DSC 8081

«Тынысы таралып жатыр». Иә, осылай басталатын хабарламаларды әлеуметтік желілер мен месенджерлерде жиі оқып жүрміз.

DSC 8066Жақындары хәл үстінде жатқанын айтып көмек сұраған, дәрі-дәрмек, оттегі баллонын іздеп сабылғандар саябырсығандай бүгінде. Өмірмен арпалысып жатқандар да аз емес. Бұл жолы тіршілікке тыныс сыйлаған жандардың ерлігі хақында қалам тербегім келіп отыр. «Оңтүстік» индустриалды аймағына жолымыз түсіп, «AirGaz» ЖШС зауытының қара жұмыстың қазанында қайнаған майталмандарымен жүздесіп, әңгімелескен едік.
Қаладағы саусақпен санарлық оттегі шығаратын орынның бірі саналатын зауыттың директоры Асқар Батырханов соңғы айда оттегі баллондарына сұраныс бес есе артқанын айтады. Күндіз-түні тынымсыз еңбектеніп жатқан өндіріс орнына бұл үдеден шығу оларға үлкен жауапкершілік жүктейтінін жеткізді.
– Біздің негізгі тұтынушыларымыз металлургия, нефтехимия, нефтегаз саласы. Елде төтенше жағдай жарияланып, блокпосттар қойылып, көп орынның жұмысы тоқтады ғой. Сәйкесінше сұраныс та азайды. Сол кезде біз мықты деген мамандарымызды жұмыстан шығаруға мәжбүр болдық. Өйткені оларға жалақы төлеуге мүмкіндік болмады. Бұл бір. Екінші, бұған дейін тек бір ауысымда қызмет еттік. Қазір жағдай басқа. Сондықтан маман тапшылығы қатты сезіліп отыр. Екі-үш ай болды осында қона жатып жұмыс істеп жүрміз. Сағатына 100 баллон толтырамыз. Таңертең жұмысқа кіріскеннен түнгі 1-2-ге дейін тоқтамаймыз. Өзімнен бастап бәріміз зауыттың ішіндеміз. Барлығымыз да баллондарды толтырумен айналысудамыз, - дейді «AirGaz» ЖШС директоры.
Кәсіпкер зауыттың қауіпті кәсіпорындар қатарына жататынын көпшілікке тағы бір мәрте ескертеді. Мұндағы жұмысшылар алдымен қауіпсіздік ережесімен танысып, кейін арнайы оқудан өтеді. Егер жоғары қысымда жұмыс істеуге рұқсат алмаса, жұмысқа қабылданбайды. Маман тапшылығын сол сынақтан мүлт кететіндердің көптігімен байланыстырады. Ал қалғаны жұмыстың ауыртпалығына шыдас бермейді екен.
– Шыны керек мына жағдайға ешкім дайын болған жоқ. Біріншіден, қазір қызметкерлер өте қатты шаршап жұмыс істеп жүр. Ал жаңадан келгендер тек бір күн ғана жұмыс істеп, бұл тегеурінге шыдамаймыз деп кетіп жатыр. Екінші проблемамыз, қазір мына зауытта пайдаланылатын бөлшектер істен шықса, сонда қиын болайын деп тұр. Себебі зауыттың мұндай режимде жұмыс істеуіне қажетті қосалқы құрылғылар жетіспейді.

 

DSC 8045DSC 8068

 

Жұмыс тоқтаған заматта жабдықтар мен агрегаттар, детальдары ауысады. Майының деңгейі, оның сапасы тексеріліп тұрады. Машиналарды келесі күнге дайындап, басқа жерін ауыстырамыз. Ал бұзылған кезде тиісті құрылғыларды алдыра салатын шекаралар жабық. Шетелдердегі ахуал да оңай емес. Қазір осында жүрген қызметкерлердің барлығын да мен батыр деп айта аламын. Себебі олар ештеңеге қарамай, өз денсаулықтары мен бастарын бәйгеге тігіп, жұмыс істеуде. Олар да шаршап, титықтап кетеді. Мен де ет пен сүйектен жаралған адаммын. Бірақ басшы ретінде қарамағымдағыларға үнемі қолдау көрсетуім керек. «Сендер майданның алдыңғы шебіндесіңдер. Көрінбейтін жаумен күресіп жатырсыңдар», - деп демеу білдіріп жүрмін, - дейді ол.
Әке жолын қуған ол бүгінгі ел игілігі үшін атқарып жатқан жұмысын өмірінің соңына дейін Оңтүстік өңірінің денсаулық сақтау саласына қызмет сіңірген алтын қолды дәрігер Тілеулес Тіленұлы Батырхановтың еңбегінің жалғасы деп біледі. «Ал үй іші мен жақындарының жүзін көрмей, қызмет етіп жүрген жұмысшылардың жігерінің жасымауына халық себепші. Олардың ақ батасы мен қолдаулары әрбіріміз үшін ауадай қымбат» дейді, зауыт басшысы.
– Қарапайым халықтан көмек те келіп жатыр. Сайрамдықтарды ерекше атап өткім келеді. Жұмысымыздың ауыр екенін естіп, біліп дереу көмекке ағылды. Айтар алғысым шексіз. Қай күні бір келіншек келіпті. – Не көмек керек? – деп. Тамақ жағынан көмектессе болатынын айттым. Сонымен күнде тамақ беріп жіберіп жүр. Осында қызмет етіп жүрген балаларға соның өзі үлкен медеу. Себебі олар қатты титықтап кеткенде «сендер халық үшін жүрсіңдер» деп еңселерін көтеремін. Сол елден қолдау болғанда жігіттер кәдімгідей қанаттанып қалады. Бір жағынан әкімдік тарапынан тасымалдау жағына көңіл бөлінді. Шаһар басшысына өз жағдайымызды жеткіздік. Зауыттың шығыны да еселеп өсіп жатыр. Мынандай дүрбелеңде экономикалық жоспарымыз өзгерді. Керекті құрал-жабдықтарды АҚШ доллары және еуромен сатып алуға тура келеді. Валюта бағамы да құбылмалы. Осы жағы кәсіпкер ретінде мені алаңдатып отыр, - дейді ол.
Қанша сақтанғанымен бүгінде зауыт қызметкерлерінің денсаулықтары сыр бере бастаған. Дене қызуы көтеріліп, тұмауратып қалғандар да бар. Зауыт басшысы дәрі-дәрмек медициналық құрылғылар қажеттігін жасырмады. Тұрғындарға айтары – қатаң тәртіп індетке тоқсауыл екенін ұмытпаса дейді. Өйткені көзбен көргені мен естіген жағдайлары есті шығарады.
– Адамдарға нағыз ес жинайтын кез келді. Жасыратыны жоқ, таныстарымыз келеді «жақыным қатты қиналып жатыр, тез баллон толтырып беріңізші» деп. Қайдан жұқтырды деп сұрасаң, тойға барған еді. Құдалыққа барып еді. Құдайыда болған дейді. Бәрінің сценарийі бір... Әрбір машинаны жіберген сайын ішіндегі баллон азайып келсе екен деп тілеп отырамыз. Егер азайса, онда адам тірі қалды деген сөз. Ал баллон көбейіп қайтып келсе, ар жаққа аттанғандардың да саны өсті деген сөз, - дейді кәсіпкер.
Асқар Тілеулесұлы оттегінің бағасы тұрақты екенін мәлімдеді. Дегенмен қиын қыстау кезде қой терісін жамылған қасқырлар да кездескенін айтады. Олар негізсіз ақша қосып сатқанын естіген. Ендігі жерде осындай жағдай қайталанса, ондай адамдарды зауыттан аттап бастырмайтынын айтты.

 

DSC 8082DSC 8110


Ал жасы алпысты алқымдаған аға зертханашы Мадина Сүлейменқызы да осы зауыттың қызметкері. Ол аталған өндіріс орнындағы медициналық және техникалық мақсатта пайдаланылатын оттегінің сапасын бақылайды. Мынадай қиын шақта Мадина ханым да әріптестеріне барынша қолдау білдіріп жүр. Негізгі қызметін зауыттағы аппараттарды іске қосқанда атқарғаннан кейінгі бос уақытында ұлғайған жасына қарамастан баллон тасиды. Ал кешкілік жиырма шақты қызметкерге күнделікті тамақ даярлайды. Алайда онысын өзі мақтан көрмейді. Керісінше, қысылтаяң шақта халыққа қызмет ету азаматтық борышым деп санайды.
– Қазір бізде ешкім жұмыс таңдап жатқан жоқ. Дәл бүгінгі күрделі кезеңде жұмыс істеп жүрген әріптестерімнің барлығы да ерекше құрметке лайық дер едім, - дейді зауыт майталманы.
Иә, зауыт жұмысшылары қазір мынау мен істейтін жұмыс, мынау сен істейтін жұмыс деп бөлмейді. Оған көзіміз кәсіпорын ішінде өткізген бірнеше сағат ішінде жетті. Қарбалас жұмыс. Дамылдап жатқан жан жоқ. Дәрігерлер аурухана ішінде науқасты құтқару үшін қалай барын салса, мұндағылар да уақытында жеткізілген бір баллон бір адамды ажал тырнағынан арашалап қалатынын сезіп, жанталасады.
Марат Сапақ осы зауытта цех шебері әрі көлік жүргізушісі. Қалада тұрса да, балаларын күнде көре алмайды. Тек арасында жарты сағат қана көріп, мауқын басып жүргенін айтады. Ал ұзақ аялдауға уақыт жоқ.
– Алғашқыда біз бір ауруханаға 30-50-ін апарсақ, қазір бір ауруханның өзі 200 баллон алып жатыр. Жағдай сол – жеткізуге үлгеру боп тұр. Балонның босағанын күтіп ауруханада түнеп қалып жүрген кездеріміз бар. Ал кейде тоқтаусыз тасып кетеміз. Алып келген балондарымыз жарты сағат ішінде таусылып қалған да кездер болды. Негізі жұмыс уақыты тоғыздан алтыға дейін еді. Енді қазіргі жағдайға байланысты тәулік бойы жұмыс істеуге мәжбүрміз. Сондықтан да шығар, шыны керек, бәрі шаршаңқы. Сырттан адамдар көмектесуге келіп жатыр. Сонда да жұмыс көп. Қазір тек машинаны жүргізбейміз. Балондарды саламыз, тасимыз. Жұмыс таңдап жатқанымыз жоқ. Ауруханадан «оттегі бітті» деген хабар жеткен кезде қатты асығамыз. Сондайда жол бергісі келмейтін жүргізушілер де бар. «Кислородтың» не үшін керек екенін білмейтіндер шығар олар. Жайлап бәрі дұрысталса деп тілейміз. Көлікте асығып келе жатқанда, кейде жол бермей тұрып қалатындар бар, солар жұмысымызға түсіністік танытса деймін. Жедел жәрдем секілді біздің де қазіргі жұмысымыз адамның өмірін аман алып қалуға бағытталған, - дейді көлік жүргізушісі.
Марат мырза бізбен осылай қысқа сөйлесті де жолға аттанды. Келесі көлікке қарай аяңдадық. Толтырылған баллондарды көлікке тиеп жүрген шағын денелі ер-азамат. Көтергені өз салмағынан әлдеқайда ауыр. Жүзінен шаршағаны да білінеді. Бірақ оның ешбіріне қарайтын емес. Жүк тасушы һәм оператор Николай Кольнов те әріптесінің сөзін қоштады.
– Таңғы 4-ке дейін де жұмыс істейтін кезіміз болады. Адам өмірін құтқару үшін жанымызды салып жүрміз. Әр баллон 85-90 келі тартады. Менің салмағым 63 келі. Бірақ оған қарап отыратын, шаршадым дейтін жағдай емес. Ауырып жатқандардың барлығының тез сауыққанын қалаймын, - дейді ол.
Байқағаныңыздай қаламыз бен облысты оттегімен қамтамасыз етіп отырған зауытқа жұмыс күші «ауадай» қажет. Жалақысы да төленеді. Тек кейінгі кезде келген мамандар бір күннен артық шыдамай кетіп қалып жатыр деп қынжылады зауыт басшысы. Бәрі де жұмыстың ауырлығын алға тартады екен. Ал тынымсыз еңбек етіп жүрген жұмысшылар «әр алған демі үшін күресіп жатқан адам сезетін қиындықпен салыстырғанда бізге түскен қиындық түк те емес» дейді.


P.S:

Жұмыла көтерген жүк жеңіл! Біз осылай ойлап тұрғанда тағы бір көліктің баллонға толтырып, жүріп кеткені анық. Әр көлік асығып барады. Біреудің әкесін, біреудің анасын, біреудің бауырын құтқаруға...

vlcsnap-2020-04-22-17h55m13s694

Елімізде төтенше жағдай жарияланып, карантиндік шектеулер енгізілгеннен бері қала көшелерінде арнайы киімде тұрғын үйлерді, қоғамдық көліктер мен аялдамаларды залалсыздандырып жүрген қызметкерлерді жиі көреміз.

Бет-аузы тұмшаланған, арқасына арнайы ерітінді құйылған үлкен «сөмке» арқалағандардың кім екенін көрмегенімізбен жасаған жұмыстары көзге түсіп тұрады. Содан-ақ тұрғындардың қауіпсіздігі үшін еңбек етіп жүргенін сезесің. Абай ауданы әкімдігінің бір топ қызметкерімен санитарлық тазалық жұмыстарының қалай жүргізіліп жатқанының куәсі болдық.
Жұмыс уақытының басталуына ыңғайлап Абай ауданы әкімдігінің ғимаратына жақындадық. Бізді халықпен жұмыс жүргізу бөлімінің басшысы Бауыржан Данайұлы бастаған жауапты мамандар қарсы алды. Бөлім басшысы қаладағы залалсыздандыру жұмыстары туралы жан-жақты әңгімелеп тұрғанда ғимарат алдына екі арнайы техника тоқтады. Кейін бекітілген көп қабатты тұрғын үйдің ауласына жол тарттық. Келген бойда уақыт жоғалтпай бірден іске кірісіп кетті. Бірі дезинфекциялық сұйықтықты арнайы аппаратқа құйып дайындаса, арнайы қорғаныш киімін киген екіншісі ерітінді құйылған ыдыстан дихлормен үйлердің кіреберістерін залалсыздандыруға кірісті.
Бір қызығы арнайы қорғану киімін киіп, 15 келі моторды арқалаған жігіттің бірі заңгер болып шықты. Таңғалдық, таңырқадық. Кім екенін білгіміз келіп, тезірек танысуға асықтық. Өзін Нұрсұлтан Қыдырмын деп таныстырған жігіт «Жастар практикасы» бағдарламасы арқылы жолдамамен аудан әкімдігіне тап болыпты. Ол наурыз айынан бері коронавирусқа қарсы дезинфекциялау жұмыстарына атсалысып келеді.
– Былтыр қолыма диплом алып, маман атандым. Бірақ өз салам бойынша жұмысқа орналасудың реті келмеді. Бір жылдай Сайрам ауданындағы бір фирмада жұмыс істедім. Ақпан айында қалалық Жұмыспен қамту орталығына жұмыссыздар қатарына тіркеліп, араға екі апта салып жолдама арқылы Абай ауданына келдім. Айлық жалақым – 66 мың теңге. Барға қанағат етемін, – дейді жас маман.
Нұрсұлтанның айтуынша, басында қала тұрғындары олардың жұмысын дұрыс түсінбеген. Түсінбегеннен бұрын қабылдай алмаған. Көбісінде үрей, қорқыныш басым болыпты. «Бізді улап жатыр» деп қорыққан көрінеді. Түрлерін көріп, «Не үшін мұндай киім киіп алған?» деп шошыпты. Сонда олар ерінбей бәріне жағдайды түсіндірген. Кейін келе халықтың көздері үйрене бастаған. Ал бүгінде аула мен тұрғын үйдің алдын залалсыздандырып кетерде алғыс естіп жатады екен. Заңгер жігіт өзінің әсерімен де бөлісті.
– Арнайы қорғаныш киімдерін киіп, барынша сақтық шараларын ұстанамыз. Залалсыздандыру жұмыстарын жүргізіп болған соң, үнемі айран ішеміз. Ал қорғаныш киіміне тоқталып өтсем, ыңғайсыз. Ішіне мүлдем ауа кірмейді. Екі өкпеңді қысып, қара терге түсіреді. Өзіңді қораптың ішіндегі балық секілді сезінесің. Аквариум болса, бір жөн. Мынау ауа өткізбейтін, артық қимыл жасауға келмейтін қорап сияқты. Дегенмен күнделікті киген соң етіміз үйреніп кеткендей. Ал мынау сөмке етіп арқалаған аппараттың салмағы ауыр. Мотордың өзі 15 кг болса, сұйықтық дәрісі тағы осынша келі шығады. Осылайша, бүкіл әлемді алаңдатқан қауіпті індетпен күрес бір минутқа толастамайды. Коронавирустан ертерек құтылып, бұрынғы өмірге оралсақ деп жүрміз. Замандастарымыздың денінің саулығын тілеймін, - дейді ол.
Халықпен жұмыс жүргізу бөлімінің басшысы Бауыржан Данайұлы ауданда жалпы 453 көпқабатты тұрғын үй мен 258 аула бар екенін айтты. Екі-екіден бөлінген он бригада аудан аумағына дезинфекция жасайды екен.

 

33


– Біз наурыз айында бастадық. Алғашында әскери қызметкерлер мен жасұландықтар жұмылдырылды. Олар аудан аумағына төрт рет дезинфекция жасады. Ал «Шымкент жасыл қала» тарапынан екі рет санитарлық тазалық жүргізілсе, аудан әкімдігінің қызметкерлерімен бесінші рет залалсыздандыру жұмыстарына шығып отырмыз. Қалалық энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасы дезинфекциялық сұйықтықты күнделікті беріп отырады. Күніне шамамен 2,5 тонна дайын дәрі алып себеміз, - дейді Бауыржан Қалмұратов.
Ал Абай ауданы әкімідігінің Халықпен жұмыс жүргізу бөлімінің бас маманы Қанат Керімбеков дезинфекциялық тазалау жұмыстарына кіріспес бұрын үш күн қалалық энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасында арнайы мамандардан аппараттардың қалай жұмыс істеуін, дәрілерді өз мөлшерінде қосуды үйренгенін айтады. Оның айтуынша дезинфекция құрылғысын бұрын-соңды қолына алып көрген емес.
– Сұйық дәрі адамдардың бет-жүзіне түспеуі керек. Ауладағы ойын алаңшалары мен қоқыс жәшіктеріне, орындықтарға себіледі. Тұрғындарға кепкен соң ғана отыруға кеңес беріледі, - дейді Қанат Шалдарбекұлы.
Біз күнде көріп, кейбіріміз елемей жүрген залалсыздандырушылардың жұмысы ауыр екенін осыдан-ақ түсінуге болады. Олар да дәрігерлер секілді күні-түні коронавирустық инфекциямен күрестің алдыңғы шебінде жүр. Қауіпті індеттің алдын алып, тіпті, дерт анықталған ошақты қорықпай залалсыздандырып жүрген мамандардың еңбегін де бағалап, мақтан тұтуымыз керек.

 

Күнгейдегі күнбағыс та ерекше

Пятница, 10 Июль 2020 03:50

2020 06 22 aqyldy-qala

Күнделікті тіршілікте күнбағыс дақылынан өсімдік майы алынса, дәні шемішке түрінде базарларда сатылып жатады. Одан май алынғаннан кейін басқа да дүниелерді өндіруге мүмкіндік бар.

Майдан кейін күнбағыста күнжара қалса, оны төрт түлік түрлері жейді. Ал сабағын турап доңыз мақұлығына береді екен. Себеті де құр босқа далада қалмайды, оны әбден ұнтақ етіп, малдың азығы ретінде кәдеге жарайды. Күнбағыстың пайдалы жағы тек осымен шектелмейді. Тіпті, еліміздің бірқатар өңірлерінде күнбағыстың кейбір түрлерін малға қажетті сүрлем есебінде егетіндер де бар. Ал қаламызда жайқалып тұрған «күнбағыстан» тұрғындар смартфондарын қуаттап, жалпыға қолжетімді Wi-Fi пайдалануына болады. Иә, орайын келтірсең, күнбағыс табыстың көзі емес пе?
5a86a0d192878Жуырда үшінші мегаполистегі саябақтар мен қоғамдық орындарға орнатылған «Ақылды күнбағыс» ақпараттық-танымдық жүйесі іске қосылғанын ақпарат құралдары жарыса жазған болатын. Осы ретте ақылды технологияның идея авторларымен сұхбаттасудың сәті түсті. Жоба жетекшісі Нұрлыбек Жұматаев пен жас өнертапқыштар жалпы кешеннің жасалу технологиясына тоқталды.
– Соңғы бес жылдан бері қалаға қандай ақылды жоба қосуға болатынын зерттеп келемін. Миллонды шаһардың ақылды қала атануына өзіміздің үлесімізді қосып, тұрғындардың тұрмыста қолдануына қолайлы құрылғы жасау да біздің негізгі мақсатымыз болды, - дейді Silkway халықаралық университетінің Ғылым және инновациялар жөніндегі проректоры Н.Жұматаев.
Аталған қондырғыларды «NURCOMTEL» мекемесі қала әкімдігімен бірлесе отырып, шаһардағы саябақтар мен қоғамдық орындарға орнатқан. Қазіргі таңда «Ақылды күнбағыс» электронды жүйесінің 20 данасы Тәуелсіздік, Орталық, Металлург, Жеңіс, А. Асқаров атындағы дендросаябағы мен Қошқар ата өзені жағалауына қойылды. Нұрлыбек Срайылұлының айтуынша, жаңа жоба студенттермен ақылдаса келе дүниеге келген. Жобаның атауы мен сыртқы пішіні қаланың ыстық әрі шырайлы екенін көрсетеді дейді өнертапқыштар.
– Құрылғы күн көзінен қуат алатын панельдер мен аккумуляторлар арқылы жұмыс істейді. Ол бір уақытта 6 смартфонды қуаттауға қауқарлы. Төрт сағатта аккумуляторлар бір тәулікке жететін энергия жинайды екен. Жиналған қуат ұялы телефондарды, планшеттерді қуаттауға, жарықтандыру шамдарын жағуға, танымдық кешен құрылғысын іске қосуға жұмсалады. Дөңгелек пішінде арнайы тынығатын орындықтар орналастырылды. Онда отырған демалушылар тегін интернет желісіне қосылуына да болады. Құпия сөз (пароль) ретінде көрнекті ақын Абай Құнанбаевтың туған жылы мен 2020 жылы атап өтілетін мерей тойын қатар жазу арқылы Wi-Fi желісін қол жеткізеді. Қала тұрғындары мен қонақтары арнайы «Ақпараттық қызмет көрсету» қосымшасы арқылы қаламыздағы көрікті жерлер, архитектуралы нысандар, саябақтар, тамақтану орындары және ойын-сауық кешендері туралы қазақ, орыс,ағылшын тілінде мәлімет алып, олардың орналасқан нүктесін картадан тауып алуына болады. Қазір қазақ тіліндегі фильмдер мен ән-күйлерді қосымшаға енгізудеміз,- дейді Н.Жұматаев.
Жас өнертапқыштар Бақдаулет Болат, Ерназар Байділдаев, Даулет Кожахан үш жігіт те бірінші курста оқиды. Олардың ұйымшылдығы мен ізденісінің жемісі ретінде жаңа жоба дүниеге келіп отыр. Ғылыми жетекшісінің айтуынша, үштіктің потенциалы жоғары. Олар мобильді қосымшалар, сайт тағы да басқа IT бағдарламаларын жасай алады.
– Университеттегі алғашқы жобамыз болған соң, біз үшін үлкен тәжірибе болды. Бір қолымызға бургер, бір қолымызға сусын ұстап саябақтарды араладық. Базарлардан қажетті материалдарды да іздедік. Бастысы көпшілік қолданып, қаламызға келген қонақтарға да ұнаса, жұмысымыздың ақталғаны деп білемін, - дейді Ерназар Байділдаев.
Ал Бақдаулет Болат мұнымен шектеліп қалмайтындарын айтты. Олар қазір аялдамалар мен жаяу жүргіншілер жолағын трансформациялауға кірісіп кетті. Демек, бұл үштік шымкенттіктерді әлі де талай таң қалдыра бермек.

Үрей адамды билесе...

Среда, 01 Июль 2020 04:54

Елімізде эпидемиологиялық ахуалдың тұрақсыздығына байланысты бірнеше қалада қатаң шектеу режимі күшіне енуі мүмкін. Рас, төрт айға созылған карантин қай-қайсымызға болмасын оңай тиіп жатқан жоқ. Әлеуметтік желі мен мессенджерді кезген әртүрлі қауесет те адамдарды әлекке салып бітті. Күйзеліс күйретпесін десеңіз, маман кеңесіне мұқият зер салыңыз. Арт-терапевт, тәжірибелі психолог Ләззат Нұрпейісова сұхбат барысында карантиннің адам психикасына әсері жөнінде әңгімеледі.

44444– Ләззат ханым, коронавирус адамзаттың күнделікті өмір салтын түбегейлі өзгертті десек болады. Карантин режимінде адамдардың оқшаулануы, бір сарынды өмір жүйке жүйесіне ауырлық түсіргені бар. Адамдар қазіргі жағдайда эмоцияға бой алдырмас үшін нені ескеруі керек?

– Біріншіден, карантиндік жүйеге бағыну, бір тәртіпті ұстану көпшілік үшін оңай болмағаны байқалды. Бұл ретте адамдардың жауапкершілігі сынға түсті. Бірі санитариялық талаптарды сақтап, сақтық шараларына құлақ асса, енді бірі мүлдем кері әрекеттерімен көзге түсіп жатты. Әдеттегі өмір сүру салтымыз өзгергенде, әсіресе, жеке таңдауымыз болмаған жағдайда, біз шағын дағдарысты бастан өткереміз. Карантин жарияланған алғашқы күннен бастап ситуацияны адамдар әртүрлі қабылдады. Бірақ, оның қандай экономикалық, әлеуметтік, психологиялық жағдайларға әсер ететінін біраз оқшауланғаннан кейін сезіне бастады. Бұл ол адамдардың сенімсіздігінің пайда болуына алып келді. Экстремалдық жағдайда өзінің эмоциясын реттей алмайтын адамдарға біршама қиын болды. Тіпті, отбасылық кикілжің мен ұрыс-керістер де жиіледі. Бұл ішкі тұрақсыздықтан деп айтуға болады. Қазіргі коронавирус дағдарысы біздің қаламыз не елімізді ғана емес, бүкіл әлемді дүрліктіріп отыр. Көпшілік үміт пен үрейдің арасында қалдық деп айтып жатыр. Ең алдымен адам бойын билеген үрейді жеңу керек. Адамдар мүмкіндігінше, ақпаратты ойларды қабылдап және оны басқара білгені жөн. Жағымсыз ақпаратты ішінде жинамағаны дұрыс.

– Қарап отырсақ, үйден шықпайтын халықтың абдырап қалғанын да байқауға болады. Оқшаулану кезінде отбасы мүшелері және балалармен қандай қарым-қатынаста болу қажет?

– Оқшауланудың адам психикасына әсері болады. Мұндай кезде мүмкіндігінше, бір отбасында тұратын жақын адамдар бірін-бірі қолдап, біріне-бірі көмекке келіп, түсіністікпен, ынтымақтастықпен өмір сүргені абзал. Жұмыла көтерген жүк жеңіл демей ме, міне, бұл жағдайда ұйымшылдық жеңілдік әкеледі. Қазіргі сананы тұрмыс билеген заманда балаларға ата-аналарының сөйлесуі, қарым-қатынасы жетіспейді. Карантин кезінде осы олқылықтың орнын толтыруға мүмкіндік туып отыр. Балалармен ашық сөйлесіп, бірге армандап, бірге болашаққа жоспар құру керек. Бірге фильм көріп, ойын ойнаған дұрыс. Дәмді тамақ жеу де адамның көңілін толтырады. Көтеріңкі көңіл күй, жақсы эмоция адамның иммунитетін көтеретіні анық. Жақсы ой мен жылы сөзден артық көмек бола алмайтынын да ескерген дұрыс.

– Ауыр дерт тек адамдардың денсаулығына емес, пандемия салдарынан көпшіліктің кәсібіне де айтарлықтай шығын әкелуде. Жұмысынан айырлып, табыссыз қалған адамдардың көңіл-күйі де өзгеретіні белгілі. Мұндайда күйзелісті қалай жеңуге болады?

– Карантин жағдайында жұмысқа шыға алмай, жұмысқа шыққан күннің өзінде де табысты бұрынғыдай таба алмай, қиналып отырған отбасылардың бар екені белгілі. Әрине, әркімнің табыс табуы мен күнкөріс деңгейі оның экономикалық сауаттылығына байланысты ескеру керек. Осыдан он жеті жыл бұрын Киев қаласында миллионер Бодо Шефердің айтқаны әлі күнге мен үшін өзектілігін жоғалтқан емес. Оның сол кездегі бізге айтқан кеңестерінің бірі, алты айлық шығынды бөлек жинау болатын. Яғни, табысынан айрылған кезде адамның кризистен құтқаратын жолы деп қарауға болады. Қазіргі жағдайға баға беру тіптен қиын. Бастысы табысынан айрылған отбасылар салы суға кетіп, құрдымға кетпестен керісінше, мүмкіндігінше ақша табудың жолын қарастырған дұрыс деп айтқан болар ем. Әрине, бұл жерде интернеттің мүмкіндігі мол екенін ұмытпау керек. Қашықтан білім беріп, кеңес алудың да жолдарын қарастыруға болады.

– Стрессті көп жағдайда елей бермейтініміз рас. Одан келер қауіпті өзіңіз толығырақ айтып өтсеңіз.

– Стресс – бұл қысым. Қандай да бір жағымсыз ойды ойлаған сайын адам қысыла береді. Адам уайымға берілсе, арты депрессияға ұласуы мүмкін. Оның арты түрлі ауруларға да душар болумен аяқталуы да ғажап емес. Қысымнан шығудың бірден бір жолы – позитивті ойлай білу. Адам ұйқысынан оянғаннан бастап көтеріңкі көңіл күйде жүріп, мейлінше ашық-жарқын болып, ортада өзін еркін ұстауы қажет. Кез келген дағдарыс жаңа идеялардың, жаңа жоспарлардың туындауына алып келеді. Сондықтан, бұл жерде жеке тұлғаның экстремалдық ситуациядан шығу әрекетін ұтымды пайдаланып, ішкі психологиялық резустарын қолдана алу керек. Сіздің жағдайыңыз жеке басыңызға тікелей әсер етеді. Демек, қобалжудың себептері бар. Бірақ, ең бастысы, өз-өзіңізді сабырға келтіріп және бойыңызда эмоционалдық тұрақтылықты қалыптастыру керек. Стресс жағдайында адам өзінің шынайылығын жоғалтады. Жағымсыз эмоциялар, қорқыныш және ертеңгі күнге сенімсіздік жұмыс жасауыңызға әсер етеді.

– Әңгімеңізге рақмет!

f7deb5fc-e65e-4838-95a5-87be81a994f3

Қазіргі кезде шаһардағы эпидемиологиялық ахуал көңілді ала-құла күйге түсіріп тұр. Науқастар саны күн санап көбеймесе, азаятын түрі жоқ. Дәрігерлеріміз коронавирус пандемиясымен күресте аянбай тер төгуде. Билік пен халық ақ халатты абзал жандарды бүгінгі күннің қаһарманына балап, алғыстарын жеткізіп келеді. Індет өршіп тұрған кезде жұртшылыққа шынайы ақпарат таратудың маңызы зор. Ал аурудың ошағында жүрген қалалық денсаулық сақтау басқармасының баспасөз хатшысының еңбегі елеуге тұрарлық. Бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлері күні қарсаңында осы мекеменің баспасөз хатшысы Лаура Нақыпқызымен сұхбаттасудың сәті түсті.

– Лаура Нақыпқызы, биыл дәрігерлер үшін үлкен жауапты кезең десек болады. Коронавирус инфекциясымен алдыңғы шепте күресіп жүріп дәрігерлердің вирус жұқтырып алып жатқанын естіп, жазып та жүрміз. Қауіптің ортасынан ақпарат тарату оңайға соқпаған болар?

–Иә, қазір дәрігерлер үшін әрбір минут пен секунд бағалы. Науқастар саны күрт көбейгендіктен, көптеген медицина қызметкерлері ауруханада түнеп, күн-түн демей қалтықсыз еңбек етуде. Оларға жүктелген міндет қаншалықты ауыр екенін жандарында жүрген соң түсінемін. Адам өміріне араша түсіп, аурумен күресу оңай шаруа емес. Ол үшін алтын қолды дәрігерлерге мың алғыс. Адамдар жаппай ауырып, ауруханада жатқандар көбейген сайын халыққа дер кезінде сақтық шараларын ескертіп, шынайы ақпарат таратуға тура келеді. Мұндайда дәрігерлердің алтын уақытын босқа өткізбеуге тырысамыз. Тиісті мәліметтерді алып, дер кезінде бұқаралық ақпарат құралдарына жеткізіп отырамыз.

– Сіздің атыңыз аталғанда журналистен гөрі, дәрігердің бейнесі көз алдымызға елестейді. Журналистикаға қалай келдіңіз?

– Әрбір адамның бала күнгі арманы мен мақсаты болады. Газет, журналдар мен телеарналардан ақпарат таратып, халықтың мұң-мұқтажын жеткізген журналистерге қарап қызығатынмын. Өскенде журналист боламын деп өзіме мақсат қойдым. Арманыма қол жеткізіп, жоғары оқу орнына оқуға түскеннен бастап ақпарат саласында жұмыс істеп келемін. 19 жасымда «Сайрам» телеарнасына жұмысқа орналастым. Қолыма микрофон ұстап, алғаш түсірілімге барғаным әлі есімде. Тұрғындар ауылдың ауыз су, жол мәселесімен шақырған болатын. Телеарна арқылы халықтың үнін билікке жеткізіп, мәселелері шешімін тапқанда, іштей қатты қуандым. Кейін келе, тележүргізуші ретінде өз мүмкіндігімді сынап көрдім. Осылай қолыма диплом алып, маман атанғанымша тілшілік тіршілікті қатар алып жүрдім. Кейін «Отырар» телеарнасына ауыстым. Сол кездері медиахолдинг басшысы Валентина Куликова маған денсаулық туралы материалдар жасауға тапсырма беретін. «Сен денсаулықтың адамысың» деп жиі айтатын. Телеарнада дәрігерлердің қызметі туралы жазып жүріп медицина саласына деген қызығушылығым оянды. Сол қызығушылық осы салаға алып келді.

– Баспасөз хатшысы—журналист па, мемлекеттік қызметші ме?

–Шынын айтқанда бұл – екі мамандықты да бір-бірімен ұштастырып жүрген маман дер едім. Журналист халық пен биліктің арасындағы көпір болса, баспасөз хатшысының жұмысы соған ұқсайды. Біз тұрғындарды медицина саласында болып жатқан жаңалықтардан құлағдар етіп, халықтың мәселесін тиісті жауапты мамандарға жеткіземіз. Бұрындары тек бұқаралық ақпарат құралдары арқылы көпшілік шұғыл хабарламалар мен маңызды жаңалықтарды хабарланса, қазір әлеуметтік желі арқылы да жүйелі түрде жаңалықтармен бөлісіп келеміз. Біздің міндет тек ақпарат тарату деп айтудан аулақпын, сол көтерілген мәселелердің де оңтайлы шешілуіне атсалысамыз.
– 28 маусым – Байланыс және ақпарат қызметкерлерінің күні. Осыған орай ақ тілегіңіз болса...
Журналистер қауымы бастарына қанша қауіп пен қатер төніп тұрса да, оқиға орнынан табылып, шынайы ақпарат жеткізіп жатады. Қаламы қарымды әріптестеріме ең алдымен денсаулық тілеген болар едім. Әлеуметтік желі мен бұқаралық ақпарат құралдары дамыған тұста төртінші билік өкілдері көтерген кез келген мәлесе шешімін табады деп сенемін. Түйткілді проблемаларды шешіп, халықтың алғысына бөлене беріңіздер.

94 оқушы шеттетілген

Среда, 24 Июнь 2020 04:58

photo 325015

Үшінші мегаполисте ұлттық бірыңғай тестілеудің екі күнгі нәтижесі бойынша орташа бал 48,9% құрады. Бұл туралы қалалық білім басқармасының баспасөз қызметі хабарлады.

Шымшаһарда ұлттық тестілеу талаптарын бұзған 94 оқушы шеттетілген. Оның ішінде, 71 талапкер ғимаратқа тыйым салынған заттар алып кірмек болған. Ал қалғандары тәртіп бұзғаны үшін аудиториядан шығарылды.
Екі күнде білім сынағына жалпы 24 мектептің оқушылары қатыстырылған. Шекті деңгейден өткендердің орта балы 73 пайызды құраса, ең жоғары ұпай 137 болды. Тестілеудің алғашқы күнінде-ақ А.Байтұрсынов атындағы №50 мектеп-гимназиясының түлегі Абдуғани Аделина Арманқызы ең жоғары ұпайды еншілеген.
Айта кетейік, ұлттық бірыңғай тестілеудің нақты нәтижесі тамыз айының соңында белгілі болады. 25 тамызға дейін барлық тестілеу барысындағы бейнежазбаларға арнайы бағдарламаның көмегімен талдау жүргізеді. Бұл ретте егер тестілеу барысында тест тапсырушы тыйым салынған заттарды пайдаланғаны анықталған жағдайда, олардың нәтижелері жойылады. Соған орай, егер ол мемлекеттік білім беру грантының иегері болса, онда грант нәтижесі де жойылуы мүмкін.

WhatsApp Image 2020-06-16 at 10.40.05 1

Елімізде адамның қабілет-қарымы мен қызығушылығы, икеміне қарай кәсіп бастауға жағдай жасалған. Тіпті, қайтарымсыз грант ұтып алуға да мүмкіндік бар. Соның арқасында кәсіпкерлік саласының көкжиегі кеңейіп, өркен жайып келеді. Одан бөлек жеке кәсіппен айналысу адамға мол мүмкіндік береді, шабыт сыйлайды. Оны бүгінгі сөз еткелі отырған кейіпкерімізбен тілдесу арқылы аңғардық. Бұл жолы шыныдан терезеге тор жасаған кәсіпкер Еділ Ахметовтің ерекше бизнесі жайында әңгімелемекпіз.

Бүгінде «не шықса да Шымкенттен шығады» деген әзіл-шыны аралас әңгіме көпшілік арасында жиі айтылады. Оған табылар себеп аз емес. Терезеге орнатылар торды шыныдан жасауды шымкенттік кәсіпкер қолға алады деп ешкім де ойламаса керек-ті. Міне, «ProtectKz» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің негізін қалаушы Еділ Жұмабекұлының ерекше кәсібі инвесторлардың да қызығушылығын оятқан. Халқы еңбекқор, мәдениетпен меймандос шаһарда осылайша өндіріс орны жаңа өнімін ұсынуда.
–Бұл өнім осыдан екі жыл бұрын ойға келген идеяның жемісі. Көршілес Ресей мемлекетінің астанасына барғанымда терезедегі ерекше қорғанға таң қалғаным рас. Елге оралып, оны қалай әзірлейтінін іздендім. Қажетті материалдарды шетелден алдырып, сынама ретінде жасап сатылымға ұсындым. Сұраныс барын білген соң, инвесторлар да мақұлдады. 10 млн теңге қаржы құйып, жобаны іске асыра бастадым. Аталған өнім түрін
Қазақстанда алғаш болып жасауды қолға алдық, – дейді жас кәсіпкер.
Отандық өнім көпшіліктің көңілінен де шыққан. Өз ісін дөңгелетіп отырған кәсіпкердің ісі едәуір дамып, елде жоқ өнімді ойлап тапқан кейіпкеріміздің шыны қондырғысына сұраныс артқан. Бүгінде франшиза әдісімен еліміздің өзге қалаларында сатылуда.
– Өнім монолитті поликарбонаттан жасалады. Яғни, құрылыс пен әскерилер қауіпсіздікке пайдаланатын материалдан әзірленеді. Терезеге арналған шыны тор жазатайым жағдайлардың алдын алуға, ұры-қарыларға қарсы қорған ретінде қолданылады. Шаршы метрі – 25 мың теңге. 500 келіге дейін салмақты еш қиындықсыз көтеруге қауқарлы. Ал тапсырыс 14 күнде дайын болады, – дейді Е.Ахметов.
«Еңбектің өзін тапқан байлықтың көзін табады» деген атам қазақ. Біздің кейіпкеріміз сол аталы сөздің астарын аңдап, нағыз білекті түргізіп, маңдайды сүрткізіп, белшеден берекеге кенелтетін адал еңбекті тапқан азамат. Бірнеше айға созылған карантиндік жүйе кәсіпкерге оңай тимегені анық. Алайда, әр істің қайыры болатынын білген ол, төтенше жағдай кезінде уақыт пен денсаулықтың қадірін жіті түсінген.
–Әлемдегі орын алып жатқан төтенше жағдай бізді де айналып өтпегені рас. Біз үшін биыл күтпеген жайттар көп. Бірақ адамдар осы карантиннен сабақ алып жатқанын байқауға болады. Адамдар тазалыққа ден қоя бастады.

 

16


Карантин ақша үнемдеуді де үйретті. «Айдың жартысы жарық, жартысы қараңғы» демей ме ендеше бізді жарқын күндер күтіп тұрғанына сенім артуымыз керек, – дейді
Е.Жұмабекұлы.
Шырайлы шаһарда отау құрып, перзент сүйген кәсіпкер үшін үшінші мегаполистің маңызы ерекше. Еділ Ахметов Шымкент өзінің туған топырағындай, асыл тұмарындай ыстық екенін айтты. Кейіпкеріміз қала тұрғындары мен қонақтарын қала күнімен құттықтауды ұмытпады.
– Өзім Семейдің тумасымын. Павлодар мен Нұр-Сұлтанда бірнеше жыл тұрдым. Алматыға жұмыс бабымен жиі барып тұрамын. Ал Шымкентке 2015 жылы қоныс аудардым. Бұл қала мені үлкен өзгерістерімен қарсы алды. Отбасылы болып, әке атандым. Өз кәсібімді бастап, армандарыма бір қадам жақындай түстім. Шырайлы шаһардың тұрғыны ретінде қаламыздың көркейіп, өсіп келе жатқаны қуантады. Мегаполистің тарихы тереңде. Ал халқы қонақжай, еңбекқор, – дейді кәсіпкер.
Иә, Шымкентті қай жағынан алып қарасақ та мақтануға тұрады. Шымшаһар өмір сүріп, бизнес бастауға қолайлы қала. Оны Еділдей істің көзін тапқан жігіттердің көптігінен-ақ аңғаруға болады.

IMG-20200609-WA0062

Шырайлы шаһардың көшелерімен серуендеп, қоғамдық көліктерге мінгенде «Шымкент – қайырымды қала» деген жазу көзге оттай басылады. Мегаполистің осындай балама атқа ие болуы бекер емес. Иә, ұлы ғұлама Әбу Насыр әл-Фараби суреттеген ізгі қаланың қағидасы қамқорлық екені сөзсіз. Бүгінгі қоғамда бар өмірін ізгілікке арнаған жандар аз емес. Сондай жүрегі жомарт жақсылардың бірі – Данияр Мейірбеков.

96«Ізгілікте жарысайық» қоғамдық қайырымдылық қорының президенті Данияр Мейірбеков 8 жылдан бері еріктілікпен айналысып келеді. Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетуді өмірлік ұстанымым деп білетін ол осы жылдар бойы ерікті ретінде біраз адамдарға қол ұшын беріп, игі істердің басы-қасынан табылып жүр.
– Менің волонтер қатарына қосылуыма саябақтағы жас қыздың оқиғасы себеп болды. 2012 жылы магистратурада оқып жүргенімде саябақта келе жатып жас қызды кезіктірдім. Қарасам, жылап отыр. Асыраушысынан айырылған екен. Анасы шіркеуде еден жуушы болып нәпақасын айырып, отбасын асырайтынын білдім. Кейін шамам келгенше оларға көмектесіп жүрдім. Өзімнің жағдайым болмағанда, достарымнан көмектесуін сұрадым. Осылай жүріп өзіміздің қайырымдылық ұйымымызды құру туралы ұйғарымға келдік, - дейді Д.Еркінұлы.
Еріктілікті азық-түлік таратумен өлшемейтін Данияр Алматы қаласы мен Қызылорда облысында да еріктілер ұйымын құруға атсалысқан. Бүгінде ресми тіркелген қайырымдылық қоры арқылы 1300 адамға көмек қолын созып келеді.
– «Ізгілікте жарысайық» қоғамдық қайырымдылық қоры ресми тіркелген ұйым. Біз бес бағытта жұмыс жасаймыз. Білім бағыты бойынша асыраушысынан айырылған және аз қамтылған отбасылардың балаларына қосымша үйірмелер ұйымдастырамыз. Спорт саласында аулаларға ворк-аут алаңшаларын орнатып, спорттық сайыстар өткіземіз. Ал қайырымдылық және әлеуметтік сала бойынша арнайы тізім жасалып, сол бойынша қаладағы әр түрлі санаттағы осал топтардан құралған 1300 отбасыға қолдау көрсетеміз.
Даниярдың айтуынша, бұл ұзақ мерзімді жобалар. Қордағы волонтерлардың басым көбі бұрынғы педагогтардан құралыпты. Олар игі іспен күнделікті жұмыс ретінде, яғни кәсіби тұрғыда айналысады.
– Бүгінде Мақтааралдағы су тасқынынан зардап шеккен отбасылардың балаларына арнап ашқан он күндік лагерьдің жұмысын сәтті аяқтадық. Шымкенттен бір топ ұйым осы лагерьдің жұмысына атсалысқанын айта кеткен жөн. Олардың қатарында «АSAA» жастар қоғамдық ұйымы, «Волонтер Шымкента» ұйымы, «Клуб добряков Шымкента» қозғалысы, «Благо Дарю» қоғамдық ұйымы, «Мейірім» еріктілер қозғалысы, «Харекет» қоры және біздің «Ізгілікте жарысайық» қорымыз бар. Шымкенттік және еліміздің басқа да өңірлерінен қаржылай қолдау көрсеткен демеушілерге алғыс айтқым келеді, - дейді Д.Мейірбеков.
Ерікті болу үлкен ерлік. Ол жастардың белсенділігін арттырып қана қоймай, адамдарға көмек беріп, тәжірибе жинауға, өмірлік маңызды дағдыларды дамытып, әлемді жаңа қырынан тануға мүмкіндік беретін бірден-бір игі шара. Сондықтан, уақытты еріктілікке жұмсау – тұлғалық дамуға құйылған инвестиция екені даусыз. Алайда еріктілердің жұмысы көп ретте еленбейтін көрінеді. Данияр кейде алғыстың орнына реніш еститіндерін де жасырмады.

 

IMG-20200609-WA0066


– Карантин кезінде көптеген танымал жұлдыздар мен кәсіпкерлер жаппай азық-түлік таратуға көшті. Қайырымды жандардың бары қуантады, әрине. Бірақ мұндай әрекеттердің соңы кейде масылдыққа ұласып жатады. Шын мұқтаждардың жағдайымен танысып алмай жатып, біз ешкімге көмектеспейміз. Бізде арнайы менеджерлер бар. Қаладағы бірнеше қайырымдылықпен айналысатын ұйымның ортақ базасын жасағанбыз. Көмек сұрап хабарласқандарды тізімнен тексеріп аламыз. Педагог болғандықтан тағдыр тауқыметін тартқан жандардың жағдайына түсіністікпен қарауға тырысамыз. Тобымыздағы қыздар бір жағдайда айтылған ауыр сөздерді көтере алмай жылап қалады. Бірақ бұл біздің негізгі мақсатымызға, адамдарға қайырымдылық жасауымызға ешқандай бөгет бола алмайды, - дейді Данияр Мейірбеков.
Данияр Еркінұлы қорға жиналған қаражатты есеппен жарататындарын айтады. Олардың алдағы жоспары еріктілік сөзінің аясын кеңейтіп, көпшілікке волонтер болудың қыр-сырын үйретпек.
– Бізге әр түрлі саланың өкілдері хабарласып көмектесуге ниет білдіреді. Артынша азық-түлік пен қаражат аударуға асығады. Қиындыққа тап болған отбасылардың сан алуан мәселесі бар. Соған қарай түрлі сала өкілдері өздеріне тиесілі мәселелерін шешіп берсе, оның өзі үлкен көмек. Бір өкініштісі волонтер болу дегенді жұртшылық тамақ тарату деп түсінеді. Кейде алаяқтар да кездеседі. Волонтерлік қызмет – өз еркіңмен баратын жүректің жұмысы. Жүректің жұмысы жанданса, қоғам өркениетке өздігінен-ақ қадам басар еді, – дейді ол.

 

IMG-20200609-WA0067


Жабырқаулы жүректерді жібітіп, мұқтаждарға көмектесу сауапты іс. Ал ондай ізгілікті істі мұрат тұтқандардың әрекетін жанашырлықтың жарқын үлгісі деп бағалауға болады. Әл-Фарабише айтқанда, қайырымды қаланың тұрғындары қашанда бір-біріне көмек қолын созуға даяр тұрады. Ал Даниярдай азаматтардың жасаған істері көпке үлгі, мақтауға тұрарлық.

Страница 2 из 33