101217675 2539917999654484 632114324344668160 o

Рас, өткенді білмей, алға қадам басу жоқ. Бүгінгі ұрпақ тарихымызда ақтаңдақ із қалдырған озбырлы оқиғаларды ұмытпай, олардан сабақ алуы тиіс. Саяси қуғын-сүргін құрбандары ақталғанымен, жүректі азалы еткен жара жазылған жоқ. Менің әкем де жалған жаланың құрбанына айналып, мерт болды.

Дәуренбек Құрманбеков – 1898 жылы қазіргі Отырар ауданы туған. 1930-1937 жылдары Түркістан астық қабылдау, шөп дайындау мекемелерінде әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. Небәрі қырық жасында солақай саясаттың кесірінен ғұмыры үзілді.

Бір жұбанарымыз, олардың бертін келе ақталғандығы. Оңтүстік Қазақстан облысы соты президиумының 1956 жылғы 18 тамыздағы Қаулысымен танысқан адам ақиқатқа көз жеткізгендей болады. Иә, әкеммен бірге шәуілдірлік Молдабеков Мәулен, Бисенов Махан, Аралов Молтай, Сеитбеков Әмірдің істері сот өндірісінен қысқарып, ақталып шығады.

Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін жауапты мекемелердің рұқсатымен әкемнің құжаттарымен танысып, көптеген деректер таптық.

Біз әкеміздің және оның жолдастарының ерлігін, еткен еңбегін ұрпаққа өнеге етеміз. Ендігі бар тілегіміз – еліміздің амандығы. Ұрпағымыз мұндай зұлмат пен қиянат көрмесін ешқашан.

 

 

Мамыт ДӘУРЕНБЕКҰЛЫ,
Ұлы Отан Соғысы және еңбек ардагері

WhatsApp Image 2020-05-30 at 13.34.15

Құрметті отандастар!

 

ХХ ғасырдың 20-50 жылдарындағы саяси қуғын-сүргін зобалаңы – халқымыздың тарихындағы қасіретті кезең.

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін осы нәубеттің құрбандарын мәңгі есте қалдыру үшін мемлекеттік деңгейдегі тиісті шараларды жүзеге асыра бастады.

 1993 жылы «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» заң қабылданды.

 1997 жылы Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен 31 мамыр Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні ретінде белгіленді.

 Кеңес заманында өмір сүрген халықтарға «үлкен террордың» орасан зор қасірет әкелгені есімізде. Зұлмат жылдарда Қазақстанға КСРО-ның түкпір-түкпірінен бес миллионнан астам адам жер аударылды.

 100 мыңға жуық азаматымыз қуғын-сүргінге ұшырап, соның 20 мыңнан астамы атылды. 

 Жазықсыз жазаланғандардың қатарында Ә. Бөкейхан, А. Байтұрсынұлы, М. Тынышбаев, М. Дулатұлы, Т. Рысқұлов, М. Жұмабаев, С. Сейфуллин, І. Жансүгіров, Б. Майлин, С. Асфендияров сияқты көрнекті мемлекет және қоғам қайраткерлері, басқа да ұлт зиялылары бар. 

 Отанын сатқандар әйелдерінің Ақмола лагері («АЛЖИР») сол жылдардағы қатыгездік пен жауыздықтың қара таңбасындай болды. Мұнда саяси тұтқындардың жақын туыстары, әйелдері мен балалары қамалды. 

 Бүгін біз ұжымдастыру жылдарында аштыққа ұшырағандарды, сондай-ақ туған жерінен кетуге мәжбүр болғандарды да еске аламыз. Бұл зобалаңның қасіретін үш миллионға жуық адам тартты.    

 Сол жылдардағы орасан зор адам шығыны мен тағдыр тауқыметі әрбір азаматтың жүрегіне жара салды.

 Тоталитаризмнен зардап шеккен көптеген ұлт өкілдері үшін қазақ жері құтты мекенге айналды. Ата-бабаларымыздан дарыған қайсарлық пен төзімділіктің арқасында қатаң сыннан абыроймен өтіп, біртұтас ұлт ретінде бірігуге мүмкіндік алдық. 

 Бүгінде республика өңірлерінде «Қазақ халқына – мың алғыс» монументтері орнатылған. Бұл – қазақ жұртының ақ пейілі мен даналығына деген шексіз ризашылықтың белгісі.

 Тарихи әділдікті қалпына келтіру жұмыстарын аяқтап, саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау үшін арнайы мемлекеттік комиссия құруды тапсырдым.

 Біз жазықсыз жазаланғандардың әрқайсысын есте сақтау арқылы ғана кемел келешекке жол ашамыз. Болашақтың берік негізі Тәуелсіздіктен бастау алады. 

 

Өткен ғасырдағы ең қилы кезеңнің бірінде жазықсыз жапа шеккендердің рухына тағзым ету –  баршамыздың перзенттік борышымыз.

Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 43 бабы 10-тармағына сәйкес жер учаскесінің нақты (белгілі бір жердегі) шекарасы білгіленгенге дейінгі жер учаскесін пайдалануға жол берілмейді.

Төменде көрсетілген заңсыз орнатылған, сондай-ақ, нысаналы мақсатында сай келмейтін нысандардың иелері өздері алуларын сұраймыз. Аталған талаптар орындалмаған жағдайда өкілетті органдар нысандары мәжбүрлеп алу бойынша шара қолданып, ал нысан иелері белгіленген заңнамаға сәйкес жауапқа тартылатыны туралы хабардар етеміз.

Осыған орай, қосымшада ұсынылған дүнгіршектердің иелерін заң нормаларына сәйкестігін тексеріп, алып тастауды сұраймыз

 

Слайд1

Слайд2

Слайд3

Слайд4

Слайд5

Слайд6

Слайд7

Слайд8

Слайд9

Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің үшінші отырысына қатысты. Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің осы отырысына дейін атқарылған жұмыстардың нақты нәтижесі бар екенін, «Қазақстан Республикасында бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» жаңа Заңға қол қойғанын атап өтті. Аталған Заң бойынша жиын өткізудің алдын ала ескерту қағидаты енгізілді.

c1cb96b179854f8d9766f8e4af48c08f

– Жаңа заң азаматтардың бейбіт жиындар өткізуге конституциялық құқығын толық қамтамасыз етеді. Саяси реформалардың бірінші топтамасына кіретін басқа да заң жобалары әзірленуде. Сондай-ақ сайлау туралы және саяси партиялар туралы заңдарға өзгерістер енгізетін құжаттарға қол қойдым. Біз парламенттік оппозиция институтын енгіздік. Саяси партияларды тіркеуге қатысты талап жеңілдетілді. Сайлауға түсетін саяси партиялар әйелдер мен жастар үшін 30 пайыздық квота бөлетін болады. Жала жабуды қылмыс санатынан алып тастау және Қылмыстық кодекстің 174-бабын ізгілендіру жөніндегі нормаларға азаматтар барынша қолдау білдірді, – деді Президент.

Қасым-Жомарт Тоқаев отырыстың күн тәртібі туралы айта келіп, кез-келген мемлекет үшін адами капитал басты өлшемге айналғанын атап өтті.

– Жаңа ахуал білім және ғылым жүйесін түбегейлі реформалауды талап етіп отыр. Енді бұл саланың маңызы арта түсетіні анық. Тіпті экономиканың өзі соған тәуелді болмақ. Біз білім мен ғылым саласының болашақтағы рөлін айқын түсінуіміз керек. Бүкіл мемлекеттік саясатты соған сәйкес жүзеге асырамыз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы Қазақстанның білім саласына бөлетін қаржысы жеткіліксіз екенін, соның салдарынан білім беру сапасы мен мектеп инфрақұрылымы дамыған елдермен салыстырғанда әлдеқайда кенжелеп қалғанын жеткізді.

– Қазақстанның мектептері жақсы жабдықталып, сыныптағы оқушылар санының көп болмағаны қажет. Мемлекеттік білім беру бағдарламасы бойынша 2025 жылға қарай 650 орындық және одан да көп оқушыға арналған 800 жаңа мектеп, ауылдардағы тірек мектептер үшін 114 интернат, 700-ден астам спорт залдарын салу жоспарланып отыр, – деді Президент.
Қасым-Жомарт Тоқаев Кеңес мүшелерінің назарын қала мен ауыл мектептерінің арасындағы алшақтықты қысқарту, балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оқушылар арасындағы зорлық-зомбылық пен өз-өзіне қол жұмсау проблемасын шешу жөніндегі міндеттерге аударды. Сонымен қатар білім беру саласындағы басқару және қаржыландыру жүйесін жетілдіру керек екенін айтты.

– Менің шешімім бойынша 2021 жылдан бастап аудандық білім бөлімдерін басқару және оларды қаржыландыру облыстық деңгейге өтеді. Бұдан бөлек соңғы уақытта оқу орындарының басшыларын тағайындау тәртібі туралы мәселе жиі қозғалуда. Үкімет балабақша меңгерушілерін, мектептер мен колледждердің директорларын тағайындаудың түсінікті әрі ашық жаңа жүйесін әзірлеуі керек. Директорларды алмастыру және аттестациялау институтын енгізу ісі де басқарудың тиімділігін арттыруға тиіс, – деді Мемлекет басшысы.

Президент мемлекеттік тілді оқытудың тиімділігін барынша арттыруға шақырып, бұл мәселеде Еуропа елдерінің тәжірибесіне назар аудару қажеттігін айтты.

– Олар тіл үйрету барысында, негізінен, оқу орындарындағы жастарға көбірек мән береді. Сондықтан Тіл комитетін 2021 жылдан бастап Білім және ғылым министрлігінің қарамағына өткізген жөн. Бұл қазақ тілін оқыту әдістемесін әзірлеу және оны үйрету ісіне қатысты әлеуетімізді бір орталыққа шоғырландыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, мұндай қадам қолданысқа енгізілетін оқу бағдарламаларының тиімділігін талдау және мониторинг жүргізу жүйесін жасауға септігін тигізеді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде ғылымды дамытуға баса мән берді.

– Жалпы ғылымға бөлінетін қаржыны жоспарлы түрде көбейтеміз. 2025 жылға қарай оны жалпы ішкі өнімнің 1 пайызына дейін жеткіземіз. Осы ретте біз ешкім оқымайтын, қажетсіз жұмыстар мен зерттеулерді қаржыландыруға жол бермейміз. Әрбір ғылыми жұмысқа қатаң талап қойылуға тиіс. Сондай-ақ оның нақты әлеуметтік-экономикалық, өндірістік және техникалық қайтарымы болуы қажет. Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру тек ұлттық ғылыми-техникалық міндет тұрғысынан бөлінуге тиіс. Медико-биологиялық зерттеулер, агроөндірістік ғылым, «жасыл» технология, жасанды интеллект, энерготиімділік сияқты салаларға ерекше мән беріп, қаржы бөлу керек, – деді Президент.

Мемлекет басшысы коронавирус пандемиясының бүкіл әлемдегі денсаулық сақтау жүйесі үшін, шын мәнінде, ауыр сынақ болғанын атап өтіп, бұл ахуалдың Қазақстанда кәсіби дәрігерлердің тапшы екенін анық аңғартқанын жеткізді. Сондай-ақ бұған еңбекақының аздығы, мамандықтың беделді болмауы, дәрігерлер құқының қорғалмауы себеп болып отырғанын айтты.

– Түрлі сала мамандары ішінде ең төмен жалақыны дәрігерлер алады. Үкіметке биылдан бастап дәрігерлердің еңбекақысын кезең-кезеңмен арттыруды тапсырамын. Олардың айлығы экономикадағы орташа жалақыдан екі жарым есе артық болуы керек. Бұл көрсеткішке 2023 жылға қарай қол жеткізу қажет, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сонымен қатар Президент медицина инфрақұрылымын дамытуға байланысты бірқатар мәселені шешуді тапсырды.

– 2010 жылдан бері денсаулық сақтау саласы мен экстенсивті тиімділіктің кейбір бағыттарын оңтайландыруға баса мән бердік. Нәтижесінде 1000-ға жуық жұқпалы ауруларға арналған орын қысқарды. Биологиялық қауіп-қатерлерді ескере отырып, Үкімет белгілі бір бағыттар бойынша денсаулық сақтау жүйесіндегі рұқсат етілген артықшылық мәселесін қарастырып, оның қиын-қыстау жағдайларға дайын болуына қолдау көрсетуі қажет, – деді Мемлекет басшысы.

Отырыс барысында Президент Үкіметке ауылдық жерлердегі денсаулық сақтау ісінің тиімді үлгісін жасау шараларының орындалуын, санитарлық-эпидемиологиялық қызметті күшейтуді және институционалдандыруды қатаң бақылауға алуды, сондай-ақ, елімізді дәрі-дәрмектермен және медициналық жабдықтармен қамтамасыз ету мәселесін шешуді тапсырды.

– Бүгін мен негізгі әлеуметтік салаларды реформалауға арналған бастамалар жөнінде айттым. Бұл бастамалардың басым бөлігі Ұлттық кеңес мүшелерінің ұсыныстары негізінде жасалды. Осы шараларды тиімді жүзеге асырсақ, адами капиталдың сапасын айтарлықтай арттырамыз, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Жалған жаланың құрбаны

Пятница, 29 Май 2020 03:58

Рас, өткенді білмей, алға қадам басу жоқ. Бүгінгі ұрпақ тарихымызда ақтаңдақ із қалдырған озбырлы оқиғаларды ұмытпай, олардан сабақ алуы тиіс. Саяси қуғын-сүргін құрбандары ақталғанымен, жүректі азалы еткен жара жазылған жоқ. Менің әкем де жалған жаланың құрбанына айналып, мерт болды.

50

Зұлмат жылдары жаламен «Халық жауы» атанған қазақтың бетке ұстар азаматтары аз болған жоқ. Кеңес дәуірінің солақай саясаты ұлтымыздың небір марқасқа, асыл азаматтарын опат етті. Халқымыздың қадау-қадау тұлғаларын саяси-қуғын сүргінге ұшыратқан сол жалалы кезеңнен бері міне, биыл 83 жыл өтіпті. Елім, жерім деп халқына қалтқысыз қызмет еткен арыстай азаматтар озбыр саясаттың құрбаны болды.

Біз өткенді ұмытпаймыз. Елімізде жыл сайын Саяси қуғын-сүргін құрбандары күні ұлтын сүйген ұлыларды еске алу шарасы өткізіліп келеді. Репрессияға қатысты тың деректер ашылып, қилы тағдырлардың тарихы белгілі болып жатыр.

Қанды саясаттың біз білмейтін қылмысты құпиялары әлі де ашыла бермек. Менің қолыма қалам алдырған да осы жағдай…
Ұлы нәубет кезеңі сонау отызыншы жылдардан басталды. Әсіресе жазықсыз жазалау мен тұтқындау 1937-1938 жылдары өршіп кетті.

Қазақтың жақсыларын қынадай қырған қаныпезердің бірі – Қазақстанда ұзақ жылдар бойы қауіпсіздік комитетінің бас комиссары болған Николай Исаевич Ежов еді. Ол Сталиннің оң қолы болатын. Сондықтан оған репрессияны жүргізуді тапсырды. Сталин оны Ленин өлгеннен кейін өз қарамағына алып, репрессия науқанын Қазақстаннан бастаған.
Көп жылдар түрмеде отырған Бекболат Мұстафин атамыз былай депті: «Маған «Халық жауы» деген жалпылама айып тағып, Кеңес өкіметін құлатуға әрекет жасаушылардың бірі деп кінәлады. Жапония елімен бірлік орнатпақшысыңдар деген негізсіз айыптаулар тақты. Бірақ одан еш кінә таппады. Ұрып-соғып, қорқыту арқылы мойындату әрекеті жүрді.

Бір-біріне жала жаптырып, қағазға қол қойдырып, қазақтың бетке ұстар зиялыларын жойып жіберді. Сол кезде жаппай ату жазасына кесу тенденциясы етек алды. 1938 жылы ақпанның ортасынан наурыздың ортасына дейінгі бір ай ішінде қаншама жазықсыз жан репрессия құрбаны болды. Сол кезде Жоғарғы Кеңеске төраға болып сайланған Құлымбетовтен бастап сегіз министрді, Орталық партия комитетінің бес хатшысын, төрт меңгерушісін, бюро мүшелерін түгелімен, Жоғары Кеңес төрағасының орынбасарларын, Мемлекеттік жоспарлау комитетінің председателін, бірқатар министрлерді атып тастады.

Ал солардың 19-ның ғана аты-жөндерін жариялады. Мен ол кезде әлі қамалған жоқ едім. Қауіпсіздік комитетінің басшысы ұсталғандардың тізімін әкеліп, бюрода қарады. Осы 19 адамнан басқасын айтудың қажеті жоқ деді. Ал шындығында 540 адам атылды. Егер олардың барлығын айтсақ, ел ішінде үрей туар еді. Мінекей, сол тұста адам малша қырылды. Адам құқығы аяққа тапталды деген сондай-ақ болар.

Қазақ мемлекетінің басшыларын жаппай жою саясаты осылай жедел, жантүршігерлік күйде жүргізілді. Айтқандай, олардың қатарында 14 облыстың атқару комитетінің төрағалары, 13 облыстың хатшысы бар, олар да атылып кетті. Газет редакторлары да жазаланды.

Бұрынғы «СоцҚазақстан» газетінің редакторы болған Мусин де ату жазасына кесілді. Қамалғандар қатарында «ҚазПравданың» редакторлары Грехчев, Верховенкий, облыстық газет редакторлары түгел тұтқындалды. Осыларды қосқанда бірінші этаптың өзінде 560 адам ату жазасына кесілді».

Құжаттарға жүгінсек, жоғарыдан келген тапсырмалар бойынша аудандық НКВД ұйымдарына кімде кім көп адамды қамап, жауапқа тартса, үздіктеріне марапаттар, алғыс жариялап отырған. Әрбір аудандық НКВД басшыларына қосымша артық жоспар да берілген екен.

1937-1938 жылы озбырлық саясат тіпті күшейе түсті. Менің әкем Дәуренбек Құрманбеков те 1938 жылы 14 ақпандағы бұйрық бойынша ату жазасына кесілді. Әкем жазықсыздардың қатарында Шымкенттегі Албастысайда опат болды. «Қасірет» мемориалында сүйегі жатыр. Бұл жазықсыз атылған адамдар 4 ақпанда қамалған. Яғни, 10 күн ішінде әбден зәбір көрсеткен. Бір ғана Шәуілдір ауданының өзінен 10-15 күннің ішінде 15 адамның көзін жойып жіберген.

Осы тұста біз мынадай деректі де таптық. Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі Мәлік Белгібаев екеуміз «КГБ»-нің рұқсатымен екі апта әкемнің құжаттарымен танысқанда небір жауыздық әрекеттердің жасалғанына көзіміз жетті. Құжатқа «Совершенно секретно» деп белгі соғылыпты. Әкеме қойылған бірінші сұраққа жауап алынбаған протоколдың төбесінде «Дух сила» деген жазу тұр. Әкем ірі кісі болатын. Менің жобалауым бойынша ол кісі барынша қарсылық көрсеткен.

Протоколдағы екінші сұрақтың арасында 1-2 күн өткен болуы керек. Өйткені Қаулыда үзіліс деген сөз бар. Яғни, қатты соққыдан жарамай қалғандықтан, ұруды тоқтататын болса керек.
Ал протоколдағы үшінші сұраққа әкем «Мендешовпен, Сейфуллинмен, Сұлтанбек Қожановпен, Құлымбетовпен бірге болғаным рас, басқа ешкімді танымаймын» деп жауап берген.
Осы папкаға 5 адамның құжаты нөмірленіп, мөр басылып тігілген. Олар: сауатты, жоғарғы қызметте істеген Рүстембек Жабаев, Ордабай Бәймішов, Әмір Сейітбеков, Дәуренбек Құрманбеков, Мәулен Молдабеков.

Жабаев Рустембектен протокол бойынша 5 рет қайтара жауап алынған екен. Әр жауап алу алдында ұрып-соғу, азаптау міндетке айналған.
Мінекей, біз іздеу барысында осындай деректерге куә болдық. Жүректі сыздатар жағдай. Қаншама текті, асыл азаматтар осылай азап пен қиянат шекті емес пе?!

Бір жұбанарымыз, олардың бертін келе ақталғандығы. Оңтүстік Қазақстан облысы соты президиумының 1956 жылғы 18 тамыздағы Қаулысымен танысқан адам ақиқатқа көз жеткізгендей болады. Иә, әкеммен бірге шәуілдірлік Молдабеков Мәулен, Бисенов Махан, Аралов Молтай, Сеитбеков Әмірдің істері сот өндірісінен қысқарып, ақталып шығады.

Дәуренбек Құрманбеков – 1898 жылы Шәуілдір ауданында (қазіргі Отырар ауданы) туған. 1930-37 жылы Түркістан астық қабылдау, шөп дайындау мекемелерінде әр түрлі жауапты қызметтер атқарды. Небәрі қырық жасында солақай саясаттың кесірінен ғұмыры үзілді.
Біз әкеміздің және оның жолдастарының ерлігін, еткен еңбегін ұрпаққа өнеге етеміз. Ендігі бар тілегіміз – еліміздің амандығы. Ұрпағымыз мұндай зұлмат пен қиянат көрмесін ешқашан.

Мамыт ДӘУРЕНБЕКҰЛЫ,
Соғыс және еңбек ардагері,
Оңтүстік Қазақстан облысының,
Отырар, Мақтарал аудандарының
Құрметті азаматы

Дәстүрлі қазақ қоғамында – жас ұрпаққа тәрбие беруде оларға тарихи білім беру негізгі міндет болып есептеледі. «Жеті атасын білмеген жетесіз» деген қанатты сөз дана халқымыздың терең өмірлік тәжірибесінен туған болу керек. «Алаш» зиялыларының, ХХ ғасырдың басындағы кеңес үкіметі тұсындағы мемлекет және қоғам қайраткерлерінің тарихы – қазақпен бірге жасайтын мәңгілік тарих.

12

Ұлтының мәңгілігін ойлаған ұлы азаматтардың жүріп өткен жолын, ерлікке татырлық еңбектерін бағалау – бүгінгі ұрпақ үшін, ұлтымыз үшін ең қымбат құндылық деп білемін. Ұлттық тарихымызды санаға сіңірмей, дұрыс көзқарас қалыптаспайтыны белгілі. Тәуелсіздігіміздің арқасында көптеген мұрағат қорлары ашылды, халықаралық байланыстарымыз нығайды, тарихымыз түгенделе бастады. Жоғарғы оқу орындарында, колледждерде, мектептерде еліміздің ертеңі жастарды отансүйгіштік рухта тәрбиелеуде, ұлттық тарихты оқытуда әлі де көп еңбек атқаруымыз керек.

Сталиндік қуғын-сүргін өршіп тұрған, тіпті одан да ертеректе «байлар мен кулактардан» тазарту науқаны кезінде Шымкенттің шетіндегі сайда адамдарды сотсыз, тергеусіз атқан деп болжамдайды, тіпті олар өзін-өзі қорғауға да мүмкіндік бермегені түсінікті.

Өткен ғасырдың 90-шы жылдарында «Албастысай» (Лисья балка) атанып кеткен шатқалда жазықсыз жапа шегіп, атылып кеткен жандардың жаппай көмілген сүйектері табылды. Осы себепті, ол маңда барлық құрылыс жұмыстары тоқтатылып, сот-медициналық сараптамалар жүргізіліп, архивтегі қолжетімді құжаттар зерттеле бастады. Сол кезде табылған құжаттардың негізінде атылған 1568 адамның тізімі анықталып, 1998 жылы «Зерде» баспасынан «Азалы кітап» деген атпен (облыс әкімі Қ.Абдуллаевтың тапсырысы бойынша редакторлық алқа құрылып – Дархан Мыңбай, Мархабат Байғұт, Сейдахмет Байдаулетов, Тасқынбай Бүрлібаев, Қуандық Оразбекұлы, Қылышбек Ізбасқанов, Манап Өтебаев, Сәкенбек Қалғынбай, Исмайылбек Шалабаев, Күмісбек Дүйсенбиев және Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті облыстық департаментінің қызметкерлері: Жәмилә Сейданқызы Мұсаева, Жанар Амантұрқызы Мұсаева, Вячеслав Попков (суретші)) таралымы 2000 дана болып басылып шықты. Табылған сүйектер «Бауырластар зираты» аталып, бір жерге көмілді.

1998 жылдың 31 мамырында саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні «Қасірет» мемориалының төменгі жағы «Темір тор» және қақ айырылған «Қара гранит тас» (авт. Ғ.Садырбаев, Ж.Төлтеев) кейпіндегі ескерткіштің ашылуы болып, көпшілікке арналған еске алу митингісі өтті.
1999 жылдың 2 маусымында «Қасірет» мемориалының жоғарғы жағында азаматын күтіп тұрған «Ана мен бала» (авт. Н.Рүстемов, Ф.Әлдеков) ашылуымен қатар, «Қасірет» мемориалының толық біткен кешен ретінде ашылу рәсімі болып өтті.

Сол уақыттан бері 31 мамыр – ашаршылық және саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне орай, «Қасірет» мемориалында азалы митингтер өтіп келеді.
2001 жылдың 2 қарашасында ел Тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай облыс орталығы Шымкент қаласында (облыс әкімі Б.Сапарбаевтың қолдауымен) Елбасымыз – ҚР Тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қатысуымен ТМД елдерінде алғашқы рет «Саяси қуғын-сүргін құрбандары» музейі ашылды. Музей ғимараты ерекше, арнайы дизайнмен жобаланып (авт. А.Найманбаев) салынды.

Қазіргі таңда музей қорында 16 мыңдай құжат сақталған. Музей қызметкерлері мен ҚР Ішкі істер министірлігі Шымкент қаласының полиция Департаменті қызметкерлерінің атсалысуы арқасында «азалы» тізім толықтырылды. Сандық көрсетшіктерге сүйенер болсақ, Қазақстан бойынша 103 мың адам қуғын-сүргінге ұшырап, 25 мыңы атылса, біздің Оңтүстік өңірімізде 7 мыңдай адам қуғындалып, соның 4001 – іне ату жазасы қолданылды.

Елбасымыздың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» атты бағдарламалық баяндамасын басшылыққа алып, көптеген іс-шаралар өткізумен қатар, музей қызметкерлері әлі де көп зерттеле қоймаған ХХ - ғасырдың 1-ші жартысында болған ашаршылық нәубеті туралы деректер жинақтауда. Сонымен қатар, солақай саясаттың зардабын шеккен ұлтымыздың асыл азаматтары Н.Оңдасынов, Ж.Тәшенов, А.Асқаров туралы бұрыш ашып, көпшілікке таныстыру қолға алынады деп жоспарлап отырмыз.

Әрине, жазықсыз кеткен «Алаш» қайраткерлерінің әрқайсысына бір-бір музей арнаса да көптік етпейді. Тәуелсіздік алған қазақ елі «Алаш» ардақтыларын ұлықтауда көптеген жұмыстар атқарып жатқанын есте сақтауымыз керек және бұл жұмысты тарихшыларымыз бен ғалымдарымыз, музей қызметкерлері одан әрі жалғастырып, өткеніміздің ақтаңдақтарын әлі де ашып, зерттелуіне үлкен үлес қосатынына сенім мол.

ХХ ғасырдағы бұл зұлмат халқымыздың жартысынан көбін жалмап кетті десек қателеспейміз. Сол үшін де, осындай мемориалдар мен музейлер зардап шеккен ұрпақтарының бірден-бір келіп, тағзым ететін орындарына айналғаны белгілі. Сондай-ақ, «Қасірет» мемориалының ішіне шейіт кеткен азаматтарымыздың аты-жөні жазылған тақтайшалар орнатылып, Бәйдібек би даңғылының «Қасірет» мемориалы орналасқан бетіне 15-20 км/сағ. жылдамдықпен жүретін жол белгісі қойылса, қала жұртшылығы мен қала қонақтарына, жас ұрпаққа беретін тәрбиелік мәнімен қатар, адами тұрғыдан да үлкен әсер қалдыратыны анық. Бұл дегеніміз – сол маңнан өтетін адамдар күніге тағзым етіп өтеді деген сөз.
Осындай іс-шаралардың мақсаты – тарихтан сабақ алып, болашақта сол қателіктерді болдырмау үшін жұмыс жасау қажет екендігін ұмытпау.

P.S.

Дүние жүзінде таралып жатқан короновирус дертіне байланысты, 31 мамыр күні қауіпсіздік сақтап, биыл біз де, енгізілген карантин шектеулеріне мойынсынып, өзіміздің отбасымызда жапа шеккен боздақтарымызға құран бағыштап, еске алғанымыз дұрыс болар.

Бұл өткінші шектеулерге түсіністікпен қарап, сабыр сақтайық ағайын!

Батырғазы Серғазиев,
Шымкент қалалық саяси
қуғын-сүргін құрбандары
музейінің директоры

Мемлекет басшысының Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелерімен кезекті кездесуі еліміздегі қоғамдық диалогтың ұлттық моделі қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Бұл орайда Қазақстанның дамуындағы ең басты құндылық – адам капиталына құйылған инвестициямен тікелей байланысты.
Адам капиталына неғұрлым инвестиция сапалы құйылған елде соғұрлым кемелдік сана жетіледі.

Қазіргі таңдағы пандемия Қазақстандағы мемлекеттік қызмет көрсету тәртібіне, елдегі қоғамның барлық саласына өзгерістер алып келді.
Мысалы, қашықтан оқыту. Бұл әдіс білім беру саласының бір түрі ретінде жалғаса беруі керек деген пікірдемін. Себебі, қазіргі оқушылар, жастар интернет арқылы түрлі ақпарат ала алады, жаңа технологиялық білім беру әдісі белгілі бір деңгейде жалғасқаны дұрыс.

Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық кеңес отырысында жоғарғы оқу орындарының сапасын көтеру туралы да жақсы айтты. Шынында да бұл саланы да реттейтін кез келді. Өте талантты оқушыларымыздың, студенттеріміздің шетелге кетіп жатқанының бір себебі де сол. Сондықтан, Мемлекет басшысы ғылыми инфрақұрылымның барлығын қайта қарау қажеттігін орынды көтеріп отыр. Ғалымдардың, аспиранттардың, жоғарғы оқу орындары оқытушыларының грант құнын көбейту арқылы жалақысын өсіру – өте құптарлық шешім. Саны бар да сапасы жоқ ЖОО-на реформа қажет, олардың бәсекеге қабілеттігін арттыру кезек күттірмейтін мәселе.

Мемлекет басшысы, сонымен бірге, дәрігерлердің құқын қорғап, жалақысын көбейтуді тапсырды. Расында да пандемия кезінде медицина қызметкерлерінің құқығы төмен деңгейде қорғалғаны білінді. Денсаулығымызға қауіп төнгенде алғы шепте болатын да сол дәрігерлер. Ал ақ халаттылардың мәртебесі, жұмысының сапасы осы медицина саласындағы сапалы реформаларға тікелей байланысты. Бұл да жоғарыда атап өткен адам капиталына тікелей қатысты.

Айгүл Қапбарова,
ҚР Парламенті Сенатының депутаты,
Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым
бойынша тұрақты комитеттің мүшесі

Геноцид

Пятница, 29 Май 2020 03:40

Қарт тарихтың қойнауына көз салсақ, қазақ халқының мерейі үстем болған дәуірлермен қатар, қайғы-қасірет тартқан кезеңдері де аз емес екенін байқаймыз. Тарихтың ақтаңдақ беттерін парақтаған сайын 31 мамыр – саяси қуғын-сүргiн және ашаршылық құрбандарын еске алу күнiнің маңызын тереңірек ұғына түсеміз.

886843610

Бұл — ескерткiштердiң басына гүл шоқтарын қойып, боздақтардың рухына құран бағыштап қайтатын күн ғана емес, ұлттық Тәуелсіздік пен бүгінгі бейбіт күнге қандай қиямет-қайым жолдармен жеткенімізді санада саралап, тарихтан сабақ алар тұс.

Өткеннің өкінішті кезеңдерін еске алсақ, большевиктердің Қазақстанда толық билiкке қол жеткiзуi 1925 жылы ҚазКСР басшылығына Ф.Голощекиннiң тағайындалуымен басталды. Ол қазақ халқын бiржолата күйрету үшiн екi тәсiл қолданды. Оның бiрi «Асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ қалмасын» деген ұранымен басталған, халықты 40 миллион бас малынан айырған ұжымдастыру науқаны. Салдарынан халық жаппай ашаршылыққа ұшырап, 2,1 миллион адам құрбан болды. Миллиондаған қандасымыз атамекенін тастап, әр қиырға босып кетті. Қазақ халқы ашаршылыққа дейінгі санына, араға жарты ғасырға жуық уақыт салып әзер жеткені – бұл зұлматтың қаншалықты қасіретті болғанын көрсетеді.

Голощекиннің екiншiсi тәсілі қазақтың зиялы қауымын, көзi ашық, көкiрегi ояу азаматтарын олардың саяси көзқарастарына қарамастан жаппай репрессиялауы болатын. Соның кесірінен қазақ жұрты жанашыр басшысыз қалды. 1930 жылы НКВД «ұлтшыл» деген жаламен 43 зиялы тұлғаны Мәскеудегi «Бутырка» түрмесiне қамады. Сондай-ақ, Ахмет Байтұрсынов жер аударылды, Мiржақып Дулатов «Соловки» лагерiне айдалып, кейiн, 1934 жылы сонда қайтыс болды.

Жүсiпбек Аймауытов 1931 жылы алғашқы құрбандардың қатарында оққа ұшып, шейiт кеттi. Ал, Мағжан Жұмабаев Колыма лагерiне жабылды. М. Әуезов пен Ә.Ермековтер 1930-1932 жылдары түрмеге қамалып, тергеуде болды. 1931 жылы қазақ руханиятының алыбы Мәшһүр Жүсiп Көпейұлы дүние салды. Сол жылы Шәкәрiм Құдайбердiұлы атылып, Иманжүсiп Құтпанұлы қаза болды. Ал, 1932 жылы Үкiлi Ыбырай сынды асыл туған ер оққа ұшты. 1933 жылы Смағұл Сәдуақасов Мәскеуде қайтыс болды.

1937-1938 жылғы саяси қуғын-сүргiн Сталин құрған жауыз саяси режимнiң шынайы бет-бейнесiн ашып бердi. Қазақ халқының бетiндегi бар қаймағы сылынып, зиялы атаулысы, саяси ұстанымдарына да қарамастан, шетiнен қуғын-сүргiнге ұшыратылды.

Алаш қозғалысына қатысты Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, Хәлел және Жаһанша Досмұхамедовтер, М.Тынышбаев, М.Жұмабаев құрбан болды. Большевизмдi қолдаған С.Сейфуллин, Т.Рысқұлов, Н.Нұрмақов, С.Қожанов, Н.Төреқұлов, С.Меңдешов, Т.Жүргенов, Ж.Сәдуақасов, С.Асфендияров, Б. Майлин мен I. Жансүгiров және басқа да елдiң қадiрiн бiлген, көкiрегi ояу, адами қалпын сақтаған, арлы азаматтардың барлығы шетiнен – ұлтшыл, шпион, зиянкестер ретiнде айыпталып, «Халық жауы» атанып, атылып кетiп жатты.

Жалпы, сол жылдары Қазақстанда 125 мың адам қуғындалып, оның 25 мыңнан астамы өлiм жазасына кесiлдi. Бұл тек зиялы қауымға қарсы жасалған қуғын-сүргiн емес, тұтас қазақ руханиятына қарсы қолданылған репрессия болатын. Тоталитарлық жүйенің ұлт руханиятын жою арқылы қазақтың өзiн де тарих сахнасынан бiржола ысырып тастауды көздеген геноциді болатын.

Осынша қанды қасапты пен зұлматты бастан өткізгеніне қарамай қазақ халқы өзінің ұлттық болмысынан біржола айырылып қалған жоқ. Болашаққа деген сенімін жоғалтпады, үмітін үзбеді. Әйтпесе, халқымыз қазақ жеріне күштеп депортацияланған миллиондаған адамға бір үзім нанын бөліп беріп, пана болар ма еді?! Олардың қатарында корейлер, финдер, немістер, поляктар, күрдтер мен қарашайлар, месхеттік түріктер, кавказдықтар және басқа да көптеген ұлыстар бар еді.

Үздіксіз жалғасқан саяси науқандар мен қуғын-сүргіннен есін жия алмай жатқанына қарамастан, қазақ халқы, тағдырдың тәлкегіне түскен барша ұлыстарды бауырына басты. Кеңестік биліктің пәрменімен қазақ жеріне қоныс аударған сол этностар өкілдері бүгінде біздің бауырларымызға, отандастарымызға айналды.

Тәуелсіздік жылдарында Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Тарих өткеннің сабағы. Біз өткенімізге қарап, ертеңімізді түзеуіміз керек» деген сындарлы сөзі тарихи сананы жаңғыртуға, ұлттық рухтың өрлеуіне жол ашты. Егемендік жылдарында ел тарихының көмескі беттері қайта ашылып, мемлекетіміздің соңғы жүзжылдықта жүріп сүрлеуіне жаңаша баға берілуде.

1997 жылы Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Жарлығымен 31-мамыр саяси репрессия құрбандарын еске алу күні болып белгіленді. Біздің халық қуғын-сүргін кесірінен жазықсыз жапа шеккен қайраткерлердің есімдерін еске алу, олардың рухтарына құрмет көрсетуді әр уақытта да есінен шығарған емес.

Бұл – тарихтан тағылым алып, биік мақсат – «Мәңгілік Елге» бет алған ұлы халықтың ұлағатты ісі.
Тарихи жадымызда жатталған сол замандағы қиын кезеңдердің табы біздің бірлігімізді одан әрі бекемдеп, халықтың жадында мәңгілікке сақталатын болады.

Бахадыр Нарымбетов,
«Нұр Отан» партиясы
Шымкент қалалық
филиалы төрағасының
бірінші орынбасары

Страница 18 из 399