Бүгінде мемлекетіміз дінді қатаңдату емес, ізгілендіру жолына бет бұрып жатыр. Дәстүрлі құндылықтарды насихаттауға мән берілуде. Ол дегеніміз – адамның бір-біріне деген қарым-қатынасы, өз-өзін жетілдіруі, қазақы қалыбын сақтай білуі. Дін – тарих, дін – мәдениет, дін – дәстүр, дін – жаңғыру. Маусым айында бекітілген Қазақстан Республикасының дін саласындағы мемлекеттік саясатының 2017–2020 жылдарға арналған тұжырымдамасынан күтер нәтиже мол.

kanat kalybekov

Елбасы Н. Назарбаев сәуір айында дін өкілдерімен кездесуінде Қазақстан халқының өмірінде діннің ерекше рөл атқаратынын, мемлекет тарапынан діни қарым-қатынастарды реттеу үшін қабылданып жатқан шаралар жайын айтып өткен еді. Деструктивті діни ағымдарға қарсы күрес жүргізу қажеттігіне назар аударды.

– Тәуелсіз Қазақстанның болашағы жарқын, ұлтымыз тату болып, еліміз зайырлы мемлекет ретінде одан әрі дамуға тиіс. Біз өзіміздің игі мақсатымызға қарсы шыққандарға көне алмаймыз. Бұл – мемлекеттік аппараттың ғана емес, барша Қазақстан халқының, оның болашағының мүддесі, – деді Елбасы. 

Біз зайырлы мемлекетпіз. Мұндай қоғамда агрессиялы діни насихатқа жол берілмейді. Осы салада халыққа дұрыс ақпарат-насихат жұмыстары жүргізілуі тиіс. Қазақстан мұсылмандары дәстүрлі түрде ханафи мазхабын ұстанады. 

Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі әзірлеген тұжырымдама көптеген сарапшылар мен дінтанушылардың ой-пікірлерін, ұсыныстарын ескеріп, кең талқылаудан өтті. Бұл – дер кезінде қолға алынған маңызы зор құжат. 

Тұжырымдаманы әзірлеу қажеттілігі "100 нақты қадам" Ұлт жоспарында, ҚР Президентінің "Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік" атты Қазақстан халқына Жолдауында, Мемлекет басшысының дін саласын реттеу мәселелері жөніндегі тапсырмаларында айқындалған міндеттерін іске асырудан туындап отыр. 

Тұжырымдаманың негізгі мақсаты – конфессияаралық қатынастарды жетілдіруге бағытталған дін саласындағы мемлекеттік саясаттың тиімділігін арттыру, мемлекеттің зайырлылық қағидаттарын нығайту және дінді деструктивті мақсатта пайдалануға жол бермеу. Тұжырымдамада дін саласындағы мемлекеттік саясаттың дамуының үш негізгі басымдықтары айқындалған. 

Бірінші басымдық – заңнаманы жетілдіру мен мемлекет пен діни бірлестіктер арасындағы өзара іс-қимылды реттеу. 

Екінші – мемлекет дамуындағы зайырлылық қағидаларын нығайту. 

Үшінші басымдық – діни экстремизм мен деструктивті діни ағымдардың іс-әрекетіне қарсы тұру жүйесін дамыту анықталған. 

Діни экстремизммен күресте жат идеологияға қарсы азаматтардың иммунитетін қалыптастыру маңызды. Бұл мақсатта ақпараттық-түсіндірме жұмыстарына үкіметтік емес ұйымдардың өкілдерін, мәдениет және спорт қайраткерлерін белсенді атсалысуға тарту көзделген. 

Білім беру, мәдениет, спорт, БАҚ, денсаулық сақтау, отбасы және неке институттары сияқты барлық салаларда кешенді жұмыс жүргізілуі қажет. Көрсетілген басымдықтарды жүзеге асыру 2020 жылға дейін жүргізіледі. 

Осы Тұжырымдамада дін саласындағы негізгі үрдістер мен ерекшеліктерді талдау негізінде, дін саласындағы мемлекеттік саясаттың 2020 жылға дейінгі стратегиялық мақсаттары мен негізгі бағыттары айқындалып отыр. Мемлекеттік-конфессиялық және конфессияаралық қатынастарды жетілдіруге, мемлекеттің зайырлы қағидаларын нығайту және дінді деструктивті мақсатта пайдалануға жол бермеуге мән берілген. 

Еліміздің Конституциясына сәйкес, тілі мен діни көзқарасына қарамастан барлық азаматтардың заң алдында теңдік қағидаттарына және әрбір азаматтың жеке наным-сеніміне құрметпен қарауға негізделген мемлекеттік-конфессиялық қатынастардың зайырлы моделі қалыптасты. 

Мемлекет дін саласында тұрақтылықты сақтау, қоғамда конфессияаралық келісім мен толеранттылықты нығайту, кез келген түрдегі және көріністердегі діни экстремизм мен радикализм идеологиясына халықтың иммунитетін қалыптастыру бойынша нақты шаралар қабылдауда. 

Қазір қоғамдағы әртүрлі топтардың арасында діни экстремизмнің алдын алуда жүйелі жұмыс жүргізе алатын дінтану, теология және исламтану саласындағы кадрлардың біліктілігіне қойылатын талаптар күшейді. 

Ел азаматтарының Қазақстанда діни білім алуы мүмкіндігін қамтамасыз ету қажет. Мемлекеттік органдардағы, мекемелер мен ұйымдардағы қызметкерлердің, дін саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруға қатысатын сарапшылар мен талдаушылардың біліктілігін одан әрі арттыруымыз керек.

Сондай-ақ, деструктивті діни идеологияға азаматтардың иммунитетін қалыптастыру бойынша мемлекет іске асырып жатқан шараларды түсіндіруге бағытталған ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын күшейтуге назар аударуымыз қажет. 

Тұжырымдаманы іске асыруда күтілетін нәтижелер қандай? Тұжырымдаманың іске асырылуы жүйелілік, дәйектілік және ведомствоаралық өзара іс-қимыл қағидаттарына негізделген. Тұжырымдама дін саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру мәселелері бойынша орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың, азаматтық қоғам институттарының құзыреті мен жауапкершілік аясын нақтылайды. Осы кезең ішінде: 

– дін саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруда мемлекеттік органдардың, ғылыми-сарапшылар қоғамдастығының, бұқаралық ақпарат құралдарының, қоғамдық және діни бірлестіктердің ынтымақтастық тетігі жетілдіріледі; 

– елдің зайырлы даму қағидаттарын, Қазақстан халқының ұлттық, рухани дәстүрлерін насихаттауға шоғырланған медиа жұмыстарды жаңғырту қамтамасыз етіледі;

– дін саласындағы ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының тиімділігі мен нәтижелілігін арттыруға бағытталған шаралар кешені әзірленеді;

– зайырлы өмір салтының құндылықтары, Қазақстан халқының ұлттық рухани дәстүрлері мен конфессиялары, сондай-ақ діни экстремизмнің қаупі туралы тақырыптық деректі фильмдер, телехабарлар мен әлеуметтік роликтердің сериялары әзірленеді;

– дінтану және діни білім беру жүйесін жетілдіру бойынша шаралар әзірленеді.

Қорыта айтқанда, бұл бағытта қоғамда ұлттық құндылықтарымызды кеңінен насихатталып, ақпараттық-түсіндіру жұмыстары күшейтілмек. 

Еліміздің дін саласындағы мемлекеттік саясатын түсіндіру шаралары белсенді жүргізіліп келеді. Республикалық ақпараттық-насихаттық жұмыс тобы өңірімізде кездесулер, семинарлар өткізіп жатыр. Діни мәселелерді талқылау жиындарында айтылған тақырыптардың ауқымы кең. Шымкент қаласында бұл бағытта бірқатар іс-шаралар өтіп жатыр. Республикалық, облыстық, қалалық ақпараттық-насихаттық топ мүшелері мешіт имамдары, дін мәселелерін зерттеу орталықтары мамандары, жастар саясаты бөлімінің басшылары, білім және медицина саласының қызметкерлері қала тұрғындарымен кездесіп, пікір алмасуда. 

ҚР Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің сектор меңгерушісі Ғалым Шойкин, ҚР Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу орталығының директоры Айнұр Әбдірәсілқызы бастаған топ мүшелері де қаламызда өтіп жатқан жиындарда мемлекеттік саясатты жан-жақты түсіндіріп берді. 

Сондай-ақ, оқу орындарындағы орамал тарту мәселесі, діни ағымдардың экстремистік идеологиясына қарсы тұру шаралары және рухани құндылықтарды насихаттау БАҚ беттерінде дүркін-дүркін жазылып келеді. Әрі қарай да бұл салада халыққа дұрыс ақпарат-насихат жұмыстарын жүргізу жұмыстары жанданады. Осы тұрғыда қаламызда іс-шаралар ауқымы кеңейе бермек. Бұл ретте әрбір қала тұрғыны тұжырымдаманы іске асыруға бірге атсалысуы қажет.

 

Қанат ҚАЛЫБЕКОВ,
Шымкент қалалық ішкі саясат бөлімінің басшысы

Опубликовано в Дін
Среда, 31 Май 2017 08:13

Діни ахуалды талқылады

ҚР Үкіметі 2017-2020 жылдарға арналған дін саласындағы мемлекеттік саясат тұжырымдамасын әзірледі. Еліміздің дін саласындағы мемлекеттік саясатын түсіндіру шаралары белсенді жүргізіліп келеді. Республикалық ақпараттық-насихаттық жұмыс тобы өңірімізде кездесулер, семинарлар өткізіп жатыр. Діни мәселелерді талқылау апталығында айтылған тақырыптардың ауқымы кең.

IMG 20170530 103952

Ақпараттық-насихаттық топ мүшелері мешіт имамдары, дін мәселелерін зерттеу орталықтары мамандарымен, жастар саясаты бөлімінің басшылары, білім және медицина саласы қызметкерлері және қала тұрғындарымен кездесіп, пікір алмасты. 

Әл-Фараби ауданы әкімдігінің мәжіліс залында білім және медицина саласы қызметкерлеріне арналған жиын өтті. ҚР Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің сектор меңгерушісі Ғалым Шойкин, ҚР Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу орталығының директоры Айнұр Әбдірәсілқызы бастаған топ мүшелері мемлекеттік саясатты жан-жақты түсіндіріп берді. 

Оқу орындарындағы орамал тарту мәселесі, діни ағымдардың экстремистік идеологиясына қарсы тұру шаралары және рухани құндылықтарды насихаттау БАҚ беттерінде дүркін-дүркін айтылып жүр. Мемлекет діни бірлестіктердің мазмұндық және қоғамдық қызметін реттеп және бақылап отырады, заңдар мен мемлекеттің мүдделерін сақтауын талап етеді. 

IMG 20170530 103959

– Дін саласын реттеу бойынша 2017-2020 жылдарға жаңа тұжырымдама дайындадық. Біз зайырлы мемлекетпіз. Қазіргі дамудың басты талабы осы. Яғни, мұндай қоғамда агрессиялы діни насихатқа жол берілмейді. Мемлекет дін саласындағы реттеу мәселесін қолға алып жатыр. Ол мемлекеттің өте маңызды функциясы. Осы салада халыққа дұрыс ақпарат-насихат жұмыстарын жүргізу жұмыстары жанданады, – деді Ғ. Шойкин. 

Имамдарға да жауапкершілік жүгі артылып отыр. Шет тілін қанша білсек те, өз дәстүрімізді, құндылықтарымызды сақтай білейік. Айнұр Әбдірәсілқызы көпшілікті алаңдатқан оқу орындарындағы орамал тарту мәселесіне кеңірек тоқталып өтті. Оның айтуынша, мемлекет дінді қатаңдату емес, жетілдіру, ізгілендіру жолына бет бұрып жатыр. 

– Адамның иманы сыртқы көрінісімен өлшенбейді. Біз 2013 жылдан бастап дәстүрлі құндылықтарды насихаттауға басымдық бердік. Дәстүрлі құндылықтар дегеніміз – адамның бір-біріне деген қарым-қатынасы, өз-өзін жетілдіруі, қазақы қалыбын сақтай білуі. Дін – тарих, дін – мәдениет, дін – дәстүр, дін – жаңғыру. Қазір осыған мән беретін кез. Қоғамдағы рухани жаңғыру бойынша да жұмыстар атқарылды. Ал Елбасы мақаласы бізге шабыт берді, әрі қарай нақты жұмыс істеуге жол ашты, – деді ол. 

Семинар соңында білім саласы қызметкерлері тарапынан сауалдар қойылды. Бәріне де тиянақты жауап берілді.

Опубликовано в Дін

18342337 1397671363656050 3443702869511064791 n

Шымкент шаһарындағы «Ордабасы» алаңында орналасқан «Абдул Хамид Қаттани» мешітіне күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Атап айтсақ, ғимараттың сыртқы келбеті, есік-терезе, еден, жарық, жылу жүйесі мен кілемдер жаңартылды.

Жөндеу жұмыстары алты ай бұрын басталыпты. Аталған мешіттің наиб имамы Анарғали Керімбетовтың айтуынша, Рамазан айына дейін ішкі құрылыс жұмыстары толығымен аяқталған.
Сәулеті артқан мешіттің қазір сыртқы келбеті жөнделіп жатыр. Айта кетерлігі, мешіттің құрылыс жұмыстары жеке демеушілердің көмегімен жүзеге асуда.

Опубликовано в Дін

Қоғамда саясиланған түрлі діни ағымдар көпшілікті алаңдатып отыр. Кешегі Ақтөбе оқиғасынан сабақ алуымыз керек. Дəстүрлі емес діни ағымның радикалды ұстанушылары біздің елден де бой көрсетіп жүргендігі жасырын емес. Қоғам қайда құбылып барады? Қасиет деп қараған құндылықтарымыз неге жоғалды? Осындай өзекті мәселелерді қоғамдық талқыға салу мақсатында «Шымкент келбеті» және «Панорама Шымкента» газеттерінің редакциясында «Дін және қоғам» тақырыбында «дөңгелек үстел» мәжілісі өтті. Түрлі пікірлер тоғысқан басқосуға ҚМДБ-ның ОҚО бойынша өкіл имамының орынбасары Амантай Сәдиев, «Нұр Мұра» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі Абдулла Бахадыр, Әл-Фараби ауданы прокурорының көмекшісі Закир Юсупов, философия ғылымының кандидаты, М. Әуезов атындағы ОҚМУ-дың «Саясаттану және халықаралық қатынастар» кафедрасының меңгерушісі Сәкен Мәжінбеков және ОҚО Дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығының» бөлім басшысы, дінтанушы Ұлықбек Әлиакбарұлы қатысып, тақырып төңірегінде кеңінен ой бөлісті.
«Теріс ағымға кетіп жатқандар кімдер?», «Болашағымызды түрлі ағымдардан қалай қорғаймыз?», «Әлеуметтік желілерден келер қауіп қандай?». Мамандар осы және өзгеде сауалдар төңірегінде ойларын айтты. Дөңгелек үстелді «Шымкент келбеті» және «Панорама Шымкента» газеттерінің Директор-Бас редакторы Айгүл Қапбарова жүргізіп отырды.

 zhinalys din 1  zhinalys din 4 zhinalys din 6 

А. ҚАПБАРОВА,

«Шымкент келбеті» және
«Панорама Шымкента» газеттерінің
Директор-Бас редакторы

 

 А. БАХАДЫР,

«Нұр Мұра» қоғамдық 

бiрлестiгiнiң жетекшiсi

 А. СӘДИЕВ,

ҚМДБ-ның ОҚО бойынша 

өкiл имамының орынбасары

 zhinalys din 5  zhinalys din 3  zhinalys din 2

 Ұ. ӘЛИАКБАРҰЛЫ,

дінтанушы

 З. ЮСУПОВ, 

Әл-Фараби ауданы 

прокурорының көмекшісі

 С. МӘЖіНБЕКОВ,

философия ғылымының кандидаты

СҰРАҚ: – Өздеріңіз білесіздер, қазір мемлекетіміз жат діни ағыммен ғана емес, жаһандық күштермен бетпе-бет келіп отыр. Дін адамды Алламен үндестіретін, адамның рухани ізденістеріне жауап беретін жол. Қазіргі үндестік өкінішке қарай, құбылмалы жіктелуге, ерекшеленуге кетіп барады. Осындай хаостың пайда болуы туралы не айтасыздар?

А. БАХАДЫР: – Рамазан айында осындай мәселелерді қозғау – сауап іс. Себебі, білім деген садақаның ең абзалы ғой. Газеттеріңіз арқылы халыққа білім беру, халықтың көзін ашу, діни санасын көтеру дұрыс бастама. Мен туралықты айтқанды жақсы көремін. Қазір рухани құлдырау үстіндеміз. Жалпы, қоғам құлдырап бара жатыр. Бұрын коммунистік партия кезінде де адамдарда құдайшылық болатын. Бір-біріне деген мейірім, құрмет, сыйластық, әдеп деген болды. Бүгінде имандылыққа жол ашылды, дінге еркіндік берілді. Дегенмен, қазіргі уақытта мешітте дұға бірдей болып жатқан жоқ. Жалған, дінді бетперде қылған бұзақылар бірге алақан жайып, бір мақсат аясында жұмылуды көздеп жүрген жоқ. Имамды тыңдамайды, Құранға қосылмайды. Бұл дегеніміз, дәстүріміздің түбіне балта шабу емес пе?!

Дұға бірге болмағаннан кейін, бірге алақан жаймағаннан кейін осындай құлдырауларды бастан кешіп отырмыз. Бір айта кетерлігі, еліміздің тыныш болуы ізгілердің дұғасының арқасында. Сол дұғаны бұзып жатқандар салафи атанғандар. Оларды елдің жауы, ұлттың жауы, діннің жауы деп айтсақ әбден болады.

А. СӘДИЕВ: – Бисмилләһир – рахманир-рахим! Әуелі қасиетті Рамазан айы құтты болсын! Жалпы, осы мәжілісіміз елімізге, жұртымызға пайдасы тиетін қайырлы отырыстан болуды Алла нәсіп етсін! Жалпы, уахабистік идеологияны 7-8 ғасырда Ибн Таймия деген ғалым сөз етеді. Ибн Таймия бастапқыда шариғаттың кейбір мәселелерінде күмәнді сұрақтар тудыруға тырысады. Одан бөлек, 18 ғасырда Мұхаммад ибн Абдул Уахаб деген кісі вахабизм идеологиясын құрады. Ибн Таймия, шейх Фаузан, Абдул Уахаб, Әлбани болсын, бұның барлығы да осы идеологияның негізін құраушылар. Қазіргі уақытта «салаф», «такфир», «мадхалид» деп оларды түрлі атаумен атаймыз. Атаулары жыл сайын өзгеріп, түрленіп шығып жатады. Яғни, тереңіне үңілсек, «Әһли Сунна» немесе салаф-салихтардың арттарынан ерушілерміз дегенді айтады. Яғни, қой терісін жамылған қасқырдың әрекеті іспетті. Қазіргі кезде кейбір кісілер оларды «мейірімді уахаббистер», «қатігез уахабистер» деп екіге бөледі. Ал бір елге жау шапса, қаскөйлерді «мейірімді», «қатігез» деп бөлмейді ғой. Өйткені, дұшпанның аты дұшпан. Міне, вахабизм идеологиясының түпкі мақсаты осындай.

DSC 0250

Қазір кейбіреулер Ақтөбедегі жағдайға қатысы барларды «такфирлер» дейді. Ол ұйымда қарапайым қоғамды кәпірге шығарғаннан кейін, «бір кәпірді өлтірсең, жәннатқа барасың» деген көзқарас қалыптасқан. Немесе «погон таққан адамдарды өлтірсең, тікелей жұмаққа барасың» деген де көзқарасы бар. Басқа уахабистер, мәдхалидтер болса «Олар такфирлер. Біз оларға қосылмаймыз, жолдарымыз бөлек» дегенді алға тартады. Бірақ олардың ойлау қабілеті мен намаз оқу тәртібі, қоғаммен санасу екеуінің ешқандай айырмашылығы жоқ. Мәселен, Ауғанстанда жиһад жасап, қашып келген «Тәкфир» бағытындағы адаммен диспут құрдық. Сұхбат барысында «ол әрекетіңнен не ұттың?» деп сұрағанымызда олардан ешқандай мақсат жоқ екені аңғардық. Жалпы, отаншыл адамда елге бір тамшыдай болса да үлес қоссам деген мүдде болады ғой. Бұларда ондай ой жоқ. Түптеп келгенде айтарымыз, қабырғасы қайысып, көзінен жасы төгілген адам өзін жылататын емес, жұбататын жер іздейді. Бір адам қиналып қалса, қолды бір сілтеп, басқа жаққа кетіп қалғысы келеді. Бірақ ол жаққа кетіп қалғаныңмен басыңдағы қайғы мен мұңың осында қалып қоймайды. Ол да бірге еріп барады. Демек, қай жерің ауырса, сол жерді емдеу қажет. Біз мынаған мән берсек, вахабизм идеологиясына бет бұрып жатқан адамды бірден байқауға болады. Сіздің өз балаңыз немесе туған-туыстарыңыздың арасындағы бір бала бес алты түйір сақал қойып, балағын қысқартып жатса, сізге дабыл берді деген сөз. Ол қоғамнан бөлек кетіп бара жатыр. Оған дөңайбат көрсетіп, қоғамнан бөлмей, керісінше қоғамға кіргізуді ойласақ екен. Ол қоғамнан бөлініп кетті ме, бітті зомбиға айналуы әп-сәтте. «Бұлардың бәрі шіріктер, бұлар тозаққа барады. Мен ғана жұмаққа барамын» деген позиция ұстанады. Сондықтан, менің айтарым, мұндай жағдайдың алдын алудың екі жолы ғана бар. Біріншісі – қатаң заң керек. Екіншісі – ахуалмен жалғыз имамдар, теологтар емес қоғам болып күресуіміз керек. Сонда ғана өмір сүріп жатқан ортамыз дұрыс бағытқа қарай өзгермек.

З. ЮСУПОВ: – Жалпы, бұл жағдай 1990 жылдары елдегі қиын қыстау кезден басталды. Дағдарыс жайлап, әркімнің өз әлеуметтік мәселесін шешуі қиындаған кезден бері күрделене түсті. Деструктивтік діни ағымдар осы кезде елге қарай ентеледі. Сол кезде ғой, «Құдайға шүкір, балам намаз оқи бастады, мешітке бара бастады» дедік. Ал мешітте оған намазды кім үйретіп жатқанына бас қатырмадық.

Әріге барудың қажеті жоқ. Биыл қаңтар айында БАҚ-қа, әлеуметтік желілерге талдау жасау барысында біраз деректердің беті ашылды. Әлеуметтік желіде Шымкент қаласының тұрғыны ретінде тіркелген қолданушы өзінің парақшасына террорлық әрекеттегі бейнеролик жүктепті. Кәдімгі ашық насихаттау. Сөйтсек, жұртқа таратып отырғаны «ИГИЛ» ұйымының насихаты. Біз мәселеге үңіліп көрсек, бейнероликтің авторы кәмелетке толмаған бала екен. Ол өз іс-әрекетінің ҚР Қылмыстық Кодекстің 256-бапқа сәйкес, терроризм идеясын насихаттап отырғанын, ол үшін үш жылдан жеті жылға дейін бас бостандығынан айырылатынын білмейді. Автомат асынған жас балалардың «кәпірлерді жоямыз» деп ұрандағанын қызық көріп отыр. Бұл жағдай бойынша, оның ата-анасы әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Бұған кім кінәлі? Біріншіден ата-ананың, қоғамның кінәсі. Жас балалармен жүйелі жұмыс жүргізілмейді. Кәмелетке толмаған балалар бақылаусыз қалған. Ата-аналар әрқайсысына телефон әпереді, алайда ол телефон арқылы немен айналысып отырғанын бақыламайды. Әлеуметтік желіні ашып, оның достары кімдер екенін іздеп, байқап жатқан ата-аналардың қатары аз.

DSC 0262

СҰРАҚ: – Қазақстан қоғамы мұндай ағымдарға неге дайын болмады? Қазақы менталитетіміз неге қауіптің алдын алмады?
С. Мәжінбеков: – Біз қазір тек болып жатқан жағдайды айтып жатырмыз. «Қазақ неге дайын болмады» дегенге келейікші. Бір нәрсені мойындайық, біз отар ел болдық. Ұлтшылдық деген сөзден әлі күнге дейін қорқып қалғанбыз, әлі айтуға қорқамыз. Керісінше, өсіріп отырған ұрпағымызды ұлтшыл етіп тәрбиелеу керекпіз ғой. Шота Руставелидің бір жақсы сөзі бар. «Ұлтшыл болу – екінші ұлттың бетіне түкіру емес» деген. Біз осы терминнен қорқып қалдық. Өйткені, 1937 жылы өзгеше ойлай алатын, қазақты алға сүйрей алатын ұлтшыл, елшіл арыстарымызды атып тастады. Ал Тәуелсіздік алғаннан осы күнге дейін жасайтын іс-әрекетіміз мемлекетшіл, ұлтшыл топты қалыптастыру еді. Біз мұны жасамадық.

Жалпы діни көзқарастың өзі саяси мәселемен айналыса бастағанда қауіпті. Әлі күнге дейін Исламның саясилануына бәріміз үрке қараймыз. «Ислам террористері» деген ұғымды батыстың журналисі қолданады. Батыс христиан дінінде, оны түсінуге болар. Ал қазақ журналисі не үшін қолданады? Ислам мен терроризм ұғымы еш сәйкеспейтінін бәріміз білеміз. Бұл мәселеде имамдарды ғана кінәлау орынсыз. Біз қазақы санадан айырылып қалмауды ойласақ екен. Қазақы санада баламыздың жақсы болуы да, жаман болуы да ата-анаға байланысты. «Әке мен шешенің берген тәрбиесі жүз мұғалім алмастыра алмайды» деп қазақ айтады. Сондықтан, біз отбасы институтын күшейтуіміз керек. Кешегі тоқсаныншы жылдары баланың тәрбиесі далада қалды. Сондықтан, осы мәселелерді қарауымыз керек сияқты. Жаһандану бізді күтіп отырмайды. Жалпы, ұлтшылдықтан қорықпай, ұлтшыл ұрпақ тәрбиелесек, сонда ғана теріс күштерге қарсы тұра аламыз. Қазақы тәрбиеде өскен бала үшін бір-ақ Отан бар.

СҰРАҚ: – Адамзат баласына қауіп-қатер туындатқан діни ағымдардың негізгі сипаты қандай? Мұндай жағдайға кімдер мүдделілік танытуда?

З. ЮСУПОВ: – Соңғы 5-10 жыл уақыт төңірегінде әлемді әбігерге салған «Әл-Каида», «ДАИШ» сынды террорлық ұйымдары қазіргі таңда жаңа сипат алып отыр. Бұл ұйымдардың пайда болуы, қаржылай қолдау табуы, қанатын кеңге жаюы сыртқы күштердің ықпалымен болып отырғаны анық. Дегенмен, лаңкестік топқа көмек қолын созғандардың кімдер екенін дөп басып айту қиын. Бұл сауал аясында ақпарат кеңістігінде таласты пікірлер көп.
Жалпы, мұндай террорлық күштерді Ислам дінімен байланыстырып, «исламдық терроризм» деген ұғымды батыс ғалымдары жиі тілге тиек етіп жүр. Олай айту бізге тән емес. Себебі, дінде терроризм жоқ. Батыс елдері тарапынан қалыптасқан бұл ұғымды біздер неге қайталауға, санамызға сіңіруге тиіспіз?

С. МӘЖІНБЕКОВ: – Еліміз егемендігін алған тұста көптеген қазақ жастары бірқатар араб елдерінде діни ілім алу үшін көптеп тәуекелге барып жатты. Олардың біразынан «шынайы дін бар ма екен онда?» деп сұрағанымда, діни ілімді емес, діни саясатты үйреніп келгенін ашық айтып жатты. Түпкі түйінін айтқанда, дінге саясат етене араласып кеткен.
Тарихи тұрғыдан зерделейтін болсақ, адамзат баласы қақтығыстарды қарусыз, саяси жолмен шешуде біраз тәжірибе жинақтағаны байқалады. Мәселен, әлі күнге дейін Үндістан мен Пәкістан арасында бітіспес діни тұрғыдан шайқас жүруде. Яғни, ағылшындардың саясаты нәтижесінде рухани тұрғыдан әлсіреген екі ел арасы діни алауыздықтарға баруда.

СҰРАҚ: – Ел тұрғындарына дұрыс ақпарат беруде олқы түсіп тұрған жағдайымыз бар ма?

С. МӘЖІНБЕКОВ: – «Шай үстінде» деген сөз бар қой қазақта. Кейде шай ішіп отырып, саясат тақырыбын қозғаған кейбір қандастарымыз естіп-білген жаңалықтарымен бөліскенде, кейде зәреңді алады.Қарап отырсаңыз, олардың «біліп айтқан» жаңалықтары көбіне ресейлік телеарналардан берілген мәліметтер екені аңғарылып тұрады. Соған сәйкес, қандай да бір шиеленісті оқиғаларды әңгімелегенде орыстардың тарапын қолдап сөйлеп жатады.Тіпті, бір Ресей мен Украина азаматы ерегісіп қалды десе, орыстыкі жөн ғой деп бас шұлғиды. Яғни, тұрақты түрде Ресейдің телеарнасын көргендіктен, миына саясат әбден сіңіп кеткен.
Яғни, былайғы өмірде адамдар нені естіп, нені көрсе, сол ақпаратты миына сіңіріп алады. Осыған орай, өзінің ой-пікірі, бағыт-бағдары айқындалады. Қазақтың мақалы бар ғой «ұлды ұл етіп тәрбиелесең ұл болады, құл етіп тәрбиелесең құл болады» деген. Сол себептен де, рухани әлсіздігінен өзге ағымның жетегінде кеткендерді мен құл деп санаймын.
«Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген жақсы тәмсіл бар ғой қазақта. Жалпы көпшіліктің сана-түйсігін қалыптастыруда теледидардың өзіндік әсері жоғары екенін байқауымызға болады. Тәуелсіздік жылдарында Өзбекстанның киномотографиясы жақсы кинолар түсіре бастаған еді. Баршамыз тамсанып, өзбек фильмдерін беріліп отырып көрдік. Ол кезеңдерде қазақтың өз ұлттық болмысын бейнелейтін көркем туындылар аз болды. Бала кезімізде біз де «Үш ноян» фильмін көріп алып, бәріміз де Дартаньяндай болуға талпынушы едік. Ескі шапан мен басымызға киер телпекті тауып алып, күн ұзағына шайқас жүргізетінбіз. Біздің ойымызда батыл да ержүрек болып өссек деген арман-мұрат қалыптасты. Ал қазіргі кезде ше? Балаларымыз нені көріп, тамашалап жүр? Заман талабына сай лайықты туындыларды көрсете алып жүрміз бе? Кейбір отандық телеарналардан байқап қарап отырсаңыз, шетелдерден алынған фильмдерінде католик дінін насихаттайтын элементтер толып жүр. Оған мән беріп жатқан ешкім жоқ. Тікелей аудармасын жасап, балалардың назарына ұсынып-ақ жатырмыз. Елеусіз ғана көрінетін осындай дүниелерден соң, балалар қандай ой түйіп, қай бағытта қалыптасады? Сол себептен де, меніңше, осынау жауапты БАҚ, идеология саласында өз ісінің мамандары жұмыс жүргізгені жөн секілді.

СҰРАҚ: – Бүгінгі өркениетті қоғамда кейінгі буын өкілдері әсіресе, қалаған қажеттілігі мен ақпараттарды әлеуметтік желілерден алатыны даусыз. Осы ретте, әлеуметтік желілерде жарияланған ақпараттар қаншалықты бақылауға алынып отыр?

Ұ. ӘЛИАКБАРҰЛЫ: – ОҚО «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» мемлекеттік коммуналдық мекемесі тарапынан жүйелі түрде тиісті жұмыстар атқарылуда. Негізгі мақсат – ғаламторда жарияланған мәліметтерге жүйелі түрде мониторинг жасау. Әр күн сайын мамандарымыз 16 сағат бойы телеарналар мен БАҚ беттерінде жарияланған ақпараттарды ұдайы бақылауында ұстап отырады.
Бұл жерде айта кететін жайт, Ақтөбе оқиғасы ел аумағында бірінші рет орын алып отырған жоқ. Дінді бетперде етіп алғандар бұған дейін де бой көрсетіп келді. Жалпы, діни ағым мүшелерінің өз ортасынан көргісі келетін 4 адамы бар. Ең алдымен, қалталы азаматтар. Дегенмен, бұл шылауға иленген бірінші топ адамдары некен-саяқ қана. Екіншісі – әскерилер болса, үшіншісі – жақсы сөйлей білетін, көпшілікті аузына қарата білетін адамдарды жағалайды. Ал төртінші топқа жұмсауға қажетті адамдарды жатқызады. Бұл бағытта ұдайы көздеген адамдарын алдап-арбауға тырысады.
Ұлттық салт-дәстүрді ұстанып, шелпегін пісіріп, ұл-қызына діни сауат беріп отырса, қай қазақтың жанұясы жапа шеккендей еді. Қазіргі таңда, орта ғасырлар заманындай бір ел бір елді күшпен жаулап ала алмайды. Дегенмен, өзге елге үстемдігін жүргізу үшін бірқатар елдер түрлі айла-шарғыға баруда. Мәселен, елді рухани азғындатудың негізгі тетігінің бірі – алкоголь, наркотик, зорлық-зомбылықты насихаттау. Осы бағыттағы ел аумағында 19 діни ағымға қызметін жалғастыруға ресми тыйым салынған. Енді салафизм ағымын құрықтау мәселесі де күн тәртібінде тұр. Меніңше, рухани азғындаудың алдын алуда бір ғана жол бар, ол – ең алдымен, ұлттық идеологиямен сусындау, ұлтжандылықты қалыптастыру.

С. МӘЖІНБЕКОВ: – Кеңес одағы кезінде мынадай эксперимент жасалды. Жазасын өтеушілер арасында өзгеге әмірін жүргізуді қалайтын кіл мықтыларды сұрыптап, бір түзеу мекемесіне жинақтады. Заңды қатайтып, орта санаттағы қылмыстардың барлығын жоғары санатқа жатқызды. Дегенмен, бұл тәжірибе нәтижесін бермеген соң, 8 айдан соң тоқтатылды. Себебі, мықтылардың ішінен әлсіздер әлсіз топтан мықтылар көбейіп шықты. Бұған дейін орта қылмыс санатында болған әйел зорлаған адамдар үшін тағайындалған жаза қатайған соң, енді оны өлтіріп кете салатындардың қатары артты. Салдарынан, қылмыс көлемі 20 пайызға артып кетті. Сол секілді, Өзбекстан елі салафизмге тыйым салып еді, «Мұсылман бауырлар» ұйымы дегені шықты. Ұйым мүшелерінің ұғымында бірнеше әйел алып, көп балалы болу сүннет саналады. Жауапқа тартылған әрбір ұйым мүшесінің артында боздаған бірнеше әйелі мен 20 баласы тентіреп қалады. Осыдан келіп, әлеуметтік шиеленіс тіпті үдеп кетті.
Алғашында «дайштер» дедік, «әл-каида» дедік, мұнан кейін «ислам содырлары» бой көрсетті. Олардың бірінің қызметіне тыйым салғанымен, ертеңгі күні түрін өзгертеді де өзге бірі шығады. Біздің қолымыздан келері, гректің ойшылдары айтқандай, сөзімізден кемі 3 адам дұрыс ой түйіп жатса, миссиямыздың орындалғаны сол болмақ.

СҰРАҚ: – Шымкент қаласы тұрғындарының қауіпсіздігі қаншалықты деңгейде?

С. МӘЖІНБЕКОВ: – Шымкентті айтсақ сын айтуға құмармыз ғой. Дегенмен, Шымкентте ұлттық сана, салт-дәстүрді ұстану жоғары деңгейде қалыптасқан. Алғашқы кезде мұнда қызметін бастаған діни ағым өкілдері ісі нәтиже бермеген соң елдің батысына ойысып кетті. Оңтүстік – нағыз қазақы тәрбиенің ордасы. Біз өзіміз ұлттық санамен тәрбиеленгенбіз. Соңында айтарым, бірлесе жұмылғанда ғана сыртқы күштерге тойтарыс бере аламыз. Ата-аналар өз перзенттеріне дұрыс тәрбие берсе, қауіпсіздікті сақтауда жүйелі жұмыс атқарылса, Ұлыстың ұйытқысы атанған өңірдегі қоғамдық ахуал тұрақты болып қала бермек.

З. ЮСУПОВ: – Біздің ауылға бірде Александр Александрович деген азамат көшіп келген еді. Алғашқыда томаға-тұйықтық танытып, өзгелерден бойын аулақ ұстап жүрді. Қазақтың жиыны таусылған ба? Бірте-бірте ауызашар жиындарына, өзге де басқосуларға қатысып жүріп, көпшілікпен етене араласып кетті. Сол әлі күнге дейін айтып жүр: «Оңтүстікте өмір сүру әлдеқайда ыңғайлы» деп. Тіпті, жергілікті адамдармен араласа жүріп, мінезіндегі жұмсақтықты, бауырмашылықты, көпшілдікті қалыптастырғанын жасырмайды. Елбасымыз «Терроризмге, экстремизмге қарсы әрбір адам күресуі тиіс» деп мәлімдегені белгілі. Сол себепті, сыртқы күштермен қоғам болып күресу міндеті тұр. Осы мақсат аясында топтасып, ұйымдаса жұмыс істейтін сәт туды. Елімізде барлық мәселе заң аясында шешіледі. Егер қандай да бір адам күдік тудырса, құқық қорғау органы өкілдеріне хабарласыңыздар. Әрбір адам өзінің қауіпсіздігін сақтауға, тыныш өмір сүруге құқы бар.

– Бүгінгі жиынымызда келелі әңгімелер қозғалып, қоғамдағы түйткілдердің шығу себебі мен алдын алу бағытында лайықты пікірлер мен сын-ұсыныстар толық айтылды. Оқырман қауым үшін мұндай ойталқы сұхбаттарымыз алдағы уақытта да жалғасын табады деп сенеміз. Әңгімелеріңізге рахмет!

Жазып алғандар:
Тағабай ҚАСЫМ,
Жеңісбек СЕРІКҰЛЫ

Опубликовано в Қоғам

Ақтөбеде болған террорлық әрекет кім-кімді де ойландыруы тиіс. Елбасының өзі содырларды қатаң жазалау қажет екендігін мәлімдеді. Бұл ретте теолог мамандарға жүктелер міндет ауырлай түсті. Жұмысты одан әрі жандандыру керектігін ұғынып отырмыз. ОҚО Дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» мемлекеттік мекемесінің директоры Нұржан Тұрсынбай әлі де болса ақпараттық-насихаттық жұмыстарды күшейту керек дейді. 
Рас, содырлар Құдай алдында да, заң алдында да үлкен күнәлі іс жасады. Діннің көздейтіні бүлік емес – бейбітшілік. Ендігі ретте бірлесе жұмылған іс қана нәтиже бермек. Біздің өңірде теріс ағымдармен күрес қалай жүргізіліп жатыр? Ақтөбедегі жағдайдан қандай қорытынды шығару керек? Осы және өзге де сұрақтарды теолог маман Нұржан Арыстанбекұлына қойған едік.

IMG 0581– Нұржан Арыстанбекұлы, еліміздің батыс өңірінде болған ахуал қоғамды дүр сілкіндірді. Біз қай тұстан қателік жіберіп алдық? Енді қолға алар істің басы қандай болуы тиіс?

– Теолог маман ретінде содырлардың ісін қатты айыптаймын. Рас, бұл жағдай қоғамға үлкен ауыртпалық әкелді. Мұны адамның жаратылысына қарсы келер қатігездік дер едім. Мұндай жамандық жасауға ешкімнің де дәті бара қоймас. Ислам діні адамзат баласы ғана емес, жәндіктерге, жануарларға жамандық жасамауға үндейді. Адамның қанын төгу деген өте үлкен айып. Қандай жағдай болса да, мен оларды дінге қатысы бар немесе діннің атын жамылған деп айта алмаймын. Бұларды нағыз қатігез, адамзат баласы ішіндегі ең залым, заңның алдында да, Алланың алдында да өте үлкен күнәлі азаматтар деп есептейміз. Бәрі де қатаң жазалануы тиіс.
Бұл – үлкен мәселе. Бір адамның өмірін сақтау дінімізде бүкіл адамзатты сақтап қалғанмен бірдей. Олар неге мұндай қатігездікке барды? Бәлкім, бұлардың санасын біреулер улап отырған болар? Демек бізге алдағы жұмыстарымызды жүйелі түрде іске асыру міндеті тұр. Сол бауырларға дұрыс ақпарат жеткенде мұндай жағдай болмас еді. Біз де мойындауымыз керек, сол бауырларға тиісті деңгейде ақпарат жеткізе алмадық. Олар ғаламторға шығып, неше түрлі діннің атын жамылған ағымдарға сеніп, күнәлі іске барды.
Бұл мәселеде күнделікті ақпараттың, жарнаманың алар үлесі зор. Мәселен, үйде күнделікті жарнаманы көрсете берсең, оны екі-үш жасар баланың өзі жаттап алады. Мәселен, біз ауыл-ауылдарға жылына бір немесе екі рет барамыз. Жылына екі рет барып уағыз айтқан мен күн сайын, минут сайын ақпарат беріп тұрғанның айырмасы қаншалықты екенін ойлай беріңіз. Демек, әр уақытта дұрыс ақпаратты беріп отыруымыз керек. Жалықтырып алмау жағын да назарға алған жөн.

– Статистика көрсеткендей, біздің өңірде 1300-ге жуық азамат теріс бағыттың жетегінде жүр екен. Былтыр 205 азамат дәстүрлі дінге қайтқаны да мәлім. Биылғы жұмыстың барысымен таныстырып өтсеңіз...

– Әрине, бізде ешқандай мәселе жоқ деуден аулақпыз. Жүйелі жолға қойылған жұмыстарымыз баршылық. Мәселен, біз теріс көзқараста жүрген адамдардың тізімін жасадық. Аты-жөні қолымызда. Олардың мекен-жайларын, қайда жұмыс істейтінін де білеміз. Мәселен, біз былтыр олардың әрбірінің де үйлеріне барып, жеке-жеке кездесіп қайттық. Барынша мемлекеттің саясаты дұрыс екенін жеткізіп келеміз. Ғаламтордың қаншалықты қауіпті екенін, жиһад деген ұғымның мән-маңызын түсіндірдік.
Біз мамандармен талдай келе ондай ағымда жүрген азаматтарды мынадай үш санатқа бөлдік. Біріншісі – радикалды көзқарастағылар. Шетелдерде, бейресми оқу орындарында оқып, санасы әбден уланған, өзінше радикалды көзқарас қалыптастырып, еліміздегі бағыттарды дұрыс емес деп кесіп айтатындар. Олармен жұмыс істеу өте қиын. Бірақ біз насихатымызды үзбейміз. Үш-төрт рет кездесіп ғана қоймай, соңына дейін жеткізуге тырысамыз. Егер еш нәтиже шықпаса, олардың тізімін арнайы құқық қорғау органы өкілдеріне жібереміз. Әрі қарай жағдайды солар бақылайды.
Екінші санаттағылар – біріншілердің қатарында жүріп, кітаптарын ақтарып, қызығып жүргендер. Бұлармен жұмыс жасау сәл оңайлау. Неге? Өйткені, оларды райынан қайтаруға мүмкіндік бар. Өздері ыңғай танытып, кейде өзімізден дұрыс мәлімет сұрап жатады. Демек, оларға керегі – қолжетімді ақпарат.
Соңғы үшінші санаттағылар – екінші санаттағыларды тыңдап, солардың қасында жүргендер. Бұлардың өзі екінші санатқа жақын. Оларды дұрыс бағытқа бұру үшін олармен түсіндіру жұмыстарын үзбеу қажет.
Егер біз бұларды санатқа бөлмесек, ұдайы насихат жүргізбесек, екінші санатта жүрген адам біршама уақыттан кейін біріншісіне өтеді. Білімі күшейе түседі. Одан кейін он рет кездессең де оларды радикалды көзқарасынан қайтару қиындамақ.
Бізге енді болған жағдайдан қорытынды шығару ғана қалып тұр. Жалпы, кез келген адамның дінге деген қызығушылығы болады. Мәселен, мектепті бітірген жасөскінді шақырып алып, қандай бағытта уағыз айтсаңыз, ол қызығып тыңдай береді. Жас бала да энергия бар. Алға қарай ұмтылып тұр. Зерттеулер бойынша, теріс ағымдардың жетегінде кетіп жатқандар – негізінен жастар. Екіншісі, әлеуметтік жағдайы төмен адамдар, үшіншісі – қалталылар.
Ақтөбеде лаң салғандардың дінге қатысы бар деп айтылып жатыр ғой. Бірақ мен оларды саясиланған бағытқа кеткендер деп есептеймін. Дұрыс дін болса, мұндай іске барар ма еді? Оның үстіне Қасиетті Рамазан айында бұзақы істерін іске асыруы да күмәнді жағдай. Адамдардың бәрі жақсылыққа дайындалып жатқан кезде олар бейбіт тұрғындарды опат қылды. Міне, мұның өзі дінге қатысы жоқ адамдар екенін көрсетпей ме?!

– Кейбір азаматтар әлеуметтік желілерден келер қауіп мол екендігін айтып жатыр. Ғаламтор әлемін, әлеуметтік желілерді жауып тастаумен мәселені шешуге бола ма?

– Бізде талдау және мониторинг деген бөлім бар. Онда арнайы мамандар бүкіл сайттарға шолу жасайды. Біз мысалы алты айдың өзінде 371 сайтқа мониторинг жасадық. Қайсысы дұрыс емес, қайсысы дұрыс деген мәліметтерді тізіп, оның ішінде қауіпті дегендерін тиісті органдарға жібердік. Біздің оларды жауып тастайтын құзіретіміз жоқ. Өйткені, ғаламтор ашық дүние. Күмәнді азаматтардың аккаунтын өшіріп тастағанмен, оны қайтадан атын өзгертіп, ашып алуға мүмкіндігі бар. Қазір олар небір қулыққа көшкен. Біз оларды жауып тастасақ, басқа атпен кіріп алады. Дегенмен, әлеуметтік желілерді жабу еш қимылсыз отырғаннан жақсы. Басқа сайт ашса, оның да лезде жауып тастай берсек, түбінде бір нәтиже шығады.
Рас, ақпараттық жұмыстарды күшейтуде теологтарға, имамдардың жауапкершілігі артқалы тұр. Қазір ақпараттық технологияның ғасыры. Дамыған кезеңде ғаламторды меңгерген азаматтар қызметке тартылуы тиіс. Имамдардың өздері кез келген адаммен сөйлесе алатындай, жауап бере алатындай білімді болуы керек. Оларға ой салатын, жастарға үлгі болатындай имам дайындау – уақыт талабы.

– Ендігі атқарылатын жұмыстың бағытымен таныстырып өтсеңіз.

– Біздің бөлімнің мамандары имамдармен бірлесе өткен жылы жеті мың кездесу ұйымдастырды. Қызметкеріміздің жалпы саны бар-жоғы 17 ғана десек, бұл аз жетістік емес. Мен өзім де демалыс күндері «Қырғы базар», «Тұлпар» базарына барып, азаматтармен кездесіп қайтамын. Әдейі жұмыс орындарына барып, әрқайсысымен бір сағат, екі сағат әңгімелесемін.
Бір айта кетерлігі, бізде психологиялық қысымға ұшыраған, отбасылық мәселелері бар азаматтар үшін оңалту орталығы жұмыс істейді. Оларға арнайы кабинет, жатын орын да қарастырылған. Теологтар, психологтарымыз қолдан келгенше көмектесіп жатыр. Одан кейін ата-анасын шақырып, өмірге деген көзқарасын бейімдейміз.
Бір ай бұрын мекемеміздің атауы «Дін мәселелерін зерттеу орталығы» деп өзгергенін айта кетейін. Дін істері басқармасы өз алдына бөлек қайта құрылғанын білесіздер. Енді бізге тек дін мәселелерін зерттеумен шұғылданамыз. Алдағы уақытта жұмыс та көбеймек. Басты мәселе – ақпараттық насихатты күшейту.
Ақпараттық-насихаттық жұмыстардың бірқатарын айта кетсем, бүгінге дейін 28 мың дана ақпараттық кітапша, бес мың плакат әзірледік. Статистикамен қарайтын болсақ, бұл біздің өңір үшін тым аз. Облыста 570 мың отбасы бар екен. Отыз мың кітабымыз оның он пайызына да жетпейді. Әр ауданға он мыңнан таратсақ, жүз елу мың кітап керек екен. Ақпарат халыққа қолжетімді болып ғана қоймай, оны оқытып, тоқыту да өзекті мәселе.

– 17 маман дейсіз, ол әлі де аздық ететін шығар...

– Әрине, үш жарым миллион халық үшін ол аздық етеді. Сөйте тұра біз нәтижелі жұмыс атқарып келеміз. Жылдан-жылға теріс көзқараста жүргендердің азайғанын мен мынадан да байқап жүрмін. Мәселен, былтырғы Рамазанда тарауих намазында сегіз ракаттан кейін адамдар кетіп қалатын. Биыл өзгеріс бар. Көпшілігі соңына дейін оқитыны қуантып отыр. Міне, нәтиже бар деген сөз.

– Биыл ел Тәуелсіздігіне 25 жыл толып отыр. Қол жеткізген басты жетістіктеріміз қандай?

– Ең әуелі айтарым, ел жастары бейбіт күннің қадірін білуі керек. Мемлекет оларға барлық жағдайды жасап отыр. Оқимын десе де, қызмет етуге немесе кәсіппен шұғылданамын десе де өз еркі. Неге осындай мүмкіндікті пайдаланбасқа?!
Отан – бізге аманат. Туған жерді ешқандай соғыссыз келешек ұрпаққа қалдыру үшін оған махаббатпен, құрметпен қарау керексің. Ағашын отырғызып, көркеюіне үлес қос! Отбасыңдағы балаларға жақсы жолды үйретсең, аманатыңа адал болғаның. Сонда ғана дінімізге, ділімізге адал болар едік. Отаныңа деген адалдық арқылы иманың да күшейер еді.
Бас мүфти 2016 жылды «Дін және тарих тағылымы жылы» деп бекерден бекер жариялаған жоқ. Елбасы «Қазақ тарихында қазақ ұялатын ештеңе жоқ» деді. Қазақ мәдениетті, парасатты, еңбексүйгіш халық. Осындай мәдениетті тарих бетінде қалдырды. ҚМДБ-ның көтеріп отырғаны да осы. Тарихымыздың барлық кезеңі сол дінмен байланысты ғой. Ендеше, тілімізді, ділімізді, дінімізді сақтаймын десек, аманатқа қиянат жасамайық.
Ол Батыс, мен Оңтүстік деп қарап отыратын кез емес қазір. Сондықтан, көпшілікке айтар ұсынысым: бірлесе жұмыс атқарайық.

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан
Т. ҚАСЫМ

Опубликовано в Сұхбат

ainur 2− Армысыз, Айнұр Әбдірәсілқызы! Таяуда жарияланған ҚР Білім және ғылым министрлігінің мектеп формасына қойылатын талаптары қоғамдық пікірге біршама қозғау салды. Мәселенің мән-жайын бірқатар мамандар айқындап беруге тырысты. Әрі сарапшы, әрі дін саласының маманы ретінде осы мәселеге түйінді көзқарасты Сізден естігіміз келеді...

– Мәселеге ешбір эмоциясыз, сарабдал сана көзімен қарасақ, ашығы сол – мектеп формасына қойылатын талаптарда ешқандай өзгеріс болған жоқ. Неге дейсіз бе?

Қазақстан Республикасының Білім туралы заңының сонау 2007 жылғы 27 шілдедегі мәтінінің 49-бабының 3-тармағында «Ата-аналар мен өзге де заңды өкілдер білім беру ұйымының жарғысында айқындалған қағидаларды орындауға міндетті» деп көрсетілген болатын. Ол қағидалардың бірі – орта мектептер жарғысындағы мектеп формасын сақтау еді. Осы міндеткерлікті тиянақтай түсу мақсатында 2011 жылғы 24 қазандағы №487-ІV Заңмен Білім туралы заңға толықтырулар енгізілді. Енді заңның 47-бабының 15-1-тармағында білім алушылар мен тәрбиеленушілердің міндеті ретінде: «Орта білім беру ұйымдарында білім алушылар білім беру саласындағы уәкілетті орган белгілеген, міндетті мектеп формасына қойылатын талаптарды сақтауға міндетті. Өзге білім беру ұйымдарында білім алушылар білім беру ұйымында белгіленген киім формасын сақтауға міндетті» деген ережелер атап тұрып енгізілді.

2015 жылдың 13 қарашасында мәселені одан әрі нықтай түсіп, Білім заңының 5-бабына білім беру саласындағы уәкілетті органның құзыреті ретінде «орта білім беру ұйымдары үшін міндетті мектеп формасына қойылатын талаптарды әзірлейді және бекітеді» (14-1) деген ереже қосылды. Оған қоса 49-бапта ата-аналар мен өзге де заңды өкілдердің балалардың оқу орнындағы сабаққа баруын қамтамасыз етуге, білім беру саласындағы уәкілетті орган белгілеген міндетті мектеп формасына қойылатын талаптарды орындауға, білім беру ұйымында белгіленген киім формасын сақтауға міндетті екендігі тайға таңба басқандай көрсетілді.
Сондықтан мектеп формасына қатысты қағидалардың арысы он жыл, берісі бес жыл білім жүйесінде кеңінен қолданылып келе жатқанын атап айтуымыз қажет. Білім және ғылым министрлігі бар болғаны сол ережелерді айқындай түсу мақсатында бөлек құжатқа біріктіріп, талаптар ретінде жүйелеп жариялады. Оны жаңа талап ретінде жатырқай қабылдаушылар шыққанда өз басым: «Осынша уақыттан бері базбір ата-аналар Білім туралы заңнан бейхабар болып немесе орындамай келген бе?» деп таң қалдым.

− Арандатушы секілді көрінсе де кезекті бір сауалды қойғым келіп отыр. Кезінде кейбір азаматтар мектепте хижабқа жол берілмеуін Конституцияға қайшылық ретінде бағалап жатты. Бұған не дейсіз?

– Арандатушы емес, алаңдатушы сауал бұл. Құқықтық сауаттылықтың қарапайым деңгейін игермегеніміздің көрінісі.
Құқықтық мәселелерді қозғағанда ауырдың үстімен, жеңілдің астымен жүретін психологиядан арылуымыз керек. Өзімізге керек нәрсені ғана көріп, керек еместі жылы тауып қойғаннан жағдай өзгермейді. Мәселеден қашу емес, оны шешу керек.
Басын ашып алатын бір мәселе – Ата Заңда «діни сенім бостандығы» деген ұғым жоқ. Ол «ар-ождан бостандығы» ұғымының аясында қамтылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 22-бабына сәйкес «әркімнің ар-ождан бостандығына құқығы бар». Бірақ дәл осы бапта жазылғандай, «ар-ождан бостандығы құқығын жүзеге асыру жалпы адамдық және азаматтық құқықтар мен мемлекет алдындағы міндеттерге байланысты болмауға немесе оларды шектемеуге тиіс». Яғни сол бостандыққа қатысты құқықтық нормаларда оның шет-шегі де айқын көрсетілген. Кертартпа пікірлерге арбалған кей азаматтар осы екінші ережені көргісі келмейді.
Ата Заң ең басты құқықтық қағидаттарды айқындайды. Ал онда айтылған азаматтық құқықтар мен мемлекет алдындағы міндеттерді салалық заңдар белгілейді. Аталмыш құқықтар мен міндеттерге байланысты болатын немесе оларды шектеуі мүмкін қатынастар да сол салалық заңдарда көрсетіледі. Сондықтан конституциялық және өзге де заңнамалық нормаларға сүйене отырып Білім туралы заң да өз саласындағы тиісті құқықтық қатынастарды айқындады. Оның ішінде білім алушылардың мектеп формасын сақтау міндеттілігі де бар.
Дәл осы секілді Ата Заң аясында әзірленген ҚР «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңының 3-бабының 5-тармағында ешкімнің өз діни нанымдары себептері бойынша Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарында көзделген міндеттерін атқарудан бас тартуға құқығы жоқтығы атап көрсетілген.
Ал аталған заңның 3-бабының 8-тармағында ата-аналардың балаларды өз нанымдарына сәйкес тәрбиелеуіне мемлекеттің араласпайтыны айтылған. Бірақ осы нормада да ескерту ретінде: «мұндай тәрбиелеу баланың өмірі мен денсаулығына қатер төндірген, оның құқықтарына қысым жасаған және жауапкершілігін шектеген... жағдайларды қоспағанда» деген қағидаттың тұрғанын естен шығармау қажет. Бұл жерде де араласпау әрекетінің заңдық шектері айқын көрсетілген.
Сондықтан Білім туралы заңның білім мекемесінің ішкі тәртібін сақтау мақсатында мектеп формасына қойған талаптары азаматтардың ар-ождан бостандықтарын бұзбайды, керісінше олардың заңнамалық нормаларға кең түсінікпен, ашық азаматтық тұрғыдан қарауын міндеттейді.
Әрбір саналы азаматтың заң қағидалары ар-ождан бостандығын қамтамасыз етумен қатар мемлекет алдындағы міндеттер мен жауапкершіліктерді қоса жүктейтінін есте тұтқаны абзал. Қарапайым құқықтық сауаттылықтың шарты осындай.

– Бұл бір сәті түскен сауал мен көкейден шыққан жауап болды. Ендігі түйткіл: Хижаб кию мұсылмандықтың тікелей көрінісі болып санала ма? Неге бұл мәселені кейбір тұлғалар осы мағынада көтеруге тырысады?

– «Айта-айта Алтайды, Жамал апа қартайды» деген сөз көкейге оралады осындайда. Осындай сауалдың түбі бір қойылатынын біліп, атамыз қазақ талай-талай түйінді сөз айтып кетті ғой.
Дегенмен, алдымен ислам қағидаларына жүгінейік. Ислам шариғаты бойынша «Лә иләһә илла Аллаһ, Мухаммад расулаллаһ» деп иман келтірген, осы кәлиманы тілмен айтып, жүрегімен сенген адамның мұсылман екеніне шүбәлануға ешкімнің құқығы жоқ. Яғни иман келтіру – мұсылмандықтың негізгі шарты.
Қазақстан мұсылмандары үшін дәстүрлі болып табылатын ханафи мазхабының негізін салған Әбу Ханифа (Имам Ағзам): «Кім Алланы және одан түсірілгендерді тілмен де, жүрекпен де мойындаса, онда ол Алланың алдында да, адамдар үшін де мұсылман» деп жазады.
Енді хижаб мәселесіне келейік. Мұсылман әйелдердің орамал тағуы Құранда бұйырылғандықтан, ол парыз амал болып есептеледі. Парызды мойындамау – күпірлік, ол діннен шығуға алып барады. Ал орамалдың парыз екенін мойындаса, бірақ белгілі бір себептермен (біздің мысалымызда – мектеп формасын сақтау қажеттілігінен) таға алмаса, ол әйел немесе қыз бала мұсылмандықтан шыққан болып саналмайды. Яғни, жүрегінде иманы бар болса, орамал тақпаған әйелді «мұсылман емес, кәпір» деп ешкім айта алмайды. Керісінше, бұл жағдайда Мұхаммед пайғамбардың: «Кімде-кім бауырына: «Ей, кәпір!» десе, егер ол адам шынымен кәпір болмаса, онда айтқан адамның өзі кәпір болады» деген қатаң ескертуін есте ұстау орынды. Ислам шариғаты бойынша иман келтірген мұсылман адамды «кәпір» деп айыптауға болмайды.
Орамалдың парыз екеніне сену – иман мәселесі, ал оны тағу – амал мәселесі. Иман бөлек те, амал бөлек. Амал иманның бір бөлігі де, тікелей көрінісі де емес. Бұл жайында Әбу Ханифа Имам Ағзам былай деп жазады: «Алла Тағала иманды амалдардан артық етіп бекітті. Мүминдерді құлшылық етуге, зекет төлеуге, ораза тұтуға, қажылықты өтеуге ұмтылдыратын, Аллаға иман келтіруге шақыратын зекет, ораза немесе қажылық амалдары емес, керісінше, олардың имандары болып табылады. Бұл – осылай, өйткені олар алдымен иман келтірді, содан кейін амалдарды орындауға көшті. Аллаға деген сенім оларды діни парыздарды орындауға жұмылдырды, ал керісінше (болған жоқ, яғни) діни парыздар Аллаға деген иманды олардың жүректеріне қондырған жоқ».
Имам Ағзам әйелдердің белгілі бір жағдайларда Алла Тағаланың рұқсатымен намаз оқи алмайтынын – парыз амалды орындамайтынын айта келіп: «Егер иман мен амал бір десек, намаз оқымай жүрген кездерінде әйелді иманы жоқ деуге тура келер еді. Бірақ бұл олай емес, сондықтан иман мен амал бір емес» дейді. Осы қисынмен пайымдасақ, мұсылман ер адамдардың да парыз амалдарды орындай алмайтын кезі болады. Мысалы, сапарда жүргенде Рамазан айының парыз болған оразасын ұстай алмауы мүмкін, бірақ сол кезеңде парыз амалды орындамағаны үшін оны «иманы жоқ» деп ешкім айыптай алмайды.

– Мектеп жасындағы қыздар қатарында хижаб кигісі келетіндер саны қанша? Оған зерттеу жасалған ба?

– Өткен жылы біздің орталық еліміздің барлық аймақтарында зерделеу жұмыстарын жүргізіп, 11000-ға жуық адамды қамтыған 200-дей іс-шара өткізді. Шаралар барысында 2105 адамнан сауалнама алынды. Оның 459-ы мектеп оқушылары болатын.
Бір ерекшелігі, сауалнама алу кезінде да, фокус-топтық талдаулар барысында да оқушылардың еркін сөйлеуіне, ашық пікір білдіруіне мүмкіндік берілгеніне және сауалнамалардың анонимді түрде толтырылғанына қарамастан оқушылар тарапынан бірде-бір рет хижаб кию мәселесі көтерілмеді.
Бұл мәселе сауалнамаға қатысқан 305 жергілікті тұрғын тарапынан да көтерілген жоқ. Мәселеге тек фокус-топтық талдауға қатысқан 330 мұғалімнің бірнешеуі назар аударды, оның өзі «Мектепте хижаб кию мәселесі көтерілген жағдайда оған қандай заңдық негіздер бойынша жауап берген жөн?» деген алдын алу шараларына қатысты сауал болды.
Айтылғандардан аңғаратынымыздай, мектептегі орамал мәселесіне қатысты айтарлықтай қызығушылық үрдісі байқалмайды, сондықтан тұрғын халықтың осы мәселе толғандыратын бөлігінің пайыздық көрсеткішін анықтау мүмкіндігі жоққа тән. Бәлкім, бұл көрсеткіш 0,01 пайызды да құрамас. Ал, керісінше ел аумағындағы 8000-ға жуық мектептің басым бөлігінде хижабқа қатысты мәселе мүлде кездеспеген.
Бұл мәселені қоздырып, қоғамдық пікір туындап жатқан секілді етіп көрсетіп, санаулы адамдардың көмегімен қолдан пікірталас ұйымдастырып жататындар көп жағдайда заң талаптарын толық түсініп білмеген, діннің формалық жағына мән беріп, мазмұндық қырын назардан тыс қалдырған азаматтар немесе ішкі тұрақтылыққа сына қаққысы келетін мүдделі тұлғалар болып табылады.

– Мектеп жасындағы қыздардың хижаб киюі оның сыныптастарына, өзіне қалай әсер етеді?

– Ең күрделі мәселе де осы. Бәрінен бұрын бұл хижабты қыздың өзіне ауыр. Сыныптастарының оған тосырқай қарауы да, шеттетуі де мүмкін. Базбіреулерімен тіл табысар, кейбірімен қарым-қатынасы шектеліп қалары сөзсіз. Хижабты оқушының мұғалімдерімен, мектеп басшылығымен мәмілеге келуі де мүмкін болмайды. Өйткені, олар заңды негізде мектеп формасын сақтауды талап етеді. Ата-аналары ары тартады, ұстаздары бері тартады, екі оттың, сыныптастарын қоса алғанда үш оттың ортасында қыз бала қалады. Оқушылық өмірдің ең жақсы кезеңдері осылай сергелдеңмен өтеді.
Ал мұндай жағдайда баланың санасы қалай қалыптасарын ойлап көрдік пе? Ол екіге жарылмақ. Екі жағы да оңды емес.
Егер қыз бала ата-анасының ұстанымымен толық келіссе, өзін тура жолда жүрмін деп санайды, демек басқалардың бәрін адасқандар ретінде қабылдай бастайды. «Менікі ғана дұрыс, басқалардыкі жөн емес» деген астам әрі тұйық пікір қалыптасады жасөспірім қыздың бойында (Мұхаммед пайғамбардың: «Көкірегіңізде тарыдай менмендігіңіз болса, жұмаққа кірмейсіздер» деген хадисі еріксіз ойға оралып отыр). Дәл осы «менікі ғана дұрыс» деген пікір талай шетін көзқарасқа негіз болғанын да ұмытпайық. Ұстаздардың мектеп формасына қатысты талаптарынан құлағы жауыр болған қыздың зайырлы мемлекетке өкпесі қара қазандай тұлға болып жетілмесіне кім кепіл? Сол өкпе ертеңгі күні оны да осы ортаны тәрк етіп, Қазақстанды кәпірстанға балап, араб елдеріне хижра жасатпайтынына кепілдігіміз бар ма? Құдай бетін аулақ қылсын, ондай нәубеттің соңы айтпаса да белгілі...
Енді екінші жағына келейік. Егер қыз бала ата-анасының хижаб киюге қатысты ұстанымымен келіспесе, бірақ сыйлағандықтан немесе қорыққандықтан еріксіз олардың ырқына көнсе (ондай мысалдар да кездеседі), жасөспірім санасында отбасындағы түсініспеушілік пен жалғыздықтан туындайтын барлық психологиялық дерттер дамиды. Бала өзін отбасында бақытты сезініп өспесе, «Тайбурылдың қырық үш күн кемдігінің» орны толмайтыны секілді оның санасы ұдайы бақытсыздық пен жалғыздық сезімдеріне бейім болады. Бұған мектеп формасын сақтауды талап етуден туатын келіспеушіліктерді, қатар-құрбының қату көзқарасын тағы қосыңыз...

– Түйін сөзіңіз?

– «Өспейтін бала өнбейтін дауды қуады» дегізбей, болар елдің баласына тән басалқалы мінез танытайық. Кешегі жер дауы мен жесір дауына бүгін хижаб дауын қолдан қосып, буынсыз жерге пышақ ұрмайық. Қазақтың өзге дерті де аз емес. Жанашыр болсақ, соларды емдейік.
Мемлекетіміз мектептен тыс жерде орамал тұрмақ, бес парыздың ешбіріне тыйым салып отырған жоқ, керісінше барлық азаматтармен қатар мұсылмандардың сенім бостандығына барынша жағдай жасап отыр. Дін-қарындастарымыз сол ізгі заңдарды игілігіне тұтынсын. Сөйтсін де сондай мемлекетті нәсіп еткен Алла Тағалаға шүкіршілік танытып, бейбіт Отанына адал қызмет етсін. Өйткені, Мұхаммед пайғамбардың хадисінде айтылғандай: «Отанды сүю – иманнан».

Сұхбаттасқан
Самат МҰСА,
«Егемен Қазақстан»

Опубликовано в Дін

«ДАИШ» – жаңа замандағы жаһандық терроризмнің бейнесі ретінде «аль-Каида» және тағы басқа онға жуық экстремистік ұйымдардан құралған діни-милитаристік ұйым. 2015 жылдың 15 қазанында «Ислам мемлекеті» немесе «ДАИШ» атауымен белгілі халықаралық ұйым Астана қаласының Есіл аудандық сотының шешімімен террористік деп танылды және Қазақстан аумағында оның іс-әрекетіне тыйым салынды. Сондықтан бүгін аталмыш ұйымға қолдау білдіруге әрекеттенген кез келген тұлға заң аясында жауапқа тартылады.

Бұл ұйымның әсілі қандай мақсаттарды көздейтінін анықтау әрі іс-әрекеттеріне толымды баға беру үшін оның соғыс аймағындағы белсенділігіне назар салу қажет. «ДАИШ-тың» Таяу Шығыс халықтарына қарсы жүргізіп жатқан қантөгіс әрекеттері мен саяси-қаржылық мүдделерге негізделген мотивтері оның дін атын жамылған террористік топ екенін айғақтайды. Оның идеологиясы соттың шешіміне сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында тыйым салынған «Лашкар Тайиба», «Әл-Каида» және оның Ирактағы қанаты «Ан-нусра» секілді бірқатар террористік ұйымдардың идеологиясымен ұштасады. Яғни бұл ұйымдардың барлығы «Ас-салафи әл-жиһадия» тобына жатады. Олар – Ислам әлемінен оқшауланған салафилік көзқарастарды ұстанушы жамағаттар.
Қазіргі таңда БҰҰ және Еуропалық Одақ, сондай-ақ АҚШ, Сауд Арабиясы Корольдігі, Мысыр, БАӘ, Пәкістан, Иордания, Ресей және т.с.с. елдермен қатар, әлемдік және араб ақпарат құралдарының барлығы «ДАИШ-ті» террористік топқа жатқызады. Сонымен қатар 2015 жылдың 20 қарашасында өткен БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің 7565-отырысында мақұлданған қарарда «ДАИШ» ұйымы халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікке жаһандық және зор қатер төндіреді» деп айқын атап көрсетілген.
Сирияда 2011 жылы басталған азаматтық соғыс кезінен бері бұл ұйымның жүргізіп жатқан қанды-қасап қырғын салдарынан бір миллионнан астам адамның өмірі қиылып, соғыс тауқыметін шеккен төрт миллиондай халық елін, жерін тастап, босқынға айналып кетті. Таяу Шығыс аймағындағы «ДАИШ-тің» жаулап алу әрекеттері нәтижесінде террористік ұйымның ықпалына түскен елді мекендерде тұратын өзге дін өкілдерінің жаппай қырылуын «геноцид» деп бағалауға болады. Жергілікті халықтардың ішінде әсіресе христиандар, езидтер, күрділер, шииттер, түркімендер, друздар және т.б. діни азшылықтағы топтар қатаң қудалауға ұшырады.
Сонымен қатар, өзін «Ислам мемлекеті» деп білетін террористік ұйым дінге тікелей әрі жариялы түрде қарсы бағытталған агрессияны танытуда. «ДАИШ» Исламда қасиетті саналатын Рамазан және тағы басқа айларда әсіресе жұма күндері мешіттер мен бейбіт тұрғындар тұратын ғимараттарда жарылыстар ұйымдастырған. Оған мысал ретінде 2014-2015 жылдар аралығында Сауд Арабиясы Корольдігіндегі «Имам Али», «Имам Хусейн», «әл-Машһад», сондай-ақ Кувейттегі «Имам ас-Садық» атты мешіттерде орын алған террорлық актілерді атап өтуге болады. БҰҰ сарапшыларының Ирак аумағында жүргізген зерделеу жұмыстары нәтижесінде әзірленген баяндамадағы ресми деректер бойынша «ДАИШ» 2014 жылдың басынан 700-ден астам кәмелетке толмаған жасөспірімдердің жанын қиған.
Бұқаралық ақпарат құралдары соңғы уақытта «ДАИШ» лаңкестерінің әлемнің түрлі аймақтарында террактілерді жүзеге асырып жатқандығын жиі көрсетуде. Өткен жылдың өзінде осы ұйымның содырлары Тунис, Франция, Кувейт, Йемен, Ауғанстан және т.б. елдердегі қанды оқиғаларды іске асырып отыр.
Бұл содырлық топтың Ислам дінімен ара-қатынасы тек сөз жүзінде ғана. Олардың іс-әрекеттері түгелдей Ислам қағидаттарына қайшы келеді. Олар жалған жиһад ұранымен жазықсыз халықты қырып, қанға бөктіруде. Мұсылманды кəпір санап, әйелдер мен балаларды олжа етіп, дүние-мүліктерін талан-тараж етіп, бейбіт елдің өмірін талқандауда.
«ДАИШ» ұйымы дінді зорлап қабылдатуға күш салады және өзге дін өкілдерімен өзара келісім орнатуды қабылдамайды.
Ислам дінінде дінді зорлықпен қабылдату деген болмайды. Әр адам иманға өз қалауымен, шын ықыласымен келуі керектігі Құранның Бақара сүресінің 256-аятында «Дінде зорлық жоқ» деп көрсетілген. Ислам шариғатының қайнар көздері – Құран мен сүннетте өзге дін өкілдерімен қарым-қатынастың негізгі қағидаттары белгіленген. Құранда «Кітап иелері» деп аталған иудей және христиан діні өкілдерімен бейбіт қатар өмір сүрудің Исламда орнықты дәстүрлері қалыптасқан.
Елімізде мұсылман адамның өз жаны мен дінін сауғалап, басқа елге қоныс аударуына итермелейтіндей себеп жоқ. Мемлекет тарапынан діннің насихатталуына, мұсылмандардың құлшылықтарын еркін жасауларына жағдай жасалған. Қаншама мешіттер салынып, медреселердің саны өсуде. Діни рәсімдер мен құлшылықтардың атқарылуына жағдай жасалған осындай елден «кәпір елі» деп басқа елге, «Ислам жұртына» көшу – орынсыз, шариғатқа қайшы нәрсе.

ҚР Мәдениет және спорт
министрлігі Дін істері комитеті
«Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау орталығы» РММ

Опубликовано в Дін
Пятница, 15 Апрель 2016 06:25

Бақытын баладан күтетін халықпыз

Осы жылы наурыз айының басында ҚР Білім және ғылым министрлігі орта білім беру мекемелеріндегі бірыңғай киім формасына қойылатын талаптарды бекіткен болатын. Аталған талаптар «білім берудің зайырлы сипатын іске асыруға және орта білім беру ұйымдары білім алушыларының арасында әлеуметтік, мүліктік және басқа да өзгешеліктердің белгілерін жоюға бағытталған» деп көрсетілген.

Бүгінде осы талаптарға қатынаста дін ұстанатын жекелеген азаматтар тарапынан сыңаржақ пікірлер білдірілуде. Мен де қоғам талқысына түскен осы мәселе төңірегінде өз ойымды білдіріп, оны халқымыздың қыз баланы тәрбиелеудегі өнегелі ұстанымымен байланыстыра қарауды мақсат тұтып отырмын.
Қазақ – әр нәрсені жөнімен істейтін, кез келген әрекеттің салмағын салиқалы бағамдайтын парасатты халық. Әйел адамның орамал тартуы – дәстүрмен келе жатқан жарасымдылық. Орамал – қызыл болса, бойжеткендіктің белгісі, ақ болса, әйелдіктің нышаны ретінде ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан қастерлі бас киім. Оның өзіндік салмағы бар. «Қызыл орамал тартып, қыз болыпты» деген тіркес қыздың бойжеткенін байқатса, ақ орамал – ақ босаға аттаған келін болғанын білдіретін белгі.
Балауса бүлдіршіннің сыртқы келбетін «мұсылмандыққа» жақындатуға ұмтылатын жекелеген діндар ата-аналар оның ішкі әлемінде не болып жатқанын ойлай ма екен? Басы бүркеліп, балалық шағына бұғау салынған бүлдіршіннің нәзік жүрегіне ауыртпалық түсетіні анық. Басындағы орамал оны оңашалануға итермелеп, емін-еркін асыр салып ойнауға кедергі келтіретіні сөзсіз. Кез келген ұлт өзінің ғасырлар бойы қалыптасқан мұндай салт-дәстүр, әдет-ғұрыптарын сақтауға міндетті. Сақтап қалуымыз керек. Ол үшін мұндай ұлттық ерекшеліктерді баланың бойына жас кезінен сіңіре білуіміз керек.
Осы ретте, білім мен рухани тәрбиені терең ұштастырғанда ғана парасатты ұрпақ жетілетінін ескерсек, мектеп қабырғасындағы қыздарымыздың ортақ киім үлгісінде жүруі – оның болашағы үшін маңызды. Біздер, ата-аналар, балаларымыздың келешегі үшін екі дүниеде де жауаптымыз. Бала – Алланың аманаты, оны имандылыққа тәрбиелеу – бүкіл мұсылман атаулының басты парызы. Атап айта кетер жайт, кез келген адам мемлекеттің ұстанымына, қоғам мен ортаның ортақ талаптарына бағынуы керек. Орта адамды қалыптастырады. Балаға ата-аналарының бүгінгі күні хиджабты тықпалауы оның құқығын шектеуі деп білемін. Ғасырлар бойы қалыптасқан ананың ақ сүтіменен, бесіктің жырымен, әжелердің әлдиімен, әкелердің тәрбиесімен сіңірген ұстаным, тәрбие бізді адастырмайтынын ұғуымыз керек. Сондықтан балаларымыздың алған білімі әлемдік болса да, берген тәрбиеміз ұлттық болуы керек!
Мемлекеттің діннің ішкі талаптарынан туындайтын мәселелердің қоғаммен ұштасатын кейбір тұстарын өз құзіретіне сай зайырлы сипатта шешу талпынысына дін ұстанатын жекелеген азаматтар тарапынан орынсыз пікірлер айтылуын демократиялық еркіндікке баласақ та, айтыла-айтыла жауыр болған «хиджаб» мәселесін зайырлы мемлекеттің Конституциялық қағидатына және Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына сәйкес шешу – осы елде өмір сүріп жатқан бәріміз үшін ортақ іс.
Айдың-күннің аманында ел ішіне іріткі салатын оқыс қылықтар елдігіміздің іргесін шайқалтпасын десек, қоғамдық қатынастарды реттеп, азаматтардың бостандығы мен діни сенімдеріне еркіндік беріп отырған Ата Заңымыздың шеңберінде әрекет еткеніміз абзал.
Тез өзгеріске түсіп отырған мына заманда ел мен жерге ие болатын намысты және иманды ұрпақ тәрбиелеу – ең ұлағатты іс. «Бақытты даладан іздеме, баладан ізде» деп дана халқымыз текке айтпаған. Әркімнен көргенін істеп, естігеніне еліктеп әуейі болып жүретін ұрпақ ертеңгі күні қандай тұлға болады? Сондықтан ұрпақтың қамын әріден ойлап, келешегіміздің кемел болуы үшін жауапкершілікпен қарау – әрқайсымыздың басты міндетіміз. Қазақ ұлы мен қызын еркін өсіре отырып, қызын арға, ұлын нарға балаған халық! Қазақ қызын ешқашан есікке отырғызбаған, төрге отырғызып, бетін тұмшаламаған. Төрге отырғызып, маңдайын жарқыратып, еркелетіп, арындай сақтай білген!
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына сәйкес, білім берудің зайырлы, гуманистік және үдемелі сипаты мемлекеттің білім беру саласындағы саясатының негізгі қағидаты екені баршамызға белгілі. Соған орай, оқушылар білім беру мекемелерінде белгіленген киім үлгісін сақтауға міндетті.
Заңнама талаптары барлық конфессия өкілдеріне ортақ болғандықтан, оқушылардың дін ұстануы бостандығын шектемейді әрі олардың діни сезімдеріне нұқсан келтірмейді.
ҚР «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңында да еліміздегі білім беру мен тәрбиелеу жүйесінің діннен және діни бірлестіктерден бөлінгендігі және оның зайырлы сипатта (діни білім беру ұйымдарын қоспағанда) екендігі көрініс тапқан. Бұл – зайырлы мектептерде қандай да бір дінді тікелей немесе жанама түрде насихаттауға жол берілмейтіндігінің айғағы.
Кейбір діндар азаматтар мен ата-аналар тарапынан «хиджаб кимеген қыз – мұсылман емес» деп айтылып жүрген көзқарастар шынайы Ислам дінінің қағидаттары мен ұстанымына жат.
Ислам дінінде адамның сыртқы келбетінен бұрын оның ішкі жан-дүниесі мен иманының шынайылығына терең мән берілетіндігі «Алла Тағала сендердің түрлерің мен мал-дүниелеріңе қарамайды. Алла Тағала сендердің жүректерің мен амалдарыңа қарайды» деген хадисте көрініс тапқан.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мұсылман жамағаты және ата-аналар тарапынан мектеп формасына қатысты туындаған сауалдарға байланысты өз ұстанымын анық білдіріп, мұсылмандар мен ата-аналарды орта оқу орындарының мектеп оқушыларының киім үлгісіне қатысты қоятын талаптарына түсіністікпен қарауға және бұл мәселені ушықтырмауға шақырды. Өйткені, бұл талап тек орта мектептерде киім үлгісін бірізділікке түсіру мақсатында қабылданған шешім және ол талаптар оқушылардың дін ұстану бостандығы құқығын шектемейді және олардың діни сезімдерін қорламайды.
«Есті адам екі айтқызбайды» дейтін халықтың ұрпағымыз. Олай болса, Заңға қайшы пікір білдіріп, теріс әрекет жасау не үшін қажет? Бүгін балаларымыздың басын бүркемелеуге итермелеген күштер ертең азаттығымызға ауыз салып, тәуелсіздігімізді тізгіндеп алмасын десек, келешегі кемел, иманы кәміл ұрпақ тәрбиелейік. Түсінген адамға азаттықтан аяулы, тәуелсіздіктен құнды қандай ұғым болуы мүмкін!!!

Асылы ОСМАН,
филология ғылымының кандидаты, профессор

Опубликовано в Дін