Шымкент қаласы           №19              30 мамыр 2020жыл

Шымкент қаласының Бас

мемлекеттік санитариялық

дәрігерінің қаулыларына

өзгерістер мен толықтырулар

енгізу және карантин

кезеңінде нысандардың

жұмысын қайта бастау туралы

 

Мен, Шымкент қаласының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігері Тулебаев Абдиманап Кошкарович, Қазақстан Республикасы «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінің 7-1 бабы 1 тармағының 13 тармақшасының негізінде, 2020 жылғы 22 мамырдағы Қазақстан Республикасының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің №37 БМСДҚ «Қазақстан Республикасының халқы арасында коронавирустық инфекция ауруының алдын алу жөніндегі шараларды одан әрі күшейту туралы» (әрі қарай - №37 ҚР БМСДҚ) қаулысына, 2020 жылғы 30 мамырдағы Қазақстан Республикасының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің №38 БМСДҚ  «2020 жылғы 22 мамырдағы №37 БМСДҚ-на толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасы Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің»  (әрі қарай - №38 ҚР БМСДҚ) қаулысына, Қазақстан Республикасының аумағында коронавирустық инфекцияның алдын алу және таралуына жол бермеу бойынша ведомствоаралық комиссияның 2020 жылғы 29 мамырдағы отырысының (селекторлық режимде) хаттамасына сәйкес, Шымкент қаласының тұрғындары арасында COVID-19 таралуына жол бермеу мақсатында ҚАУЛЫ ЕТЕМІН:

  1. 1.Шымкент қаласының аумағында 2020 жылы  01 маусымынан бастап күшейтілген санитариялық-дезинфекциялық режимін сақтаумен келесі нысандардың жұмысы қайта басталсын:
  2. 3 тармақтың 4 тармақшасының күші жойылсын;
  3. 3 тармақтың 18 тармақшасының күші жойылсын;
  4. 3 тармақтың 22 тармақшасының күші жойылсын;
  5. 2 тармақтың 2 тармақшасы мынандай редакцияда жазылсын: «шектеусіз аулаларға, саябақтарға, алаңдарға, скверлерге, жағалауларға бетперделік режимді және әлеуметтік қашықтықты сақтай отырып баруға рұқсат етіледі;

1) жаттығу залы, фитнес клубтар, сауналар, моншалар, SPA салондар №37 ҚР БМСДҚ-ның №8, № 42 қосымшаларынасәйкес (№38 ҚР БМСДҚ-на енгізілген өзгерістерді ескере отырып);

2) көрермендердің қатысуынсыз спорттық және мәдени нысандар №37 ҚР БМСДҚ-ның №8 қосымшасынасәйкес (№38 ҚР БМСДҚ-на енгізілген өзгерістерді ескере отырып) және №37 ҚР БМСДҚ-ның №9 қосымшасына сәйкес;

3) ұжымдық, мерекелік және салтанатты іс-шараларды өткізбестен (құдалық, туылған күн, мерей тойлар және басқалар) 50 орынға дейін қоғамдық тамақтану орындары және жазғы алаңдар №37 ҚР БМСДҚ-ның №17 қосымшасынасәйкес;

4) топта 15 адамға дейін қосымша білім беру, оның ішінде мектептен тыс ұйымдары (дамыту орталығы, үйірмелер, курстар) №37 ҚР БМСДҚ-ның №40 қосымшасынасәйкес (№38 ҚР БМСДҚ-на енгізілген өзгерістерді ескере отырып);

5) халыққа қызмет көрсету және жұмыспен қамту орталықтары осы қаулының №1 қосымшасына сәйкес;

6) автокөлік сататын және мал базарлары осы қаулының №2, №3 қосымшаларына сәйкес;

7) мектепке дейінгі ұйымдарда 20 баладан аспайтын (жасына қарай) кезекші топтар №37 ҚР БМСДҚ-ның №14 қосымшасынасәйкес (№38 ҚР БМСДҚ-на енгізілген өзгерістерді ескере отырып);

8)  теміржол вокзалы №37 ҚР БМСДҚ-ның №12 қосымшасынасәйкес (№38 ҚР БМСДҚ-на енгізілген өзгерістерістерді ескере отырып).

2.  Шымкент қаласының аумағында 2020 жылы 02 маусымнан бастап күшейтілген санитариялық-дезинфекциялық режимін сақтаумен автовокзалдар, автостанциялар жұмысын қайта бастасын №37 ҚР БМСДҚ-ның №8 қосымшасынасәйкес (№38 ҚР БМСДҚ-на енгізілген өзгерістерді ескере отырып).

3.  Шымкент қаласының аумағындағы барлық топтағы нысандар үшін жұмыс уақыты бөлек көрсетілген жағдайды қоспағанда сағат 06:00-ден сағат 21:00-ге дейін белгіленсін.

4.  Шымкент қаласының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің 10.05.2020 жылғы №17 қаулысына келесі өзгерістер енгізілсін:

5. Шымкент қаласының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің 24.05.2020 жылғы №18 қаулысына келесі өзгерістермен толықтырулар енгізілсін:

2) 3 тармақтың 2 тармақшасы мынандай редакцияда жазылсын:

«кинотеатрлардың, түнгі клубтар, сауда-ойын-сауық кешендері, орталықтары, үйлері жанындағы балалардың ойын алаңдарының, мұз алаңдарының, батут және фудкорттардың, жұмсақ балмұздақ сататын нысандардың, жұмсақ балмұздақ жеткізіп беретін нысандарды қоспағанда, жәрменкелер;

3) 3 тармақтың 4 тармақшасының күші жойылсын;

4) 4 тармақ келесі тармақшамен толықтырылсын: «4) сауықтыру лагерлері оның ішінде мектеп жанындағы лагерлер жұмыс істеуіне тыйым салынсын».

6. Шымкент қаласының аудан әкімдеріне, Шымкент қаласының полиция департаментінің бастығына және аумақтық тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау басқармаларының басшыларына:

  1. жұмысын қайта бастаған нысандарға санитариялық-дезинфекциялық және санитариялық-карантиндік талаптардың сақталуына мониторинг жүргізуді қамтамасыз етсін;
  2. карантин кезінде қабылданған талаптарды орындамаған және кемшіліктер анықталған кезде Қазақстан Республикасының заңнамаларына сәйкес жауапкершілікке тарту бойынша шара көрілсін.

7. Шымкент қаласы әкіміне, Шымкент қаласының полиция департаментінің бастығына 2020 жылдың 1 маусымынан бастап регионаралық блок - посттар алынсын.  

8.  Меншік түріне қарамастан барлық жеке және заңды тұлғалармен Қаулының орындалуы міндетті.

           9. Осы Қаулының орындалуын бақылауды өз құзырымда қалдырамын.

10. Осы Қаулы 2020 жылғы 01 маусымынан бастап күшіне енеді.

                                             

                                             Шымкент қаласының

                                             Бас мемлекеттік

                                             санитариялық дәрігері                          А.ТУЛЕБАЕВ

 

Шымкент қаласының

Бас мемлекеттік

санитариялық дәрігерінің

2020 жылғы 30 мамырдағы

№ 19 қаулысына

 №1 қосымша

 

Халыққа қызмет көрсету, жұмыспен қамту орталықтарындағы эпидемияға қарсы режим алгоритмі

Нысандарға кіру:

- кіреберісте жұмыскерлердің және келушілердің дене температурасын бақылау (ресепшн, күзет пункті), COVID-19 жоққа шығармайтын симптомдардың (құрғақ жөтел, жоғары температура, тыныс алудың қиындауы, ентігу және т. б.) болуын сұрау;

- температурасы жоғары және инфекциялық ауру белгілері бар адамдардың жұмыс орнында болуына жол бермеу;

- кіреберісте, холлда, дәліздерде әрбір 50-100 м сайын, лифттерге кіреберісте, санитариялық тораптарда тері антисептигі бар санитайзерлер орнату;

- адамдар жиналуы мүмкін «күту аймағын» болдырмау, олардың арасында кемінде 1,5 метр қашықтықты сақтауды барынша қамтамасыз ету;

Жұмыс процесін ұйымдастыру:

- іргелес аумақты таза ұстау және сақтау, қоқысты уақтылы шығаруды қамтамасыз ету, аптасына 1 рет «санитариялық» күн өткізу;

- үй-жайларды жинауға және қызметкерлердің қолын өңдеуге арналған дезинфекциялық құралдардың, тыныс алу ағзалары ЖҚҚ-ның азаймайтын (кемінде бес күндік) қорын қамтамасыз ету;

- санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды сақтауға жауапты адамды анықтау (жұмыс күні ішінде температураны өлшеу, персоналға нұсқама беру, жеке қорғаныш құралдарын уақтылы ауыстыру, дезинфекциялау, жуу және антисептикалық құралдардың қажетті қорын қадағалау, нұсқама жүргізу журналын жүргізу, бетперделерді, респираторларды, сулықтарды кәдеге жарату, жабдықтар мен инвентарды өңдеу, үй-жайларды тазалау);

- жұмыскерлер арасында жеке/өндірістік гигиена ережелерін сақтау және олардың мүлтіксіз сақталуын бақылау қажеттілігі туралы нұсқама жүргізу;

- қолғаптарды, бетперделерді/респираторларды жұмыс күні ішінде уақтылы ауыстыру шартымен пайдалану;

- әрбір 2 сағат сайын келушілерге қызмет көрсеткен жұмыс орындары мен тұрмыстық үй-жайларды желдету;

- есіктің тұтқаларын, ажыратқыштарды, таяныштарды, сүйеніштерді, жанасатын беттерді (жабдықтарды, инвентарды, үстелдерді, орындықтарды), ортақ пайдаланылатын орындарды (киім ілетін орындарды, тамақ ішу, демалу бөлмелерін, санитариялық тораптарды) міндетті түрде дезинфекциялай отырып, кейіннен 15 минут желдете отырып, ауысымына кемінде 2 рет дезинфекциялау арқылы өндірістік және тұрмыстық үй-жайларды ылғалды жинау;

- профилактикалық тексеру (сүзгілерді ауыстыруды, ауа өткізгіштерді дезинфекциялауды қоса алғанда) жүргізе отырып, желдету жүйелері мен ауаны баптау жүйелерінің үздіксіз жұмысы;

- техникалық персонал (жинаушылар) дезинфекциялауды жеке қорғаныш құралдарын (қолғаптар, бетперде) пайдалана отырып, арнайы киіммен жүргізуі қажет;

- дезинфекциялау құралдарымен жұмыс істеуге денсаулық жағдайы бойынша қарсы көрсетілімдері жоқ кәмелетке толған адамдар жіберіледі.

- жинау инвентары (шелектер, щеткалар, шүберектер) пайдаланылғаннан кейін жақсы жуылады және арнайы бөлінген орындарда сақталады.

Аумақты және үй-жайларды күтіп ұстау:

- объектілердің аумағы мен барлық үй-жайлар таза ұсталуы, күн сайын қоқыс пен ластан тазартылуы тиіс;

- барлық үй-жайларды жинау жуу және дезинфекциялау құралдарын қолдана отырып, күн сайын ылғалды тәсілмен жүргізіледі және желдетіледі;

- СОVID-19 бойынша эпидемиологиялық жағдай күрделенген кезеңде асханалар, буфет және дәретханалар күн сайын дезинфекциялау құралдарын пайдалана отырып жиналады;

- жиһазды, терезенің алдын, шкафтарды, есіктің тұтқаларын, компьютерлердің клавиатураларын (жиі жанасатын орындар) кемінде 2 рет дезинфекциялау құралымен сүрту қажет;

- дезинфекциялау жүргізу үшін белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасы мен Еуразиялық экономикалық одақтың аумағында тіркелген және қолдануға рұқсат етілген және Еуразиялық экономикалық одақ елдерінің мемлекеттік тіркеу туралы куәліктерінің бірыңғай тізіліміне енгізілген құралдар қолданылады;

- дезинфекциялау үшін вирусқа қарсы тиімділігі бар құралдар қолданылады;

- дезинфекциялау құралдары вирустық инфекциялар кезінде дезинфекциялау режимі көрсетілген оларға қоса берілген нұсқаулықтарды қатаң сақтаған кезде қолданылады;

- үй-жайларды және жабдықтардың жекелеген түрлерін (тамақтанатын үстелдер, ыдыс-аяқ, панельдер, есіктер, терезелер, еден) жуу және өңдеу үшін бөлек шүберек көзделеді;

- дезинфекциялау құралдарының жұмыс ерітінділерін дайындау арнайы бөлінген орында жүзеге асырылады. Дезинфекциялау құралдары өнім берушінің ыдысында (қаптамасында) заттың атауы, оның мақсаты, заттаңбадағы жарамдылық мерзімі көрсетіле отырып сақталады. Ыдыстың заттаңбасы дезинфекциялау құралын сақтаудың (пайдаланудың) барлық кезеңі ішінде сақталады;

-  дезинфекциялау құралдарын бөгде адамдарға беруге және оларды қараусыз қалдыруға жол берілмейді;

-  беткейлерді дезинфекциялау үшін кейіннен жабатын қақпағы бар қоқыс контейнеріне кәдеге жарата отырып, бір рет қолданылатын сулықтарды (үстелдер, есік тұтқалары, кушеткалар және т. б.) пайдалану керек;

- техникалық персонал (жинаушылар) дезинфекциялауды жеке қорғаныш құралдарын: халат, қолғап, медициналық маска пайдалана отырып жүргізуі қажет;

- дезинфекциялау құралдарымен жұмыс істеуге денсаулық жағдайы бойынша қарсы көрсетілімі жоқ кәмелетке толған адамдар жіберіледі;

- жинау инвентары (шелектер, щеткалар, шүберектер) пайдаланғаннан кейін жақсы жуылады және арнайы бөлінген орындарда сақталады.


Шымкент қаласының

Бас мемлекеттік

санитариялық дәрігерінің

2020 жылғы 30 мамырдағы

№ 19 қаулысына

 №2 қосымша

 

Автокөлік базарларының жұмыс алгоритмі

Нысандарға кіру:

- кіреберісте жұмыскерлер мен сатушылардың және келушілердің дене температурасын бақылау, COVID-19-ды жоққа шығармайтын симптомдардың болуын сұрау (құрғақ жөтел, жоғары температура, тыныс алудың қиындауы, ентігу және т. б.);

- кіреберісте, санитариялық тораптарға кіреберісте тері антисептигі бар санитайзерлер орнату;

- жүргізілген/алынған қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үшін (карталар, телефондағы қосымша) жағдайларды барынша қамтамасыз ету;

- персонал мен келушілерге арналған бетперделерді міндетті түрде кию.

Жұмыс процесін ұйымдастыру:

- санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды сақтауға жауапты адамды анықтау (температураны өлшеу, персоналға нұсқама беру, жеке қорғаныш құралдарын уақтылы ауыстыру, дезинфекциялау, жуу және антисептикалық құралдардың қажетті қорын қадағалау, нұсқама жүргізу журналын жүргізу, маскаларды, респираторларды, сулықтарды кәдеге жарату, жабдықтар мен инвентарды өңдеу, үй-жайларды тазалау);

- жұмыскерлер арасында жеке/ гигиена ережелерін сақтау және олардың мүлтіксіз сақталуын бақылау қажеттілігі туралы нұсқама жүргізу;

- санитариялық тораптарды жеке гигиена құралдарымен қамтамасыз ету (сұйық сабын, антисептика);

- сатып алушылар арасында бір метрден кем емес әлеуметтік қашықтықты сақтай отырып, 5 адамнан артық кезектің пайда болуына жол бермеу, бір уақытта қызмет көрсетілетін келушілер санын шектеу;

- іргелес аумақты таза ұстау, қоқысты уақтылы шығаруды қамтамасыз ету, аптасына 1 рет «санитариялық» күн өткізу;

- техникалық персонал (жинаушылар) дезинфекциялауды жеке қорғаныш құралдарын (қолғаптар, бетперде) пайдалана отырып, арнайы киіммен жүргізуі керек;

- жинау инвентары (шелектер, щеткалар, шүберектер) пайдаланылғаннан кейін жақсылап жуылады және арнайы бөлінген орындарда сақталады;

- қолғаптарды, бетперделерді/респираторларды жұмыс күні ішінде оларды уақтылы ауыстыру шартымен пайдалану;

- әрбір 2 сағат сайын жұмыс орындары мен келушілерге арналған үй-жайларды желдету;

- үй-жайларды жинауға, қызметкерлердің қолын өңдеуге арналған дезинфекциялау және жуу құралдарының, тыныс алу ағзалары ЖҚҚ-сының  азаймайтын (кемінде бес күндік) қорын қамтамасыз ету;

- дезинфекциялау құралдарымен жұмыс істеуге денсаулық жағдайы бойынша қарсы көрсетілімдері жоқ кәмелетке толған адамдар жіберіледі;

- дезинфекциялау құралдарын дайындаушының қаптамасында, балалардың қолы жетпейтін арнайы бөлінген құрғақ, салқын және қараңғыланған жерде тығыз жабылған күйінде сақтайды. Дезинфекциялық іс-шараларды және кездейсоқ улану кезіндегі алғашқы көмекті жүргізу кезіндегі сақтық шаралары әрбір нақты дезинфекциялау құралы үшін оларды қолдану жөніндегі нұсқаулықтарда жазылған.

Шымкент қаласының

Бас мемлекеттік

санитариялық дәрігерінің

2020 жылғы 30 мамырдағы

№ 19 қаулысына

 №3 қосымша

 

Мал базарларының жұмыс алгоритмі

Нысанға кіру:

- кіреберісте жұмыскерлер мен сатушылардың және келушілердің дене температурасын бақылау, COVID-19-ды жоққа шығармайтын симптомдардың болуын сұрау (құрғақ жөтел, жоғары температура, тыныс алудың қиындауы, ентігу және т. б.);

- кіреберісте, санитариялық тораптарға кіреберісте тері антисептигі бар санитайзерлер орнату;

- персонал мен келушілерге арналған бетперделерді міндетті түрде кию.

Жұмыс процесін ұйымдастыру:

- санитариялық-эпидемиологиялық талаптарды сақтауға жауапты адамды анықтау (температураны өлшеу, персоналға нұсқама беру, жеке қорғаныш құралдарын уақтылы ауыстыру, дезинфекциялау, жуу және антисептикалық құралдардың қажетті қорын қадағалау, нұсқама жүргізу журналын жүргізу, бетперделерді, респираторларды, сулықтарды кәдеге жарату, жабдықтар мен инвентарды өңдеу, үй-жайларды тазалау);

- жұмыскерлер арасында жеке/ гигиена ережелерін сақтау және олардың мүлтіксіз сақталуын бақылау қажеттілігі туралы нұсқама жүргізу;

- санитариялық тораптарды жеке гигиена құралдарымен қамтамасыз ету (сұйық сабын, антисептика);

- іргелес аумақты таза ұстау, қоқысты уақтылы шығаруды қамтамасыз ету;

- техникалық персонал (жинаушылар) дезинфекциялауды жеке қорғаныш құралдарын (қолғаптар, бетперде) пайдалана отырып, арнайы киіммен жүргізуі керек;

- үй-жайларды жинауға, қызметкерлердің қолын өңдеуге арналған дезинфекциялау және жуу құралдарының, тыныс алу ағзалары ЖҚҚ-сының  азаймайтын  қорын қамтамасыз ету;

-  дезинфекциялау құралдарын дайындаушының қаптамасында, балалардың қолы жетпейтін арнайы бөлінген құрғақ, салқын және қараңғыланған жерде тығыз жабылған күйінде сақтайды. Дезинфекциялық іс-шараларды және кездейсоқ улану кезіндегі алғашқы көмекті жүргізу кезіндегі сақтық шаралары әрбір нақты дезинфекциялау құралы үшін оларды қолдану жөніндегі нұсқаулықтарда жазылған.

100476496 2540078552971762 1580801767430422528 o

ҚР Президенті Қ.Ж.Тоқаев 31 мамыр – саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай тарихи әділеттілікті қалпына келтіру үшін үндеу жариялады. Үндеуде XX ғасырдың 20-50-жылдарындағы саяси қуғын-сүргінге ұшыраған құрбандарды ақтау үшін арнайы мемлекеттік комиссия құрып, халқымыздың тарихындағы қасіретті кезеңді зерделеп, тарихи шындықты ұрпаққа жеткізуді тапсырды.

Президент Қ.Тоқаевтың бұл тапсырмасы Қазақстанның жарқын болашағын қалыптастыратын тағы да бір игі қадамдардың бірі деп санаймын.

Тарихтан белгілі болғандай 1937-1938 жылдары тұтқындалып, сан мыңдаған қазақ жазықсыз екенін дәлелдей алмай «Халық жауы» деген жазамен атылып кетті. Көп жағдайда олардың тұтастай әулеті қуғын-сүргінге ұшырап құрбан болды.

Қазақстанда бұл кезеңде 103 мыңнан астам адам репрессияға ұшырап, шамамен 25 мыңнан астам адам атылған.

Ал «АЛЖИР» деп аталған әйелдер түрмесінде 20 000-нан астам әйел жазықсыздан-жазықсыз тұтқын атанып, қамалды. Олар үш жылдан сегіз жылға дейін бастандығынан айырылды. Ақмоланың әйелдер лагері - Карлагқа қамалды.

Қуғын-сүргінге ұшыраған зиялыларды ақтау процесі 1956 жылы маусымда өткен КОКП-ның ХХ съездінен кейін ғана мүмкін болды. Бірақ көп адамдар, соның ішінде әйелдер өздерінің ақталғаны жөніндегі үкімді 1980 жылдардың екінші жартысында ғана өз қолдарына алды.

Сталиндік қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау тек Қазақстанның өз тәуелсіздігі мен егемендігін алғаннан соң мүмкін болды.

​1993 жылдың 14 сәуірінде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә.Назарбаев «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» Заңға қол қойды.

1997 жылды Н.Ә.Назарбаевтың «Жаппай ұлттық келісім және саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу жылы» деп жариялау туралы Жарлығы шықты. Сол 1997 жылдың 31 мамырынан бастап саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні белгіленді.

Қазіргі Шымкент қалалық саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған музей 2001 жылдың 2 қарашасында Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 10 жыл толуына орай ашылды. Республикамызда алғаш жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналып ашылған бұл музей мемлекетіміз бен қоғамымызда әділеттілікті қалпына келтірудегі және өткен ғасырдың саяси қуғын-сүргін құрбандарын мәңгі есте қалдырудағы қамқорлығының айқын дәлелі.

Бұл жылдардағы жазықсыз жаза арқалап "Халық жауы" атанғандардың ақталмағаны әлі де көп деп есептеймін.

Аталарының атылғандарын анық білгендерімен, нақты мәліметтерін ала алмай жүрген ұрпақ әлі де көп. Музей арқылы ізденіп жүрген ұрпақтардың қазіргі күнге дейін санының азаймауы осыған бірден-бір дәлел. 2018 - 2020 жылдар аралығында жаңадан 56 адамның құжаттарын тауып, оларға арнайы іс-құжат папкасын арнадық. Ал, артында ұрпағы қалмаған, іздеуі-сұрауы жоқ атылып кеткендер саны қаншама?

Сол кезде аман қалудың амалымен тегін ауыстырып, белгісіз адамдарға айналған жандардың ұрпақтары сабылып, әлі де аталарының аттарын анықтай алмай жүр. Архивтердегі олардың жеке іс-құжат папкалары толықтай зерттеушілер қолына әлі күнге дейін берілмей келді. Президент үндеуінен кейін арнайы құрылатын мемлекеттік комиссия осы айтылған мәселелер түйінінің шешілуіне зор ықпал жасайтыны анық.

Өз басым Президентіміздің бүгінгі үндеуіне риза болып отырмын. Себебі тарихымыз кемелденіп, құпия болған, тіпті ұмытылып кеткен қаншама деректер ақиқатқа айналады деп сенемін.

​Арнайы мемлекеттік комиссияның болашақта тарихи әділеттілікті қалпына келтіріп, жазықсыз жапа шеккендерді анықтап, қасіретті тарихты қасиетті тарихқа айналдырады деп сенім білдіремін!

 

 

Гүлмира СЕРІКБАЕВА,

Шымкент қалалық саяси қуғын-сүргін

 

құрбандары

музейі директорының орынбасары,

 

ҚР Мәдениет қайраткері

101072058 2540070802972537 4863247591598456832 n

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне орай үндеу жариялады. Қазақ халқының 1932-1937 жылдар аралығындағы басынан кешкен қуғын-сүргіні - тарихымыздың жанындағы жазылмаған жара. Тарих бетіндегі ақтаңдақ оқиғаларды ата-әжелеріміз кезінде егіле отырып, айтып беретін.

Жыл сайын 31 мамыр - саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күнінде "Қасірет" мемориалында репрессия құрбандарына тағзым етіп келеміз.

"100 мыңға жуық азаматымыз қуғын-сүргінге ұшырап, соның 20 мыңнан астамы атылды. Жазықсыз жазаланғандардың қатарында Ә. Бөкейхан, А. Байтұрсынұлы, М. Тынышбаев, М. Дулатұлы, Т. Рысқұлов, М. Жұмабаев, С. Сейфуллин, І. Жансүгіров, Б. Майлин, С. Асфендияров сияқты көрнекті мемлекет және қоғам қайраткерлері, басқа да ұлт зиялылары бар. Отанын сатқандар әйелдерінің Ақмола лагері («АЛЖИР») сол жылдардағы қатыгездік пен жауыздықтың қара таңбасындай болды. Мұнда саяси тұтқындардың жақын туыстары, әйелдері мен балалары қамалды. Бүгін біз ұжымдастыру жылдарында аштыққа ұшырағандарды, сондай-ақ туған жерінен кетуге мәжбүр болғандарды да еске аламыз. Бұл зобалаңның қасіретін үш миллионға жуық адам тартты" деп атап өтті Мемлекет басшысы.

Уақыт өтсе де, жан жарасы жазылған жоқ. Келешекте ұлтымыз бұл сұмдықты көрмесе деп тілейміз. Бүгінгі ұрпақтың міндеті – саяси қуғын-сүргін құрбандарын естен шығармай, оларды жадымызда сақтау. Осы ретте, Президент үндеуінде саяси жүйенің құрбанына айналған азаматтарды түгел ақтап алу үшін арнайы мемлекеттік комиссия құрылатынын айтты.

Біздің парызымыз - тарихты ұмытпау, жазықсыз жапа шеккен бабаларымызды естен шығармау.

 

Нұралы ӘБІШ, "Бөрте Милка" компаниясының директоры

98731904 2540040929642191 4900209075125485568 n

Тәуелсіздік алғанға дейін халқымыздың тартқан тауқыметі аз емес. Соның ең қасіретті тұстарының бірі – арыстарымыз жаппай қуғын-сүргінге ұшыраған кез болатын. Бұл – мыңдаған жазықсыз жандардың көз жасы, тарихымыздың шерлі беттерінің бірі.

Қазақ халқының интеллигенциясы зобалаң жылдардың құрбаны болды. Зиялы қауым өкілдерімен қатар қарапайым жандар қасіретті жылдардың құрбанына айналды. Қатаң саясаттың салдарынан қуғын-сүргінге ұшырағандардың өздері ғана емес, олардың жақындары да зардап шекті. Бұл зұлмат жылдардағы жасалған қиыншылықтар мен қасірет елдің жадынан ешқашан кетпейді.

«Өткенге топырақ шашсаң, келешек саған тас атады» деген сөз бар. Өзім бала күнімнен әкем мен атамнан осы жылдары көрген қиыншылықтарын тыңдап, өстім. Кейін келе ол туралы архивтерді зерттеп, көз жеткізгенім көп. Туып-өскен Созақтың өзінде қаншама азаматқа жазықсыз жала жабылды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тарихи әділдікті қалпына келтіру жұмыстарын аяқтап, саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау үшін арнайы мемлекеттік комиссия құруды тапсырды. Осы тұста айта кететіні, көптеген ақын-жазушыларымыз ақталғанымен, 1928-1930 жылдары аралығында мал-мүлкі тәркіленіп, өздері басы ауған жаққа қоныс аударған қаншама азаматтарымыздың сұрауы болмай тұр.

Ендеше, алда тарихымыздың ақтаңдақ беттері ашылып, оған бағасы берілетін күн алыс емес. Ал қазақ халқының қасіретін жоқтап, тарихын түгендеуде тарихшы-зерттеушілерді маңызды жұмыстар күтіп тұр.

 

 

Нариман НҰРПЕЙІСОВ, филология ғылымдарының кандидаты, ОҚМПУ Кешкі оқыту және дайындық факультетінің деканы

101228614 2539996146313336 6638957380103045120 n

Қазақ халқының арғы-бергі тарихында санқилы замандар өткені рас. Алайда, тап ХХ ғасырдың бірінші жартысындағыдай аласапыран мен зұлмат борын-соңды кездескен емес. Қос дүниежүзілік соғыстан бөлек қазақ халқы басынан ұлт-азаттық көтерілісті, азамат соғысын, ұжымдастыруды, қала берді ұлт зиялы қауымын жалмаған саяси қуғын-сүргінді бастан өткізді.

Еліміз Тәуелсіздікке қол жеткізген соң тарихтың ақтаңдақ беттері ашыла бастады. 1993 жылы репрессия құрбандарын ақтау жөнінде арнайы заң қабылданса, 1997 жылы Елбасымыз Н.Назарбаевтың Жарлығымен 31 мамыр – ашаршылық және саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні болып белгіленді.

Дегенмен, ашығын айтқанда сол оқиғаларға мемлекет тарапынан толыққанды саяси баға берілмеуіне және зұлмат жылдар тарихының толық зерттелмеуіне қоғамның көңілі толмайтын. Міне, бүгін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев осы мәселеге байланысты арнайы Үндеу жариялады. Бұл ұлт тарихын ұлықтау, өткеннің қасіретті беттерінен сабақ алу тұрғысынан өте маңызды қадам.

Президент арнайы мемлекеттік комиссия құру жөнінде тапсырма берді. Тарихшы маман ретінде мұны толық қолдаймын. Иә, ХХ ғасырдың отызыншы жылдарының тарихы тым ауыр әрі қайғы-қасіретке толы. Оны еске алудың өзі тым ауыр. Оқыған сайын, тереңіне бойлап таныған сайын адамның төбесін шымырлатып, жүрегін сыздататын оқиғалар мен деректерге кездесе бересіз.

Мәселен, біздің Шымкент өңірінің өзінен 20 мыңдай азаматтың қуғын-сүргінге ұшырағаны жөніндегі тарихи деректер бар. Қаншамасы атылды. Бұл үкімдердің көпшілігі Шымкент қаласындағы халық Албастысай деп атап кеткен орында, қазіргі «Қасірет» мемориалының маңында орындалған көрінеді. Осы деректер одан әрі жан-жақты зерттей түсуді қажет етеді.

Еске алуға қаншама ауыр, қаншама қасіретті болса да бұл біздің халқымыздың төл тарихы. Тарихтың шерлі беттерінен сабақ алмай, жарқын болашаққа қарай қадам басуымыз қиын.

Мемлекеттік комиссияның үйлестіруімен тарихымыз жан-жақты зерттеліп, зерделенсе, бұл қызыл террордың қазақ халқына әкелген қайғы-қасіретіне толық тарихи және саяси баға беруге жол ашады. Өз тарихымызды осылайша толық тану арқылы ұлттық бірлігімізді бекемдеп, Тұрақтылық пен тыныштықтың, ең бастысы Тәуелсіздіктің қадірін тереңірек ұғынатын боламыз. Сол арқылы зұлмат замандардың қайта оралуының жолын кесеміз.

Ендігі жерде, Президенттің осы игі бастамасына отандық тарихшылар, зерттеушілер мен қоғам белсенділері жан-жақты қолдау көрсетіп, маңызды жұмысқа атсалысуы тиіс.

 

Бахадыр АЙТАЙ, тарих ғылымдарының кандидаты,

ОҚМПУ-дің аға оқытушысы

78545541 2539986962980921 2108943428984242176 n

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне орай жариялаған үндеуінде тарихи әділдікті қалпына келтіру жұмыстарын аяқтауды, саяси қуғын-сүркін құрбандарын ақтау үшін арнайы мемлекеттік комиссия құрылатынын айтты.

«Тарихи әділдікті қалпына келтіру жұмыстарын аяқтап, саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау үшін арнайы мемлекеттік комиссия құруды тапсырдым. Біз жазықсыз жазаланғандардың әрқайсысын есте сақтау арқылы ғана кемел келешекке жол ашамыз. Болашақтың берік негізі Тәуелсіздіктен бастау алады. Өткен ғасырдағы ең қилы кезеңнің бірінде жазықсыз жапа шеккендердің рухына тағзым ету – баршамыздың перзенттік борышымыз», - деді Мемлекет басшысы.

Мемлекет басшысының бұл тапсырмасы құптарлық шешім. Бұл орайда, тарихшы-ғалым ретінде менің де айтар ұсыныстарым бар. Репрессияға ұшыраған ұлт ардақтыларын бүгінгі ұрпақ естен шығармауы қажет. Сол себепті, әр өңір арыстай азаматтарымыз жайында ұрпақ жадында қалатын жинақ кітаптар шығарса дейміз. Одан кейін әр өңірде елдімекендерге, көшелерге немесе сол жердегі мектептерге де еңбегі сіңген азаматтардың атын берсе, атын беріп қана қоймай жастарға ерлігін, өрлігін насихатттау жағында да қалыс қалдырмаса деген ойымды жеткізгім келеді.

Зұлмат жылдарға қатысты әлі де ашылмаған сырлар көп. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мұрағатында жатқан материалдарды қолжетімді ету керек. Оған тарихшылардың қолы жете бермейді. Міне, мемлекеттік деңгейде осыған рұқсат беретін кез келді. Мемлекеттік комиссия осыған назар аударса деймін.

 

Сағынғали ӘБУБӘКІРОВ, тарих ғылымдарының кандидаты, профессор

101177338 2539973806315570 2618147755096276992 n

Қарт тарихтың қойнауына көз салсақ, қазақ халқының мерейі үстем болған дәуірлермен қатар, қайғы-қасірет тартқан кезеңдері де аз емес екенін байқаймыз. Тарихтың ақтаңдақ беттерін парақтаған сайын 31 мамыр – саяси қуғын-сүргiн және ашаршылық құрбандарын еске алу күнiнің маңызын тереңірек ұғына түсеміз.

Жалпы, сол жылдары Қазақстанда 125 мың адам қуғындалып, оның 25 мыңнан астамы өлiм жазасына кесiлдi. Бұл тек зиялы қауымға қарсы жасалған қуғын-сүргiн емес, тұтас қазақ руханиятына қарсы қолданылған репрессия болатын. Тоталитарлық жүйенің ұлт руханиятын жою арқылы қазақтың өзiн де тарих сахнасынан бiржола ысырып тастауды көздеген геноциді болатын.

Осынша қанды қасапты пен зұлматты бастан өткізгеніне қарамай қазақ халқы өзінің ұлттық болмысынан біржола айырылып қалған жоқ. Болашаққа деген сенімін жоғалтпады, үмітін үзбеді. Әйтпесе, халқымыз қазақ жеріне күштеп депортацияланған миллиондаған адамға бір үзім нанын бөліп беріп, пана болар ма еді?! Олардың қатарында корейлер, финдер, немістер, поляктар, күрдтер мен қарашайлар, месхеттік түріктер, кавказдықтар және басқа да көптеген ұлыстар бар еді.

Үздіксіз жалғасқан саяси науқандар мен қуғын-сүргіннен есін жия алмай жатқанына қарамастан, қазақ халқы, тағдырдың тәлкегіне түскен барша ұлыстарды бауырына басты. Кеңестік биліктің пәрменімен қазақ жеріне қоныс аударған сол этностар өкілдері бүгінде біздің бауырларымызға, отандастарымызға айналды.

Тәуелсіздік жылдарында Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Тарих өткеннің сабағы. Біз өткенімізге қарап, ертеңімізді түзеуіміз керек» деген сындарлы сөзі тарихи сананы жаңғыртуға, ұлттық рухтың өрлеуіне жол ашты. Егемендік жылдарында ел тарихының көмескі беттері қайта ашылып, мемлекетіміздің соңғы жүзжылдықта жүріп өткен сүрлеуіне жаңаша баға берілуде.

1997 жылы Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Жарлығымен 31-мамыр саяси репрессия құрбандарын еске алу күні болып белгіленді. Біздің халық қуғын-сүргін кесірінен жазықсыз жапа шеккен қайраткерлердің есімдерін еске алу, олардың рухтарына құрмет көрсетуді әр уақытта да есінен шығарған емес.

Бұл – тарихтан тағылым алып, биік мақсат – «Мәңгілік Елге» бет алған ұлы халықтың ұлағатты ісі.
Тарихи жадымызда жатталған сол замандағы қиын кезеңдердің табы біздің бірлігімізді одан әрі бекемдеп, халықтың жадында мәңгілікке сақталатын болады.

 

 

Бахадыр НАРЫМБЕТОВ,
«Нұр Отан» партиясы
Шымкент қалалық
филиалы төрағасының
бірінші орынбасары

84152783 2539948806318070 6300830844160311296 o

Ұлтының мәңгілігін ойлаған ұлы азаматтардың жүріп өткен жолын, ерлікке татырлық еңбектерін бағалау – бүгінгі ұрпақ үшін, ұлтымыз үшін ең қымбат құндылық деп білемін. Ұлттық тарихымызды санаға сіңірмей, дұрыс көзқарас қалыптаспайтыны белгілі.

Қазіргі таңда, Шымкент қалалық саяси қуғын-сүргін құрбандары музей қорында 16 мыңдай құжат сақталған. Музей қызметкерлері мен ҚР Ішкі істер министірлігі Шымкент қаласының полиция Департаменті қызметкерлерінің атсалысуы арқасында «азалы» тізім толықтырылды. Сандық көрсетшіктерге сүйенер болсақ, Қазақстан бойынша 103 мың адам қуғын-сүргінге ұшырап, 25 мыңы атылса, біздің Оңтүстік өңірімізде 7 мыңдай адам қуғындалып, соның 4001-іне ату жазасы қолданылды.

Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» атты бағдарламалық баяндамасын басшылыққа алып, көптеген іс-шаралар өткізумен қатар, музей қызметкерлері әлі де көп зерттеле қоймаған ХХ-ғасырдың 1-ші жартысында болған нәубет туралы деректерді жинақтауда. Сонымен қатар, солақай саясаттың зардабын шеккен ұлтымыздың асыл азаматтары Н.Оңдасынов, Ж.Тәшенов, А.Асқаров туралы бұрыш ашып, көпшілікке таныстыруды жоспарлап отырмыз.

Әрине, жазықсыз кеткен «Алаш» қайраткерлерінің әрқайсысына бір-бір музей арнаса да көптік етпейді. Тәуелсіздік алған қазақ елі «Алаш» ардақтыларын ұлықтауда көптеген жұмыстар атқарылып жатқанын есте сақтауымыз керек. Бұл жұмысты тарихшыларымыз бен ғалымдарымыз, музей қызметкерлері одан әрі жалғастырып, өткеніміздің ақтаңдақтарын әлі де ашып, зерттелуіне үлкен үлес қосатынына сенім мол.

 

 

Батырғазы СЕРҒАЗИЕВ, Шымкент қалалық саяси
қуғын-сүргін құрбандары музейінің директоры

Страница 1 из 383