоры, ҚР мемлекеттік «Дарын» жастар сыйлығының иегері Мұхамеджан Тазабек мырзамен жастар тәрбиесі, Астананың 20 жылдығын тойлау мәселесіне орай сұхбат құрған едік.

М.Тазабек

– Мұхамеджан аға, Ораза айының басталуы қарсаңында Оңтүстікке қош келіпсіз! Бұл ай да рухани тазару, рухани жаңғыру сипатындағы салауатты, сауапты ай екені белгілі. Осы орайда әңгімемізді «Рухани жаңғыру» бағдарламасымен сабақтастыра бастасақ қалай қарайсыз? Өзіңіз білесіз, бұл бағдараламаның қабылданғанына да бір жыл толды. Жастарымыз рухани жаңғыру дегенді қалай түсініп-түйсініп жүр?

Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы санаға соны серпіліс, халыққа үлкен серпін бергені анық. Оның сипаты елдің түкпір-түкпірінде әр түрлі жағдайда көрініс беруде. Рухани жаңғыру деген ұлттық болмысымыздың нәрлі тамырларының өзегін тану. Десек те, әйтеуір «рух» деген сөзді қосып, құрғақ ұрандап жүрген адамдар да бар. Ал негізінен рухани жетілдіретін, елге, жұртқа пайда келтіретін ауқымды іс-шаралар атқарылып жатқанын да айта кеткен жөн. Оның ішінде Оңтүстік өңірінде де бірқатар игі істер қолға алынуда. Жетістіктерді ел көріп, жұрт куә боп отыр. Бұл жерде рухани тамырларымыз, тарихымыз бар. Яғни, рухани құндылықтарымыз бастауынан тұнып, ел-жұртқа жолданып жатыр. Өзім жетекшілік ететін «Асыл арна» телеарнасы рухани ағартушылық әрі отбасылық құндылықтарды насихаттайтын арна болғандықтан, бұл мәселе біздің оң жамбасымызға келді деп айтуға болады. Бағдарламаларымыздың 99 пайызы осы рухани жаңғырумен үндеседі. 

Жақында «Ұлттық аударма бюросы» шет тілдерден жүз кітапты тәржімалап шықты ғой. Аллаға шүкір, Тәуелсіздіктің арқасында, ауызбіршілікпен өсіп-өркендеудің арқасында бүкіл әлемнің даналықтары мен ғылымның жинақталаған тұжырымдары ана тілімізде, біздің алақанымызда тұр. Мұны рухани жаңғыру емес деп кім айтады? Рухани жаңғыру деген шартты сөз ғой. Оның астары, өзегі, тамыры бар. Тасырламай-ақ терең ағатын өзендердей өрнегі бар. Осы нәрселерге әрқайсымыз шама келгенше қызмет етіп, Елбасының бізге ұран етіп, темірқазық етіп көрсеткен бағытын дұрыс бағамдай алсақ, ұлтқа да, ұрпаққа да пайдасы мол іс болмақ.
Мұндағы үлкен шаруаның бірі – тарихты таразылау. Тарихи сананы ояту мақсатындағы іс-шараларға бөлінген қаражат өз орнында жұмсалған секілді. Ұлттық арна «Алаш» қайраткерлерінің өмірінен сериал түсірді. Сол арқылы әрбір алаш қайраткерінің тұлғасы, оның өмірі және мақсат-мүддесімен танысуға бүгінгі ұрпақ жаңа мүмкіндік алды. Және біздің шетелдегі қандастарымызбен байланыстарымыз биік деңгейге жетіп, солардың мүмкіндіктері арқылы Еуропамен, түркі тілдес мемлекеттермен байланысымыз жаңа деңгейге шықты.

 

– Таяуда белгілі қаламгер Мархабат Байғұт ағамыз «Шоу мен шуларға көбірек бой алдырып бара жатқандаймыз» деген пікірін айтқан-тын...

– Ол да өте орынды айтылған сөз. Түрлі жұлдыздың онсыз да өтіп жатқан концертінің сахнасына төлтаңбаны іліп немесе онсыз да шығып бара жатқан кітаптың бірінші бетіне жаңғыруды жазып қоюмен шаруа бітті деп жүргендер бар. «Ала қойды бөле қырыққан жүнге жарымайды» дейді. Сол сияқты қазіргі уақытта кемшілік те бар, жетістіктер де жоқ емес. Солардың барлығын тұтас қарайтын болсақ, түпкілікті нәтиже дұрыс болады деп ойлаймын.

 

«Дәстүр деген өмірдің өзі»

 

– Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы 2014-2018 жыл аралығын «Дін мен дәстүр жылы» деп жариялады. Осы аралықта нендей шаруалар жүзеге асты?

– Меніңше, ауқымды жұмыстар аталған жылдар аяқталғанмен, шаруа тоқтамайды, жалғаса береді. Осы төрт жылдың ішінде ең басты атқарылған нәрсе – ұйықтап жатқан көптеген рухани клеткалар оянды. Ескі тарих еске алынды. Жаңа тарих жаңғырды. Біздің дініміз не нәрсеге басымдық береді? Дәстүріміздің бастауы қайда жатыр? Дін қай жерден бастап дәстүрге айналады? Дәстүр қай жерден бастап дінге кірігеді? Осы мәселелерге байланысты кітаптар шықты. Кездесулер өтті. Теледидарда қаншама сұхбаттар берілді. «Асыл арнаның» өзінде бірнеше бағдарламалар осы дәстүр мен дінге тұтастай арналды. Сондықтан, бұл бағдарлама да өз дәрежесінде, өз нәтижесін берді деп айта аламын. Бірақ адам тәрбиесі оның өмірден өткенше жүретіні секілді, дін мен дәстүр насихаты да сондай. Әрдайым естен шығарылмай, айтылып тұруы тиіс.
Теріс ағымның жетегінде жүргендердің қателесуінің бастауына қарайтын болсақ, дәстүрлі тәрбиеден алыс адамдар екенін байқайсың. Дәстүрлі ортадан алыстағандар. Себебі, дұрыс сенім мен дәстүрлі тәрбие бар жерде радикализм мен экстремизмге орын жоқ. Өйткені, дәстүріміз бізді төңірегімізбен санасуға, әрбір нәрсенің астарына үңілуге тәрбиелейді. Дәстүр сол дінді ұстанған ұлттың өмірлік тәжірибесінің жемісі. Ұстанған көзқарастары мен өмірлік тәжірибесінің жемісі. Содан келіп дәстүр шығады. Дәстүр қалыптасумен, өмір сүру дағдысымен пайда болады. Сондықтан, дәстүр деген ол – өмірдің өзі.

 

– Таяуда ғана Дін істері және азаматтық қоғам министрі Дархан Қалетаевпен кездестіңіз...

– Дін істері және азаматтық қоғам министрімен біраз мәселені талқыладық. Өздеріңіз білесіздер, біздің арна мен ҚМДБ, министрлік арасында өзара меморандум түзілген. Осындай келісімшарт аясында Дархан Аманұлына өз өтінішімізді айттық. Рухани-ағартушылық бағыттағы арнамыздан көбіне қоғам қайраткерлері, зиялы қауым өкілдері, дін қызметкерлері эфирге көп шығады. Ал мемлекеттік қызметкерлер, ресми адамдардың халыққа мемлекеттің діни саясаты жайында эфирге қонақ болуы өте сирек. Сол себепті, көптеген ресми адамдар, депутаттар дін заңы жайында, діннің төңірегіндегі көптеген мәселелер жайында біздің арнамыздан халыққа өз пікірлерін білдірсе деген өтінішімізді жеткіздік. Өйткені біздің рухани аудиториямыз әрдайым бізден осыны сұрайды. Осы талабымызды орындауға министр уәде берді. Бірінші болып өзі «Асыл арнадан» тікелей эфирде мемлекеттің дін саясаты жөніндегі сұрақтарға жауап бермек. 

Ақпарат айдыны жыл сайын кеңейіп жатыр. Адамдардың талғамы да өсті. Соған сәйкес, халықаралық байланыстарды күшейтіп, өзге де озық елдердің үлгісін жұмыс үрдісімізде пайдалануға тырысып жатырмыз. Соның нәтижесінде Түркияның мемлекеттік «ТРТ» арнасымен келісімшартқа қол қойдық. Олардың тәжірибе алаңында біздің техникалық мамандарымыз, журналистеріміз, жүргізушілеріміз іс-тәжірибеден өтіп бастады. Контент алмасу процесі басталды. Екіншіден, Малайзияның «Хижрет» деген телеарнасымен екі жақты ынтымақтастық орнаттық. Мұның бәрі де мемлекеттің қолдауымен, ҚМДБ-ның ұйытқы болуымен, Бас мүфтидің батасымен іске асқан шаруалар. Жұмысымыздың аясын кеңейтіп, кеңістігін ұлғайтып жатырмыз. Бұл – сыртқы жағдай. Ал ішіміздегі жұмыстарға келер болсақ, өзіміздің аудиториямызды ғалымдардың зерттеулеріне сүйене отырып қалыптастырудамыз. Яғни, хабарларымызды дінтанушылар, исламтанушылар, әлеуметтанушылардың статистикаларына, солардың күнделікті зерттеулері мен талдауларына әрдайым зер сала отырып дайындауға мүмкіндік алдық. Көрерменге бірінші кезекте не қажет? Мінеки, биылдан бастап бағдарламаларымызды ғылыми зерттеулерге сүйене отырып, жаңаша түрде түзіп жатырмыз. Ол да біздің қол жеткізген үлкен жетістіктеріміздің бірі.

 

Астананың тойын дүркіретіп өткізудің сөкеттігі жоқ

– Өзіңіз бүгінде «Тәлім-тренд» деген бағдарламаны жүргізесіз. Көрермендердің қызығушылығы артып жатқаны байқалады. Жалпы, бұл хабар кімнің бастамасы?

Бұл – бір сұмдық сұңғыла идея емес. Көзге көрініп тұрған, істелінуі керек жұмыс қой. Одан кейін қазір қазаққа бір пайдаңды тигізу үшін үлкен қабілеттің немесе қисапсыз қаржының иесі болуың шарт емес. Біз рухани-ағартушылық отбасылық құндылықтарды насихаттайтын арна болған соң халықпен тікелей байланысқа түсіп, жұрттың сұрақтарын естіп-көріп жүргеннен кейін осындай бағдарлама ашуды жөн санадық. Әрі күрделендірмей, қарапайым қағидаларға сүйене отырып, жұрт ішінде елеусіз көрінгенмен, оның арт жағында қаншама проблема жатқан тақырыптарды көтеруді дұрыс деп таптық. Отбасының кикілжіңі бір қарапайым болмашы нәрседен бастау алады. Ұсақ бір кикілжің, қабақтың қатаюы, жүректің сууынан шаңырақтар шайқалып жатады. Біз осы нәрселерді қарапайым тілмен түсіндіруге тырысамыз. Ол нәтиже беріп жатыр. «Менің басымдағы кемшілік осы екен ғой» деп күнделікті бір анықтамалық немесе бір нұсқамалықты оқыған секілді жақсы қабылдап жатқан көрермендер көп. Бір атап өтерлігі, осы бағдарламамызды Түркияның «ТРТ» арнасы да түрік тілінде өздерінен көрсетуге шешім қабылдап отыр. Міне, бұл да бір жұмысымыздың аз да болса жемісі ғой.

 М.Тазабек

– Биыл – Астана қаласының 20 жылдық мерейтойы. Мерекені тойлау басталып та кетті. Осыдан екі жыл бұрын «Тәуелсіздіктің 25 жылдығын қалай тойлауымыз керек?» деп өзіңізден сұраған едік. Енді Елорда тойын тойлау жөнінде пікіріңізді білсек.

– Сөз жоқ, бұл тойдың жөні бөлек. Біріншіден, әрине, мазмұндық жағына мән беріледі ғой. Ал мерейтойды аста-төк дүркіретіп атап өтуді де құптаймын. Өз құндылығыңды – егемен еліңнің елордасының мерейтойын мақтанышпен мерекелеудің қандай сөкеттігі бар? Жаңадан ел болып қалыптасып, астана салып, Тәуелсіздікті нығайтып жатқан кезде шығын да шығатын, кішкене пафос та болатын дүниелер керек сияқты. Ол – заңды. Біз бір күнде Еуропа, екінші күні Жапония болып кете алмаймыз. Қазақтың өзінің менталиеті бар, санаспаса болмайтын сабақтасып келе жатқан дәстүрі бар.
Әрине, екінші жағынан мазмұнды, тәрбиеге, ұлттық идеологияға құрылған дүниелер болса, тіптен тамаша. Бірақ, біз бір нәрсені анық білуіміз керек. Астана – бұл Тәуелсіздіктің символы. Елдігіміздің белгісі, сол себептен Астананың тойы елдің, ұлтымыздың тойы. Тәуелсіздігіміздің, мемлекеттігіміздің нышаны. Сол себепті тойды қай жағынан болса да жарқыратып насихаттап, жалпақ жұрт танитындай етіп жарнамалап жатса, оның ерсілігі жоқ деп ойлаймын. Өйткені, Астанаға құйылған қаржы біздің болашағымызға құйылған қаржы. Ол біздің идеологиямызға тұғыр болатын идеялар. Сол себепті ұлттық спорт тұрғысынан болса да, шығармашылық өкілдері тұрғысынан болса да, саясаткерлер мен экономистерді шақырып, әлемдік деңгейдегі идеяларды паш ету болса да өте құптарлық іс. Себебі, Астана әлі толысып көркейе беретін идея. Оған біз бәріміз үлес қосуымыз керек. Өңірлер де Астананың дамуына атсалысуы тиіс.

 

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан
Т. ҚАСЫМ

Арбат – жанға жайлы орын

Среда, 16 Май 2018 05:36

Шымкентте қала тұрғындары көптен күткен Арбат ашылды. Сейіл мекені Бекет батыр көшесінің бойынан орын тепкен. Жанға жайлы орын. Әрі бұл нысан 15 мамыр – халықаралық отбасы күніне орай ел игілігіне беріліп отыр. Қала әкімдігінің жауапты мамандары 1 шақырымға созылған Арбат құрылысын 2 айдың ішінде аяқтады. Жақсы істің ашылу рәсіміне көпшілік куә болды.

10

Дамыған қалалардың бәрінде халық демалатын орындардың көптеп орналасуы заңдылық. Қаланың келбетіне көрік қосатын, тұрғындардың сейілдейтін орнына айналар мұндай жобалар көптеп керек-ақ. Облыс әкімі Жансейіт Түймебаев, қала әкімі Нұрлан Сауранбаев, облыстық және қалалық мәслихат депутаттары, Ұлы Отан соғысының ардагерлері жақсы істің ашылу рәсіміне қатысып, өз қуаныштарын жеткізді.
– Қаланың әрбір көшесін осылай абаттандыруға болады. Мұндағы басты мақсат – қала тұрғындарына ыңғайлы жағдай жасау, демалатын орындардың санын көбейту. Бұл жер қаламыздың ең тартымды демалыс орындарының бірі болмақ.

2

Мұндай игі қадам қала тұрғындарының және жас ұрпақтың туған жерге деген сүйіспеншілігін қалыптастыруда әсері мол. Жұмысты лезде қолға алып, дер кезінде аяқтаған қала әкімдігіне алғысымды айтамын, – деді облыс әкімі Ж. Түймебаев.
Қаланың жасыл желегіне рең қосқан арбат әдемі гүлдермен көмкеріліп, жарық шашатын шамдармен безендірілген. Ландшафт дизайны көз тартады. Мұндағы 3600 шаршы метр аумақ көгалдандырылса, 2000 шаршы метр аумақты аяқжол алып жатыр. 700-ге жуық жөке, талшын, аққайың сынды ағаш түрлері мен 1000 түп раушан гүлі егілді. Түнгі арбатты жарық етуге 76 көше шамы мен 45 торшер қойылды. Демалыс аймағында, сонымен қатар, велосипед жолағы да қарастырылған.
Қазіргі таңда мамандар арбаттың ерекше келбетін аша түсетін арканы құру жұмыстарын аяқтауда. Жуық арада Бекет батыр көшесінің бұл бөлігі нағыз шығармашылық адамдарының орталығына айналмақ. Келешекте бұл аумаққа Суретшілер үйін салу да жоспарда.
Облыс әкімі мұндай демалыс орны алдағы уақытта А.Асқаров пен Бейбітшілік көшесінің бойынан да орын тебетінін атап өтті. Мінекей, осылайша көптен күткен Арбат жобасы да бастау алды.
Сондай-ақ, облыс әкімі Ж. Түймебаев, облыстық және қалалық мәслихат депутаттары «Ескі қаланы жаңғырту» жобасы аясында атқарылып жатқан жұмыстармен танысты. Жансейіт Қансейітұлы бұл аумақ та саялы орынға айналуы тиістігін қадап айтты. Бүгінде аталған жоба аясында Ордабасы алаңынан Өзбек көшесіне дейінгі өзен бойымен жүріп өтетін 300 метрден астам аяқ жол көгалдандырылып, абаттандыру жұмыстары жүргізілді.

Ербол Отарбаевтың әскери мерзімін өтеп жүргендегі ерлігі көпке үлгі. Бүгінгі жас сарбаздар оны мақтаныш етеді. Олар бейбіт күнде де қаһармандық көрсетуге болатынын ұғынған. Еліне адал перзент, бөлімінің мақтанышы болсам дейді. Мереке қарсаңында ҚР Ұлттық ұланының «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығына қарасты 6506 әскери бөліміндегі жас сарбаздардың тыныс-тіршілігімен таныстық. Мұнда дарынды азаматтар көп-ақ. 

DSC 1780

Мереке өз мәнінде аталып өтті

Сонымен, сарбаздардың бір күндік өмірін бақыладық. Бөлімде қарбалас. 1 мамыр Қазақстан халқының бірлігі күні мерекесіне бір апта дайындалған. Өнерлері де көпшіліктің көңілінен шықты. Бәрі де түрлі этнос өкілдерінің киімін киіп, ән айтты. Би биледі. Олардың мәдениетімен таныстырды. 

Бұл әскерлердің демалыс күнгі бір мезеті. Әскери мерзімін өтеуші Жылгелді Құдайбергенов гитарада ойнап, би де биледі. Өз елінің нағыз патриот азаматы. Қарағанды облысы Жаңарқа ауданында дүниеге келген. Қазақ күресінен спорт шебері, самбо, дзюдо күресінен спорт шеберлігіне үміткер. Жақында ғана ұлттық ұланның әскері арасында самбодан Қызылорда қаласында өткен біріншілікте үшінші орын алып қайтты. 90 келідегі балуандар арасында 9 қарсыласының 7-уін жеңіпті. «Жансай Смағұлов, Елдос Сметовтың өнері ұнайды. Әскери мерзімімді өтеп болған соң да спортты жалғастырам. Елімнің көк туын көкке көтерсем деген арманым бар», - дейді өзі шынайы көңілмен. 

Жалпы, мұндағы мерзімді әскери қызметін өтеуші сарбаздар қала көшелерінде қоғамдық тәртіпті күзетеді. Бір күн сабақ оқып, енді бір күні қызметке шығады. Сарбаздар сағат таңғы алтыда тұрып, сабаққа дайындалады. Бұл – күнделікті тәртіп. Сағат 9:00-ден 12:50-ге дейін сабақ өтеді. Түскі үзілістен кейін кешкі алтыға дейін сабақ жалғасады. 

DSC 2112

Қызметке шығатын күні де түске дейін сабақ оқиды. Сабақтан кейін қызметке дайындық басталады. Оған дейін тәрбие жұмыстары жүргізіледі. Түстен кейін қызметке шығуға бұйрық беріледі. Алдымен әр топқа қаланың аудандық ішкі істер бөлімінде бағыт-бағдар беріледі. Одан кейін қаланың 4 ауданы бойынша өздерінің белгіленген аймақтарында қызметін атқарады. Содан қызмет түнгі он екіге дейін жалғасады. Соңында аудандық ішкі істер бөліміне қайта жиналып, қызметті сол жерде қорытындылайды. 

Сарбаздар жексенбі күні «Қазақстан» арнасынан «Ақсауыт» әскери-патриоттық телебағдарламаны тамашалайды. Одан кейін спорттық іс-шараларда бас қосады: әскери эстафета, волейбол, баскетбол, футболдан турнир өтеді. Былтыр желтоқсан айында қолбасшылық арасында өткен жарыста бөлімнің көңілді тапқырлар клубы сайыста бірінші орынға ие болған еді. 

Жас сарбаздар тарихты қаншалықты біледі? Әскери борышын өтеуге келген сарбаздарды отансүйгіштікке баулу, тарихын білуге, дәстүрін сақтауға тәрбиелеу – жауапты міндет. Әскери өмірге жаңадан қадам басқан сарбаздардан тарихта ата-бабаларымыз қандай ерлік жасағанын, Қазақ хандығының қалай құрылғанын, тарихтағы маңызды оқиғаларды сұраудың да мәні сол себептен. Бұл туралы рота командирінің тәрбие және әлеуметтік құқықтар жұмысы бойынша орынбасары Ернар Қамза: 

– Спорттық жағынан біздің әлеуетіміз зор. Қазақ күресінен, дзюдодан спорт шеберлеріміз, одан бөлек футболшылар бар. Патриоттық рухын көтеру үшін әрдайым олармен тәрбие жұмыстары жүргізіледі. Яғни, іс-шарада да, жауынгерлік қызметті орындау кезінде де барлық жағдайға дайын болу керек, дейді.

 

Әскерлеріміздің әлеуеті артқан

IMG 20180501 133227

Әскерлердің тарихи таным көкжиегін кеңейтіп, білім-біліктілігін арттыру маңызды міндет. Мәселен, қызметке түсер алдындағы ақпараттық сағатта 20-30 минут осы төңірегінде насихат жұмыстары жүргізіледі. Елімізге белгілі тұлғалармен ұдайы кездесу жиындары өтіп тұрады. Жуырда ғана ҚР Парламент мәжілісінің депутаты 

Мұхтар Ерман мырзамен кездесу ұйымдастырылған еді. 

Бүгінде Қазақстан Қарулы күштерінің қатары білікті мамандармен толықты. Соңғы жылдары әскери бөлімдердің соңғы үлгідегі техникамен жарақтандырылуы, әр түрлі қажетті құралдармен қамтамасыз етілуі жоғары деңгейде. Рас, бұрынғыға қарағанда барлық жағдай жасалған. Сарбаздар үшін еш кедергі жоқ. Тек қана үйреніп, соны орындау керек. 

Былтыр бөлімге ақпан айында Дариға Назарбаева бастаған ҚР Парламенті Сенатының депутаттары, армия генералы Мұхтар Алтынбаев келген-тін. «Оңтүстік» бағыт – өте маңызды. Террористік қауіптің алдын алу, шекарамызды күшейту сынды жағдай баса назарда тұрғаны мәлім. Сол себептен, бүгінгі әскери қорғанысымыздың, басқа да әскери құрылымдардың атқарып жатқан жұмыстарының деңгейін білмек керек. Сол кезде әскерилердің қазіргі заман талабына сай қажетті құрал-жабдықтармен қамтылуына қонақтар жоғары баға берген. 

IMG 20180501 133222

Қазақстан әскерінің қуаты жылдан-жылға артып келеді. Ресей, Қытай, Түркия, Беларусь елдерімен жауынгерлік, техникалық оқу-жаттығулар ұдайы жүргізіледі. Сол себептен де біздің әскеріміз ешкімнен кем емес.

 

Отарбаев пен Сүндетовтей болғысы келеді

Тәуелсіздіктің төл құрдасы Ербол Отарбаев бүгінде Ұлттық ұланның мақтанышы. Ол жауынгерлік борышын атқару кезінде көрсеткен ерлігі үшін Елбасы Жарлығымен ІІІ дәрежелі «Айбын» орденімен марапатталған еді. Елбасымен екі рет кездесті. Ақтаудағы ерлігінен кейін 2011 жылы келісім-шарт бойынша осы бөлімде бас маман болып қызмет атқарды.

Сарбаздардың бәрі де Отарбаевты жақсы таниды. Ерлігін біледі. Бәрі де сол сияқты болғысы келеді.

IMG 20180501 112826

Сондай-ақ, 2016 жылы Ақтөбе қаласындағы лаңкестік оқиға кезінде ерлік көрсеткен Сырым Сүндетов те қазір осында қызмет атқарып жүр. Ол тәрбие және әлеуметтік-құқықтар жұмыстары бөлімшесі бастығының жастармен жұмыс жөніндегі көмекшісі. Лаңкестерге тойтарыс берген Сырым Сүндетов «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалімен марапатталған. 

Әскери бөлімнің жігіттері қандай жағдайға да дайын. Офицерлердің де жас шәкірттеріне артар сенімі зор. 

Қазір қала тыныш. Бей-берекет болатын келеңсіз жағдайлар азайған. Дегенмен, сарбаздар жағдайға сақадай сай тұруы тиіс. Жігіттер осыны жанымен ұғынған. 

Айтқандай, бөлімнің жас сарбаздары Алматы облысындағы Заречный кентінде өтетін халықаралық іс-шараға жолға шығуға қамданып жатыр. Онда тактикалық оқу-жаттығуларын өткізіп, білім-біліктерін пысықтап алады. Отан қорғаушылар және Ұлы жеңіс күнін де сонда қарсы алмақ.

Бүгінгі заман бәсекенің заманы. Қалада шағын бизнестің өзін дөңгелетіп әкету оңайға соқпай тұр. Жуырда жастар кәсіпкерлігін дамыту бойынша өткен жиынға қатыстық. Сонда елге белгілі жас кәсіпкер замандастарына негізгі қажетті 7 қағиданы атап берді. Расында, ұғып аларлық жағдай. Қазіргі жастар неге мал бордақылау, қызмет көрсету саласынан аса алмай жүр? Ойланып қалғанымыз рас. Үшінші мегаполисте кәсіпкерлікті жаңаша бағытта дамытатын кез келді. Яғни, сананы да, сапаны да өзгерткен жөн.

shymkala-32-10

Шағын кәсіпкерлік шарықтап тұр

Сөз жоқ, шағын және орта бизнестің қарқынды дамуы жөнінен Шымкент алдыңғы қатарда. Қалада шағын кәсіп ашқысы келетіндердің саны көбеймесе азайған жоқ. 

Қазіргі жастардың көбісі мал бордақылау, зергерлік бұйымдар шығару, әсемдік салонын ашуға құмар. Мәселен, «Оңтүстік» кәсіпкерлік мектебінде бизнес-жоспар жасайтындардың 80 пайызы – ауылшаруашылық саласында. Өйткені, қаржының көп бөлігі сол бағытқа бөлінеді. Микроқаржылық несиелер, екінші деңгейлі банктерден несие алуды қолай көреді. Тігін, жиһаз цехтары, тіл курстары, жекеменшік балабақша ашып, кәсібін дөңгелетіп отырғандар, дизайнерлік, IT саласында да тың жобалар ұсынатын қабілетті ұл-қыздар бар. 

Сандарды сөйлете кетсек. Былтыр Шымкент қаласында жалпы тіркелген бизнес субъектілердің саны 75 768 бірлікке жеткен. Оның ішінде заңды тұлғалар – 19 064 бірлік, шаруа қожалықтар – 2 850 бірлік, жеке тұлғалар –53 854 бірлік. Шағын және орта бизнес саласында жұмыс істейтін жұмысшылардың саны – 140 123 адам. 

Қалада кәсіпкерлік мектебінің жанынан «Коворкинг» орталығы ашылғаны мәлім. Бұл жастар үшін тиімді болып тұр. Әсіресе, бастауыш кәсіпкерлер үшін. Осында оқытады, кеңес береді. Келіссөз жүргізу үшін конференц-зал жұмыс істейді. Интернет, компьютерді қолдану, бәрі тегін. Осы жерде идеяларын дамытуға барлық жағдай бар. Кейде кәсібін жаңадан бастаушылардың отыратын кеңселері болмайды. Үйінде жұмыс істеуге мүмкіндіктері жоқ. Сол кезде осында келіп, 3-4 адаммен бірлесе жұмысын бітіріп алуына мүмкіндік мол. 

shymkala-32-11

Жолды бөгейтін 7 кедергі бар

Бүгінде кәсіпкер жан-жақты білімді болуы керек. Яғни, қазіргі заманға қажетті кәсіппен айналысқан адамның ісі алға жүрмек. Ғылым дамып жатыр. Жастар ноу-хау, жаңа жобаларды ойлап табуға көңіл бөлсе дейміз. Жоқ нәрсені ойлап табу өте қиын. Бардың өзін игілігікке жарата алсақ, қанеки?! Ноу-хау сынды ешкім қолданып көрмеген затты сату да үлкен мәселе. Жастар осындай кедергілерге кезігіп жүргені белгілі жайт. Ал шет тілін білу керектігі бесенеден белгілі.

«Қазақстан-2050» жалпыұлттық қозғалысының төрағасы Мұхтар Манкеевтың айтуынша, біздің елде кәсіпкерлікті қолдау бағытында 78 қолдау құралы бар екен. Бұндай жағдай ешбір елде жоқ. ОҚО кәсіпкерлер палатасында өткен кездесуде Мұхтар Наурызбайұлы бірқатар мәселелерді тізіп берді. Айтқан уәжі көкейге қонымды. Адами капиталды дамыту, маркетинг мәселелеріне қатысты айтқан пікірлері – ұтымды кеңестер. Бизнесті, экономиканы дамытуға бағытталған көптеген әлеуметтік бастамалар бар. Дегенмен, көпшілігіміз әлі де болса 7 негізгі кедергіге тап болып отырмыз. Әрбір кәсіпкердің алдынан шығатын кедергілер осылар. Белгілі азаматтың айтқан уәжі мынадай: 

Ең әуелі қазіргі жастарда «нетворкинг» қабілеттері жетіспейді. Бір-бірін қолдап, ақылдасып, мәселелерін бірлесе шешіп, жан-жақты байланыстарын дамытуда осалдық танытады. Үлкен бизнес-форумдардан тыс қалып жатамыз. Яғни, коммуникациялық кедергілерді шешуге үндейді.

shymkala-32-9

Екіншіден, өнім кластерін дамытуға көңіл бөлсек. Өз қазанымызда қайнай бермей, өнімді бірге сақтап, бірлесе дамытқан жөн. Сонда сапа өседі. Үшінші мәселе – біз жаңа өнім шығаруға мән бермейміз. Мәселен, елімізде шағын және орта бизнесте дайын өнімді сататындардың үлесі – 90 пайызға жуық. Біз дайын өнімді сатқымыз келеді. Әлі де болса, өзіміздің инеллектуалдық әлеуетімізді көрсете алмай жүрміз. 

Одан бөлек, назар аударатын тағы бір жағдай, бизнестің ішкі процестері. Яғни, акционерлермен, басшылармен, қызметкерлердің өзара қарым-қатынасы қаншалықты? Біз әліге дейін өзімізге дұрыс корпоративтік басқаруды құра алмай келеміз. Бұған да мән берілу қажет. 

Бесіншісі, ішкі нарықтан шығу. Өнімді сыртқа шығарудан қорықпау. Алтыншысы, өз бизнесіңді болжай білу. Макроэкономикалық тенденцияларды алдын ала зерттеп, өзгерістерге сәйкес жұмыс істей білеміз бе? 

Соңғысы, адам капиталын дамыту. Жоғары білікті кадрлардың жетіспеушілігі байқалады. Экономистер, сарапшылардың білім-біліктілігі аз. Міне, көпшіліктің алдынан кездесетін кедергілер осылар. Бұл жағдайларды алдын ала шешіп алған жөн. 

 

Басшының айтқан құнды кеңестері

Шымкент үшінші қала болмақ. Ендігі ретте кәсіпкерлік нысандары, жаңа бизнес бағыттары, заманға сай дамуы керек. Жастардың осы салада ізденулері керек екені аз айтылып жүрген жоқ. Талапты жастар бар. Дегенмен, әлі де ширай түскені жөн. Бұған дейін сервис қызметі осалдау екенін жазғанбыз. Енді үшінші қалада жетіспейтін нысандар жөнінде айтсақ. 

Үлкен мегаполистің аты да, заты да бөлек. Әрине, бірінші кәсіпкерлікті дамытпай тұрып, қаланың тұрғындарына жағдай жасалса. Алып шаһарға әлі де тың жобалар керек. Мұнда бизнес жаңаша стильде, тартымды әрі қызықтыра білуімен ерекшеленуі тиіс. 

Таяуда бір танысымыз өз ұсынысын айтқан-тұғын. Бізде қарияларға арналған орын ашылса, дейді. Зейнеттегі кісілер көбіне үйде отырады. Олардың қоғаммен араласуына жағдай жасасақ. Сол орталыққа таңертең келіп, шахмат ойнайды, бір-бірімен сөйлеседі. Одан бөлек, ауылдан келетін ата-әжелеріміз бір жайда отыра бергеннен жалығатыны бар. Ойланып қалғанымыз рас. Мұндай жобалар шетелде бар көрінеді. 

shymkala-32-12

«Оңтүстік» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығының директоры Ғани Өмірзақов та осыны айтады. Көпшілік жаңалық ойлап тауып, тың жобаларды қолға алуға келгенде немқұрайдылық танытады. 

Ең алдымен, қаланың шырайын арттыру, тазалық пен тәртіпті сақтау маңызды. Кәсіпкерлік нысандар да осы бағытта реттеліп, жүйеленсе. Қазір базарларды ретке келтіруге мән берілуде. Қала халқының мәдениетін, білімін көтеру басты мәселелердің бірі. Қазақылық менталитетімізді мегаполиспен сәйкестендіру – басты талап. Мегаполис болған жағдайда сана өзгереді. Тұрғындардың таным-түйсігі кеңеюі тиіс емес пе?!

Кәсіпкерлік саласындағы белгілі маманның айтар ұсыныстары мен құнды кеңестері мынадай: 

– Көшелердің келбетін шырайландыруда базарларды, сауда орындарын ретке келтірген жөн. Әрбір көшенің бойындағы сауда орындарын бір стильде жаңашаласақ. Біреуі атауы кіші шрифтпен, бірі үлкенмен жазылған. Соның бәрін біркелкі етсек, тартымды болары сөзсіз. Оған арнайы дизайн топ жұмыс істеуі керек. Мәселен, Сайрам ауылында шығыс базарлары әлі де бар. Соны реконструкция жасап, тартымды етуге әбден болады. Кәсіпкерлер осыған атсалысса. 

– «Арбат» – керемет бастама. Кәсіпкерлер, тұрғындар және туристер үшін игілігі мол жоба. Шетелде мұндай жобалар көп. Дүкендер, дәмханалар екі-үш шақырымға созылып жатыр. Әрі күні-түні жұмыс істейтіндері бар. Соны іске асыру да уақыт күттірмейді. Онда отбасымен, достармен келген қандай ғанибет. 

– Бізде қоғамдық көлік саласында мәселе көп. Аялдамалардың бәрін реттеп, біркелкі етіп істеу керек. Олардың бәрі күн батареяларымен жарықтандырылса. Жасыл энергияны айтып жатырмыз ғой. Автобустардың келе жатқанын көрсетіп тұратын онлайн навигаторлар керек. Қалада туристер негізінен жаяу жүреді. Сондай-ақ, автобустар сағат кешкі 9-ға дейін ғана қатынайды. Неге түні бойы жүргізбеске? Орталықтан шалғай елдімекендерге бір бағытты түнде жүргізсе тұрғындарға өте тиімді болар еді. Бұл да ұтымды идея. 

– «Коворкинг» орталықтардың керек екенін енді біліп жатырмыз ғой. Әлі де қалада олардың санын көбейте берген жөн. Қаланың орталығында бос қаңырап тұрған нысандар бар. Енді соларды кәдеге жаратайық. Сондай нысандар ашылса, талапты жастардың басы қосылар еді. Идеялар тоғысар еді. Жастарды бір-бірімен кездестіріп, байланыстыратын орта болуы керек. Мысалы, мен бір мәселемді шеше алмай жатырмын. Қалада тағы біреу осындай мәселесімен жүрген шығар. Бір-бірімен ақыл-кеңес сұрасады. Сол жерден түрлі идеялар туындайды. Халықты үйрету үшін оларды тегін бастау керек. 

– Рухани жаңғыруға көңіл бөлетін кезеңде цифрлы тегін кітапханалардың санын көбейту керек секілді. Қазір аудио кітап деген шықты. Өмірінде кітап оқымағандар аудио кітапты көп қолданады деген дерек бар. Жұмысқа бара жатқанда тыңдайды. Онда бизнес сабақтары да көп. Біздің елімізде бұл әлі дами қойған жоқ. Неге соны Шымкентте бірінші қолданбасқа? Әрі адамдардың мәдениеті көтеріліп, әрі уақытын тиімді пайдаланар еді. Бізде бизнеске қатысты көп идеялар бар. Ол идеяны жүргізу үшін адамдар да соған дайын болуы қажет. 

– Уақытты үнемдеудің тағы бір жолы – мобильдік қосымшалардың қызметіне жүгіну. Әсіресе, мейрамдарда оның қажеттілігі сезіледі. Яғни, біз мәзірге алдын ала тапсырыс беруді қолға алуымыз керек. Мәселен, кафеге барсаңыз, асыңызды жарты сағат күтесіз. Мұндайда мобильдік қосымшалардың қызметін пайдалану ыңғайлы. Уақытыңыз үнемделеді ғой. Оған дайын дәмханалар бар.

 

Сіз қандай идея ұсынасыз?

Қалада туристік әлеуетті дамытуға мән берілуде. Өткен жылы қала көлемінде ірі туристік іс-шаралар өткізілуінің нәтижесінде шаһарымызға 85 600 адам қонақ болып келген. Шетелден келгендер – 28 200 адам. Бұл ресми дерек. Аз ба, көп пе? Шетелдік қонақтардың дені Ресей, Қытай, Өзбекстан, Түркиядан келген. 

Былтыр елдімекендерде жастар футбол лигасын құру ұсынылған еді. Қазір ауылды жерлерде спортпен шұғылданатын дарынды жастар көп. Әр аудан бір-бір команда дайындайды. Жаттықтырушыларды келісім-шартпен қаладан жалдап, спорт сүйер қауымды футбол, бокс, күрес сынды спортқа баулымақ. Соларды облыс, республика дегейіне шығару арқылы қаламақысын алып отырмақ. Әрі салауатты өмір салтын дамытады. 

Рас, қаладан, ауылдан да этнографиялық туризмді дамыту керек. Бұған дейін Отырар ауданында «Алаш» этноауылы ашылғанынан хабардар еттік. Қалалық кәсіпкерлердің киіз үйден қонақүй жасау идеясы да бар. 

Жалпы айтқанда, «мынау менен бірінші ашып қойыпты, мен басқасын ойлап табуым керек» дегенді ұмытқан жөн. Әр салада бәсеке болғаны керек. Сонда ғана халыққа сапалы өнім ұсынасыз, сапалы қызмет көрсетесіз. Дегенмен, идеяңыз жаңаша бағытта, қаланың шырайын арттыруды көздеуі тиіс. Сіз бұл ретте қандай идея ұсынасыз, құрметті жас кәсіпкер?

Бүгінде той жасау мен қайтыс болған адамның үйінде Құдайы ас беру бәсекеге айналған. Бұл – дәстүрімізге де, дінімізге де қайшы іс.


Ысырапшылдықтан арылып, діни рәсімдерді бірізділікке түсіруде облыстағы мешіт имамдары мен аудандық әкімдіктің қызметкерлері тамаша бастама көтерді. Мемлекет басшысы Н. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласында: « Біз жаңғыру жолында бабалардан мирас болып, қанымызға сіңген, бүгінде тамырымызда бүлкілдеп жатқан ізгі қасиеттерді қайта түлетуіміз керек. 

shymkala-32-3

...Қанымызға сіңген көптеген дағдылар мен таптаурын болған қасаң қағидаларды өзгертпейінше, біздің толыққанды жаңғыруымыз мүмкін емес, деп атап көрсеткен болатын. Ендеше осы қағиданы ескере отырып, алға қойған басты мақсат – бағзы дәстүрімізге оралу. Дін мамандары мен әкімдік өкілдері олқылықты бірлесе жоюды көздеп отыр. Бірқатар ұсыныстары бар.

 

«Өз дәстүрімізден жаңылмайық»

ҚМДБ-ның ОҚО бойынша өкілдігінің жанынан құрылған «Ақылдастар алқасы» мен облыстық ардагерлер кеңесі төралқасының кеңейтілген мәжілісінде «Ұлттық салт-дәстүрлер мен діни рәсімдердің сабақтастығын бірізділікке бағыттау мәселелері» бойынша облыс тұрғындарына Үндеу жарияланған-тын. 

Үндеуді жүзеге асыру уақыт күттірмейді. Шымкент қаласы Қаратау ауданы әкімдігі, аудандық орталық мешіт имамдары ұйымдастырған жиында осы мәселе талқыланды. ҚМДБ-ның ОҚО бойынша өкіл имамы Бақтыбай Бейсенбаев, қоғам қайраткері Шалатай Мырзахметов, Қаратау аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы Асылбек Тоқмағанбетов, Қаратау аудандық әжелер кеңесінің төрайымы Зүлфия Бекмырзаева өз ойларын айтты. 

Жиында еліміздегі Ислам дінін өркендетудің жолдары мен бағыттары, дін мен дәстүрдің сабақтастығын үзбеу мәселелері және оларды шешу жолдары баяндалды. 

shymkala-32-5

– Қазіргі тойларда даңғазалық, ысырапшылдық әрекет белең алды. Жаназа мен тойды ажырата алмайтын жағдайға жеттік. Кей жерлерде жаназа оқылмай жатып, ас берілуде. Қайғы жамылып отырған үй иелеріне ас дайындатып қою дұрыс емес. Керісінше, оларды сабырға шақырайық. Біз – руханияты берік ұлт едік. Ендеше өз дәстүрімізден жаңылмайық. Ендігі ретте барлық аудан-ауылдардағы мешіт жанынан ақылдастар алқасы құрылуы керек, – деді Б. Бейсенбаев. 

Ислам діні мен ұлттық салт-дәстүрлердің негізгі талабы – қайғы түскен отбасында Құдайы ас (жетісі, қырқы, жылы) дастарханы барынша қарапайым болу керек. Шариғаттың үкімі осы. 

Аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы А.Тоқмағанбетов пен әжелер кеңесінің төрайымы З. Бекмырзаева жас ұрпақты тәрбиелеуге көңіл бөлуге шақырды. 

Ал қоғам қайраткері Ш. Мырзахметов келе жатқан ораза айында арақ-шарапты сатпау, дастарханға қоймау жөнінде ұсыныс айтты. 

 

Аудандық мәслихат мен әкімдіктің назарына ұсынылып отыр

«Ақылдастар алқасының» бұл үндеуін насихаттау бүгінде қала, аудандарда белсенді жүргізілуде. Жалпы, қабылданған Үндеу діни рәсімдер мен жоралғыларды атқару барысында ҚМДБ бекіткен жаназа пәтуасын басшылыққа алуға және осы рәсімдерді өткізу кезінде ҚМДБ-ға қарасты имам-молдалардың қызметіне ғана жүгінуге шақырады. Ұлттық салт-дәстүріміз бен діни рәсімнің бірізділігін сақтауымыз керек. 

shymkala-32-4

Қайғы түскен отбасында Құдайы ас дастарханы барынша қарапайым болғаны жөн. Облыстың мұсылман тұрғындарын және ел ағаларын Ислам діні талаптары бойынша қайғылы отбасында үш күн ішінде ас беруге тоқтау салынса. Қажетті ас-су мен тамақтандыруды, жора-жолдастары немесе көршілері жасағаны дұрыс. 

Кей жерлерде жаназа намазы оқылмай және мәйіттің жамбасы жерге тимей жатып, ас тарату әлі де орын алып жүр. Бұл дінге де, дәстүрге де қайшы әрекет. 

Сол себепті, халқымыз үшін ұлттық салт-дәстүрлер мен діни рәсімдердің сан ғасырлар бойы қалыптасқан сабақтастығын, бір-бірімен тығыз байланысын ерекше атап өткен жөн. Және рухани жаңғыруды осы тұрғыда жалғастыру қажет.

Сондай-ақ, жергілікті жерлердегі мазараттарды тазалау, жан-ажғын қоршау, қолайсыз ауа-райына байланысты зиярат етушілерге арналған бастырмалар орнату, абаттандыру мақсатында су жүйесі мен электр желісін орнату, баратын жолды дұрыстау жұмыстары әлі де болса ретке келтірілген жоқ. 

Мінекей, Үндеудегі айтылған ұсыныстар мен міндеттердің мәні осындай. Ақылдастар алқасы бұл жұмыстарды облыс, қала, аудан мәслихаттары мен әкімдіктерінің назарына ұсынып отыр.

 

7-8 ақылдастар алқасы құрылуы тиіс

Осынау Үндеуге қолдау көрсетіп, жақсы бастаманы іліп әкеткен азаматтардың ісі атап өтерлік. Бірізділікті сақтайтындар да жоқ емес. Мәселен, қайғы түскен кезде барлық ұйымдастыру ісін, ас беруді көршілері атқарып жүргендер де жиында атап өтілді. Ауыл ақсақалдары қаза болған үйде ас істетпейтінге ұқсайды. Қоғам қайраткері Шалатай Мырзахметов кей өңірлердегі осындай азаматтардан үлгі алуға шақырды. 

Бір сағатқа созылған жиында бірқатар ұсыныстар да тыңдалды. ҚМДБ-ның ОҚО бойынша өкіл имамы Б.Бейсенбаев, Қаратау аудандық орталық мешіттің бас имамы Қ.Кенжебаевтың айтуынша, ендігі кезекте аудан-қалалардағы мешіттердің жанынан ардагерлер алқасы құрылуы тиіс. Олардың санын 7-8-ге дейін жеткізсек құба-құп. Яғни, аудан, ауылдарда өтетін діни рәсімдерді, тойларды осы ардагерлер реттеп, қадағалап отыруы керек. Оның жұмысын БАҚ-та насихаттау да маңызды мәселе. 

Қаратау ауданының бас имамы Қ. Кенжебеков айына бір рет бас қосып, талқылап тұрған жөн дейді. Оған қоса, бұл топтың құрамына аудандық әкімдіктен де 2 адамнан бекітілуі тиіс. 

Сондай-ақ, бұдан былай Құдайы ас тек жетісі, қырқы, жылдығында берілсе деген ұсыныс та көтерілді. Облыстық Ақылдастар алқасының мүшелері Құдайы астағы ас мәзірін дайындап беруге дайын.

Сөз соңында айтарымыз, бұл мәселеге қоғам болып атсалысуымыз қажет. Абыз ақсақалдар, зиялы қауым өкілдері, имам-молдалар, әкімдік қызметкерлері бірлесе жұмыс атқарғанда ғана жағдай түзелері хақ.

Оңтүстік Қазақстан – бизнес үшін қолайлы аймақ. Бүгінде облыста 179,5 мың шағын және орта бизнес
нысаны жұмыс істейді. Сондай-ақ, 655 ауыл шаруашылығы кооперативі жұмысын бастаған.

Облыстық кәсіпкерлер палатасының қызметкерлері кәсіпкерлердің мүддесін қорғауда да белсенділік танытып келеді. Былтыр кәсіпкерлер тарапынан түскен 257 өтініш оң шешілген. Ендігі кезекте өңір тұрғындарын жаппай кәсіпкерлікке тартып, нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттыру ләзім. Бұл орайда нені ескерген жөн?

92 млрд теңге және меншік құқығы

ОҚО Кәсіпкерлер палатасының аймақтық кеңесінің кеңейтілген отырысында бірқатар мәселелер айтылды. Талдау жұмыстары зерделенді. Кеңейтілген отырысқа ҚР «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы Президиумының төрағасы Тимур Құлыбаев, облыс әкімі Жансейіт Түймебаев, Ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқармасының төрағасы Абылай Мырзахметов, Өңірлік палата басшылығы, мемлекеттік органдар мен бизнес қауымдастықтар, банктер және қаржы институттарының өкілдері, сонымен бірге тауар өндірушілер қатысты. 

Тимур Асқарұлы «Атамекен» ҰКП-ның жұмысының негізгі нәтижелеріне тоқталып, қысқа уақыт ішінде «Атамекен» бизнестің пікірін білдіретін институтқа айналғанын атап өтті. 

– Қазақстан үшін мүлдем жаңа түсінік – бизнес-омбудсмен институты енгізілді. Оның жоғары мәртебесі мен кең өкілеттіктері елдегі бизнестің жүйелік мәселелерін шешуге мүмкіндік береді, – деді «Атамекен» ҰКП Президиумының төрағасы. 

Ұлттық кәсіпкерлер палатасына 2013-2017 жылдары аралығында бизнесті қорғау бойынша 22 мыңнан астам шағым түскен. Оның ішінде 40 пайызы бизнестің пайдасына шешілді. Нәтижесінде 92 млрд теңгеден аса кәсіпкерлердің меншік құқығы қорғалған. 

«Атамекен» ҰКП Президиумының төрағасы Тимур Құлыбаев облыс кәсіпкерлерін шекаралас нарықтарда бәсекеге қабілетті болу үшін ауыл шаруашылығы кооперациясын дамытуға шақырды. 

– Шекаралас өңір тұрғындары нарыққа бейім, бәсекеге қабілетті болуы тиіс. Қазір Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы сауда қарым-қатынасы қарқынды дамып келеді. Осы орайда біз отандық тауар өндірушілеріге кооперацияларды құру, өнімді өңдеу, сақтау және өткізуде барынша қолдау көрсетуіміз керек. «Атамекен» ҰКП және Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің бірлесуімен ауыл шаруашылығындағы кооперацияның сәтті үлгілерін құрып, осы тәжірибені басқа өңірлерге таратуымыз жөн, – деді Тимур Асқарұлы. 

Облыс әкімі Жансейіт Түймебаевтың айтуынша, өңірде қолайлы бизнес климат қалыптастыруға, шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға барынша жағдай жасалған. Басты мақсат – экономиканы әртараптандыру. 

– Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту – Елбасының әрдайым назарында тұрған мәселе. Әкімшілік кедергілерді жою, бизнесті жүргізу бойынша процедураларды жеңілдету – Елбасының әлеуметтік-экономикалық бастамаларын қолдаудың негізгі қағидаларының бірі. 2017 жылы өнеркәсіп өнімінің көлемі 858,4 млрд теңгеге жетіп, өсім 102,1 пайызды құрады. Ал өңдеу өнеркәсібінің жылдық өсімі 105 пайызға жетті. Бұл көрсеткіштерге облысымыз Елбасымыздың тікелей тапсырмасы бойынша жаңа өндірістердің ашылуы мен жұмыс жасап жатқан кәсіпорындарды жаңғырту нәтижесінде қол жеткізілді, – деді Ж.Түймебаев. 

Бүгінде Ұлттық кәсіпкерлер палатасы жергілікті әкімдікпен бірігіп, Өңірдің даму картасын әзірлеп жатыр. Картаға жергілікті өнімді өңдеу мен өткізу мәселелері енгізілмек. ОҚО кәсіпкерлер палатасының директоры Асқар Әбубәкіровтың атап өткеніндей, облыста шоғырланған 179,5 мың шағын және орта бизнес нысаны – еліміздегі үздік көрсеткіш. 2017 жылы «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасымен 499 жобаға қолдау көрсетілсе, «Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған бағдарламасының» екінші бағыты аясында 911 кәсіпкерге 4,1 млрд. теңге көлемінде шағын несие берілді. Ал «Бастау бизнес» жобасы бойынша 1 500 адам оқудан өткен, оның ішінде 300 адам өз кәсібін бастады. 

Бизнеске қолайлы жағдай жасау үшін өңірлік палата және қала әкімдігі функционалдық аймақтарды, қызыл сызықтарды және басқа құрылыс нормаларын көрсете отырып Шымкент қаласының интерактивті картасын да әзірледі. Кез келген кәсіпкердің shymkent.genplan.kz сілтемесі бойынша қаланың кез келген жер учаскесі туралы барлық ақпаратты алуына мүмкіндік бар.

Мектеп жасынан – мамандыққа машықтандыру

Жұмыссыздықты азайтып, жастарды жаппай кәсіпкерлікке тарту – көптен бері айтылып жүрген жағдай. Президум төрағасы бұл мәселелерде де өз ойын білдірді. Қазіргі уақытта жастарды кәсіпкерлікке мектеп жасынан бейімдеу қажет.

Азаматтардың кәсіпкерлік негіздеріне оқыта отырып, бизнеспен айналысуға жұмылдыруға басымдық беру керек. Бұл үшін елімізде «Бастау» жобасы сәтті жұмыс істеуде. Жаңа оқу жылынан бастап орта мектептің жоғары сынып оқушыларына кәсіпкерлік және бизнес негіздері пәні енгізіледі. Білім және ғылым министрлігімен келісім жасалған. Бұл – демографиялық өсімі жоғары Оңтүстік үшін өте тиімді. Әрі жұмыспен қамту мәселесі де оңтайлы шешілер еді. 

Басқарма төрағасының орынбасары Эльдар Жұмағазиев те алда бірқатар ұсыныстар әзірленіп жатқанынан хабардар етті. 

Бүгінде өзін кәсіпкермін деп санайтын, бірақ тіркелмеген азаматтар аз емес. Олар ресми саннан 40 пайызға көп екен. Еш жерде тіркеуде жоқ. Облыстың аудандарында осындай жағдайлар кездеседі. «Атамекен» қолдау орталығы енді осындай азаматтардың барлығын тіркеп, рәсімдеуге қолдау көрсетпек. Яғни, кәсіпкердің саны көп болғанмен, салық төлеп жатқандары аз. Басты мақсат – салық төлейтін адамдардың санын көбейту. Э. Жұмағазиев мұндай азаматтарға көмек беру, оқыту, несие беру сынды жұмыстар қолға алынатынын айтады. 

«Атамекеннің» тағы бір ұсынысын да айта кетсек. Алда кәсіпорындарда оқу орталықтарын ашу жоспарлануда. Онда бір айдан алты айға дейін мамандар даярланады. Осы аралықта маман иесі атанып, әрбір азамат отбасын асырауға мүмкіндік алмақ. Нәтижесінде 75 мың адамды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік бар. Әкімдік қолдайтын болса, бұл жоба да іске аспақ. 

Жалпы, облыста кәсіпкерлікті дамытуда көптеген жұмыс қолға алынған. Президиум төрағасы жиынды қорытындылаған сөзінде де мұны баса айтып өтті. Бұған қоса ОҚО кәсіпкерлік палатасының Аймақтық кеңесіне алғысын білдірді.

Бішкектегі балуандар бәсекесі

Пятница, 30 Март 2018 04:30

бауырмалдық пен мәдениеттер дәстүрін паш етті

 

Күрес түрлерінен Қырғызстанда өтетін Азия чемпионатына алғаш куә болмаққа бел будық. Бұған дейін түрлі себептермен жолымыз түспей жүретін. Арқа сүйеріміз тек спорт арналары. Сол себепті көрші елдегі қызықтан құр қалғымыз келмеді.

Бұл жолы тамашалап қайту нәсіп болыпты. Жұмыстан кезекті еңбек демалысына шыққанмын. Қырғыз елінің балуандары да бізге бөтен емес. Грек-рим күресі құрамасының жігіттері Шымкенттегі оқу-жаттығу жиындарына әрі жарыстарға жиі келетінін байқаймыз. 

Білсеңіздер, құрлық чемпионаты 2007 жылы да осы елде өткен. Қожамқұл Қабаұлы спорт сарайы жанкүйерлер үшін жақсы таныс. Сонымен, XXXI Азия чемпионатына 28 елден 400-ге жуық спортшы жиналған. 

Бішкекке бәсеке басталардан бір күн бұрын жеттік. Сол күні стадионның жанынан пәтерге де орналасып алдық. Қырғызстандық спорт журналисі, досым Бақыт Шүкірәлиев – елгезек жігіт. Телефон арқылы байланысып тұрамыз. БАҚ өкілдері үшін аккредитация «Ақ кеме» қонақ үйінде болып жатқанын сол әріптесім хабардар етті. Дереу такси ұстап, тез жеттім. Серб азаматы куәлікті 5 минуттың ішінде дайындап, қолыма ұстатты. 

Ендігі ойым қазақ балуандарымен сәлемдесіп, аз-кем әңгімелесу еді. Еліміздің құрамасы «Жаннат» қонақ үй кешеніне орналасыпты. Негізінен жарыстың алдында спортшылармен жүздесуді жаттықтырушылар құп көрмейді. Құрамадағы жігіттермен хабарласып, келгендегі мән-жайды айтып едім, олар «ішке кіріңіз» деді. Әлем чемпионатының үш дүркін жүлдегері, белгілі балуан Алмат Кебісбаев пен Азия чемпионы Ерұлан Ысқақов екеуі бірге тұрады екен. Бөлмелері тап-тұйнақтай. Таза. Осында намаз оқиды. Жүздерінен нұр төгілген жігіттер ғой. 

Сәлемдесіп, бәріне де сәттілік тіледік. «Азия чемпионатында соңғы рет 2011 жылы жеңімпаз  болған едім. Енді сол нәтижені қайталауым керек. 60 келіде он жылдай күресіппін. Енді 66 келіде белдесемін. Салмағым да біршама ауырлады» дейді Алмат. Ерұлан да Астана кілеміндегі жеңісті сәтін жалғастыруы керегін түсінеді. 

2017 жылғы Азия чемпионы Мақсат Ережепов пен 23 жасқа дейінгі жастар арасындағы әлем чемпионатының жүлдегері Айдос Сұлтанғали да бір бөлмеден орын алған. Мақсаттың да мақсаты айқын. Өткен жылы чемпион болғанын тағы да дәлелдеу міндеті тұр. 


Мен барғанымда жігіттер жаттығуға қамданып жатты. Әлем чемпионатының күміс жүлдегерлері Демеу Жадыраев, Мейрамбек Айнағұловпен аз-кем әңгімелесіп үлгердік. «Дайындық жақсы. Таразда соңғы дайындығымызды пысықтадық. Енді бар күшімізді саламыз» дейді Демеу құрдас. 

Бас бапкер Нұрым Дүйсенов, аға жаттықтырушы Бақтияр Байсейітов, әйгілі балуан Георгий Цурцумиямен, құрамадағы басқа да жігіттермен амандастық. Нұрым Сапарұлы да жанкүйер болып келгенімді біліп, өз ілтипатын білдірді. Біздің құрама мінген автобуспен спорт сарайына жетіп алуды өтінгеніме қарсы болған жоқ. 

Автобуста жігіттер әзілдеп, көтеріңкі көңіл-күймен отырды. Дарынды балуандардың бірі Мейрамбек Айнағұлов құлаққаппен «Мен қазақпын» әнін тыңдап келді. Нағыз бойды шымырлатар, шабыттандыратын асқан ән. Жаттықтырушылар мен спортшылардың өзара әзілдесуі де жарасымды-ақ. 

Мойнымда аккредитация қағазы. Бішкек көшелерінде алшаң басып жүрмін. Афишаларға Азия чемпионатының жарнамалары ілініпті. Орталық көшелерде бұрымды балуандардың, стадион алдына жас балуан Ақжол Махмудовтың фотосы тұр. 

Қырғыз ағайынның басты үміт артары осы жігіт қой.

 

Қос қазақтың күресі – нағыз фантастика!

Жарыс көру бір ғанибет емес пе?! Таңертең ерте тұрып, дайындалдық. Стадионға сағат 8:30-да келіппін. Жауын жауып тұр. Қырғыз ағайындар грек-рим күресін жақсы көретінін білеміз. Айтқандай-ақ, залдың іші жанкүйерлерге лық толды. 

Таңмен таласа бозкілем бәсекелері басталып кетті. Жергілікті жанкүйерлердің қолдауы өктем шығады. «Көтер», «Бошама», «Өзің жаша» дегенді ауық-ауық айтып қояды. Енді бірде қазақ жанкүйерлерінің дауысы естіледі. 


Бір сәт боз кілем хабарлаушысы залда даңқты қазақ балуаны Дәулет Тұрлыханов отырғанынан құлағдар етті. Біз де арқаланып қалдық. Дәл осы сәтте Мейрамбек Айнағұлов Иран балуанын он тоғыз секундта жеңіп, көңілді одан әрі рухтандырып қойды. Қырғыз жанкүйерлері де қайратты қазақ балуанының жеңісіне дүркірете қол соқты. 

Нағыз мықтылардың бәсекесі басталардан бұрын толқитынымыз бар ғой. Бұл да бір тарихи сәт еді. Сағат 12:40-та М. Айнағұлов пен өзбек еліндегі қандасымыз Е.Тасмұрадов жартылай финалда күресті. Қазақ елі жанкүйерлері қиқу салады. Екеуінің күресі біраз қобалжытты-ақ. Елмұрат бірінші кезеңде 1:8 болып жеңіліп жатқан. Екінші кезеңде өр мінезді спортшы жеңісті жұлып алды. Қалай десек те, Олимпиадада жүлде алған тісқаққан балуан ғой. Қос қазақтың күресі нағыз фантастика дерсіз. 

Финалдық сынның алдында чемпионаттың ресми ашылу салтанаты өтті. Қырғыз елінің Премьер-Министрі Сапар Исақов: «Күрес түрлері – Қырғыз еліндегі басымдыққа ие спорт түрлерінің бірі. Жиырма мыңға жуық жас осы спортпен шұғылданады. Бұл – өте жақсы. Құрлықта да барлық елде дамып келеді» деді. 

Біріккен күрес әлемі Азия күрес кеңесінің президенті Дәулет Тұрлыхановқа сөз берілді. Азия күрес кеңесінің басшысы: «Саламатсыздар ма, қадірменді қырғыз халқы!» деп қазақша екпіндете сөйледі. Әрі қарай сөзін ағылшынша жалғады. Қырғызстан күрес федерациясына, жастар ісі және дене тәрбиесі агенттігі басшыларына алғысын айтты. Әйгілі қазақ балуаны қырғыз ағайындарға деген құрметі жоғары екенін аңғартты. «Рахмет сіздерге, аман болайық!» деп сөзін қазақша түйіндеді. Осылайша Азия чемпионатын ашық деп жарияланды.

Одан әрі финалдық бәсекелер де басталды. Финалға Ираннан – 3, Өзбекстан, Қырғызстан және Жапониядан 2 балуан шықты. Иранның бір топ жанкүйері кілемге жақын жерге жайғасып алыпты. Олардың қолдауы бөлекше. Грек-рим күресінің бірінші күнгі шешуші кезеңінде бүкіл халықты өздеріне қаратты. Залдың ішінде айқай-сүрен салады. 4 жасар баласына дейін жалау ұстатып қойған. «Иран, Иран» деп хормен айқай салады. Сөйтсек, олар Бішкек тұрғындары екен. 

Сонымен, Иран 2 алтын, Жапония, Өзбекстан, Қытай 1 алтын жүлдеге ие болды. Бізге бұйырғаны – 3 қола. Көңіл күпті. Мақсат Ережепов өткен жылғы нәтижесін қайталай алмай, қоламен шектелді. Қорлан Жақанша мен Мейрамбек Айнағұлов та қола жүлдені місе тұтты. 

Дегенмен, екінші күні үмітіміз жанатынына сендік. Алмат Кебісбаев, Демеу Жадыраев, Айдос Сұлтанғали, Асхат Ділмұхамедов сынды жігіттердің қарымы көпшілікке мәлім ғой.

 

Қазақ-қырғыз текетіресі

Жарыстың екінші күні. Бішкекте өз елімде жүргендей сезінгенімді несіне жасырайын. Чемпионатты тамашалауға ОҚО балуандары да келген. Аға бапкер Әбдірахман Архарбеков шәкірттерінің жанында. Облыс құрамасы мұнда жаттығу жиындарын өткізіп жатыр екен. 

Белдесулерді Әсет ағаның жанында отырып тамашаладық. Азия чемпионатының екі дүркін жеңімпазы Әсет Иманбаевты айтамыз. Бүгінде ол Кәркен Ахметов атындағы республикалық спорт мектеп-интернатында аға бапкер қызметінде. Қасымызда ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы, халықаралық дәрежедегі төреші Еркін Телақынов аға да бар. Кезінде Қазақстан әйелдер құрамасын баптаған. Одан беріде грек-рим күресінен әскерилер құрамасын Тегеранда өткен әлем чемпионатына бастап барған маман. 

Әсет аға екінші күнгі белдесулердің жеребесін өзі тартыпты. Әсіресе, 67, 72 келідегі жігіттерге жеребе сәтті түскенін, олар финалға емін-еркін жетуі тиіс дейді. Дегенмен, 60 келіде Айдос Сұлтанғали қиын топқа түскенін жасырған жоқ. Еркін аға болса «Құрамамен бірге сені әрдайым жеребе тартқызуға алып жүру керек екен ғой» деп әзілдейді. 

Үмітіміз зор. Бүгін әлем чемпионатының жүлдегерлері, Олимпиада ойындарына қатысушылар күреседі. Алтынға үміттілер ғой. Екінші айналымда Кебісбаев пен Жадыраев қатар күресіп жеңіске жетті. 

60 келінің басты фавориттері де бір мезетте қатар белдесті. Қырғызстандық Қаныбек Жолчыбеков пен Жапон елінің мықтысы Шинобу Ота, Айдос Сұлтанғали мен Иран елінің балуаны Шерзад Али өзара мықтыны анықтады. Әттеген-айы, А. Сұлтанғали парсы елінің өкілінен айласын асыра алмады. 

Біз ойлағандай, Кебісбаев, Жадыраев, Ділмұхамедов финалға шықты. Кебісбаев өзіне сенімді. Бәрін жайпап өтті. Демеуге финалда қырғыздың жас перісі Ақжол Махмудов қарсы шықпақ. Қырғыздар ағайындардың бар сенім артары осы жігіт. 

Расында, финал сұрапыл-ақ болды. Әдеттегідей, Алмат жапон балуанын қарсылас санаған жоқ. Бір деммен ұтып шықты. Лезде белгілі балуан Дархан Баяхметовтың ағасы Дәурен көк туды ұстата қойды.

Айнала жүгірді. Әнұранды тыңдадық. Керемет сезімді бастан кештік. Нағыз «қырғынды» 72 келіде тамашаладық. Жадыраев пен Махмудов соңына дейін тіресті. Қырғыздардың қолдауы да өзгеше. Жанкүйерлерінің қызу қолдауымен бұл жолы жас балуанның айы оңынан туды.

Не де болса, Асхат Ділмұхамедов есемізді қайтаратынына сендік. Солай болды да. Қырғыз елінің тағы бір мықтысы Атабек Азизбеков те Азия чемпионатының жүлдегері болған. Әккі балуан. Дегенмен, қазақ жігіті соңына дейін бар күш-жігерін салып, тәжірибесінің мол екенін дәлелдеді. 

Жігіттерді жеңісімен құттықтауға асықтық. Алматта екі дүркін чемпион болдым деген сезім жоқ. Сабырлы. Бас жаттықтырушы Нұрым Сапарұлын, Бақтияр Бағашарұлын керемет жеңіспен құттықтадық.

 

«Балуандарыңызбен бауырластығымыз зор»

Әйелдер күресі әсіресе, Азия құрлығында мықты дамыған. Жапония, Қытай, Моңғолия елінің аруларымен әлем санасады. Жапондарды айтпағанның өзінде қазір моңғолиялықтар да әбден төселіп алыпты. Дегенмен, жанкүйерлердің қарасы аз. Оның үстіне қырғыз елінің мықтылары қатыспайтыны мәлім болған. 

Финалдық сайыстарды тамашалап отырмыз. Ирина Казюлина күресіп жатқан кезде қазақ қыздарының дауысы шығады. «Ира, өзің істе, босама» дейді қазақша...Сөйтсек, Ирамыз қазақшаға судай екен. 

Қоңсы елдегі ең атақты балуанның бірі – Айсұлу Тыныбекова. Азия ойындарының қола жүлдегері. Азия чемпионы. 2017 жылғы әлем чемпионатында қола алды. 

Қазақ елі бұрымдылары туралы пікірін сұраймыз. Біздің арулармен тонның ішкі бауындай араласатынын, бәрімен де сәлемі түзу екенінін білдік. Ә дегеннен Зарина Құнанғараева, Гүлмарал Еркебаева, Эльмира Сыздықованы атай жөнелді. Әсіресе, Гүзел Манюрованың нәтижелері де әрі адамгершілігі өте жақсы екенін айтты. 

«Қазақстан құрамасында да тәжірибелілер өте көп. Әлем және Азия чемпионатының жүлдегерлері бар. Рио Олимпиадасында Қазақстан балуандары өте жақсы нәтиже көрсетті. Үш медаль – бұл зор жетістік» дейді спортшы қыз. 

Сонымен, Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Элмира Сыздықова қола жүлде алды. Бұл – құрлықтық біріншіліктегі төртінші жүлдесі. Әттеген-айы, жартылай финалда Қытай балуаны Циан Жоуға есе жіберіп қойды. 

Құрамадағы ең ересек балуан Жұлдыз Ешімова да жаңа салмақта күресіп, бесінші жүлдесіне қол жеткізді. Бір айта кетерлігі, алғаш рет 2007 жылы осы елде чемпион болған. Ирина Казюлина да үшінші орыннан көрінді. 

Толайым жетістіктер әсте естен шықпас. Рио ойындарында Қазақстан әйелдер құрамасы тарихи жетістікке жеткен. Қайрат Сағадиев бастаған команда 1 күміс, 2 қола жүлдемен оралып еді. Қайрат Жұманұлы биылғы Азия чемпионатындағы нәтиженің себебін түсіндіріп берді.

Негізінен, бес салмақта – 76, 65, 62, 59 және 57 келіде екінші нөмірлілерге сенім артылыпты. Қалған салмақтарда іріктеуден өткен қыздар күресті. «Гүзел Манюрова таяуда ғана басшылық қызметке тағайындалғанын білесіздер. Ларионованың иығына ота жасадық. Команда біршама жасарды. Кейбірінің жарақаттары бар. Азия ойындарында да алты салмақтың үшеуінен жүлде күтеміз. Ешімова, Ларионова, Сыздықова, Еркебаева бар. Құрама әлі де іріктеледі. Қайсысы дайын, командаға сол ілінеді» дейді бас бапкер.

 

«Дәулетке жапонмен қалай күресу керегін айттым»

Еркін күрес бәсекесі басталарда күн жарқырап шықты. Халық та көп жиналды. Қырғыз елі еркін күресті де жақсы көретін сыңай танытты-ақ. Қазақстаннан келген күрес жанкүйерлері де біршама. Оларды ұрандарынан танисыз. 

Дәулет Ниязбеков Солтүстік Корея балуанын жеңді. Алдымда отырған белгілі балуан Дәурен Жұмағазиев әріптесінің өнеріне қол соқты. Екеуі Лондон ойындарына бірге барған. Жігіттерге ақыл-кеңесін айтып, шырылдап жүр. Еркін күрес сынында да белгілі спортшылардың жанында отырдық. Олимпиада және әлем чемпионатының жүлдегері Мәулен Мамыров әрдайым құраманың әлеуетін байқап жүргені. Кейбір сәттерде жігіттердің жеңісті уысынан шығарып алғанына  күйінеді. Осындайда, кәнігі спорт мамандарының әңгімесін тыңдау бір ғанибет қой. 

Финалға Дәулет Ниязбеков суырылып шықты. Жартылай финалда өзбекстандық Усманохоновты уақытынан бұрын жеңді. Көңіл шіркін жақсылықты сезеді-ақ. Дәурен аға «Дәулетке жапонмен қалай күресу керегін айттым. Финалда да жеңуі тиіс» дейді көңілді одан сайын көтеріп.

Расында да жеңісті жолды Дәулет батыр бастап берді. Ниязбеков жапон Дайчи Такатаниді де айқын жеңіп, үш дүркін чемпион атанды. «Бәрекелді!» дестік. Содан кейін Жандос Исмайлов пен Мейіржан Әшіров қолаға қол созды. Көрсеткен ерліктері де алтынға татиды-ай. Мәулен ағаны, Дәуренді жеңіспен құттықтап, өз ризалығымды жеткіздім. 

Әдеттегідей, еркін күрестің финалында да «Иран, Иран» деп айқайлау күшейді. Ара-тұра «Қазақстан, Қазақстан» деген ұран қосылады. 

Қырғыздар біздің әнұранды жатқа білетінін байқатты. Тіпті, жақсы көретінін жанымызда отырған қырғыз жанкүйерлерінің әңгіме ауанынан естідік. 

Жарыстың соңғы күні. Азамат Дәулетбеков жеребе бойынша бірден Олимпиада және әлем чемпионы Хасан Язданичаратиге жолығып қалды. Сол бәсекені көруге асықтық. Қазақ ұланы тәуір бастап еді. Қателікке ұрынып, жинала алмай қалғанына өкіндік. Париждегі әлем чемпионатында да дәл осындай есеппен жеңілген-тін. Мойындау керек, парсы жігітін дәл қазір әлемде жығып беретін балуан табылмай тұр. Осы Азия чемпионатына да бірінші рет қатысып, өзге қарсыластарына бір ұпай да ұстатқан жоқ. Дәулетбековтың екі ұпай алғанының өзі атап өтеуге тұрарлық, әрине. 

Қуанышқа орай, Нұрислам Санаев та ел қоржынына кезекті алтын жүлдені сыйға тартты. Әділет Дауланбаев, Данияр Қайсанов бұл жолы да ерлік көрсетті. Қоржынға күміс, қола жүлдені салған еркін күрес шеберлерінің нәтижесіне көңіліміз тоқ. Осылайша Дәулет Ниязбековтың үш дүркін жеңімпазы атанғанынан көңіл жайланды. Рас, Сыр бойының саңлағы нағыз ерліктің үлгісін паш етті. Сұхбаттасуға асықтық. Маңдай тері кеппей тұрып, пікірін білу өзгеше ғой. Ары-бері іздеп едік, таппай қалдық. Біресе жаттығу залына, біресе көрермендер залына барамыз. Сөйтсек, допинг бақылауда ұзақ жүріп қалыпты. Ұзын-сонар кезек болғанға ұқсайды. 

Балуанмен ертеңіне жүздестік. Несін айтайық, біз де қуанып тұрмыз. Алдағы мақсаттарын білгіміз келеді. Бабы келіссе де Рио ойындарына жолы түскен жоқ. Салмағы Олимпиада бағдарламасына кірмеуі себепті. 

– 65 келіге әбден төселдік. Қазір негізгі салмағым – 70 келі. Жаттықтырушыммен бірге дене күш қуатты молайту дайындығына ден қойып жатырмыз. Енді осы салмақта Олимпиадаға баруға күш саламын. Бұйыртса, Қазақстан чемпионатына қатысамын. Әлем чемпионатын ұтсаң да ел чемпионатына қатысуың керек. Екі рет Азия ойындарына қатыссам да жүлде бұйырмады. Қоржынымда Олимпиада мен Азия ойындарының жүлдесі ғана жоқ екен, – дейді өзі. 

Еркін күрес бәсекелері осындай жағдайлармен есте қалды.

 

Қырғыздар күресті жақсы көреді

Жалпы командалық есеп бойынша грек-рим күресінде Қырғызстан 157 ұпаймен бірінші орын алды. Бұл – тарихи жетістік. 156 ұпаймен Қазақстан құрамасы екінші үздік. Біздің қоржында – 2 алтын, 1 күміс, 4 қола жүлде. 148 ұпаймен Өзбекстан үшінші орынды түйіндеді. Иран, Жапония, Қытай құрамалары да тәуір нәтижеге жетті. 

Еркін күресте көрші Өзбекстан құрамасы көшті бастады. 178 балмен. Иран балуандары екінші орында – 157 ұпаймен. Қазақстан құрамасы 146 ұпаймен үшінші орынға нықтап орнықты. 

Әйелдер күресінде Қытай, Моңғолия, Жапония үздік үштікті өзара бөлісті. Біз Үндістан мен Кореядан кейінгі 6-шы орындамыз. 

Қырғыз елі күрес түрлерін жақсы көреді деуіміз бекер емес. Мұны Қырғызстан күрес федерациясының вице-президенті Нұрланбек Исмайлов та бізге емен-жарқын әңгімесінде айтып берді. 

– Бұған дейін екінші, үшінші болғанбыз. Азия чемпонаты елімізде үшінші рет өтіп жатыр. Балуандарымыз бізге осы жолы сый жасады. Қырғызстан халқы күресті өте жақсы көреді. Грек-рим күресін тамашаладыңыздар. Жанкүйерлердің қолдауы қандай?! Бізде күрестің үш түрі де дамып жатыр. Олимпиада, әлем чемпионаттарында әрдайым нәтиже көрсетеміз. 

Айсұлу Тыныбекова жарақаты себепті қатыса алмады. Жас қыздар тәжірибе жинады. Еркін күрестің нәтижелері де көңілдегідей.

Токиодан үміт көп. Азия чемпионатын өткіздік. Енді Олимпиадада жақсы күресеміз деген ойдамыз. Азия ойындарында да осы дәрежеден түспеуіміз керек, – дейді федерация өкілі.

Қырғызстан күрес федерациясы басшыларының қазақ жігіттеріне деген ықыласы да ерекше. Н. Исмайлов әсіресе, Алмат Кебісбаевтың әлі де болса құраманы өрге сүйреп жүргеніне таңданып һәм ризалық кейіп танытты. "Сіздердің құрамаларыңыздан тағы бір жігітті атап өткім келеді. Мейрамбек Айнағұловтың  қарым-қабілетіне біз де қуанып жүреміз. Тіл-көзім тасқа, осы жігіт күрестің бағы болайын деп тұр" дейді құрамадағы жігіттерге деген құрметін білдіріп.

Балуандардың дайындығы Джакартада сыналады

Бір апта бойы күреспен тыныстадық. Азия құрлығы балуандарының бір-біріне деген құрметі, кілемнің сыртындағы қызықты жағдайлар, әріптестерімізбен таныстығымыз – бәрі-бәрі естен шықпас, сірә?! Балуандардың жаттығу залына да емін-еркін кіріп жүргенімізді айттық. Олимпиада және әлем чемпионатының жүлдегерлерінің бәрі де қарапайым азаматтар. Бір-біріне деген сыйластығы сүйсінтеді. 

IMG 20180304 203454

Әріптестер демекші, Иран еліндегі «IRIBNEWS» телеарнасының журналисі Амирхошанг Данай да бір апта бойы репортаж дайындап жүрді. Бір қызығы, өзі ардагер тележурналист. Өзі оператор, өзі режиссер, өзі журналист. Бесаспап. Әр елге барып саясат, спорт хабарларын дайындайды. Орысшасы да жаман емес. Алматыға да жиі іс-шараларға келіп, қатысып тұратынынан хабардар болдық. 

Қанша уақыттан бері спортшылар қауымынан, әріптестерімізден сұхбат алып жүрміз. Бішкекте бірінші рет өзім респондет болдым. Қырғызстанның мемлекеттік ЭЛТР телеарнасының тілшісі Гүлжан Тұрдыбаева пікірімізді сұрап еді, жоқ дей алмадық. Ойда-жоқта келіскен сұхбатымызда қырғыз елінде де балуандық өнер жақсы дамығанын, дәстүр бар екенін айттым. 

...Бір апталық сапарымыз осылай қорытындыланды. Алғаш рет күрестің үш түрінен 10 салмақта жеңімпаздар анықталды. Енді құрлық балуандарының дайындығы Индонезияда өтетін Азия ойындарында айқын көрінбек. Біз де тарихи біріншілікті тамашалап, елге қайттық.

                                                                                                                             Шымкент – Бішкек – Шымкент

Суреттер: http://www.wrestling.kz

http://uww.asia

Страница 1 из 35