Мадина НҰРШАЕВА, бокстан Азия чемпионы:

madina

Жуырда Вьетнам елінен Азия чемпионы атанып, жарқын жеңіспен оралған Мадина Нұршаеваны жерлестері әуежайдан зор қошеметпен қарсы алды. Туған-туыстары, ОҚО кешенді жоғары спорт шеберлігі мектебінің басшылары қуанышқа ортақтаса келген. Әрине, бұл жеңістің жөні бөлек. Облысымызға әйелдер боксынан Азия чемпионатының алтыны алғаш рет 2010 жылы бұйырған. Міне, араға жеті жыл салып, сол жеңіс қайталанып отыр. Мадинаны бокстан ерлер арасындағы биылғы ҚР чемпионатының финалдық сынында жолықтырдық. Жеңімпазға көрсетілген құрмет шығар - қарындасымыз құрметті қонақтар жайғасқан аймақта екі сағат бойы жарысты тамашалап отырды. Біз де бәсеке біткеннен кейін, аз-кем әңгімеге тарттық.


photo 61386– Жеңіс оңайлықпен келген жоқ. Бұл мақсат жолында дайындықтың үш кезеңінен өттік. Бірінші, күш-қуатты арттыру жиынына қатыстым. Одан кейін Польшадағы А санатындағы турнирде бақ сынап, онда бірінші орынмен оралдық. Чемпионаттың алдында Астанадағы оқу-жаттығу жиынында тағы бір рет қарым-қабілетімді пысықтап алдым. Алғашқы қарсыласым шаршы алаң иесі болғандықтан, аздап алаңдағанымыз да рас. 2015 жылы чемпионатта бәсеке қожайынынан жеңілген едім. Сол жағдай мені қайрай түсті. Бапкерлерімнің нұсқауымен жоспарымызды орындап шықтық, – дейді қуаныштан жүзі жайнаған қарындасымыз. Одан әрі қарай жарыс кезіндегі қызықтарды, арман-мақсатын әңгімелей жөнелді.

 

– Жартылай финалдағы қарсыласың Лаопим де өте тәжірибелі спортшы еді ғой...

– Рас айтасыз, тайлық боксшының шеберлігі өте жоғары. Әлем чемпионы. Бұрын басқа салмақта бокстасып жүретін. Оның алғашқы жекпе-жегін көріп, кемшін тұстарын іздедік. Негізінен, ол қарсыласымды тек алға шабуылдап әрі алдап соғу қажет екенін ұқтық. Ал финалда, керісінше, күтіп алып, қарымта соққылау жөнінде тактика құрып, жеңіске жеттік.

ea7e720deefb99add4db71adfac360fe

Өз елімізде өткен әлем чемпионатына қатыса алмап едім. Сол жылы ел чемпионатын ұтқанмын. Басқа да турнирлерде жеңіске жеттім. Бапкерлер солай шешті. Мойымай, ары қарай дайындалдық. Еңбек түбі нәтиже ғой. Жаратқан еңбек еткен адамға өз сыйын береді екен. Жалпы, құраманың екі алтын аламыз деген жоспары болды. Құрбыларымның бәрі де жақсы дайындалды. Өкінішке қарай, біреуі ғана нәсіп болыпты.

 

– Хошимин қаласы қандай жағдайлармен есте қалды?

– Қалада ылғалдылық басым. Жағалауын мұхит шайып жатқан ел болғандықтан шығар. Жаттығуда да көп терлей бересің. Біршама салмақтан да арылдық. Тамақтары құнарсыз. Ара-тұра теңіз өнімдерінен де дәм ауыз тидік. Дегенмен, өзіміз қазы-қарта, жал-жая алып барғанбыз. Етімізді асып жеп, күш-қуатымызды сақтап жүрдік (күліп).

BOXL0328

– 64 келі әлі Олимпиаданың санатына кірген жоқ. Алдағы жоспарларың қандай?

– Қазір түрлі әңгімелер айтылып жатыр. 54 келі, 64 және 69 келінің бірі Олимпиадалық салмақ болады деген сөз бар. Оны уақытында көреміз. Әрине, салмақ ауыстыру – бапкеріммен бірге шешетін мәселе. Әр спортшының арманы Олимпиада шыңы ғой. Енді қай салмақ қосылса, соған өтуге әрекет етеміз. Қазіргі мақсат – ендігі жылы Үндістанда өтетін әлем чемпионатына қатысу. Соған дайындықты бастап кеттік. Келесі жылы Азия ойындарына да 64 келі еніп қалуы мүмкін екенін естідім. Олай болып жатса, мүмкіндігімді жібере қоймаспын.

 

– Енді оқырмандарға өзің жайлы айтып өтсең. Алғаш боксқа баулыған ұстазың кім?

– Мен 1995 жылы Сарыағаш қаласында дүниеге келгенмін. Боксты 17 жасымда таңдадым. Алғашқы жаттықтырушым Ренат Галимов болды. Қазіргі жеке бапкерім – Шамиль ағай. Ол кісінің қол астында төрт жылдан бері жаттығып жүрмін. Жеңіске жеткенімде де ең бірінші Шамиль ағайым мен аға жаттықтырушы құттықтады. Одан кейін әке-шешем, бауырларым қоңыраулатты. Әрине, қолдап-қуаттап жатқан барша жанкүйерлерге рахметімді айтамын.

 

Әке-шешем қарапайым жандар. Анам Ұлбосын Нұршаева педиатор болып жұмыс істейді. Әкем Жүсіпбек Нұршаев – жеке кәсіпкер. Бүгінде ОҚО кешенді жоғары спорт шеберлігі мектебінде тәлім аламын. Тағы бір қуанатын жағдай – қазір туған інім Мейіржан да бокспен шұғылданып жүр. Оның да талпынысы жақсы.

BOXL0721

– Бокста кімдерді үлгі тұтасың? 

– Бірінші кезекте қазақ боксының мақтаныштарын айтар едім. Серік Қонақбаев, Серік Сәпиев, Бақтияр Артаев, Данияр Елеусінов сынды ағаларымыз бізге қай жағынан да үлгі. Өзімнің мәнерім де қазақ боксының стиліне сай.

Әлем боксында ирландиялық Кэти Тейлор, үндістандық Мери Ком сынды үздіктерді атап өтуге болады. Олармен жақсы қарым-қатынастамыз. Мери Ком осы Азия чемпионатында да бірінші орын алды. Негізінен, маған қыздардан гөрі жігіттердің бокстасу мәнері ұнайды. Солардың боксын бейнетаспалардан көріп, тәжірибемді арттырамын.

 

– Рахмет!

Опубликовано в Спорт

Шымкент қаласында осыдан үш жыл бұрын Қаратау атты жаңа аудан құрылған болатын. Жер көлемі 32 256 гектар аумақта 17 шағынаудан, 13 тұрғын алап орналасқан. Аудан халқының саны қазір шамамен 218 мыңға жетті. Аудан өмірі, тұрғындардың тыныс-тіршілігі, инфрақұрылым саласындағы және Мемлекет басшысының саясатын түсіндіру бағытында атқарылған жұмыстар жайлы аудан әкімі Ғабит Мәуленқұловпен сұхбаттасқан едік.

20171103 115230

– Ғабит Патшаханұлы, аудан тізгінін қолыңызға алғалы бір жыл өтіпті. Осы уақыт аралығында Қаратау ауданында нендей өзгерістер болды? 

– Ең бірінші Қаратау ауданындағы өзекті мәселелерді шешу жолдарын негізге алған іс-шара жоспарын бекітуге тапсырма алдым. 99 тармақтан тұратын іс-шаралық жоспарымызда халыққа ең қажеттісі – су, газ, сапалы электр жарығы болды.
Біз алдымен елдімекендердегі ауызсу мәселесін шешіп алдық. 2019-2020 жылдарға жоспарланған ауызсумен қамту жұмыстарының жобасын қала әкімдігінің қолдауымен 2018 жылға жақындаттық. Аудан әкімдігінің бастамасымен жеке кәсіпкер тарапынан «Асар-2» шағынауданындағы 130 тұрғын үйге ауызсу тартылды. Ал «Мәртөбе» тұрғын алабының ескі құбырлары «Су ресурстары – маркетинг» ЖШС-і жоспарға сәйкес жаңартылды. Ағымдағы жылы «Сайрам» тұрғын алабы мен «Тұран» шағынауданына су құбырын тарту жұмыстары басталып кетті. Ал бірқатар елдімекенде ауызсу құбырларын тарту құрылысы келесі жылы басталады. Қазір бюджеттен қаражат қаралып, ЖСҚ әзірленуде.

shymkala-89-4

– Табиғи газға деген сұраныс та өзекті. Оның үстіне, БҰҰ-ның Даму Бағдарламасына сәйкес, үлкен мегаполиске айналатын шаһар қою түтіннен құтылуы қажет. Яғни, қаланы көк түтіннен құтқарып, экологиялық ахуалын жақсарту үшін көмір, басқа да отын түрін жағудан сұйық отынға көшудің маңызы зор. Қаратаулықтар мұндай мүмкіндікке қашан қол жеткізбекші?

– Биыл «Бозарық» саяжайын табиғи газбен қамтуға 727 млн теңге қаралып, құрылыс жұмыстары қарқынды жүріп жатыр. Тағы 5 елдімекенді сұйық отынмен қамту барысында ЖСҚ әзірленуде. Атап айтқанда, «Асар-2», «Тассай, «Тұран», «Достық» шағынауданында бұл жұмыстар келесі жылдың соңына дейін нәтижесін беруі тиіс.

– 2017 жылдың 9 айлық есебінде қатты тұрмыстық қалдықтарды шығару үшін мекеме мен тұрғындар арасында жасалған келісімшарт түзу көрсеткіші 97%-ға жетті депсіз. Мұны неге 100%-ға жеткізбеске?

nurtas-1

– Аудан тұрғындарынан келіп түскен өтініш негізінде көшелердің барлығына келісімшарт түзілгенімен әлі де бос жатқан жер телімдері бар. «Қайтпас», «Нұртас», «Тұран», «Достық», «Қайнарбұлақ» шағынаудандарында жаңадан жеке үйлер салынуда. Яғни, мұнда ай сайын өзгеріс орын алатынын ескерсек, сол жаңа нысандар жылжымайтын мүлкіне құжатын рәсімдеп үлгергенше келісімшарт түзбегені 3%-ды құрайды.

– Өткен жылдан бері осы жекеменшік үйлерді орталық кәріз жүйесіне қосатын құбыр тартыла бастады. Бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижесі қалай?

– Өткен жылы «Нұртас» шағынауданында басталған кәріз жүйесінің құрылыс жұмыстары биыл «Қайтпас» пен «Ақжайықта» жалғасты. Бүгінгі таңда тұрғын үйлерді абоненттеу жұмыстарын іске асыру жоспарлануда. Сондай-ақ, «Тассайдағы» Тәуке хан көшесінен Қ.Төлеметов көшесіне дейінгі кәріз коллекторына да 45,4 млн қаржы бөлініп, құрылыс жұмыстары кестеге сай жүргізілуде.

– Қаратау ауданында 963 көшенің жалпы ұзындығы – 1050 шақырым. Оның 424 шақырымына асфальт төселген екен. Қалған шақырымның жағдайы қандай?

– Биыл ауданда әлеуметтік нысандар орналасқан 6 көшеге аяқжол салуға қаржы бөлінді. №85, №125 жалпы орта мектебі мен «Қаражол» емханасына баратын көшелерде аяқжол құрылысы басталды. Ал тағы үш көшенің жұмысын жүргізуге мемлекеттік сатып алу конкурсы жарияланды. Аудандағы тұрғын алаптар мен шағынаудандардың жаңақұрылыс аумағындағы топырақ жолдарға бюджеттен 105 млн теңге қаралып, «Достық», «Нұртас», «Қайнарбұлақ», «Асар-2», «Таскен», «Азат», «Бозарық», «Тассай», «Исфиджаб» және «Өтеміс» тұрғын алабындағы бірқатар көшелерге шағал тас төселді. Одан бөлек аудан әкімдігінің ұйымдастыруымен кәсіпкерлер тағы бірнеше көшеге шағал тас төсеуге демеушілік жасады. Қазір ауданда 46 шақырым топырақ жол бар.
Шымкент қаласы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі тарапынан 34 көшенің ЖСҚ-ы әзірленуде.

 MG 5888

– Кәсіпкерлердің демеушілігімен шағынаудандарда бейнебақылау камерасын орнатуды ең алғаш Қаратау ауданы қолға алды. Қылмыс көп пе, демеуші көп пе?

– Қаланың шетінде орналасқан шағынаудандарда құқықбұзушылықтың жиі болатынын жасырмаймын. Бұл көрсеткіш аудан әкімдігін ғана емес, қала басшылығын да, депутаттар мен осы ауданның кәсіпкерлерін де алаңдатты. Қылмыстың алдын алып, қала аумағындағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету, қоғамдағы тәртіп пен бала тәрбиесіне деген жауапкершіліктің нәтижесі дегеніміз дұрыс. Жуырда ғана кәсіпкер әрі қалалық мәслихат депутаты Т.Әмірбеков «Қайнарбұлақ» саяжайына сапалы 16 бейнебақылау камерасын орнатуға демеушілік жасады. Қазір көрсеткіш әлдеқайда жақсарды. Ендігі мақсатымыз – бұл жобаны басқа да шағынаудандарда жалғастыру және әрбір көпқабатты тұрғын үйдің ауласына да бір-бір камера орнату жоспары бойынша бірқатар жұмыстар атқарылуда.

– Болашақтың қамын ойлап, белсенді әрекет етіп жатқандарыңыз құптарлық-ақ. Бұл ретте аудандағы абаттандыру жұмыстары жайлы айтсаңыз...

– 2016-17 жылдардың жоспарына сәйкес, «Нұрсәт» шағынауданында тозығы жеткен 6 ауланы толық абаттандыруға және 1 аулаға қосымша балалар мен спорттық алаңша құрылысына 98,8 млн теңге қаралған болатын. Қараша айының соңында бұл жұмыстар пайдалануға тапсырылады. «Нұрсәт» шағынауданында мұндай жұмыстар келесі жылы да жалғасады. Атап айтқанда 3 ауланы абаттандыруға, 26 аулаға қосымша балалар ойын алаңшасы мен спорттық құрылғылар орнатуға, 41 көшеге аяқжол салып, 22 қоқыс алаңын заманауи үлгіде жасақтауға ЖСҚ мақұлданды. Қаражат бөлу мәселесі 2018 жылдың бюджетін қарау кезінде мәлім болады.

– Аудан тұрғындарына айтар ой-пікіріңіз, ұсынысыңыз бар ма?

– «Нұрсәт» шағынауданында орналасқан көпқабатты үй тұрғындарына жиі түсіндіру жұмыстарын жүргізгенімен істі заң шеңберінде қарауға мәжбүрлейтін жағдай бар. Ол – төменгі қабат тұрғындарының ауладағы көпшілікке арналған орынды жеке меншігіне айналдырып алуы. Терезесінің тұсынан 10 көлік сыятын орынға 6 көлік қойып, шатыр жауып, сыртын қоршап алған. Басқа тұрғындар ол жерге көлігін қойса, «шатырды мен жаптым» деп дауласады. Соңы тұрғындардың бәріне ортақ жер дауына тіреледі. Жалпы, көпқабатты үйдің ауласын қоршап алу, шатыр жабудың қай-қайсысы да заңсыз. Ол көпшілікке арналған, сондықтан бұл ескертуге бейжай қарамаса екен.

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан
Ақмарал МОЛДИЯРҚЫЗЫ

Опубликовано в Қала

IMG 0465-02-11-17-10-04Бүгінде елімізде имамдар, қарилардың жетіспеушілігі – жиі айтылатын мәселе. Ауылдық жерлердегі мешіттерде имамдар, Рамазан айында хатым түсіретін қарилардың тапшылығы байқалып,  оларды Өзбекстан, Қырғызстан секілді көрші елдерден шақырып жататынымыз бар. Сонымен қатар, діни сауатсыздықтың салдарынан түрлі ағымдардың жетегінде кетіп жатқандар қатары көбейді. Қазір бұл мәселелер ақырындап өз шешімін тауып келеді. Осы бағытта қарқынды жұмыс атқарып жүрген мекеменің бірі– «Шымкент медресе коллледжі». Осы оқу орнында екі мамандықты қатар игеріп жатқан болашақ имам, әрі қари Рүстем Сүлейменовпен сұхбаттасқан едік.

 

– Рүстем, алдымен осы «Шымкент медресе коллледжі» жайлы айтып өтсеңіз. Түлектер қандай маман иесі болып шығады? 

– «Шымкент медресе коллледжінің» тарихы тереңде. Бастапқыда Қазақ-Араб оқу орны, кейін медресе болды. Былтырдан бастап колледж атауын иеленіп, шәкірттерді 9 сыныптан кейін қабылдай бастады. Жалпы, оқу орны 1997 жылдан бастап қызмет етеді. Колледждің ұлдар бөлімінде 180-ге жуық, қыздар бөлімінде 100-ден аса шәкірт бар. 11 сыныпты бітіріп келгендер 2 жыл 10 ай, 9 сыныпты бітіргендер 3 жыл 10 ай оқиды. Осы жылдан бастап 16 мың теңге шамасында шәкіртақы тағайындалды. Бітіріп шыққандар имам және исламтанушы мамандығын алады. 

Жалпы колледжде имам немесе ұстаз боламын деп емес, өзім үшін, діни сауатымды арттырып, руханиятымды байытуға келемін дейтін адамдар да бар. Бұл жерге келгендер міндетті түрде дін қызметкері болуы шарт емес. 

Сонымен қатар, медресемізге теріс ағым жетегінде кеткен азаматтар да келіп, білім алады. 

Медресе жыл сайын 3 ай демалыста жазғы лагерлер ұйымдастырады. Мен де осында келгенімде жақсы әсер алып, 2015 жылы оқуға түстім.

IMG 0463-02-11-17-10-04

– Бүкіл Құранды жаттап алғаныңызды білеміз. Жалпы, қасиетті кітабымызды оңай әрі тез жаттаудың жолы қандай?

– 15 жасымда қари атанғанмын. Қазір 20-мын. Құранды жаттаудың түрі көп. Қазір көпшілік қолданып жүрген түрі – түрікше жаттау. Ол – айналым әдісі деп аталады. Мұнда әр параны (30 пара бар. Әрқайсысы 20 беттен тұрады) соңынан жаттауға ден қойылады. Қазір көпшілік осы тәсілмен жақсы жетістікке жетіп жатыр. 

Құранды тез жаттау адамның қабілетіне де байланысты. Мәселен, үйренуді бірдей бастаған 10 баланың төртеуі ғана соңына дейін жеткізеді. Оның түрлі себептері бар. Бірі, ауырып қалдым десе, біреуі, сабырым жетпей жатыр дейді. 

Бір ұстаздың айтқаны бар еді: «Сабырың жетсе қари боласың» деген. Ол Құран жаттаған кезде сағаттап бір жерде тапжылмай отыруға байланысты айтылған сөз. 

IMG 0469-02-11-17-10-04

– Кейде жаттағандарын ұмытып кететін қариларды кездестіріп жатамыз. Мұның себебі неде?

– Ұмытып кететіндердің негізгі себебі – қайталамау. Одан бөлек жаттаудың түріне байланысты. Санақ деген әдіс бар. Жаттаған кезде 99 рет санайды. Ал біреулер ойша санайды. Есте сақтау қабілеті жақсылары 10-15 минут қарап, 20 рет қайталайды. Солай ойда қалып кетеді. 

Бір айта кетерлігі, жаман нәрселерге көп қарау да жаттау қабілетін нашарлатады. Көздің нұры да кетеді. Жалпы адамның жаттау қабілеті жаттаған сайын ашылады. Бір бетті жаттап үйреніп қалсаңыз, біраз уақыттан кейін екі-үш бетті оңай жаттайсыз. 

 

– Жыл сайын ораза кезінде Қырғызстан, Өзбекстаннан қариларды алдыртып жатамыз... 

– Оның негізгі себебі, имандылыққа баулыған үгіт-насихаттың аздығы деп білемін. Құран жаттаудың сауабын көбірек айту керек. Сонда жастарда қызығушылық пайда болады. Ал кішкене балалардың есте сақтау қабілеті жақсы. 

 

– Бізде қариларға қандай да бір арнайы көмек көрсетіле ме?

– Ондайды естімедім. Бұл бір жағынан риякершілік те болатын секілді. Біздің елде қанша қарилар бар екені де нақты емес. Түркияда қариларды арнайы сынақтан өткізіп сертификат береді. Ал бізде ондай жоқ. Сол үшін де біздегі қарилар саны белгісіз. 

Мәселен, Шымкенттегі «Ықылас» қариларды дайындау орталығынан биыл 10 қари шығыпты. Оның барлығы да бірдей діни қызмет тауып кетпейді. Осы уақытқа дейін 500 қари шыққан болса, соның 40-қа жуығы ғана қари болып жүруі мүмкін. Көбісінің есінен шығып кетеді. 

IMG 0462-02-11-17-10-04

– «Көп Құран кәрім оқитындар бар, Құран кәрім бұларға лағынет айтады» деген хадис бар. Бұл кімдер үшін айтылған? 

– Бұл Құранды оқып оған амал етпегендер жайлы айтылады. Мәселен, Құранда «Зинаға жақындамаңдар» дейді. Ал сен оны жасасаң, бойынсұнбасаң біліп тұрып істеген боласың. 

Осы жерде айтып өтейін, Құранды бастан аяқ жаттап алғандарды Хафыз дейді. Ал құранды оқушыларды қари деп айтады. Қари деген сөздің аудармасы – оқушы деген мағына береді. Орта Азияда қари сөзі көп тарағандықтан, бізде де осылай кеңінен қолданылып кетті.

 

– Рахмет!

Сұхбаттасқан 
Сапарғали Қанат

Опубликовано в Дін

Ғани ӨМІРЗАҚОВ,
«Оңтүстік» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығының директоры

IMG 20171030 173842

Жуырда Шымкентте робот техникасын құрастыратын мектеп ашылды. Кибермашиналарды құрастыру негізінде балаларға электромобильдермен квадрокоптер құрастыру, бағдарлама жасау, 3D модельдеу мен басып шығару, гаджет, қосымшалар мен сайт жасауды үйретеді. Бұл мектепті «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасының мемлекеттік грантын жеңіп алған түлектер қолға алған. 3 млн теңге көлемінде қайтарымсыз грант иеленген түлектер бұл қаржыға ғимарат жалдап, қажетті техника да сатып алыпты.
Мінекей, «Оңтүстік» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы осындай талапты жастарға әрдайым қолдау көрсетіліп келеді. Тек ынтаңыз болсын. Кәсіпкерлерді оқыту, бизнес-жоспарын, құжаттары әзірлеу бойынша да көмек беруде. Кәсіпке бет бұрғандарды қандай идеялар қызықтырады? Олардың білім-біліктілігі қандай? Бұл – да өзекті мәселе. Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығының директоры Ғани Өмірзақовтың айтуынша, өңірде кәсіпке қызығушылардың көбісі ауылшаруашылық саласында жұмыс істегенді қолай көреді. Басқа салаға бет бұруға ынтасы жоқ немесе білім-біліктілігі жетпейді. Орталық директорымен кәсіпкерліктің қыр-сыры төңірегінде сұхбаттасқан едік.

 

Кеңсемізден «Коворкинг» орталығы ашылмақ

 

– Ғани Әріпұлы, азаматтардың кәсіпкерлікке деген қызығушылығы қандай? Оларға қандай қолдаулар бар? 

– Жалпы, облыста көпшіліктің бұл салаға қызығушылығы артып келеді. Мемлекеттен қолдау зор. Олар бізде кәсіпкерлік негіздері, тақырыптық тренингтер, мастер-класс бойынша тегін білім алады. 

Бүгінге дейін орталықтан 33 мың адам кәсіпкерлік негіздері бойынша дәріс тыңдап, сертификат алды. Қазір 9 айдың қорытындысына сараптама жасадық. Кәсіпкерлік мектебінде кәсіпкерлік негіздері тақырыбы бойынша - 1893 (оның ішінде жастар - 416), тақырыптық тренингтер бойынша - 1325 (оның ішінде жастар - 252), салалық мастер-класс бойынша 1401 адам дәріс тыңдады. 

Жалпы, біздің өңір тұрғындарының шағын кәсіпкерлікке икемі мол ғой. Шымкентте де кәсіпті дөңгелетуге барлық мүмкіндіктер бар. 

Қазіргі таңда қалалық фронт-офиспен тығыз жұмыс істейміз. Бізде құжаттарды рәсімдеу бөлімі бар. Оқытып қана қоймай, кәсіпкерлердің құжаттарын да жүйелеп береміз. Сәулет-құрылыс жоспарын алып беру, жердің нысаналы мақсатын өзгерту, сол өтініштердің бәрін фронт-офис арқылы өткіземіз. Қазір өтініштер электронды түрде де жолданып жатыр. Құжаттардың қай сатыда екені автоматты түрде көрсетіліп тұрады. Қалалық жер қатынастары, сәулет және қала құрылыс бөлімімен тығыз қарым-қатынастамыз.

 

– Шымкент – шағын кәсіпкерлік саласы дамыған шаһар. Биыл шағын кәсіпкерлік субьектілеріне өз бизнесін бастауға мемлекеттік гранттар беру бойынша 62 жоба ұсынылса, оның 7 жобасы қолдау тауыпты. Жалпы, жастардың өз тарапынан қандай бизнес-жоспарлары жүзеге асуда?

– Жалпы, төрт күндік кәсіпкерлік негіздері сабағында барлығы жан-жақты түсіндіріледі. Азаматтар үшін дайын бизнес-жоспарларымыз бар. Олар 100 жобадан керегін таңдап алады. Әрі қарай жобаларын дамытуға көмектесеміз. 

Негізінен, бізге өз идеясымен келетін азаматтар бар. Бірақ оны бірден іске асырып жатқандары өте сирек. Қазіргі таңда жастардың өздері ұсынатын жақсы идеялары барын айту кету керек. Бірақ олармен қаржы табу да қиындау болып тұр. 

Бізде оқып, әрі қарай несие алып жатқандардың көбісі – мал бордақылау, зергерлік бұйымдар шығару, әсемдік салонын ашамын дейтіндер. Ателье, мебель цехтары, тіл курстары, жекеменшік балабақша ашып, кәсібін дөңгелетіп отырғандар бар. Дизайнерлік, IT саласында да тың жобаларды ұсынады. Сайт арқылы киім сату, жарнама жасау сынды идеялар.

Бізге келіп, бизнес-жоспар жасағандардың 80 пайызы – ауылшаруашылық саласында. Өйткені, қаржының көп бөлігі сол бағытқа бөлінеді. «Ырыс» МҚҰ, «Қаз Агро» бар, екінші деңгейлі банктерден несие алады. Сонымен қатар, кей жағдайда несие алғысы келетін адамдардың кепіл мүліктері болмайды. Несие тарихы нашар. Уақытылы төлемеген. Соның кесірінен несиеге қол жеткізе алмай жүргендер де кездеседі. 

Мемлекеттік гранттарға өтініш берушілер де көп. Біз оларға бизнес-жоспарын дайындап, кеңес береміз. Әрі қарай өздері қорғайды. Ондағы үздік жобаларды комиссия анықтайды. Негізінен, келген азаматтардың барлығы кәсіпкер болып кетеді деген сөз емес. Біздің мақсат – оларға дұрыс жол көрсету. 

Жас кәсіпкерлер үшін жақсы жаңалық – келесі жылдың басында кеңсемізден «Коворкинг» орталығы ашылмақ. Ол жас мамандар, бастауыш кәсіпкерлер үшін тегін. Осында оқытамыз, кеңес береміз. Келіссөз жүргізу үшін конференц-зал жұмыс істемек. Интернет, компьютерді қолдану бәрі тегін. Осы жерде идеяларын дамытуға барлық жағдай бар. Мәселен, дизайнерлік бойынша, сайтпен жұмыс істейтін жас кәсіпкерлер жұмысын бастайды. Отыратын кеңселері жоқ. Үйінде жұмыс істеуге мүмкіндіктері бола бермейді. Осында келіп, 3-4 адаммен бірлесе жұмысын бітіріп алуына мүмкіндік жасаймыз.

 

«Білікті кәсіпкер дайындау – басты мақсатымыз»

– Өзіңіз айтқандай, көпшілік жаңалық ойлап тауып, тың жобаларды қолға алуға мән бермейді. Үлкен мегаполисте қандай нысандар ашылуы қажет? Жастар неге мән беруі тиіс? 

– Біз өнімді шығарамыз. Сату жағына келгенде қиналамыз. Кәсіп бастау үшін адам сол саланы жіті меңгеруі тиіс. Жоқ нәрсені ойлап табу өте қиын. Бар дүниені түрлі форматта істеуге де мүмкіндік бар. Ал ноу-хау сынды ешкім қолданылып көрмеген затты сату да үлкен мәселе. Жастар осындай кедергілерге тап болып отыр. 

Әрине, үлкен мегаполиске айналған шаһарға әлі де тың жобалар қажет-ақ. Мәселен, бізде қарияларға арналған орын ашылуы тиіс. Зейнеттегі кісілер көбіне үйде отырады. Олардың қоғаммен араласуына жағдай жасасақ. Сол орталыққа таңертең келіп, шахмат ойнайды, бір-бірімен сөйлеседі. Ауылдан келетін ата-әжелеріміз үйден тез жалығады. Мұндай жобалар шетелде ашылып жатыр. 

Сондай-ақ, бір азаматтар мынадай ұсыныс айтты. Қазір жобасын дайындап жатыр. Елдімекендерде жастар футбол лигасын құрмақ. Әр аудан бір-бір команда дайындайды. Бұл – әлеуметтік жоба. Жобадан бастап, келешекте бизнеске айналдырмақшы. Қазір ауылды жерлерде спортпен шұғылданатын дарынды жастар көп. Жаттықтырушыларды келісім-шартпен қаладан жалдап, спорт сүйер қауымды футбол, бокс, күрес сынды спортқа баулымақ. Соларды облыс, республика дегейіне шығару арқылы қаламақысын алып отырмақ. Әрі салауатты өмір салтын дамытады. Біз қолдау көрсетуге келістік. 

Аудандар бойынша да іріктеу макеттерін жасадық. Елдімекенге не керек? Мәселен, ателье сұранысқа ие. Кішігірім нәрсе болса да, одан зор табыс табуға болады. Біз қазір сол бағытта жұмыс жүргізіп жатырмыз. Әрбір ауылға сондай қажет орындарын анықтаймыз. Сол ауылдарға барып, үгіт-насихат жұмыстарын жүргіземіз. 

Қоғамда жақсы идеяны дамыту үшін оған жақсы жарнама керек. Біздегі кәсіпкерлердің жарнамаға айналым ақшалары жетпей қалады. Қаражаттың жетіспеушілігінен кәсібі тоқтап жатады.

 

– Көп нәрсе білімге байланысты екені белгілі. Кәсіпкерлер ескере бермейтін қандай жағдайлар бар?

– Бұл ретте айтар мәселе көп. Бізде төрт күндік оқуға келетіндердің бәрі де ЖОО-да оқыған. Әрі қарай өзін дамытпаған. Шаруаларымен шырмалып қалған. Өздерінің деңгейін көтеруге ынтасы жоқ. Олар өз кәсібін қалай дамытпақ? Қазір білім аламын десе, барлық жағдай бар ғой. Мемлекеттен ғылымға көңіл бөлініп жатыр. Бірақ, әлі де қолдауды күшейту керек. 

Мәселен, өткен жылы ауылшаруашылық саласы бойынша агроконсультация орталығын ашпақшы болған едік. Ғалым мамандарды іздедік. Облысымыз агроаймақ болып есептеледі. Бірақ маман таппай әуре болғанымыз бар. Қазіргі таңда ғылым мен тәжірибені ұштастырғандар өте аз. 

Кәсіпкерлікке тәуекел керек дейміз. Бірақ батылдықтан бөлек, білім керек. Білімі жоқ адам қанша жерден батыл болса да, орта жолда кәсібі тоқтайды. 

Жарнама өте маңызды. Бізде маркетолог, PR мамандар өте аз. Кәсіпкерлердің көпшілігі брендинг, жарнама жасауға мән бермейді. Бір өнім шығарсақ, жарнамаға көп ақша төлемейміз. Әрине, бәрі қаражатқа келіп тіреледі. Жалпы, бізде жарнаманы қысқа мерзімге береді. Бір аптаға қаржы салып, пайда түсетін жақтарын іздей бастайды. Дүниежүзілік тәжірибеде қаржының 25 пайызын жарнамаға салуы керек. Одан да көп болуы мүмкін. Жарнама үзіліссіз, тоқтамай берілуі тиіс. Сонда ол тауар өндіруші ұтылмайды. 

Тағы бір кемшін түсіп жатқан мәселе – сервистік қызметтің осалдығы. Бізде тұтынушыларға жағдай жасамау, дөрекі сөйлеу сынды әдеттер кездеседі. Алматыда бір жігіттер автожуу орнын ашқан-тұғын. Келушілерге тегін шәй береді. Осыны істегеннен кейін көліктердің де қатары артып кеткен. Міне, бұл да ойланатын жағдай. Түркияда да сондай. Дүкенге барсаңыз, ештеңе алмасаңыз да, шай әкеліп береді.

– Қазір рухани жаңғыруға мән беретін кезең. Таяуда газетімізде «Шымкенттен этноауыл ашылса...» деп мәселе көтеріп едік. Мәселен, жыл басынан бері қалада ірі туристік іс-шаралар өткізілуі нәтижесінде шаһарға келген шетелдік туристер саны 17 212 адамға жетіпті...

– Рас, қаладан, ауылдан да этнографиялық туризмді дамыту керек. Таяуда қалалық кәсіпкерлер киіз үйден қонақүй жасау идеясын ұсынды. Тамаша бастама. Отырар ауданында ашылған этноауыл осының бастамасы деп ойлаймын. Соны көрген кәсіпкерлер басқа форматта ашуды көздейді ғой.

Туризм саласында негізінен өңірде демалыс аймақтары ашылып жатыр. Аймақтық инвестицялық орталықтан несие алып, кәсібін бастағандар. Қазір сервистік қызмет көрсету, жаңа технологияларды үйренуге қызығушылық артып келеді. Осы бағытта семинар оқытылады. Уақыт сәтімен бұл айтылған мәселелер шешімін табады деп ойлаймын.

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан
Тағабай ҚАСЫМ

Опубликовано в Сұхбат

Қазақ өнерін әйгілеп жүрген белгілі әнші Ернар Айдар Оңтүстікке жиі келеді. Бұған дейін Шымкентте жеке концертін берген болатын. Жуырда әншіні сұхбатқа шақырғанбыз. Қашанда сабырлы қалпынан айнымайтын ақжүрек жігіт «Асықпай отырып әңгімелескеніміз дұрыс еді» деп, арнайы уақытын бөлді. Сұхбат барысында байқағанымыздай, сырбаз жігіттің сөз саптасы да салмақты екен.

shymkala-83-15

– Ернар, бүгінде сіздің өнеріңіз ел-жұртқа кеңінен танымал. Өнер саласына қалай келдіңіз? 

– Мектеп қабырғасында «Жігіт сұлтаны» байқауында, басқа да шараларда ән айтып жүрдім. Үлкен сахнаға осы Алматыға келіп, ұстазым Б.Есебаевтың «Ағаларым» деген әнімен шыққан болатынмын. Әкем Жаңабай алғашқыда заңгер мамандығына оқуға түс деп кеңес берді, әскерге барып кел деді. Бірақ өнерге келуіме қарсы болған жоқ. Кішкентайымнан әжемнің қолында өстім. Сондықтан ба, қазақ әндерін сүйсініп тыңдайтынмын. «Жігіт сұлтанына» қатысқанда таныстыру өлеңді өзім жазғам. Қазақ сатирасының белді өкілі Уәлибек Әбдірайымов ағамыз мені алғаш рет «Республика сарайына» шығарды. Ташкентте, Қырғызстан сахналарында ән айтуыма көмек берді. Қолдады. Оған алғысым шексіз.

 

– Әншілік табиғаттан берілетін қасиет пе? Жалпы осы өнер жұғысты болатындай әулеттеріңізде әнші болғандар бар ма? 

– Бұл негізі қанда болуы керек, мүмкін Құдайдан берілген шығар деп ойлаймын. Дегенмен, отбасымда анам Күлмәннің ептеп ән салатыны бар. Бұл өнердің қуанышы да бар, қуанышымен қатар қиыншылығы да бар. Өсіп-өнудің басы – еңбек деп жатамыз. Алдымызда талмай еңбектеніп жүрген аға-әпкелерімізден үлгі аламыз. Кім де болсын жетістікке еңбек пен үлкен ізденіспен жетеді. Олай болмайынша, істің бәрі бос әурешілік. Мен де осы жолда талаптанып келемін. Сол еңбектенудің арқасында мақсаттарым орындалып келеді. Еңбектенген, талпынған адамға Алла өзі жол көрсетеді.

 

– Ағаларым, ұстазым деп айтып жатырсыз. Өнердегі ұстазыңыз кім? Сізге қолдау көрсетіп жүрген кімдер?

– Өнердегі, өмірдегі ұстазым деп әкем Жаңабайды айтар едім. «Адамнан әнші жасау оңай, әншіден адам жасау қиын» деп айтып жатады, сол себептен мені өзінің баласы емес, елдің баласы ете білген әкеме рахмет, анама рахмет осы әлемнің жарығын сыйлаған. Өнер жолында қолдап-қуаттаған ұстаздарым – Бауыржан Есебаев пен Қуаныш Құрманбаев. Көпшілікке танылуыма үлкен еңбек сіңірген сол ағаларыма алғыс айтамын. Сонымен қатар менің барлық жағдайымды жасап жүретін ағам Талғатқа шексіз ризамын.

 

– «Ернардың бағын ашқан әні жоқ, оның әндерінің басым бөлігі тойдың әндері» деген пікірмен келісесіз бе?

– Бұл пікірмен келісе қоймаймын. Мен Бауыржан Есебаев ағамызға келгенге дейін де қаншама ән айттым. Көрерменнің алғысын алып жүрдім. Бір ақын ағамыздың айтқаны бар: «Әр өлеңім бір балам» деп, сол себепті мен әндерімнің арқайсысының өз тыңдарманы бар. Басым көпшілігі той өлеңі деп айта алмаймын, себебі менің ән кешіме барсаңыз бір бөлімінде қазақи әндер бар, сосын патриоттық әндер де жеткілікті.

 

– Қазіргі әншілер көшірме шоуға үйір болып барады. Бір-бірін қайталайды, еліктеу басым деген пікірлер айтылып жатады. Бұған қандай пікір айтасыз?

– Аға буынға еліктегенде тұрған не бар екен? Жақсылыққа еліктемеген, соған ұмтылмаған адам өз-өзін дамыта алмайды. Мысалы, мен Мейрамбек Бесбаевқа еліктегенімді ашық айтқым келеді. Сосын Сәкен Майғазиевтың өз-өзін ұстауы, сөйлеу мәнеріне еліктеймін. 

Досымжан Таңатаров, Саят Медеуов, МузАРТ-тағы ағаларымыз бар, біздің буын, соларға еліктеп өстік, солардың ізін басып келе жатырмыз. Еліктеу арқылы өз жолыңды тауып, елдің ықыласына ие болып жатқанның несі айып?

 

– Көп адам сізді Қайрат Нұртаспен салыстырып жатады...

– Қайрат – қазақ эстрадасының мақтанышы. Өте еңбекқор, талантты әнші. Өз тыңдарманы бар. Мен мұны барлық сұхбаттарымда айтып жүрмін. Қайратпен салыстырып жатқан санаулы адамдар шығар. Десе де, біреуге біреу толықтай ұқсауы мүмкін емес. Егер мен Қайратқа ұқсайтын болсам, оның даусымен ән айтып жүретін болсам концертіме халық жиналмайтын еді. Мысалы, Шымкентте жеке концертім өтті. 1500 адамдық залға көрермен көп келді. Тыңдарманым болмаса, жұрт осылайша жиналар ма еді? Бір жағынан, тыңдармандардың Қазақстандағы тамаша жұлдызға ұқсатып жатқанына қуанамын. Қайрат үлкен аренада концерттер қойып жатыр, сондай жетістіктерге жеткізсін бізді де, ізін басып келе жатқан інілеріміз ғой. Ұқсастық жағы бізде бар, біз қазақпыз, болмысымыз, тәрбиеміз де бір-бірімізге жақын. 

 

– Жаңа заман ағымымен келіп, кейіннен ұмытылып кететін әншілер санатынан болмаймын ба деген қауіп сізді мазаламай ма?

Шымкент – мен үшін сүйікті қала. «Сен маған ұнадың» деген әніме Шымкентте бейнебаян түсірдім. Мұнда жиі келем. Әр сапарымда жылы шуақты күйге бөленемін. Ауа райы қандай жылы болса, халқы да сондай жаныма жақын, әңгімешіл.

– Адам өз-өзін еңбектеніп, өз-өзін биікке шығуы үшін өзін қамшылап тұру керек. «Менің мына әнім жақсы шықты», «Мына әнім хит болып жатыр», «Менің мына жақта екі концертім, мына жақта үш концертім болып жатыр» деген нәрсені ойлай берсең, демек сен құлдырап, төмендей бастайсың. Менің қасымда ылғи ақылшы ағаларым, ұстаздарым жүреді. Егер де олардың сабырлы да салиқалы ақыл-кеңестері болмаса мен шалқып кетуім де ғажап емес еді. Әйтпесе, жаспыз, алып-ұшып тұрған көңіл бар. Менің ұстанымым мынадай – артыңда үкілеп, үміт күтіп отырған халқың бар, соған қызмет істеу керек. Сол үшін еңбектенемін.

 

– Ұсқынсыз киім киіп, құлақтарына сырға тағып, шашын бояп ән айтып жүрген жігіттердің өнерін қалай бағалайсыз? 

– Аллаға шүкір, қазақ эстрадасында өнерлі әрі үлгі болып жүрген әншілер жетерлік. Олардың қатарында Қайрат Нұртас, Төреғали Төреәлі, Серік Ибрагимов, Қайрат Үмбетов сынды замандастарым бар. Сондай қазақи әншілер көбейе берсе, қазаққа жат қылығымен танылып жүргендер ығысып, сахнадан сырт қалады деп ойлаймын. Егер маған Дима Билан келіп, дуэт болып ән айтайық десе оған келіспес едім. Мен анау Джокер дегенді танымайды да екенмін. Ал танымаған соң, білмеген соң оны қайдан тыңдаймын? Өз басым шетелге еліктегенді аса ұната бермеймін. Болмысым да келмейді.

 

– Қолыңыз қалт еткенде немен айналысасыз? Хоббиіңіз не? 

– Менде нақты бір хобби жоқ, қолым тисе кітап оқимын, оны кейде өзіммен алып жүрем. Қазір мен «Абай жолы» романын оқып жатырмын, 2-ші томын аяқтап қалдым. Одан кейін тарихи кітаптарды оқысам ба деп жүрмін. Шыны керек, уақытымның көбін өнерге жұмсаймын, ән таңдаймын, терме жаттаймын. Қазір домбыраны да қолға алып жатырмын.

 

– Өзіңізден кейін де қаншама жас әншілер шығып жатыр. Оларға қаншалықты көңіліңіз толады? 

– Сахнаны менің алдымда да ешкім қызғанбаған, мен де ешкімнен қызғанбаймын. Халықтан асқан сыншы жоқ. Кімнің қандай әнші екенін тыңдарман өзі таңдап алады. Мағынасыз, жеңіл әуен еленбей қала береді. Ол әркімнің еңбегіне байланысты деп ойлаймын.

 

– Жалпы, өміріңіздегі арманыңыз қандай?

– Арман дейсіз бе? Әрине, кез келген әншінің арманы – халықтың ықыласына, шынайы қошеметіне бөлену. Өнерде одан өзге арманым жоқ. Өнер саласында жүргесін, еліме әлі талай жақсы әндер сыйлағым келеді. Ал елімнің қатардағы азаматы ретінде өз арманымды айтар болсам, елімнің рухы әркез көк тіресе екен деп армандаймын. Тіліміз, дініміз, жалпы айтқанда Қазақ елі мәңгілік болса екен деймін. Менің басты арманым осы.

 

– Туған жеріңіз бен отбасыңыз жайлы баяндай кетсеңіз...

– Менің туған жерім – Өзбекстан. Сондағы Науаи облысы, Кеннимех ауданы, Сұркөл ауылында 1991 жылдың 13 наурызында дүниеге келгенмін. 2001 жылы Қазақстанға қоныс аударып, содан бері Тараз қаласында тұрамын. Әкемнің аты – Жаңабай, анамның аты – Күлмән. Берік, Талғат,  Бейбіт деген үш ағам және Жазира есімді қарындасым бар. 

Жұбайымның аты Мадина. Өзі Шымкент қаласының тумасы.

 

– Енді «Шымкент келбеті» газетінің оқырмандарына деген ізгі ниетіңізді білдірсеңіз...

– Шымкент – мен үшін сүйікті қала. «Сен маған ұнадың» деген әніме Шымкентте бейнебаян түсірдім. Мұнда жиі келем. Әр сапарымда жылы шуақты күйге бөленемін. Ауа райы қандай жылы болса, халқы да сондай жаныма жақын, әңгімешіл. Оқырмандарға айтар тілегім, Қазақ елі аман болсын, осындай бейбіт өмірімізге шүкіршілік етіп, әрбіріміз өз саламызда биік жетістікке жете берейік! Істеріңіз қашанда берекеге бастасын дегім келеді.

– Әңгімеңізге рахмет!

 

Сұхбаттасқан
А. АБИБУЛЛАҚЫЗЫ

Опубликовано в Сұхбат

Былтыр интернеттегi  жүргізген сауалнама нәтижесі бойынша Шымкент еліміздегі ең ыңғайлы қала атанған болатын. Әрине бұл ауа райының қолайлылығынан, қауіпсіздігінен бөлек халықтың экономикалық, әлеуметтік жағдайына да байланысты. Мәселен, соңғы 3 жылдың ішінде қала аумағы 117 мың гектарға кеңейіп, жаңа аудандар қосылды. Экономикасы өсті. 2017 жылғы бюджеті 123 384,8 млн теңгеге жетті. Бұл облыс бюджетінің 21 пайызын құрайды. Алдағы уақытта да осы бағытта көз қуантарлық жұмыстар атқарылатын болады. Қала күніне орай шаһардың экономикалық әлеуеті жайлы Шымкент қаласы әкімінің орынбасары, Экономика және қаржы бөлімінің басшысы Құрманбекова Гүлжан Мамытқызымен сұхбаттасқан едік.

 

DSC 0189– Гүлжан Мамытқызы қазіргі таңда Шымкентте өңір өнеркәсібін дамытып жатқан индустриялық аймақтар бар. Олардың қала экономикасы мен бюджетіне әсері қандай?

– Жалпы экономиканың өркендеуінде өнеркәсіптің және кәсіпкерліктің дамуы негізгі рөл атқарады. Ол дегеніңіз тұрмыс- тіршілікке қажетті өнім түрлерін шығару, жаңа жұмыс орындары, бюджеттің және жұмыспен қамтылған азаматтардың кіріс көзі деген сияқты маңызды факторларды үйлестіреді.
Қазіргі таңда қаламызда 2 индустриялық аймақ жұмыс жасайды. Оның біріншісі, бұрынғы Фосфор зауытының аумағындағы «Оңтүстік» индустриялық аймағы. Оның аумағы – 337 гектар. Жоспар бойынша жалпы құны 79,8 млрд теңгені құрайтын 84 инвестициялық жобаны жүзеге асыру арқылы 6 мыңға жуық жұмыс орнын ашу көзделген. Бүгінде 84 жобаның 46-сы іске қосылып, 3,3 мың жұмыс орны ашылды. Сонымен қатар, бұл жобаларға 21,4 млрд теңге инвестиция тартылғанын да атап өтуге болады.
2017 жылы 105 жаңа жұмыс орны бар 6.4 млрд теңгені құрайтын 2 жобаны іске асыру жоспарлануда. Олар «Bitum Werk» ЖШС – битум өндірісі және «Hіll Corporation» ЖШС – регенерация және майлау өндірісі зауытының құрылысы.
Екіншісі, «Тассай» индустриялық аймағы. Ол 89 гектар аумақты алып жатыр. Онда жалпы құны 26,8 млн теңгені құрайтын 24 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Барлығы 1526 жаңа жұмыс орындарын ашу жоспарланған. Оның ішінде, 2016 жылы жалпы құны 1,3 млрд теңгені құрайтын 4 жоба іске қосылып, 154 жұмыс орны ашылды. Олар: «Мега СМАРТ» ЖШС екі жобасы, «КазТехникас» ЖШС, «Marai E7 group» ЖШС.
2017 жылы 4 жобаны іске асыру арқылы, 170 жаңа жұмыс орындарын ашу жоспарлануда. Бұларға кететін қаржы 1 949,5 млн теңгені құрайды. Яғни «Шымкай» ЖШС (750,0 млн теңге) жиһаз өндірісі, «MGroup KZ» ЖШС (850,0 млн теңге)– құрылысқа арналған ерітінділер және бетон жасайтын жабдықтар шығаратын зауыты, «ДезФумекс» ЖШС (30,0млн теңге) – асфальт-бетон зауыты, «НурАлем» ЖШС (319,5млн теңге) – әрлеу құрылыс материалдарының өндірісі секілді кәсіпорындар ашу көзделуде.
Жоғарыда атап өткендей қазірдің өзінде аталған 2 индустриялық аймақтың қала экономикасына ықпалы өте зор. Бүгінгі күнге дейін қала экономикасына жеке көздерден 22,0 млрд теңгеден астам инвестиция тартылып, 3,5 мыңға жуық жаңа жұмыс орындары ашылды.
2016 жылы бұл кәсіпорындардан қала бюджетіне жеке табыс және әлеуметтік салықтардан 906,2 млн теңге кіріс түсті.
Биылғы жылы 6 жобаға 8,4 млрд теңге инвестиция тарту арқылы 275 жаңа жұмыс орындарын ашу көзделуде.
Айта кету қажет, бұл 2 индустриялық аймақ әлі де толық көлемде жұмыс жасап тұрған жоқ. Қазіргі таңда кезең-кезеңімен «Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының» шеңберінде жаңа зауыттар іске қосылуда. Толық көлемде жұмыс жасаған жағдайда қала экономикасына 106,0 млрд теңгеден астам инвестиция тартылып, жалпы 7,5 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылатын болады.

 

– Шетелдік компаниялардың қала экономикасына тигізетін үлесі қандай?

– Қазіргі таңда қалада 292 шетелдік және 234 шетелдің қатысуымен бірлескен компаниялар жұмыс жасайды. Оның ішінде ірілеріне тоқталып өтетін болсам, «Петроказаxстан Ойл Продактс» ЖШС. Қазіргі таңда, мұнай өңдеу зауытын модернизациялау жобасына Нидерланды елінің «Valsera Holdings B.V» компаниясымен инвестиция салуға келісім-шарт жасалды. Бұл жобаның I-кезеңі 2017 жылы маусым айында іске қосылды. Бүгінгі таңда зауытта 1500 жұмысшы жұмыс атқарады. Ағымдағы жылдың 8 ай қорытындысымен 20,0 млрд теңгеге өнім өндірілді.
«Раxат Шымкент» ЖШС-нің құны 850,0 млн теңгені құрайтын вафельді түтікшелерді шығаруды ұйымдастыру жобасына Оңтүстік Корея елінің «Lotte Confectionery» компаниясымен инвестиция тартылды. Зауытта 700-ден астам жұмысшы бар. Бүгінгі таңға 2,3 млрд теңгенің өнімі өндірілген.
«Химфарм» АҚ-ның 2017 жылы қыркүйек айында іске қосылған қатты пероральды дәрілік заттар цеxына 4 095,0 млн теңгеге Польша елінің «Polpharma» компаниясы инвестиция салды.

 

– Қандай шағынаудандарға көбірек қаржы бөлінуде? Нендей өзгерістер күтуге болады?

– Өздеріңізге белгілі, 2012-2013 жылдары Бас жоспарға сәйкес қала шекарасы 40 мың гектардан 117 мың гектарға дейін ұлғайып, 40 елдімекен қалаға қосылды. Қазіргі таңда, осы елдімекендердің инженерлік-коммуникациялық жүйелерін, жолдарын және көпшілік демалыс орындарын қайта құруға көп көңіл бөлінуде.
Қазіргі таңда 498,0 млн теңгеге 7 елді мекенде ауыз су, 388,9 млн. теңгеге 4 елді мекенде кәріз, 490,0 млн теңгеге 7 елді мекенде газ, 859,1 млн теңгеге 5 елді мекенде электр желісін тарту жұмыстары жүргізілуде.
Сонымен қатар, Бас жоспарға сәйкес қаланың солтүстік бөлігінде жаңа әкімшілік іскерлік орталығы мен тұрғын үй алабын және «Тұран» ш.а. «Шымкент сити» инвестициялық жобасының құрылысына көп көңіл бөлінуде.
Биылғы жылы жаңа әкімшілік іскерлік орталығымен тұрғын үй алабында 1764 пәтерлі 20 тұрғын үйдің, 1200 орындық мектептің, инженерлік-коммуникациялық жүйелердің, 11 жолдың құрылысы іске асырылуда. Аумағы 407 гектар, 70 мыңға жуық халыққа есептелген. Ол жерде заманауи көп қабатты тұрғын үйлер, саябақ, демалыс орындары, ойын-сауық және сауда орталықтары салынатын болады.
Қазіргі таңда, инженерлік-коммуникациялық жүйелердің құрылысы жүргізілуде. Оның ішінде көше құрылыстары бойынша 4 жобаның құрылысына 2 млрд теңге, су, кәріз, газ, жүйелерінің, электр және телефон желілерінің құрылысына 2,5 млрд теңге қаралған.
Сондай ақ, халықаралық деңгейдегі 8000 орындық спорт кешенінің, 1500 орындық киноконцерт залының және саябақ құрылысының жобалық құжаттары әзірленуде.
Бүгінгі күнге 732 пәтерлі 14 тұрғын үйдің құрылыс жұмыстары басталып, жыл соңына дейін 162 пәтерлі 3 тұрғын үйдің құрылыс жұмыстарын аяқтау жоспарланған.

 

– Жалпы қаланың биылғы бөлінген қаржысы өткен жылмен салыстырғанда қанша пайызға артқан немесе кеміген?

– 2016 жылғы қала бюджеті 111 010,2 млн теңге болса, биылғы жылғы жоспар 123 384,8 млн теңге немесе өткен жылмен салыстырғанда 11 пайызға (12 374,6 млн.теңгеге) артқан. Алдағы уақытта республикалық және облыстық бюджеттердің нақтыланып, қалаға қаржы бөлінуі жоспарлануда. Сондықтан бұл қаржы жыл соңына дейін артатын болады.

 

– Тап қазіргі уақытта қандай салаларға қаржы көбірек жұмсалуда?

– Өзіңізге белгілі, бірінші кезекте әлеуметтік салаға басымдық беріледі. Сондықтан, 2017 жылғы бюджетте білім беру саласына 50 986,5 млн теңге (шығындардың 41,3%), жұмыспен қамту және әлеуметтік қамсыздандыруға 5 280,0 млн теңге (шығындардың 4,8%), мәдениет және спорт саласына 5 533,0 млн теңге қаралды (шығындардың 4,4%). Одан бөлек, тұрғын үй коммуналдық саласына да қомақты қаржы қаралуда. Атап айтқанда, 2017 жылы бұл салаға 37 351,5 млн теңге қаралды (шығындардың 30,2%). Бұл шығындардың ішінде тұрғын үй құрылысы, шағынаудандардың инженерлік жүйелерін дамыту, қаланы көгалдандыру және тазалығын қамтамасыз ету шығындары бар.

 

– Әңгімеңізге үлкен рахмет!

Сұхбаттасқан
Сапарғали ҚАНАТ

Опубликовано в Сұхбат

Редакциямызға ономастика мәселесіне байланысты қалаға жаңадан қосылған елдімекендерден тұрғындар жиі хабарласып жатады. Олар көше атауларының қойылмауы немесе қайталануы, т.б. мәселелерге қынжылыс білдіреді. Осы орайда Шымкент қаласы әкімдігінің Мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы Мұрат Базарқұловтан елдімекендердегі ономастика мәселесінің егжей-тегжейін сұрап білген едік.

582c33853e639

– Мұрат Серікбайұлы, қалаға қосылған елдімекендердегі атауы жоқ көшелердің мәселесі қалай шешілуде?

– Атауы болуы үшін ол көшеге тұрғын үйлер толық түсуі керек. Егер жер учаскелері тұрғын үй есебінде берілген болса, толықтай үйлер түсуі тиіс. Одан кейін жергілікті аудан әкімдігінің өкілдері сол көшенің тұрғындарымен жиналыс өткізеді. Оған қалалық мәслихаттың депутаты қатысады. Сол жиналыста 60 пайыздан астамы қай ұсынысты қолдаса, сол ұсыныс хаттамасы түзіліп, енгізіледі. Осы орайда тұрғындардың ортақ пікірі ескеріледі. Олай болмаған жағдайда тұрғындар тарапынан наразылық туындауы мүмкін. Қала бойынша төрт ауданды үйлестіру біздің бөлімнің міндеті. Ұсыныс енгізілгеннен кейін депутаттардың қатысуымен көпшілік тыңдау өткізіледі. Оның қорытындысымен тағы да хаттама түзіледі. Қорытындысы бір ай бұрын жергілікті газет беттеріне, интернет-ресурстарына жарияланып, тиісті құжаттар республикалық ономастикалық комиссияның қарауына енгізіледі. Комиссия өзінің қорытындысын шығарады. Одан кейін облыс әкімдігі мен қалалық мәслихаттың бірлескен шешімі қабылданады. Шешім қабылданып біткеннен кейін Әділет органында тіркеліп, газет бетіне шығады да, заңды күшіне енеді. 

Яғни ҚР Үкіметінің «Әкімшілік-аумақтық бірліктерге, елдімекендердің құрамдас бөліктеріне атау беру, оларды қайта атау, сондай-ақ олардың атауларының транскрипциясын нақтылау мен өзгерту кезінде тиісті аумақ халқының пікірін ескеру қағидасы» туралы 2014 жылғы 24 ақпандағы №138 қаулысына сәйкес көшеге атау беру жұмысы төрт сатыдан тұрады. Олар –жергілікті аудан әкімдігі, қалалық мәслихат, республикалық комиссия, Әділет органы. Осы төрт инстанциядан өтеді.

 

20170915 181838– Ал егер көшеге тұрғын үйлер толық түсіп қойған болса, әлі де атауы берілмеген көшелердің болашағы қандай болмақ?

– Сәулет және қала құрылысы бөлімі елдімекендердің егжей-тегжейлі жоспарын дайындайды. Атауы жоқ көше тұрғындарының өкпесі де орынды. Такси, жедел жәрдем шақырту керек. Келім-кетім адамдары тағы бар. Тұрғындарға күнделікті қиындық туғызғаннан кейін олар «жергілікті әкімдік жұмыс істемейді» деп ренжиді. Дегенмен біз тұрғындармен тұрақты түрде жиналыс өткізіп тұрамыз. Сонда жергілікті аудан әкімдігіне «осы көшеге уақытша реттік нөмір беруіңізді сұраймын» деп өтініш жазу керек. Сәулет және қала құрылысы бөлімі уақытша реттік нөмір бере алады. Ол үшін сол көшенің 4-5 тұрғыны қол қойса да жеткілікті. Сол сияқты көпшілік тыңдау өткізілетін болса, біз міндетті түрде жергілікті газетке хабарлама береміз. 

Қарағанды қаласына іссапар кезінде ары қарай Қарқаралы ауданына, Қазыбек бидің 300 жылдығына арналған мерейтойға делегацияның құрамында барып келдім. Онда Шахтинское, Полярное, т.б. көше атауларының бәрі орысша жазылған. Сол іспетті Шымкентте де ондай атаулар әлі де кездеседі. Бірақ біз басым бөлігін қазақыландырдық деп сеніммен айта аламын. Мысалы, «Чапаевка» – «Оңтүстік» шағынауданы, «Қайтпас-2» – «Ақжайық» болып өзгергелі біршама уақыт болды. Мұның бәрі қалалық әкімдіктің сайтындағы мекенжай анықтамалығына да енгізілген. Тек тұрғындардың құлағы бұрынғы жаттанды атауларға үйреніп қалған.

 

– Сонда бір көшеге атау беру қанша уақытқа созылуы мүмкін?

– Бұлай «қиындап» кетуінің себебі – ашықтықты қамтамасыз ету. Бұған дейін қалалық әкімдіктің жанында қалалық ономастика комиссиясы болған. Ономастикаға қатысты мәселенің барлығы бір қаланың төңірегінде, яғни өзімізде шешілетін. Бірақ сол кезеңде «жергілікті жерлерде кісі есімдерінің атаулары көбейді» деген уәж, шағым көбейіп кетті. Осындай олқылықты болдырмас үшін әрі ашықтықты қамтамасыз ету мақсатында бұл процесс осылай күрделенді. Төрт бірдей инстанцияның қай-қайсысы да шешіммен келіспеуі мүмкін. Мысалы, біз республикалық ономастикалық комиссияның алдына барып, «мына көшеге пәленшенің атын бересіздер ме?» деп өтініш жасамаймыз. Оларға біздің пікіріміз қажет емес. Өйткені кісі есімдеріне қатысты дау-дамай көп. Қазір көшеге атау қою мәселесіне келгенде пәленшенің бабасының немесе түгеншенің атасының есімі берілмес үшін осындай қадамдарға барып отырмыз. 

Көше тұрғындарына жиналыс өткізілетін болса, 15 күн бұрын хабарланады. Егер тұрғын белгілі бір себептермен жиналысқа қатыса алмаса, онда аудан әкімдігінің өкілдері әр үйге кіріп, ұсыныс хаттамасымен таныстырсын, қол қойдырсын деген талап қойылған. Бұл бағыттағы жұмыс тәжірибесінде «біздің пікірімізді ескермеген» деген сияқты үш-төрт тұрғын арыз жазған жағдайлар кездескен. Ал үш-төрт адамның арызы да ұжымдық арыз болып саналады. Оны біз міндетті түрде қарауға тиістіміз. 

Заң талаптарында көрсетілгендей, бір ұсынысты енгізу үшін кемінде 10 ай уақыт кетеді. Республикалық ономастика комиссиясының жиналысы бір тоқсанда (үш ай сайын) бір рет, жылына төрт-ақ рет өтеді. Ал сіз оған үлгеріп немесе үлгермей қалуыңыз да мүмкін.

 

– Биыл республикалық ономастикалық комиссияға қанша көшенің атауына ұсыныс бердіңіздер?

– Үкіметтің қаулысына сәйкес «қандай кісі есімдерін беру керек» деген талабы бар. Соған сәйкес қаулының күші уақытша тоқтатылып, мораторий жариялаған. 2014 жылы аталған Қаулы қабылданған кезде Шымкент қаласы бойынша 170 ұсыныс енгізгенбіз. Жыл бойына республикалық ономастика комиссиясының қараған ұсынысы 455 болса, оның ішінде 170-і Шымкенттен беріліпті. Негізі басында 196 еді. Соның 170-і өтіп, оң қолдауын тапқан. 2015 жылы бұл қаулы тоқтатылды да, Жеңістің 70 жылдығының қарсаңында ҰОС ардагерлерінің есімін беруге рұқсат берілді. 2013 жылы қаланың Бас жоспары өзгерді де, қалаға Сайрам, Төлеби, Ордабасы ауданынан елдімекендер қосылды. Сол кезде бір атау 33 рет қайталанатын жағдай кездесті. Мәселен орталықтағы Б.Момышұлы көшесі Қайтпас-1 елдімекенінде бар. А.Құнанбаев, Ш. Уәлиханов, А.Байтұрсынов, Хамза сияқты көше атаулары барынша көбейіп кетті. Қаланың Бас жоспары өзгермей жатып қаладағы көшелердің жалпы саны 1300-ге жетпейтін. Жаңа елдімекендер қосылғаннан кейін 2560 болды, яғни екі есеге көбейді. Содан соң автоматты түрде көптеген көше атаулары қайталанды. Жергілікті ауылдық типтегі елдімекеннің көшелерінде ақсақалдардың өзара кеңесуімен көшеге заңсыз ат қойыла берген. Біз соның бәрін зерделедік. Зерделеу жұмыстарының нәтижесінде жаңадан қосылған елдімекендердегі көше атауларының барлығы дерлік заңды деп айта алмаймыз. Негізі көшеге шартты атау беру – заңсыз. Сол кезде атауы жоқ көшелердің саны 500-ге жуықтады. Атауы қайталанатын көшелердің саны 170-ке өсті. Бірінші орындағы маңызды мәселе – атауы жоқ көшелерге атау беру, екіншісі атауы қайталанатын көшелер. «Әкімшілік-аумақтық бірлік» туралы Заңда да, Үкіметтің қаулысында да көрсетілген. Мысалы, Шымкент қаласы – бір әкімшілік-аумақтық бірлік. Онда көше атауы бір реттен артық қайталанбауы тиіс. Қайталанған жағдайда сот, пошта, коммуналдық қызмет саласында түрлі жағдайлар орын алуы мүмкін. Олар бізге қайта-қайта ұсыныспен шығады. Мәселен, сот отырысы аудандық, облыстық, республикалық сотта қаралып, қорытындысын тиісті мекенжайға жолдауы тиіс. Сол кезде қайталанатын көше атауларынан азаматтар зардап шегеді. Момышұлы көшесі, 21 үй орталықта да, Қайтпаста да бар. Ертеңгі күні құжат тиісті мерзімде жетпесе, сәйкесінше заң талаптарын бұзған болып есептеледі. Жедел жәрдем қызметі де дәл солай шатасуы мүмкін. Алда әлде де атқаратын жұмыстарымыз көп.

 

– Қаланың орталығындағы «Тауке хан» немесе «Іляева» деген көше атаулары тайға таңба басқандай қате жазылып тұр. Орталықта тіпті Циолковский деген сияқты орысша атауларды да кездестіресіз. Қала көшелері қашан толық қазақыланбақ?

– Көше атауын жазған немесе өзгерткен кездегі тақтайшалар қою немесе жаңарту сияқты шығындар толықтай мемлекеттің есебінен төленеді. Біз көше атауына қатысты өзгерістің барлығын тиісті мекемелерге жолдаймыз. Әр тұрғын көшесінің атауын өзі жаздыртуы керек. Заң тұрғысында тұрғынға ешқандай шектеу жоқ, себебі өз қаржысына істетеді. Біркелкі стилистиканың қалыптаспайтыны содан. Ал бірақ көшеге атау берілген кезде аудан әкімдігі дұрыс нұсқасын барлық тұрғынға ұсынады. Егер дұрыс жазылмаса, тағы да жиналыс өткізіп түсіндіру жұмыстарын жүргіземіз. 

Қала көшелерін толықтай қазақыландыру бағытында республикалық ономастикалық комиссияға мынадай көше атауларын ұсындық: Мерген, Жетіотау, Тәңірқұт, Аруана, Айбалта, Құнарлы, Мұзбел, Көркемай, Құттыбілік, Айдаркөл, Жезқанат, Сұлукөл, Торғауыт, Қоңыраулы, Сарбаз, Жаңадария, т.с.с. Бұл – комиссия оң қорытынды берген көшелердің бірсыпырасы ғана.

 

– Әңгімеңізге рахмет!

Опубликовано в Сұхбат

Әсет ӘБДІРАХАНОВ, Шымкент қалалық кәсіпкерлік  бөлімінің басшысы

Елбасының тапсырмасына сәйкес, Шымкентті үшінші мегаполиске айналдыру бағытында қалада іргелі жобалар қолға алынып жатыр. Ең әуелгі мақсат – қаланың сәулеттік келбетін көркейтіп, тазалыққа мән беру. Шымкент – шағын кәсіпкерлік дамыған шаһар. Өндіріс орындары да көбейген. Жас кәсіпкерлер үшін бүгінгі заманның талабы қандай? Бұл да маңызды мәселенің бірі. Кәсіпкерліктің дамуы, ретсіз саудамен күрес, жас кәсіпкерлердің білім-біліктілігі жайында қалалық кәсіпкерлік бөлімінің басшысы Әсет Әбдіраханов бізге кеңінен әңгімелеп берді. 

abdirakhanov

«Кәсіп ашамын дегендерге қолдау бар»

– Әсет Маратұлы, қалада кәсіпкерлік саласының дамуының негізгі көрсеткіштері қандай? Шағын және орта, ірі кәсіпорындарының бүгінгі жағдайымен таныстырып өтсеңіз...

– Бүгінгі таңда Шымкент қаласында 498 кәсіпорын жұмыс істеп тұр. Оның ішінде ірі және орта – 89, кіші – 350, қосалқы – 59 кәсіпорын. 2017 жылдың қаңтар-шілде айында өнеркәсіп кәсіпорындарында 212 491, 2 млн теңгенің өнімі өндірілді. Бұл – өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 101, 2 пайызға артып отыр.

«Бизнестің жол картасы – 2020» бизнесті қолдау мен дамытудың бірыңғай бағдарламасы» бойынша биыл 114 жобаға қолдау көрсету міндеті қойылған. Негізгі атқарылған жұмыстарға тоқталсам, кәсіпкерлердің банктердегі несиелері бойынша пайыздық ставканы субсидиялауға 82 жоба бекітіліп, бүгінде 17 жобаға қолдау көрсетілген. Шағын кәсіпкерлік субьектілеріне өз бизнесін бастауға мемлекеттік гранттар беру бойынша 62 жоба ұсынылған, оның 7-і жобасы қолдау тапты. Жылдың соңына дейін бағдарлама аясында құны 32,5 млрд теңге болатын 7 инвестициялық жобаны іске асыру жоспарлануда. 

«Оңтүстік» аймақтық инвестициялық орталығы» ЖШС және «Ырыс» МҚО арқылы қалада 2017 жылдың 7 айында 620 млн теңгеге 100 жоба мақұлданған. 79 жоба 426,5 млн теңгемен қаржыландырылды.

 

– Индустриалды аймақтар бойынша атқарылған жұмыстар қандай? 

– Бүгінде қала аумағында «Оңтүстік» және «Тассай» индустриалды аймақтары жұмыс істейді. «Оңтүстік» индустриалды аймағында құны 55,8 млрд теңгені құрайтын 85 жоба жүзеге асырылуда. Қазіргі таңда құны 21,4 млрд теңгені құрайтын 46 жоба жүзеге асты. Ондағы жұмыс орындарының саны – 3 мың. 

2016 жылы 89 га аумақты қамтитын «Тассай» ИА құрылғанын білесіздер. Онда 139 жұмыс орны бар, құны 1 126 млн теңгеге бағаланған 4 жоба іске қосылды. 

Сонымен қатар, қазір қала аумағында үшінші «Жұлдыз» индустриалдық аймағын іске қосу мақсатында 76 га жер телімі белгіленіп, қазіргі таңда инфрақұрылым жұмыстарын жүргізуге әзірленуде. 

Біздің бөлімге жүктелген міндеттің бірі – туризим саласын дамыту. Бұл бағытта да біршама жетістіктер бар. Мәселен, жыл басынан бері қалада ірі туристік іс-шаралар өткізілуі нәтижесінде шаһарға келген шетелдік туристер саны 17 212 адамға жетті. 

Ішкі туризмді айтар болсақ, бұл кезеңде қалаға 33 100 адам саяхаттауға келген. Бұл мәліметтер Шымкент әуежайы, темір жол вокзалы және автобекеттер, туристік нысандардың билет сатылымы санынан анықталып отыр. Өткен жылғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 40 пайызға артты. 

Қалада 110 мамандандырылған туристік ұйым халыққа қызмет көрсетуде. Оның ішінде 25 – туристік оператор, 85 – туристік агенттік. Қонақүйлердің саны 90-ға жетті.

 

– Бүгінде қала базарларындағы бағаның негізсіз көтерілмеуіне мониторинг жүргізіле ме? 

– Әрине, бұған жауапты мамандарымыз бар. Ең алдымен, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын тұрақтандыру, қала тұрғындарын тұрақты түрде азық-түлік тауарларымен қамтамасыз ету және делдалдық қызметті шектеу мақсатында әр аптаның сенбі күні «Қажымұқан» атындағы орталық стадион және жексенбі күні «Рахима Плаза» сауда кешенінің аумағында жергілікті тауар өндіруші кәсіпорындардың, көтерме сауда қызметімен айналысушы тұлғалардың және ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен айналысатын шаруа қожалықтарының қатысуымен тұрақты түрде жәрмеңкелер ұйымдастырылуда. Біз ол жерге делдалдарды кіргізбей, өзіміздің диқандардың өз өнімін сатуына жағдай жасап отырмыз. 

Сонымен қатар, бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу мақсатында қалада орналасқан сауда базарларындағы көтерме саудамен айналысатын кәсіпкерлермен арнайы кездесулер өткізілді. Бағаны негізсіз өсірмеу жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Сауда базарлары, сауда үйлері және дүкен басшыларымен негізсіз бағаны өсірмеу жөнінде меморандумдарға қол қойылды.

 

«Басты мақсат – қаланың тазалығын сақтау»

– Қалада негізгі мәселелердің бірі – ретсіз сауданы жою. Бұл бағытта атқарылған жұмыстардың барысы қалай? Шешімін күткен қандай мәселелер бар? 

– Қала әкімінің тапсырмасына сәйкес, қала аумағындағы белгіленген жерлерден тыс сауда орындарын жою бойынша іс-шара жоспары бекітілген. Қала әкімінің өкімімен әр ауданда жұмысшы топтар құрылған, жұмысшы топ мүшелерімен іс-шара жоспарға сәйкес жұмыстар жүргізіледі. Ағымдағы жылдың қаңтар-маусым айларында аудандық полиция бөлімдерімен бірлесе Әкімшілік құқық бұзушы тұлғаларға 2855 әкімшілік хаттама толтырылды. Оларға жалпы сомасы 1 859 295 теңге айыппұл салынып, жергілікті бюджетке 553 800 теңге көлемінде айыппұл өндірілді. 

Жыл басынан бері қала аумағындағы ретсіз сауда орындарын жою бағытында 68 рейдтік іс-шара ұйымдастырылды. Нәтижесінде, Кремль көшесі, Қазыбек би және Колос аялдамасындағы 40-қа жуық ретсіз сауда орындары толығымен жойылды. Сонымен қатар, Төле би көшесі бойында ретсіз саудамен айналысушы 20-ға жуық тұлға өз жұмыстарын жалғастыру үшін «Қырғы» базарға орналастырылды.

 

– Қалада әлі де болса ешқандай санитарлық талаптарға жауап бермейтін жүйесіз базарлар бар. Таяуда облыс әкімі Рысқұлов пен Дулати көшелерінің қиылысында орналасқан «Қазыбек» әмбебап базарын аралап көріп, базарды жыл соңына дейін қала сыртына көшіру қажеттігін айтты. Жалпы, қала ішіндегі базарлар сыртқа көшіруде қандай жұмыстар атқарылып жатыр? 

– Базар аумағы құрылыс нормалары және ережелеріне, әрі стандартқа сай болуы керек. Қазір «Бекжан» базарын қайта құрылымдау жұмыстары толық аяқталды. «Шымкент Тұлпар» базарының қайта құрылымдау жұмысының бірінші кезеңі аяқталып, «Көктем», «Айна» базарларында қайта құрылымдау жұмыстары басталды. Одан бөлек, 6 базарда құрылыс жобалау жұмыстары жүргізілуде. 

«Қырғы» базарды шығыс базары стилінде қайта құрылымдауға ұсыныс жасадық. Қазіргі таңда, «Бақыт» сауда орталығының құрылыс жобалау жұмыстары жүргізілуде, ағымдағы жылдың соңына дейін «Қазыбек» базарын қала сыртына, «Бақыт» сауда орталығына көшіру жоспарлануда. 

Жалпы, базарды заманауи талаптарға сәйкестендіріп, көрікті етсек, қалаға келген қонақтарды да ұялмай сол жерге апарып, көрсетер едік.

2020 жылы Шымкент ТМД елдерінің астанасы болмақ. Қалаға қаншама қонақтар келмек. Оған дейін тазалық жұмыстарын күшейтіп, толық абаттандыру жоспарда тұр.

 

«Шығыс стилінде монша салынады»

– Қалаға келген шетелдік қонақтардың саны артып отырғанын атап өттіңіз. Жалпы, туризм саласын дамытуда қандай жобаларыңыз бар? 

– Қалалық кәсіпкерлік бөлімі тарапынан тарихи-танымдық туризмді дамыту бағытында – «Ескі қалашық» маңында туристерді жаяу жүріп аралату, қолөнер шеберлерін, кәдесый бұйымдарын сататын орындар, суретшілер мен көше музыканттарын шоғырландырып, киелі Оңтүстіктің мәдениетін айқындайтын «Оңтүстік Арбатын» ұйымдастыру және «Жайлаукөл» демалыс аймағында «Мега аквапарк» салу жұмыстары көзделіп отыр.

Қаламызда ішкі туризмнің дамуына өз үлесін қосып жүрген кәсіпкерлеріміздің бірі таяуда ғана шет елдерден келетін туристерге қызмет көрсететін 4 жұлдызды «Aidana Plaza» қонақүйі және мейрамхана кешенін ашып берді. 2018 жылы қалада «Гранд Шымкент» қонақүйінің, «Фонтан» аквапаркінің құрылысы және «Шығыс-Қытай» стиліндегі моншаның іске қосылуы жоспарланып отыр.

 

– Жастардың қай кәсіпкерлік саласына қызығушылығы жоғары? Бүгінде кәсіпкер қандай болуы керек? 

– Елде кәсіпкерлікті дамытуда барлық жағдай бар. Мемлекеттен қолдау зор. Бастысы, оларды кәсіпке ынталандыруда шығар. «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасының бизнесті қолдау және бірыңғай дамыту бағыты бойынша жылына екі рет мемлекеттік грант бөлінеді. Қаржысы да қомақты – 3 млн теңгеге дейін. Тек үздік идеяңыз бар болса болғаны. Оған, жас кәсіпкерлер, мүгедектер және 50 жастан асқан азаматтар қатыса алады. Біздің бөлім қаладағы барлық бизнес идеяларды жинақтап, облыстық индустриалды-инновациялық даму басқармасына ұсынады. Олар әрі қарай жеңімпаздарды анықтайды. 

Бүгінгі кәсіпкер жан-жақты білімді болуы керек. Яғни, қазіргі заманға қажетті кәсіппен айналысқан адамның ісі алға жүрмек. Ғылым дамып жатыр ғой. Қазіргі жастар ноу-хау, жаңа жобаларды ойлап табуға көңіл бөлсе деймін. 

Шет тілін үйрену – заман талабы Өйкені, әлемдік интернет кеңістігіндегі ақпараттың көбі ағылшын тілінде. Қажетті құрал-жабдықтарды Қытай, Түркия, Ресейден аламыз. Тілді білмесең шетелмен тек аудармашылар, делдалдар арқылы ғана жұмыс істеуге тура келеді. Ал олар үстінен өз пайдасын алып отырады. Бұл – нарықтық экономиканың заңы.

 

– Халыққа айтар ұсыныс-тілектеріңіз болса...

– Әрбір іс-әрекетті заңды түрде жасасақ екен. Ретсіз сауданы жоюдағы негізгі мақсат не? Әрине, ең алдымен, халықтың денсаулығы. Егер, сол жерден бір өнім алып, тұтындыңыз делік. Егер ауырып қалсаңыз, оған кім кінәлі? Түптеп келгенде барлық атқарылар жұмыс өзіміз өмір сүріп отырған қаланы абаттандыру үшін. Екіншіден, қаланың эстетикалық келбетін сақтау. Алматы, Астана қалаларында да ретсіз сауда мүлдем жоқ емес, бар. Бірақ, олар тәртіппен, өз талғамына сай бейімделген.

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан
Тағабай ҚАСЫМ

Опубликовано в Сұхбат

Уәли ҚЫДЫР, «Qazaqstan» телерадиокорпорациясы  АҚ ОҚО филиалының директоры:

IMG 2816«Қазақстан» телерадиокорпорациясының барлық медиа активтерінде 28 тамыздан бастап жаңа маусым басталды. Негізінен, жаңа өзгерістер: ребрендинг саясаты, студиялар жаңарту, жаңа бағдарламалар эфирге қосу, т.б.. Латын қарпіне көшуге байланысты ребрендинг барысында – корпорацияның медиа активтеріне ортақ, танымал логотип бекітілді.

«Корпорацияның құрамындағы арналар мен радиостанциялардың біртұтастығын білдіретін жаңа логотип еліміздің мемлекеттік туы іспетті жасалды. Жалпы, жаңарған белгі корпорацияның технологиялық дамуға ұмтылысын көрсетеді, үлкен медиа отбасы ресурстарының сабақтастығын білдіреді», – дейді корпорацияның ОҚО филиалының директоры Уәли Қыдыр. 

Жаңа өзгерістерге сәйкес, облыстағы «Қазақстан-Шымкент» телеарнасының атауы «Ontustik» болып өзгерді. Бүгінгідей технологияның өркендеген дәуірінде бұқаралық ақпарат құралдары да өзгеруге бет алды. Латын қарпіне көшуді бастап кеткен арнаның басшысымен алдағы жоспарлары, жаңа маусымға дайындық жөнінде аз-кем сұхбаттасқан едік.

– Уәли Сағындықұлы, бұл жаңғыру облыстық телеарнаға қандай міндет жүктейді? Сөзден іске көшетін кез келді ғой...

 

– Бұл өзгертулер аймақтық арналарға ішкі теленарықта дербес жұмыс жүргізуге және аудитория ауқымын кеңейтуге зор мүмкіндік. 23 тамыз күні Астанада өткен өзгерістерді және хабарлардың жаңа маусымға шығару бойынша халыққа таныстыру, түсіндіру жиынына қатысып келдім. Оған қоғам қайраткерлері, белгілі тұлғалар, журналистер де куә болды. 

Елбасының өзі «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында еліміздің латын әліпбиіне көшуі бойынша нақты тапсырмалар берген болатын. Бұл заман талабынан туған шешім екені мәлім. Әзірге, латын қарпінің бекітілген жаңа нұсқасы шыққан жоқ. Солай бола тұра біз өзгерістерді бастап кеттік. Бізге халықтың жаңа өзгерістерге көзі үйрене бергені жөн. Әрине, жаңа әліпби шыққаннан кейін өзіміздің дыбыстарға тән әріптер уақыт сәтімен өзгертіле бермек. 

28 тамыздан бастап Ұлттық арна жаңа келбетпен эфирге жол тартты. Әзірге, телеарна атауы мен логотипі ауысты. Енді, ресми сайттағы мақалаларды кезең-кезеңімен ауыстыру міндеті тұр. Одан соң, «Қаз-спорт» арнасы мен «Балапан» аранасы жаңа белгімен шықты. Ал аймақтық арналар қыркүйек айының аяғында жаңа белгілермен шығады. Осылайша кезең-кезеңімен ауысу жұмыстары жүргізіліп отыр.

Жалпы, корпорация төрағасы Ерлан Қарин мырзаның қойып отырған талабы өте жоғары. Біз облыстық телеарна болғанмен, «отау тв» арқылы біздің өнімдерімізді бүкіл ел көреді. Сол себепті, біз сапасыз дүние жасауға құқығымыз жоқ. Мәселен, дәстүрлі әндерді насихаттайтын хабарларымыз жөнінде солтүстіктен адамдар хабарласып, пікірін айтып жатады. 

Baner JANALIKshymkala-72-11

– Облыстағы филиалдың атауы «Оңтүстік» болып өзгеріпті...

– Бұл – облыстағы зиялы қауым өкілдерімен кеңесіп, өзіміздің ұжым мүшелерінің ақылдасуымен қойылған атау. Оңтүстік біздің өңірдің мінезін ашып тұр. «Ордабасы», «Отырар», «Шымкент» деп қойылсын дегендей ұсыныстар болды. Бірақ, олар қаланың не ауданның шеңберінде қалып кететіндей көрінді. Сол себепті, жалпы облысқа қатысты атау беріп отырмыз. 

 

– Биылғы жаңа маусымға дайындықтарыңыз қалай? 

– Әрине, маусымды үлкен дайындықпен бастамақпыз. Ұлттық арна 17 жаңа жобасын іске қосса, біздің арна түрлі бағыттағы ондаған жобаны көрерменге ұсынбақ. Бұл – үлкен жұмыс. Мәселен, сәуір айында-ақ жаңа төрт жобамызды жарыққа шығарғанымыздан көрермендеріміз хабардар. «Ақ пен қара», «Алтын аймақ», «Туған ел», «Мобильді тілші», «Агробизнес» атты жобаларымыз көпшіліктің көңілінен шығып отыр. Қалған алтауы қыркүйекте эфирге шығады. Олар – «Біздің студия» ток-шоуы, «Көңілді кеш», «Әдебиет ардың ісі» және «Ғаламтюб», т.б., жобаларымыз. 

Таяуда облыс әкімінің тікелей жолдамасымен тәжірибе алмасу мақсатында Түркияға арнайы барып қайттық. Бауырлас елдегі ең үлкен «ТРТ аваз» телеарнасының жұмысымен таныстық. Стамбул бөлімшесінің өзінде 1500 адам қызмет атқарады екен. Яғни, үлкен медиақұрылым. Бір айта кетер жағдай – түрік журналистері смарт телефонмен хабар дайындауды бастап кетіпті. Яғни, бір оқиғаға куә болса, қалтасындағы ұялы телефонмен-ақ түсіріп, оны монтаждап, эфирге беріп жатыр. Міне, біз де осыны ескеріп, «Мобильді тілші» деген хабарымызды қостық. Халықтың қызығушылығы артып келеді. 

Телевизия – күнделікті дамып отыратын сала. Мысалы, қазір телеарналар HD форматқа көшіп жатыр. Осыдан 5 жыл бұрынғымен қазіргі күнді салыстыруға келмейді. Техникалық базамызды жаңарттық. Сапалы дүние беру үшін сапалы құралдар керек. 

IMG 20170825 092055

– Латын қарпіне көшуді бастап кеттіңіздер. Жастардың, ардагерлердің жаңа әліпбиге үйреніп кету мүмкіндігі қалай? Жаңа өзгерістің елімізге берер пайдасы қандай болмақ? 

– Рас, ардагерлеріміз қазіргі әліпбиге үйреніп қалды. Дегенмен, латын қарпі мен кириллица қатар жүре беретіні айтылды. Құдайға шүкір, көзі ашық адамдар тез бейімделіп кетеді деген сенімдемін. Жастарымыз ағылшын тілін біледі. 

Бұның бәрі халық үшін қолға алынып отырған шара. Латын қарпіне көшудегі мақсат не? Негізінен, әлемдік стандарттарға кеңінен ену, индустриаландыру, технология саласында, әлемдік экономикада бәсекелестік қалыптастыру. Сондықтан, Елбасының атап өткеніндей, ертелі-кеш бәрібір көшетініміз анық еді. Мәселен, бiздің елдің өнімін Еуропаға шығару қаншама жұмысты талап етеді. Оның сертификатын ағылшын тіліне аудару керек. Бұл өзіміздің бабаларымыз пайдаланған әліпби ғой. Біз бұрынғы әліпбиімізге қайта оралып жатырмыз. Бүгінгідей технологияның, компьютердің дамыған кезеңінде бұрынғы әліпбиге өту еш қиындық тудырмайды деп ойлаймын. 

Әлеуметтік желілерде тек латынша жазатын адамдар да көбейген. Белгілі журналист Нұртөре Жүсіптің латынша жазып келе жатқанына 3-4 жыл болды. Оны бәріміз түсініп отырмыз ғой. Түптеп келгенде айтарым, біз өзгерістерден қорықпауымыз керек. 

 

– Әңгімеңізге рахмет!

 

Сұхбаттасқан 
Т. ҚАСЫМ

 

Опубликовано в Сұхбат

Алдағы уақытта Шымкентті көптеген өзгерістер күтіп тұр. Ең маңыздысы – миллионды қаланың тұрғындары үшін кең көшелер мен көпқабатты тұрғын үйлердің санын арттыру. Қала сәулетін заман талабына сай қайта жаңарту мақсатында бірқатар тұрғын үйлер мен нысандардың мемлекет мұқтаждығына қайтарылатыны бұған дейін де сөз болған. Дегенмен, редакциямызға келген оқырмандардың сан сауалына жауапты Шымкент қалалық жер қатынастары бөлімінің басшысы Қасымбек Сайлауовтан алған едік.

DSC 4256

«Сүрілмейді, мемлекет мұқтаждығына қайтарылады»

– Редакциямызға «Ескі қалашық» тұрғындары «үйіміз сүрілгелі жатыр» деген шағымын айта келіпті...

– «Сүру» деп баса көктеп үйлерді бульдозермен таптап өтуді айтады. Сондықтан да бұл сөз кез келген адамға жағымсыз әсеретіп, қарсы реакция туғызуы әбден мүмкін. Мұндай жағдайда бұл мәселе төңірегіндегі әңгіменің өзі өрескел көрінері сөзсіз. Сондықтан «сүру» деп емес, «мемлекет мұқтаждығына алынатын жер телімдері» деп айтқан жөн. Өйткені, тұрғындарға «осы жер мемлекетке қайтарылуы тиіс» деп түсіндіріп жатырмыз. «Дәл қазір үйді босат» деп ешкімнің алқымынан алып отырғанымыз жоқ. Қаланы дамыту мақсатында көптеген жобалар қолға алынды. Соны жүзеге асыру үшін кей аудандарда тұрғындар орналасқан жер телімдерін мемлекет мұқтаждығына қайтару жұмыстары қолға алынған.

DSC 4229

– Осыған ұқсас сұрақтармен Әкімшілік-іскерлік орталығы мен «Тұран» шағынауданынан да қала тұрғындары жиі хабарласады. Қаланың бас жоспарына сәйкес тағы қандай жерлер мемлекет мұқтаждығына қайтарылмақ?

– Әкімшілшік-іскерлік орталығында 280 гектар жер, яғни 700-ге жуық жер телімі тұрғындардың келісімімен мемлекет мұқтаждығына қайтарылды. Бұл жобада тағы 20-ға жуық үй иесімен келіссөздер жалғасуда. Сондай-ақ, «Shymkent city» жобасы аясында қаланың солтүстік батыс бөлігінен 412 гектар жерді мемлекет мұқтаждығына алу үшін меншік иелерімен келіссөздер жүргізілуде. Бүгінде оның 241 га жері мемлекет иелігіне алынды. Сондай-ақ «Ескі қалашық» аумағындағы 13,293 гектар жерді, яғни 234 нысанды мемлекет мұқтаждығына қайтару туралы мәселе баспасөзде жарияланды. Мұның 99-ы тұрғын үй болса, 125-і кәсіпкерлік нысан.

– Демек, «Ескі қалашықтағы» құрылыс заттарын сататын сауда қатары орналасқан жер де мемлекет мұқтаждығына қайтарылуы мүмкін ғой?

– Әрине. Мұндағы коммерциялық нысандар, сауда орындарықаланың сыртына көшіріледі.

DSC 4220

– Қошқар ата өзенінің бойында да өзгерістер бола ма?

– Иә, бұл жердегі ескі үйлердің орнына заман талабына сай көпқабатты тұрғын үйлер салынады және өзеннің жағасында абаттандыру жұмыстары жүргізіледі. Қошқар ата өзені бойындағы іргетасы жоқ, қирауға шақ тұрған тұрғын үйлер анықталды. Бүгінде мемлекет мұқтажына қайтарылатын 626 нысанның меншік иелеріне түсіндіру жұмыстарын жүргізуді бастадық. Сонымен қатар, орталықтағы Қонаев гүлзары ескі және жаңа қаланы қиып, қайта құрудан өткен Әйтеке би көшесіне жалғасатын болады. Бұл аумақта мемлекет мұқтажы үшін 73 нысан алынады. Қаладағы бірқатар көшелерді қайта құру, кеңейту, жаңа даңғылдар салу барысында да заңсыз салынған немесе бас жоспарға сәйкес мемлекет мұқтажы үшін қайтарылатын жер телімдері анықталуда.

– Халыққа «Ескі шаһардағы» 234 нысанның орны қандай мақсатқа қызмет ететінін айтып берсеңіз.

– Шымкенттегі ескі қалашық туристер мен көненің көзіне қызығатын жандар үшін ерекше мұражай болып қалады. Қалашықтың сәулеті қорған тәрізді қоршаумен бой көтеріп, ішінде жағалай қолөнер шеберлерінің туындылары орналасады. Сондай-ақ, шеберханалар, рухани демалыс орны пайда болады. Мұндағы тарихи жәдігерлер қала тұрғындарының мақтанышына айналары сөзсіз. Ашық аспан астындағы мұражайда сәулетшілер өздерінің қазба жұмыстарын жалғастыра береді.

shymkala kz-10-67

– Дегенмен, үйреншікті өмір салтын өзгерту оңай емес. Бұл бағытта қала тұрғындарына түсіндіру жұмыстары қалай жүріп жатыр?

– Атап айтқанда, «Ескі қалашық» аумағындағы 234 нысан иелеріне ҚР Жер кодексінің 84 бабы және ҚР «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңының 6 тарауында белгіленген тәртіппен ескертілді. Мемлекет мұқтажына қайтарылатын жер телімдерінің тізімі баспасөз бетінде жарияланды. Әл-Фараби ауданы әкімдігімен бірлесіп жергілікті тұрғындармен 2 рет кездесу жиынын өткіздік. Бұл жерлердің пайдалану мақсаты мен жобасын таныстырдық. Қала тұрғындарына тиімділігі жайлы айтылды. Аймақ «қызыл сызықпен» белгіленіп, тұрғындар үшін құрылыс жобасы жол бойындағы көрінетін жерге ілінді.

 

Жылжымайтын мүлікке өтемақы төленеді

– Бұл әңгімені жергілікті халық қалай қабылдауда?

– Әртүрлі адам бар. Біз қаланы көркейтудің жоба-жоспарын мақсат етсек, тұрғындар арасында кейбір жандардың дүрбелең туғызуға бейім тұратыны да кездесуде. Ондай адамдар жылжымайтын мүлікті нарықтағы бағадан артық бағалап, мәселені соттың көмегімен шешуді көздейді. Бірақ ондай жандар көп емес. Әйтсе де, мәселеге түсіністікпен қарап, қолдау білдіріп жатқан тұрғындарға ризамыз. «Көшеміз тезірек кеңейсе екен» деген ниетпен құжат рәсімдеу жұмыстарын ертерек бастап, тіпті жұмыс күші ретінде қолғабыс жасайтындары баршылық. Бұл бағытта бізге ауыл, көше билері көп көмектесуде.

shymkala kz-11-67

– Тұрғындар қайда көшіріледі? Нақты белгіленген жер телімі бар ма?

– Халықты жаппай мәжбүрлеп көшірмейміз. Келісімге келгеннен кейін ғана тәуелсіз бағалаушылар үйдің нарықтағы құнын есептеп шығарады. Анықталған сома ҚР «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңының 6-тарауында белгіленген тәртіппен тұрғынның есепшотына аударылады. Ары қарай бұл қаражатты пайдалану меншік иесінің өз еркінде. Ол жер алуы немесе тұрғын үй кезегіне тұруы, тіпті баспанасы болса бөлінген қаржыны өзінің қажетті басқа мақсатына пайдалануы мүмкін. Біздің міндет – жер учаскесіне немесе жылжымайтын мүлік құнына өтемақы төлеу, яғни сатып алу.

DSC 4163

– Мемлекет мұқтажына қайтарылатын нысандар тізіміне Түркістан көшесіндегі моншаның кіретіні де белгілі. Бұл мәселе шешімін тапты ма?

– Жақында ғана сот шешімі шығып, біздің тараптың жұмысы қолдау тапты. Бірақ, меншік иесі бұл шешімге қанағаттанбай аппеляцияға берсе, тағы біраз уақытқа созылуы мүмкін. Осындай бір ғана меншік иесінің қарсылығы немесе оған қатысты сот шешімі үлкен бір жобаға кедергі болуы мүмкін. Сондықтан қала тұрғындарын жаңа жобаларды жүзеге асыруда бірлесе жұмыс істеуге шақырғым келеді. Олар «үйім сүрілетін болды» деп жөнсіз даурықпай, «бұл жер елдің игілігіне қызмет етеді» деген ізгі оймен мәселеге оң көзқарас танытса, бұл олардың туған қаламыздың гүлденуіне қосқан үлесі болар еді.

– Әңгімеңізге рахмет!

 

Сұхбаттасқан
Ақмарал МОЛДИЯРҚЫЗЫ

Опубликовано в Сұхбат
Страница 1 из 6