Заңсыз тауар таңбасы дегеніміз - еліміз бекіткен халықаралық келісімшарттар нормаларын бұза отырып жазылған шығармаларды әуе толқыны және бейнекөрініс арқылы тарату немесе басқаша мақсатта пайдалану. 

Тауар таңбаларын заңсыз сатумен айналысудың басқа жағдайларында ҚР әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексінің 158-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік көзделген.           
Егер ҚР ҚК-нің 3 бабының 38 тармақшасына сәйкес, ірі залал ҚР ҚК-нің 222 бабында көзделген жағдайда азамтақа, яғни жеке тұлғаға айлық есептік көрсеткіштен 100 есе асатын сомада келтерелген залал, немесе ұйымға (ЖШС-не) немесе мемлекетке айлық есептік көрсеткіштен 1000 есе асатын сомада келтерелген залал – келтірілген ірі залал болып табылады.
«Тауар таңбалары, қыз­мет көрсету таңбалары және тауар шығарылған жер­лердің атаулары туралы» Заң елі­міздегі тауар таңбалары, қыз­мет көрсету таңбалары және тауар шығарылған жер­лердің атауларын тіркеуге, құқықты қорғауға және пай­да­лануға байланысты туындайтын қатынастарды реттейді.
Мысалы, фармацевтикалық өнімдердің тауар таңбасын пайдаланып, дәрі-дәрмектерді сапасыз өндіру, оны пайдаланушы тұрғынның денсаулығына елеулі кері әсерін беруі мүмкін. Айталық, сіз дәрігердің нұс­қауымен асқазанға емдік әсе­рін беретін дәріні сатып ал­ып пайдаландыңыз. Алайда, сізге бұл дәрі дауа болмай, қайта асқазан ауруын қоз­ды­рып жіберді. Осы кезде сіздің пайда­ланған дәріңіздің таза өнім екеніне күмән туады.   Жал­ған өнімдер туралы хабары жоқ адамдардың кейбірі дәрі­нің кері әсерін өзінің ден­сау­лығынан көрсе, кейбірі дәрігер нұсқауының дұрыс бол­ма­ғандығын алға тартады. Осын­дай жалған өнім әсерінен денсау­лыққа үлкен зиян келіп, адам­ның сау органы ауруға шал­дығуы да әбден мүмкін.
Сол сияқты, автокөліктердің қосалқы бөлшектерін, құрылыс заттарын заңсыз өндіріп, саты­лымға шығару, оны сатып алу­шыларды шығынға батыруы мүмкін.Тауар таң­ба­сын пайдаланып, сапасыз өнім­дер­ді өндіру төмендегідей жағдай­ларға әкеп соғады:
- заңсыз өнім құқық иегер­лері болып табылатын ком­па­ния­лардың аттарына кір кел­тіріп, олардың абыройын түсіреді;
- осы өнімдерді пайдалану­шы адамдардың наразы­лық­та­рын тудырып, оларға мораль­дық зиян келтіреді;
- адамның денсаулығына, (өміріне) зиян (қауіп) әкелуі мүмкін;
- құқықбұзушылыққа бар­ған адамдар заң жолымен жазаланады.
Отандық тауар таңбасы шетелдік маркаға айналып кетпеуі тиіс. Ол үшін кәсіпкерлер өз тауарының таңбасын мемлекеттік тіркеуден өткізу қажет. Сонда заң бұзушылық азайып, отандық бизнесмендер өнімдерін еркін экспорттап, елдегі экономиканың дамуына септігін тигізеді.
Заңсыз өнімдерді сатумен айналысудың жағдайларында ҚР «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Кодексінің 158-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік көзделген, яғни бөтен тауар белгісін, қызмет көрсету белгісін, тауар шығарылған жердің атауы немесе фирмалық атауды заңсыз пайдалану болып табылады.
Егер ҚР Қылмыстық Кодексінің 3 бабының 38 тармақшасына сәйкес, ірі залал ҚР ҚК-нің 222 бабында көзделген жағдайда азамтақа, яғни жеке тұлғаға айлық есептік көрсеткіштен 100 есе асатын сомада келтерелген залал, немесе ұйымға (ЖШС-не) айлық есептік көрсеткіштен 1000 есе асатын сомада келтерелген залал – келтірілген ірі залал болып табылады.  

 

Шымкент қаласы Еңбекші аудандық
әділет басқармасының жетекші маманы
Темірхан Бекмурзаев
«Қазақстан Заңгерлер Одағы»
РҚБ-ң ОҚО филиалының мүшесі.

Дүниежүзілік Банктің «Doing Business» рейтингінде индикаторын жақсарту бойынша кешенді шаралар жоспарында заңды тұлғалар, филиалдар мен өкілдіктерді тіркеу рәсімін жеңілдету бойынша қабылданатын шаралар туралы аймақтарда түсіндіру құралдарында баяндау қарастырылған.

Қазіргі таңда Қазақстан экономикасы халықаралық рейтингтерде беделді деп бағаланып, соның бірі-бүкіл әлемді мақұлдатқан «Doing Business» Дүниежүзілік банктің рейтингісі болып табылады. Тұрақты негізде тіркеу рәсімінің жан-жақты оңайлатуы бойынша ізденіс жұмыстары жүргізілуде. Соның нәтижесінде, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» әкімшілік және басқа тосқауылдарды төмендету бойынша жалпы кешендік шаралар қарастырылған.
Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» стратегиясы»: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Қазақстан халқына Жолдауының түйінді басымдықтарының бірі кәсіпкерлікті жан-жақты қолдау болып табылады.
Осы мақсатта мемлекеттік органдардың алдына бизнеске көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді барынша оңайлату туралы міндет қойылды. Әділет министрлігі тұрақты негізде кәсіпкерлік қызметті жүргізу жағдайларын оңайлату мақсатында заңнаманы жетілдіру бойынша жұмысты жүргізуде.

Майра Есполова,

Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық
Әділет басқармасының бөлім басшысы,

«Заңгерлер Одағы»РҚБ мүшесі

 

Жуырда қазақ күресінен мықтылардың басын қосқан «Қазақстан барысы» турнирін тамашаладық. Бұл жолы жеңісті жолды Л. Тәжиева атындағы Шымкент қалалық №4 спорт мектебінің шәкірті Ерсұлтан Мұзаппаров жалғап әкетті. Бәрекелді дестік. Салмағы 90 келі. Әбжіл қимылдайды. Техникалық айла-тәсілдері сүйсінтеді. Жартылай финалға жетіп жығылғаны өзекті өртейді, әрине.

45666

«Олқылықтың орнын өзім толтырсам»

Балуанмен әңгімелесіп отырмыз. Салмағының жеңіл болғанына қарамастан алыптардың бәсекесінде бас бәйгені иеленуді ойлапты. Қазақ күресінен биылғы турнирлердің бәрінде жүлдегер атанды. Осыдан екі ай бұрын Қажымұқан Мұңайтпасов турнирінде жеңімпаз тәжіне ие болды. Сол кезде шығысқазақстандық Айбек Нұғымаровты жеңген еді.
Астанадан көрермендер көзайымы болып, темір тұлпар мініп қайтқан талапты жастың пікірін білуге асықтық. Алдағы жоспарларын сұрадық.
– Барлық белдесу де ауыр өтті. Соңғы белдесулерде кішкене шаршаңқырап қалдым. Тынығып үлгермегенімнің әсері ғой. Салмағы ауыр қарсыластарыма күш-қуатым жетпей қалды. Басты жоспар – Оңтүстікке алтын жүлдені әкелу. Жаттықтырушылардың да, өзімнің де жоспарым осы. Бұл жолы нәсіп болмапты. Енді келесі жылы мақсатыма жетуге әрекет етемін, – дейді өзі.
Ордабасы ауданының тумасы Жұманазар Ерсұлтанов бұған дейін «Қазақстан барысы» бәсекесінде екінші, үшінші жүлделі орындарға иелік еткен. Алтын жүлде өңір балуандарына еш бұйырар емес. Ерсұлтан балуанның көкейінде «Осы олқылықтың орнын өзім толтырсам» деген арманы сайрап жатыр. Онысын жасырған жоқ. Назар ағасынан үйренетін тұстары көп. Етжеңді балуанда тәжірибе мол. Салмағы ауыр болса да жеңіл қимылдайды. Әрі жамбас әдістерін жақсы істейтіні бар. Жас балуан да Ерсұлтанов ағасының жолын жалғастыруға белді бекем буып отыр.
Бойында намыс пен жастық жалыны жалындаған балуан 2012 жылдан бері күрестен халықаралық дәрежедегі төреші Бақытжан Жақсығұлов басқаратын қалалық №4 спорт мектебінің шәкірті. Осы мектепте балуандық өнерге баптап жүрген маман – Қуат Байқожаев. ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы тәртіпке келгенде қатал. Дегенмен, көркем мінезді. Сабырлы.
Көпшіліктің көзайымына айналған балуан 1994 жылы Шардара ауданы, Шардара ауылында дүниеге келген. Күреспен 5 сыныптан бастап айналысқан. Төрт ағайынды. Үйдегі ең кішісі өзі. Ағасы Нұрсұлтан да кезінде балуан болған. Әкесі Нұртас пен анасы Сейдана қарапайым жандар.
– Тағы бір қуанышыммен бөлісейін. Таяуда ғана М.Әуезов атындағы ОҚМУ-ды аяқтап, қолыма диплом алдым. Барлық жаттықтырушыма, қолдау көрсетіп жатқан барша жанкүйерлерге алғысымды айтамын. Еңбегімізді елеп, өз сый-сыяпатын жасаған Оралбек Ботбай ағама мың алғыс. Осындай қолдау-қошеметтер бізге күш береді. Алда сенімдеріңізді ақтаймын, – дейді қуаныштан жүзі жайнаған жігіт.
Мінекей, қуаныш үстіне қуаныш келіп отырған жайы бар. Спорт жанкүйерлерінің есінде болар, Ерсұлтан былтыр Астана төріндегі бозкілемде әлем чемпионы атанған. Міне, араға бір жыл салып, тағы да Елордадағы жеңісті қадамы жалғасып отыр. Астана күні мерекесі қарсаңындағы беделі биік сайыста да жерлестері зор жанкүйерлік еткен. Оңтүстіктен де сыныптас дос-жарандары барған. «Сол азаматтардың айқайлап, қолдағаны жігеріме жігер қосты. «Ерсұлтан, күрес, жеңесің!» деп, қайрай білді» дейді өзі.
Балуанның ендігі бағыты – Индонезияда жалауы желбірейтін Азия ойындары. Сонда 90 келі салмақта бақ сынамақ. Әрине, жүлдемен қайту бар ойы. Белбеу күресінде қарсыластары – Орта Азия елдерінің балуандары.

Ұлттық спортты ұлықтауда алда келеді

2

Бүгінгі Астана – әлемдік өркениеттің орталығы, бейбітшілік бесігі ғана емес, спорт сайыстарының ордасы да. Ұлттық спортты насихаттауда да өзге өңірлерге үлгі көрсетіп келеді.
Міне, «Қазақстан барысы» бәсекесі Астана күнінің қарсаңында биыл 8-ші рет дүркіреп өтті. Өз аудиториясын қалыптастырды. Отандық қана емес, шетелдік арналар да өз тілінде спорт жанкүйерлерінің назарына ұсынуда. Қазақ күресінің дамуына, бұқаралық сипатта насихатталуына айтарлықтай үлесін қосты. Ұлан Рысқұл, Бейбіт Ыстыбаев, Айбек Нұғымаров, Мұхит Тұрсынов, Асыл Барменов, Еламан Ерғалиев сынды қазақ күресінің шеберлері «Барыс» атанды. Олардың қатарына қарағандылық Ержан Шынкеев те қосылды. Жоғарыда атап өткеніміздей, Оңтүстіктен Жұманазар Ерсұлтанов та бұл бәсекеде екі рет жүлдеге ие болды. Бұл дәстүр жалғасын табуы тиіс. Одан бөлек Нұрзат Бегасылов, Сабыржан Әбілдаұлы, Әділжан Ыстыбаев, Нұрсұлтан Мыңғышов, Жолдасбек Бектұрсынов та белдесіп қайтты.
Елордада аударыспақ, көкпар сынды ұлттық спорт түрлерінен халықаралық турнирлер, құрлық чемпионаттары да өткізіліп жатқаны мәлім.
Олимпиадалық спорт түрлерінде де құрлық ойындары, әлем чемпионаттары мен кубоктары, халықаралық бәсекелерді өткізу дәстүрге айналып келеді.
2011 жылы Қысқы Универсиада ойындары ұйымдастырылды. Жалпы айтқанда, Астана – сайыстар ордасы.
Тағы бір айшықтап айта кететіні, спортта «Астана бренді» қалыптасқаны ақиқат. Ол – «Астана-Арена», «Астана» велоклубы, «Астана арландары» кәсіпқой бокс клубы, «Астана» футбол клубы. Мұның бәрі де бас қаланың бренді. Мұның барлығы да бас қаланың спортта да бәсі биік екенін танытады. Алдағы уақытта Елорда бұл мәртебесінен де жоғарылай береріне сенім бар.

Жолайырық салынады

Среда, 11 Июль 2018 04:02

Шымкенттегі Астана даңғылының бойынан жаңа жолайырық салынады.

DSC 0245

Соның нәтижесінде қаланың орталық көшелеріндегі көлік қозғалысын азайтуға болады деп есептейді мамандар. Болашақта ұзындығы 6 шақырымға жететін бұл көше Шымкенттің әкімшілік-іскерлік орталығы мен Тассай тұрғын алабын байланыстырады.
Қазіргі таңда Астана даңғылының бойы да көркейтілуде. Мұнда ұлттық үлгідегі шағын сәулет құрылымдары қойылып, жарық тартылған. Сахнасы бар үлкен гүлзар ашылып, шағын гүл алаңшалары егілген.
Бұған қоса, Шымкенттің бас жоспарына сәйкес, Нұрсәт-3 шағынауданының сай-саласында спорт және балалар алаңшалары мен демалыс саябақтары бой көтереді деп күтілуде.

Мегаполистегі жалақыны көбейту бастамасын алғаш болып "Shymkent Temir" компаниясы қолдады. Шымкенттің əкімі Ғабидолла Əбдірахымов кəсіпорынды аралап, мекеменің бірінші жетекшісі Руслан Омаровқа жұмысшыларының жалақысын көтеру бастамасы үшін алғыс айтты.

Temir 5

Қазіргі таңда зауытта 500-ден астам адам жұмыс істейді. Олардың 80% - жергілікті тұрғындар. Бірінші қыркүйектен бастап олар бұрынғы жалақыдан 30% көп алатын болады.
«Shymkent Temir» ЖШС зауыты - болат блюм шығаратын қазақстандық кəсіпорын. Мұнда жартылай дайын өнімдер 40 тонналық индукциялық пештерде, болатты пештен тыс өңдеу құрылғысында жəне үш ағынды үздіксіз құю машиналарында құйылады. Жоба Қазақстан Республикасының 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік индустриалды-инновациялық даму бағдарламасы аясында жүзеге асырылуда.
«Оңтүстік» индустриалды аймағында орналасқан кəсіпорынға əкімдік тарапынан 17 га жер учаскесі бөлінген. Жобаға 5,94 млрд теңге инвестиция тартылған. Кəсіпорынның жобалық қуаты – жылына 300 мың тонна құйма түріндегі болат блюм шығару. Олар əрі қарай металлургияның кез келген өнімдерін: арматура, металл құрылымдар жəне түрлі металл бөлшектер жасауға дайын. Мұнда шығарылған өнім 100% жақын шетелге (Өзбекстан, Орталық Азия) экспортқа шығарылады.
Зауыт аумағында тұйықталған теміржол бар, газ құбыры, электр желісі мен су құбыры тартылған. Осылайша өндіріс алаңында жобаның толық жүзеге асырылуына бар жағдай жасалған.
Айта кетейік, «Shymkent Temir» ЖШС-де қызметкерлердің біліктілігін арттыру бағытында үнемі жұмыс атқарылады. Кəсіпорын басшылығы зауытқа шетелден тəжірибелі мамандарды тұрақты түрде шақырып, олар зауыт персоналын оқытады жəне шеберлік сабағын өтіп тұрады.

А.СӘДУӘЛІ

Астана, арманымның асқары Сен!

Четверг, 05 Июль 2018 09:26

Адамзат баласы ежелден өркениетке, айналаны танып-білуге, білім мен мәдениетке ұмтылған. Бұл үрдіс үздіксіз жалғасып келеді. Шүкір, бүгінде әрбір қазақ азаматының арманы ақиқатқа айналды. Ізденсе, талпынса, жетіп жатыр. Оған барлық жағдай бар.

11111

 Көп жастың арманы еді

Қазір білім іздеп шетелге сабылудың қажеті жоқ. Өзімізде де іргеcі берік, ойы озық мамандары бар, іргелі білім-ғылым орталықтары жеткілікті. Оның негізгілері Астанада шоғырланған. Рас, Астана – білім мен ғылымның ордасына айналып үлгергені ақиқат. Көп жастың арманы – елдің астанасында білім нәрімен сусындау. Елдің бас қаласында оқудың жөні бөлек. Онда бәсеке бар. Бірін-бірі қолдау, бірін-біріне қанат бітіру, талпыныс бар.
Астанадағы өмір сонысымен де қызық. Біздің де арманымыз осындай-тын. Осыдан 12 жыл бұрын арман қуып, ешбір ойланбастан бас қалаға тартып кеттік. Онда жылы-жұмсағын тосып тұрған туыстарымыз да жоқ. Бар ойымыз бәсекелестік ортаға куә болу, елдің барлық өңірінің жастарымен қатарласа ілім алу еді.
Санамалап қарасақ, қазір Астанада 20 жоғары оқу орны, 20 колледж бар екен. Астана аз уақыттың ішінде-ақ Орталық Азияның ғана емес, барлық ТМД елдерінің ірі ғылым, білім және мәдени орталығы атана білді.
Елорда – елдің барлық өңірлерінің жастарының басын қосқан, білім бәсекесі қайнаған орта. Мұнда отандық білім беру ісінің жетекшілері – Назарбаев Университеті, 
Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Қазақ ұлттық өнер университеті, С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті, М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің филиалы, Астана медициналық университеті орналасқан. Бәрі де әйдік оқу орындары.
Елордадағы ғылым, білім орталықтары ішінде алғашқылардың бірі – Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен ашылған Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық Университеті болатын. Бұл – әлемдегі ашылғанына жарты ғасыр толмаған, 2014 жылы дамыған жоғары оқу орындарының үздік елулігіне кірген ТМД кеңістігіндегі бірегей оқу орны.
Біздің де ЕҰУ-ға арман қуып барғанымыз оқу орнының 10 жылдығымен тұспа-тұс келді. Сол кездің өзінде асқақ Астанаға оқуға түсу көп жастың арманы еді. Бүгінде осы білім ордасындағы 13 факультетте 17 мың студент, магистр, ғылым докторлары оқып жүр.
Елорданы әлемге әйгілеп тұрған оқу орындарының бірі – Назарбаев Университеті. Жаңа ғасырдың алғашқы он жылдығында ашылған университет – жоғары білімнің көшбасшысы. 2010 жылы алғашқы студенттерін оқуға қабылдады. Қазіргі таңда бұл университет өзіндік білім беру стандарттарымен жұмыс істейді. Білім алушылардың жалпы саны 3 мыңға жуық. Жылына 500 адам грант иегері атанады. Оқуға түсушілердің негізгі контингенті – Назарбаев Зияткерлік мектебінің және еліміздегі басқа да мектептердің дарынды түлектері.
2015 жылы осы универститетті ең алғашқы түлектер бітірді: бұл жылы оқу орнын 446 студент аяқтаса, келесі жылы алғашқы 178 магистрант диплом алды.
Астана қаласында бүгінде жалпы саны 60 мыңға жуық студент тәлім алады. Одан бөлек 100-ге жуық мектеп жұмыс істейді. Дарынды балаларға арналған «Зерде», «Дарын», «Нұр Орда» мектептері бар. Олар «Болашақтың мектебі» міндеттерін мойнына алды. Елорда мектебінің оқушылары да әрдайым білім бәйгелерінде маңдайы жарқырап шығып жүр.

Ғылыми-зерттеу, инновациялық өсу орталығы

Елбасы айтқандай, Астана – жаңа, серпінді дамып келе жатқан Қазақстанның бейнесі, жаңарудың, түптеп келгенде, Тәуелсіздігіміздің нышаны. 
Астананың болашағы баянды, келешегі кемел. Жастарға арнаған сөзінде Елбасы Астананың болашағы туралы толғана отырып «Астана – тек ғимараттар, көшелер немесе парктер ғана емес. Астана – ең алдымен адамдар. Астана тұрғынына ерекше жан-дүние, жоғары мәдениет, кіршіксіз білімділік және тәрбиелілік тән болуы тиіс. Жаңа елорданың, өз Отанының құрылуына куәгер болу әр ұрпақтың еншісіне бұйыра бермейді. Олар осы қаланы әкелері мен аталары тұрғызғанына мақтанатын болады» деген еді.
Елорданың ірі ғылым ордасы екенін уақыт дәлелдеді. Таяуда ғана Елбасы Астанада Назарбаев Университетінің түлектеріне диплом тапсыру рәсімінде мұны нақты айтты. Биыл Университеттің төртінші түлектері диплом алды. Жалпы, аталмыш жоғары оқу орнын биыл бакалавриат, магистратура және РҺD бағдарламалары бойынша 811 студент бітіріп шыққан. Диплом алғандардың қатарында қазақстандық жастардан бөлек Ресей, Қытай, Тәжікстан, Қырғызстан және Өзбекстаннан келген 8 азамат бар. Айта кету керек, биыл университеттің медицина мектебі алғашқы 25 түлегіне диплом берді.
– Университет еліміздің ғана емес, сондай-ақ алыс және жақын шетелдердің оқымыстыларын тартатын орталыққа, жастардың жобаларын бірлесе жүзеге асыратын орынға және Гарвард, Корсер, Хан академиясының онлайн-курстары үлгісімен білім берудің интернет-платформасына айналуға тиіс, – деді Елбасымыз маңызды міндеттерді жалғастыруға үндей отырып.
Елбасының тапсырмасына сәйкес, университет 2025 жылға дейін студенттер санын екі есеге көбейтіп, бакалаврларды бес жарым мыңға дейін жеткізуді көздейді. Ғылыми жұмысты қарқынды дамыту үшін РһD доктор санын да арттыру жоспарланып отыр.
Расында, Назарбаев Университеті жаңарудың символына айналған және еліміздің ғылыми-зерттеу, инновациялық және кадрлық әлеуетінің өсу орталығы. Университеттің түлектері өз Отанында да, сондай-ақ шетелдерде де сұранысқа ие, бәсекеге қабілетті мамандар.

1-1

«Астанада білім аламын»

Былтырғы «Астана ЭКСПО» көрмесі де көптеген жастың үмітін оятты. Сонда куә болғанбыз. Шымкенттік оқушылардың Елордаға саяхаттап бару делегациясының құрамында болдық. Елордаға табанымыз тие салысымен еліміздегі әлеуетті Назарбаев университетінің жатақханасына жайғастық. 8-9-10 сыныптың оқушылары жан-жағына таңырқай, болашаққа көз тастай қарап жүр. Шетелдік оқытушылар мен студенттер олар үшін қызық көрінді. Әрине, жастардың көкейіне жарқын болашаққа деген сенім ұялағаны мәлім.
Оқушылар екі күн бойы «ЭКСПО» көрмесіндегі ғылыми жобаларды тамашалап, керемет әсер алды. Саяхатымыздың екінші күні негізінен танымдық саяхатқа арналды. Астананың жаңа келбеті, зәулім ғимараттар, сәулеттік нысандары да оқушылардың таным-түйсігін кеңейткендей. Бейбітшілік және келісім сарайы, Қазақстан 
Республикасының Ұлттық музейі, «Бәйтерек» монументі, «Думан» ойын-сауық орталығы... Оқушылар ерекше қызығушылықпен барлық бағытты аралап шықты.
Осы сәттегі ең бір есте қалғаны оқушылардың «Бәйтерек» монументінің жанында «Атамекен» әнін орындауы болды. Шәкірттер көпшіліктің көзінше туған елді құрметтеуге үндейтін әнді топпен шырқап берді.
Жалпы, екі күндік саяхатта оқушылар осында білім алуға деген құлшыныстарын байқатты. Көпшілігінен сұрап шықтық. Бәрінің де ойы осыған саяды. Он шақты оқушының болашақта кім болғысы келетінін сұрағанбыз. Негізінен, олардың басым бөлігі 8-9 сыныптың оқушылары. №82 мектептің 8б сыныбының оқушысы Мақсат Әбутакир ғарышкер болсам дейді. Дүниежүзі тарихы, астрономия пәндерін құмартып оқып жүр осы күні. Әсіресе, тарихтағы әйгілі қолбасшылардың стратегиялық жоспарларына да қызығушылығы ауған. «Астанадағы Назарбаев университетінде оқимын, ғарышты игеремін» деп шорт кесті. Өзі алғыр бала.
Екі күндік сапарда әр оқушы өз ішінде осындай ой түйді. Бәрінің де Елордаға алғаш рет келуі. Бәрі де зор әсер алып, туған жерге нақты мақсатпен қайтты.
...Мінекей, 20 жылдың ішінде Астана осылайша әлемдік өркениеттің, білім-ғылымның орталығына айналып үлгерді. Астана зәулім ғимараттарымен қатар, адамзат өркениетінің жауһарлары тоғысқан білім мен мәдениеттің ордасымен де мақтана алады. Жастардың қаласы. Қазіргі жастар осында білім алып, қызметті де осында бастағанды құп көреді.
Қазақстанның Тұңғыш Президентінің идеясымен іргесі қаланған жаңа елорда қысқа мерзім ішінде жалпы ұлттық идея мәртебесіне ие болды. Жас мемлекеттің тәуелсіздігінің символына және жаhандық табысына айналды. Ен бастысы, ел жастарының қиялына қанат бітіретін, арман қуған жастарға пана болған шаһар.

Шымкент қаласы әкімдігінің үлкен мәжіліс залында Астана күні мерекесіне орай салтанатты жиын өтті. Қала әкімі Ғабидолла Әбдірахымов барша қала тұрғындарын маңызы ерек мерекемен құттықтап, бірқатар азаматтарға мерекелік медаль тапсырды.

DSC 8121

– Барлықтарыңызды Астана күні мерекесімен құттықтаймын! Бүгінде Астана қаласы сәні мен салтанаты келіскен, 20 жылда әлемдегі озық қалалардың қатарына кірген, айбыны асқан шаһар. Елорда күні Тәуелсіздігімізді танытатын мерекеге айналды. Таяуда ғана Астана қаласының әкімімен кездесіп, меморандумға қол қойдық. Жақын арада біз елордаға өз мамандарымызды жіберіп, ондағы жаңалықтарды өзімізде де енгіземіз. 19 маусымнан бері шымкенттіктер үшін де жаңа өмір басталды, – деді қала әкімі.
Ғабидолла Рахматоллаұлы жиында бірқатар азаматтарды «Астанаға – 20 жыл» мерекелік медалімен марапаттады. Қалалық сәулет және қала құрылысы бөлімінің басшысы Нұрлан Архабаев, қалалық мәслихат хатшысы Нұрлан Бекназаров, қала әкімінің орынбасары қызметін атқарған Бейсенбек Жанбосынов, «Бал текстиль» ЖШС директоры Талғат Ысқақов, ақын Ханбибі Есенқарақызы, «Шымкент ақпарат орталығы» ЖШС директоры Айгүл Қапбарова, «Отырар» телеарнасының бас редакторы Зәуре Оралбаева, Шымкент қалалық №1 спорт мектебінің директоры Оңғарбай Үндемесов, сондай-ақ, ұстаздар, еңбек ардагерлері де мерекелік медальді кеудесіне тақты.
Жиында Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармонияның өнерпаздары әсем әнді әуелетіп, мерекенің ажарын кіргізді.

Астана мәдениеті. Осы туралы сіз бен біз ойланып-толғанып жүрміз бе? Мәдениетті біз көбіне, түрікше айтқанда, «күлтүр» мағынасында ғана түсінеміз. Бұған дауласып жатпаспыз.

333

Алайда, Шығыспен тамырлас екеніміз рас болса, мәдениетті - өркениет деп түсінер дәрежеге көтерілуіміз керек. Иә-иә, Әбу Насыр әл-Фарабиды жатсынбаған жұртта цивлизацияны «мәдениет» дейді. Бұл жүрегіміздің (арабша қалып яки қалыбымыздың) бір бұрышында тұрғаны дұрыс. Сонда біз Астана мәдениетіне үлес қосу арқылы қазақ өркениетіне, бәлкім адамзат өркениетіне үлес қосатын болып шығамыз.
Бір кезде ұғым-түсініктің жеті атасын білетіндер «астананы» парсының «табалдырық» сөзінен таратты. Осыны айтып күлгендер де болды. Несі бар, табалдырық жаман сөз бе екен? Бәрі де табалдырықтан басталады. Киіз үй де, қоржын там да, Хан сарайы да, зәулім ғимарат та. Астана – жаңа ұлт дамуының, мемлекет дамуының табалдырығы десек ше? Ойға қиғаш емес. Мемлекет құрылысы тұрғысынан да қисынсыз көрінбейді.
Айтқандайын, Алаш қайраткерлері саясаттың ұртоқпағы төпеленген жылдары ұлт ақын-жазушыларының басын қосып, серпілтетін «Алқа» атты шығармашылық ұйым құрған. Ұйым бағдарламасында кіріспе сөз, қазақ ұғымына сай «Табалдырық» деп берілген. Зиялылар қаламгерлерге: «Табалдырықты аттап, төрге шық, «Алқаға» кір» дейді. Осы сөздің рәміздік мәні бар деп білеміз. Бұл – ойлыларды бірлесуге нұсқаған ишара әрі бардың бастауы, тіпті талаптыны жігерлендіру. Астана да, елорда мәдениеті де осы секілді: ол Қазақстанды жаңалыққа, жаңа істерге бастауы тиіс. Астана мемлекет мағынасындағы ұлтты ұйыстыруы қажет. Әйтпесе қайсыбіреулер Алты Алашты айтпағанның өзінде, Әлихан Бөкейхан тұсының Алашында тек қазақтар болған деп топшылайды. Сонда жалпы зиялымен бірге «темірқазық жастанып, қу толағай бастанып» жүрген Вадим Чайкин, Александр Бабкин, Николай Пропкин, Степан Шендриков, Владимир Шибалин т.б. азаматтарды қайда қоямыз? Ал, 1907 жылы қазақ Ресей Мемлекеттік Думасына сайлану құқынан айырылғанда, үлкен мінберден Алаштың сөзін сөйлеген Дзюбинский, Волков, Виноградов, Скалозубов, Шишкин сынды орыс зиялыларын бізге тілектес емес еді деп қалай айтамыз? Міне, көкірек көзі ашық, ақыл терезесі тең болса, ту ұстаған, айтары бар, жоғын жоқтаған ұлтқа қарай тілеуқорлар ұйыспайды дегенге ешкім сенбес. Әрине, өркениет өзіңді сыйлаудан, ағайыныңды сыйлаудан, ұлтыңды сыйлаудан, адамзатты сыйлаудан басталады. Бұйырып немесе тағдырдың жазуымен кемеге отырдың ба, сондағы ағайынның бәрін жақын тұт. Иіліп сәлем бер, бүгіліп қызмет ет. Бөлектенбе! Барыңмен бөліс! Жаның қаламаса, басқа кемеге отыр. Өзіңді де, өзгені де қинама.
Өркениеттің тағы бір әлеуеті – дәстүрге барып тіреледі. Дәстүр кесірткінің құйрығындай үзіле берсе, оның аты дәстүр емес. Кеуде қағып, «бәрі бізден басталады» деу – тексіздің ісі. Дәстүр – кешенді нәрсе. Мысалы, Астанада қазақ тарихының ұзақ-сонар жолы сайрап жатуы тиіс. Мұны біреулер «музей жасау» деп түсінуі мүмкін. Бірақ олар мықтап қателеседі. Өйткені Астананың іргетасы қазақ топырағындағы қалалар мен далалардың тағылымымен суарылмаса, бекем әрі орнықты көрінбейді. Осы тұрғыдан алғанда, Елбасының бастамасымен тек-тамыры археологиялық тұрғыдан зерттелініп жатқан елорда түбіндегі Бозоқ қалашығын реставрациялау бас қаламызға сән де береді, нәр де береді.
Дәстүр тұрғысынан алғанда, осыдан біраз жыл бұрын Астана тұтқасын ұстағандарды сынаған бір сәт ұшырасты. Ақбұлақ өзенінің бойында (синагогаға қарсы бетте) Құран оқылып, батасы беріліп, қазығы қағылып қойған мешіт орнына бір сәтте балалардың ойын алаңы орнады. Бетон қазықтар түбінен сындырылып алынғанын көргенде, осы істі дуылдатып бастаған «қайраткерлерге» де, иманы шыңдауды талап ететін астаналық замандастарға да не дерімізді білмедік... Бұл да – өркениет жолындағы шыңдалу соқпағы екен. Қазір жұрт жәмиі – «Хазірет Сұлтан» мешіті және сәулеті мен әлеуеті жарасқан елшіл мешіттер бой түзеп келеді. Олардың мұнарасы да, еңсесі де биік болуы тиіс!
Астанада бірегей Ұлттық музейден бастап бірнеше мәдениет ошақтары бар. Мұның бәрі шамасы келгенше елорда мәдениетіне қызмет етіп жатыр. «Астана опера» да, қазақ және орыс театры да астана жағдайына сай жаңа ырғақ іздеп жатқандай көрінеді. Бұл, әрине, жақсы нәтижеге тартылған жол деген сөз. Ақаң – А.Байтұрсынұлы айтқандай, «Тіршілік өнерінің артылуы тіршілік керек қылуына қарай болмақ». Жаңа елорданың сұранымы көп-ақ. Алайда өнерде болсын, тіршілікте болсын істің дұрыс қалыптасуы, талғаммен дамуы құр кеудеге емес, білікке байланысты. Осы ретте данышпан Ақаң бүй дейді: «Аз күшімізді алға шыққан жақтағы керексіз іске салғанша, басқадан кейін тұрған жағымызға жұмсау жөн емес пе!».

3-1

Сөз жоқ, Астана мәдени-ғылыми, шығармашылық әлеуеті қуатты қала болуға тиіс. Президент кітапханасы, Жазушылар одағының Астана филиалы, Тіл және мәдениетке байланысты бірлестіктер, Назарбаев университеті, 2 ұлттық университет пен 20-ға жуық акционерлік, жекеменшік университет-институттар, осында орналасқан мерзімді басылымдар күші – Астана мәдениетінің олжасы. Бұл қуат бір кісідей елордаға қызмет етіп жатыр. Жұрт көріп отыр, «ұлт руханиятына олжа салайық!» деген үркердей қаламгер, Еуразия ұлттық университетінің елшіл ғалымдары, Өнер университетінің намысты тұлғалары, Тіл саласының шағын да болса талапты тобы Астананың мәдениет айдынында жиі көрінеді, ал қалған ыждағатты, талғамды, табанды замандастарымызбен ұшырасуға зәруміз. Осыдан 12 жыл бұрын желтоқсанда Астана қаласы академик, дін қайраткері, фарабитанушы Ақжан Машанидың 100 жылдық мерейтойын Жастар сарайында айрықша бағдарламамен атап өтті. Осы шараға жиылғандардың қарасы 40 адамнан аспады. Осы мәдени оқиғаны Астанада орналасқан басылымдар да көзден таса қылды. Байыптау да болмады, барды базарлау да болмады. Қазір дәл солай дей алмаймыз. Әлем форматымен ел де, жұрт та форматы өзгерді. Талғам да таразыланды. Аймақтар «Астана не дейді, елорда зиялылары не дейді?» деп алаңдайтын болды.
Өркениет – баяғы «коммунизм» дегендей жұртты алдаусырататын меже емес. Өркениет – сіз бен біздің күнделікті жауапкершілігіміз, күнделікті тіршілігіміз. Иманды болу үшін сақал қойып, шапан киюіңіз (формализм) міндетті емес, жүрегіңіздің – таза, адамшылығыңыздың кінаратсыз болуы шарт. Сондай-ақ иман, мәдениет деген қасиеттер бір иіскеп, бір тиісіп, бір шұқып, бір опырып алып жүретін жосықсыз, ағымдағы іс-әрекет жиынтығы емес. Ол – сіздің жаныңыздың өлшемі, таразысы.
Астана мәдениеті қазақ санасында бізге дейін де қалыптасқан, дамыған. Бұл - лайықты бейнеттің зейнеті, еңбектің беделі, ақылдың жөні, ойдың мәйегі секілді құбылыс. «Барған жеріңнің биігіне шық, үлкеніне жолық» дейді қазақ. Астана дегеніміз, елорда мәдениеті дегеніміз – осы. Яғни бүкіл ел бүгін, ертең осы биікке шығады, осы биікке жолығады. Сондықтан бұл биік осал болмауы тиіс.
Алаш қайраткері, көшбасшысы Әлихан Бөкейхан «Құдайдан соңғы күшті нәрсені» бір еңбегінде – рәсім (яғни дәстүр), ал бір мақаласында – мәдениет деп көрсетеді. Бұл ойдың маңызын біз естен шығармауымыз қажет. Астана мәдениеті ғасырлар тезінен өткен дәстүрді ұстанса һәм өзінің арғы тегі өркениет екенін қаперге алса, сын мен тәжірибе табалдырығынан аттап, адамзат пен ғаламның ғажайып шаһарларының ортасынан лайықты орнын алатынына иманымыз кәміл.

Дихан Қамзабекұлы,
Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ проректоры,ҚР ҰҒА академигі

Страница 10 из 259