«ҚЫС ҚАМЫҢДЫ ЖАЗ ОЙЛА»

Пятница, 27 Январь 2023 09:39

Шымкент — еліміздің өзге өңірлермен салыстырғанда ауа температурасының жылылығымен ерекшеленетін аймақ. Алайда, қыс қаһарына мінген сәтте шымкенттіктер біршама қиындыққа душар болды. Әсіресе, қаланың коммуналдық саладағы қызметкерлері тәулік бойы халыққа қызмет көрсетті. Оның ішінде «Су ресурстары-Маркетинг» ЖШС жедел әрекет етіп, кезекші бригадаларды ұйымдастыру арқылы халықтың алғысын алды.

65

Өткен жылы Шымкент қалалық №2 аурухананың перзентханасында 10 238 ана босанып, 271 әйел эпидуральді анальгезия көмегіне жүгінген. Оның ішінде 240 жағдай әйелдің денсаулығына қатысты қабылданған медициналық тұрғыдан қажетті шешім болса, 31 әйел толғақ кезіндегі ауырсынуды жеңілдету үшін өтініш білдірген. Бұл туралы Шымкент қалалық №2 ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары Е.Бегешев мәлімдеді.

60

«Аңсаған сәби»: квота саны артты

Пятница, 13 Январь 2023 06:10

Г. Садыкбековна сайт

Мемлекет басшысы Қ.Тоқаев «Жаңа жағдайдағы Қазақстан: іс-қимыл кезеңі» атты Қазақстан халқына Жолдауында «Аңсаған сәби» арнайы бағдарламасын бастап, экстракорпоральді ұрықтандыруға (ЭКҰ) квота санын жеті есеге көбейтуді тапсырған болатын. Үкімет 2021 жылдан бастап «Аңсаған сәби» арнайы бағдарламасын іске қосып, оған республикалық бюджеттен 6 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінген. Бағдарлама аясында биыл Шымкентте ЭКҰ-ға қанша орын қаралған? Өткен жылдың нәтижесі қандай? Тақырыпты тарқатар болсақ...

Шымкентте «Аңсаған сәби» бағдарламасы аясында экстракорпоральді ұрықтандыруға 2021 жылы — 403, 2022 жылы 413 квота бөлінсе, биыл сәбилі болуды аңсаған жандар үшін мүмкіндік көлемі артып, 429 квота қаралып отыр.

— Шымкент қаласы бойынша 2022 жылдың басында 538 келіншек бедеулік диагнозымен диспансерлік есепке алынған. Оның 293-і әйелдің бедеулігі, ал 271-і ер азаматтың белсіздігі диагнозы бойынша тіркелген. Алайда, өткен жылы мемлекеттік бағдарлама аясында тегін экстракорпоральді ұрықтандыруға 413 орын қаралып, бағдарламаға қатысқандардың ішінен 185 келіншек жүктілік бойынша есепке алынды. Нәтиже 45 пайызды құрады. Бұл — ЭКҰ-да өте жоғары көрсеткіш. Себебі, әйелдердің жасына, денсаулығына қарай нәтижеге қол жеткізе алмайтын кезеңдер де болады. Өткен жыл қорытындысы бізді қуантып отыр. Сонымен қатар, 62 келіншек бағдарлама аясында ем-шараларын жалғастырып жатыр. Былтыр жылдың соңына дейін 33 сәби дүние есігін ашып үлгерді. Бұл көрсеткіш әлі де өсе бермек, - дейді Шымкент қалалық перинаталдық орталықтың бөлім меңгерушісі, қаланың штаттан тыс репродуктологы Г.Рысқұлбекова.

Мамандар өткен жылы Шымкентте экстракорпоральді ұрықтандыру бағдарламасымен жүктілік бойынша есепке алынғандардың көрсеткіші 45 пайызға жеткенін қуанышпен хабарлап отыр. Маманның сөзіне дәлел ретінде АҚШ-та 2016 жылы жүргізілген ұлттық есеп бюросының мәліметінен мысал келтірсек. Онда 35 жасқа толмаған әйелдердің ЭКҰ арқылы жүкті болу мүмкіндігі 45,3%, ал 35-37 жаста — 33,8%, 38-40 жаста — 22,6 %, 41-42 жаста — 12,2 %, 42 жастан жоғары 3,9% ғана екені анықталған. Яғни, бұл істің нәтижелі болуы, ең әуелі, сәби аңсаған жұптың денсаулығы мен жасына тікелей қатысты екенін көрсетіп отыр.

«Аңсаған сәби» бағдарламасына 18-42 жас аралығындағы ұзақ жылдар бойы сәби сүйе алмаған, ресми некеде немесе азаматтық некеде тұратын, өзара нотариалдық келісімі бар отбасылар, сондай-ақ жалғызбасты әйелдер қатыса алады. Алайда, бағдарлама кезегіне тұрғанға дейін пациенттің қалыпты соматикалық және эндокриндік мәртебесі, аналық без резерві анықталып, талапқа сай болған жағдайда тегін ем ала алады. Бағдарламаға қатысуға өтініш беру үшін тіркелген емханасынан тексеруден өтіп, алғашқы медициналық қорытындыны арнайы комиссияға өткізуі тиіс. ЭКҰ-ға жіберу туралы шешімді Шымкент қалалық денсаулық басқармасы жанынан құрылған арнайы комиссия қабылдайды. Ал, ем-шара жүргізілетін репродуктивтік медицина орталығын әйелдің өзі таңдауға құқылы.

«Аңсаған сәби» бағдарламасы арқылы алғаш рет ана атанғалы отырған 28 жасар Жазираның бүгінде аяғы ауыр.

— Тұрмысқа шыққаныма 5 жылдай болды. Бала көтере алмаған соң, құжатымды тапсырып, кезекке тұрдым. Кезегім келіп, ЭКҰ жасаттым. Аллаға шүкір, бүгінде аяғым ауыр. Дәрігерлер құрсағыма егіз біткенін айтқанда қуанышымда шек болмады. Аман-есен бауырымызға басуды бұйыртсын деп жүрмін, - дейді ол.

Алайда, мамандар үміткерді медициналық тексеруден өткізгеннен кейін жатырдың туа біткен немесе жүре біткен күрделі ауытқулары, соматикалық және психикалық бұзылулар, аналық без ісіктері, жедел қабыну және кез-келген локализация онкологиясы, денедегі қатерлі өскіндер анықталған жағдайда ҚР Денсаулық сақтау министрлігі бекіткен талапқа сай, экстракорпоральді ұрықтандыруға жолдама берілмейтін ескертеді.

— Биыл Шымкент қаласы бойынша 429 орын қаралған, ал диспансерлік есепке алынғандардың саны 646-ға жетіп отыр. Бұл мемлекеттің қолдауына мұқтаж отбасы санының артқанын көрсетеді, - дейді қаланың штаттан тыс репродуктологы Гүлжан Садықбекқызы.

Айта кетейік, «Аңсаған сәби» бағдарламасына жолдама жылына бір мәрте ғана беріледі.

АЛАШТЫҢ АСЫЛ ПЕРЗЕНТІ

Пятница, 06 Январь 2023 06:35

Шымкент қалалық саяси қуғын-сүргін құрбандары музейінің ұйымдастыруымен «Алаштың асыл перзенті» атты іс-шара өтті. Басқосу саяси қуғын-сүргін құрбаны, қазақ әліпбиінің негізін қалаушылардың бірі Әшірбек Үсеновтың 115 жылдығына арналды.

501

Қоянның біз білмейтін қыры қандай?

Пятница, 30 Декабрь 2022 05:36

4 c koyan

...Астрологтар қояндар жұмсақ, сүйкімді әрі нәзік жануар болғандықтан айналасына аса қауіп төндірмейтінін, сондай-ақ, оның өз жұбына қамқор, отбасына жанашыр тіршілік иесі екенін айтады. Дәл осы сипаттамаға сай жұлдызшылар «Қоян жылында отбасылық құндылықтар дәріптеліп, байланыс нығая түседі, түсініспеушілік азайып, демографиялық өсім байқалады» деп болжапты. Он жылдан бері қояндардың ас-суын беріп, тазалығын қадағалап келген Мәулен Темірәлиеваның айтқаны да астрологтардың сөздерін дәлелдей түскендей.

Әр ел өз жыл санауына сәйкес түрлі жорамалдар айтып, өткен жылдар шежіресіне қарай болжам жасап жатады. Бұйыртса, біз де бірер күннен соң Шығыс жыл санауына сай Барыс жылымен қоштасып, Қоянды қарсы аламыз. Бірақ біз болжам жасамай, Шымкенттің ерекше демалыс орындарының бірі — зоологиялық бақтағы жыл иесімен кездесіп, мамандармен тілдескенді құп көрдік.

Еліміздегі үш зообақтың бірі Шымкентте орналасқаны бір қуаныш болса, алып жатқан аумағы мен ондағы аңдардың сан түрлілігі жағынан бірінші орында екенін мақтанышпен айта аламыз.

Зообақтағы қоянның вольеріне Шымкент зоологиялық бағының экскурсовод-биологы Ләззат Мәуленова ертіп барды. Ауданы шамамен 30 шаршы метр тұрақта 20 үй қояны жүр. Вольердің жем-шөп беретін аз ғана аумағы бетондалса, өзге бөлігі қояндардың табиғатына сай ін қазуына ыңғайланып, топырақпен толтырылған.

– Бүгінгі таңда зообақта 187 бас қоян бар. Олардың жаңа туғандарының салмағы 40-80 гр аралығында болады. Ал ірісінің салмағы 10-11 кг дейін жетеді. Қояндар көжектейтін маусым таңдамайды және жұптасып өмір сүреді. Сондықтан вольерден әр жұп өзіне ін қазып алған. Ары қарай қазып, қашып кетпеу үшін 1-2 метр тереңдікте темір тор тасталып, қоршаудың іші топыраққа толтырылған. Бұл – қояндардың өз табиғатына сай тіршілік етуі үшін жасалған жағдай. Қояндар бір жылда 3-4 мәрте көжектейді. Әр жолы кемі 5-6 көжек дүниеге келеді, – дейді Ләззат Мұратбайқызы.

Зообақтағы аңдардың түрін көбейтіп, бір жануардың түрлі тұқымын алу үшін еліміздің өзге зообақтарынан бөлек көршілес Ресей, Өзбекстан елдерімен де байланыс орнатылыпты. Әр жануардың тіршілік ететін аумағына сай тұқымы бөлектеу әрі климатқа бейімделуі де өзгеше болады екен. Қазіргі зообақта өсіп жатқан 187 қоянның 20-сы көпшілік тамашалау үшін вольерге шығарылса, қалғаны виварий бөлімінде орналасқан.

Астрологтар қояндар жұмсақ, сүйкімді әрі нәзік жануар болғандықтан, айналасына аса қауіп төндірмейтінін, сондай-ақ, оның өз жұбына қамқор, отбасына жанашыр тіршілік иесі екенін айтады. Дәл осы сипаттамаға сай жұлдызшылар «Қоян жылында отбасылық құндылықтар дәріптеліп, байланыс нығая түседі, түсініспеушілік азайып, демографиялық өсім байқалады» деп болжапты.

Он жылдан бері қояндардың ас-суын беріп, тазалығын қадағалап келген Мәулен Темірәлиеваның айтқаны да астрологтардың сөздерін дәлелдей түскендей.

 – Қояндардың көбею процесін сырттай бақылап жүрсеңіз, ерекше қызық. Осы вольердің ішіндегі қояндардың өзі жұптасып өмір сүреді. Мұндағы әр қазылған ін – бір жұптың ортақ панасы. Қоян қашқан соң 1 айда көжектейді. Төлдейтін қоян алдын ала жүні түлеп, тазаланады. Алайда, көжектер бір айға дейін інінен шықпайды. Қояндар ініне жем-шөбін тасып жүреді. Көжектер 15 күннен кейін көзін ашып, 1 айда өздігінен сыртқа шығатын күйге жетеді. Олар есейген соң енесі емізбей, алшақтай бастайды. Сол кезеңде көжектерді виварийге апарамыз. Зообақтағы көжектер сәбіз, шөп, кебекпен қоректенеді. Азықтың түрін алмастырып, орамжапырақ, арпа, бидай да береміз, – дейді Мәулен Дәулетқызы.

Зообақ ветеринарлары да қояндардың күтіміне ерекше мән береді.

– Қояндарда кездесетін аурулардың алдын алу үшін жылына екі рет екпе салынады. Екпеден кейін 5-9 күн аралығында иммундық өзгерістер байқалады. Алайда, екпеде ешқандай емдік қасиет жоқ, тек қояндарда кездесетін ауруларға қарсы иммунитет қалыптастырады. Алғашқы екпе клиникалық сау көжектерге 30-45 күндік кезеңнен бастап салынады, – дейді экскурсовод-биолог Л.Мәуленова.

Бүгінге дейін зообақта үй қояны аталып кеткен фландир тұқымы өсірілсе, жуырда калифорния тұқымымен толығыпты. Дегенмен, қоянның бұл түрі вольерге әзір қосылмаған.

– Калифорния тұқымындағы қоян ерекше сүйкімді. Оның жұп-жұмсақ жүні мен әдемі бейнесіне қызығып, ветеринарлардың айтқан режиміне сай қадағалап жүрмін. Сырт келбеті де өзгелеріне қарағанда ерекше. Құлағы, тұмсығы, табаны мен құйрығы сұршыл қоңыр, ал дене бөлігі біркелкі ақ түсті. Бұл тұқым температура тұрақтылығын қажет етеді екен, яғни суыққа төзімсіздеу. Құлағы қысқа, 10 см жобасында. Осы ерекшеліктері өзін сондай сүйкімді етіп көрсетеді, – дейді Мәулен Дәулетқызы.

Мамандардың айтуынша, калифорния қояны – етті тұқым. АҚШ-та шиншилла, жаңазеландиялық және тау қоянын будандастыру арқылы пайда болған бұл тұқымның сүйектері жіңішке, бірақ мығым келеді екен.

Қоян жылында мегаполис зообағы қоянның жаңа тұқымын өсіруді қолға алып отыр. Ендеше, зообаққа келушілер 2023 жылы қоянның жаңа тұқымымен танысып, тамашалай алады деген сөз. Жұлдызшылар болжағандай, Қоян жылы әр отбасына бақ-береке, ынтымағымен келіп, көбеюді жазсын.

БАРЫС ЖЫЛЫ БЕРЕКЕСІМЕН КЕЛДІ

Пятница, 30 Декабрь 2022 04:58

Өмір болған соң, айналамызда түрлі тағдыр иесін кездестіретініміз анық. Десек те, қазақтың «Қуанышты бөліссең, көбейеді» деген қағидасына сай, барыс жылын ерекше қуанышпен қорытындылаған азаматтардың оқиғасын ортаға салуды жөн көрдік. Сонымен, оқырмандарымыз үшін Барыс жылы несімен есте қалды?

«Әрдайым қос тойымыз қатар келсін!»

a6252335-7033-4f2d-9076-545b826e351c

2014 жылы баспанасы жоқ жас маман ретінде үй кезегіне тұрдым. Кезегіміз жылжығанымен, ұзақ уақыт пәтер кілті бұйыра қоймады. 2021 жылы «Шаңырақ» бағдарламасымен көптеген жас отбасы баспаналы болғанын естіп, кезекті бір конкурсқа біз де құжат тапсырдық. Өтінім қабылданып, бізге оң шешім шықты. Баспана алу мүмкіндігі туған соң, бірден «Отбасы банкіне» бардық. Мамандар «Шаңырақ» бағдарламасының артықшылығын түсіндіріп берді. Бағдарламаның ең ұтымды тұсы сол – баспана құнының небәрі 10 пайызын алғашқы жарна ретінде құйып, жас отбасы ретінде 26 жылға дейін 5 пайыздық үстемақымен несие рәсімдеуге болады екен. Мүмкіндікті пайдаланып, тез қаражат жинап, қаладағы мемлекеттік бағдарлама негізіндегі салынып жатқан үйлерді қарастырдық. Бағдарлама аясында 1,5 миллион теңге, яғни, 10 пайыз жарнаны депозитке салып, өзімізге ұнап жүрген үйдің конкурсына қатыстық. Конкурстан өткен кезде отбасымызбен қуандық. Себебі, ұзақ жылдар пәтер жалдап жүрген жандар бұл сезімді жақсы түсінеді деп ойлаймын. Осылайша, Барыс жылы пәтеріміздің кілтін қолымызға алдық. Сонымен қатар, баспанамызға жасаған қадамымыз құтты болып, ұзақ күткен сәбиімізге аяғым ауырлады. Қоян жылында да қуанышымыз еселеніп, сәбиімізді қолға алып, отбасымыз толыға түспек. Әрдайым қос тойымыз қатар келсін! «Әрекет түбі – берекет» демекші, әр жас отбасы жақсылықтан үміт үзбей, келер жылы баспаналы болып, іші сәбилердің күлкісіне толсын деп тілейміз.

Мақпал САУРАНБЕКОВА,
Шымкент қалалық мәдениет,
тілдерді дамыту және архивтер
басқармасының баспасөз қатшысы

«Шаңырақтарыңыздан бесік жыры үзілмесін»

үшем

Әр отбасы былдырлаған баланың үнімен берекелі ғой. Тұңғышымыз Бекасыл биыл 13 жасқа толыпты. Ұзақ жылдар бойы жолдасым екеуміз сәби иісін аңсадық. Жақсылықтан үмітімізді үзбей, ем-дом алып, емханалардың есігін тоздырдық. Тұңғышымыз есейген сайын оның бауыры болғанын қаладық. Аллаға шүкір, Барыс жылы берекесімен келді. Жыл басында қабылдаған ем-домым нәтижесін беріп, жүкті болдым. Шымкент қалалық №14 емханаға жүктілік бойынша есепке тұрып, дәрігерлердің бақылауында жүрдім. Денсаулығыма байланысты көп күтім қажет болды. Сөйтіп, 38 жасымда қайта ана атандым. Шымкенттегі перинаталдық орталықта үшем дүние есігін ашты. Сәбилердің салмағы небәрі 1 480, 1 380 және 1 175 грамм болды. Мерзімінен бұрын туған шақалақтарды перинаталдық орталықтың неонатолог-дәрігерлері 1 ай бойы қарап, жағдайларын бақылауда ұстады. Жуырда ғана өз үйімізге оралдық. Сәбилерімізге Асылбек, Әмина, Медина есімін бердік. Қазір жағдайлары қалыпты. Қалалық №14 емханадағы және перинаталдық орталықтағы барлық ақ халатты абзал жандарға алғысымыз шексіз. Барыс жылы бізге осылай берекесімен, қуанышымен келді. Алдағы қоян жылы да әр қазақтың шаңырағына бақ-береке, қуаныш, ынтымақ әкелсін! Шаңырақтарыңыздан бесік жыры үзілмесін!

Жазира КӨШЕРБАЕВА,
Шымкент қаласының тұрғыны

 

 

«Ойда жүрген идеялар жүзеге асты»

 IK 0320

 

2022 жыл ауыр басталды ғой. Қаңтар оқиғасы, жақындардың проблемасы, қимас жандардың өмірден өтуі – бәрі-бәрі жаныңды ауыртады. Блокнотқа жазылған көп жоспар орындалмай қалды. Бірақ, барыс жылында шығармашылыққа ден қойып, ойда жүрген идеяларымды жүзеге асыра алғаныма қуанамын.

 Соның бірі – «Түркістан әйелдері» жобасы үш жыл бұрынғы «Тіршілік» деген жобамыздың жалғасы іспеттес болды. Бұл жобаны құрбым, журналист Жанерке Хұмар екеуміз барымызды салып жүзеге асырдық. Ауылдарды араладық. Кейіпкер іздедік. Оларды сұхбатқа көндіру де оңай шаруа болмады. Жаздай жүгірген жобамыздың көптен күткен кезеңіне де жетіп, қазан айының 1-7 аралығында Шымкентте «Түркістан әйелдері» фотокөрмесі өтті. Әдетте, әйел адамдарды үйге қарап, ас-су дайындап, бала тәрбиелейтін, үй тірлігінен аспайтын тұрмысын ғана көріп жатамыз. Біздің мақсат – әйелдер де түрлі жұмыс істеп, қоғамға, экономикаға, айналасына пайда әкелетінін мықты адамдар екенін көрсету және олар үйден тыста жұмыс істеп қана қоймай, үй шаруасын да қатар алып жүргенін ескеру.

 2020 жылғы II MediaCAMP Award, 2021 жылы III MediaCAMP Award байқауы карантинге байланысты онлайн өтіп, екі мәрте қашықтан марапатталған едік. Ал биыл IV MediaCamp Fest Алматыда офлайн өтіп, «Түркістан әйелдері» фотокөрмесін сонда қою туралы ұсыныс түсті. Құрбым екеуміз қуана-қуана өз жұмысымызды апардық.

 «Үркер» ұлттық бәйгесінің қорытындысы шығып, достармының қамшылауымен ойламаған жерден байқауға ұсынған «Түркістан әйелдері» медиажобасы «Батыр Қазыбаев атындағы арнайы премия (интернет БАҚ-тағы жоба)» аталымы бойынша жеңімпаз атанды.

 Шымкенттің Арбатындағы «19.06.cafe»-сінде фотографияға қызығатын жандардың басын қосып, авторлық фотокөрмелер ұйымдастырып жүрміз. Бүгінде ол жер қала тұрғындары арнайы іздеп келетін, пікір алмасатын жып-жылы бұрышқа айналды.

 Жуырда Түркістандағы «Khanshaiym Plaza» ойын-сауық орталығында ÓzgeEpic creative hub-тың ресми ашылуы өтті. ÓzgeEpic creativ hab – халықаралық деңгейде заманауи бәсекеге қабілетті қазақстандық өнерді дамыту мен қоғамның мәдени санасын арттыруды, оған қоса дарынды, зияткер жастарға қолдау әрі тәлімгерлік көрсететін кеңістік. Заманауи өнер кеңістігіне құрбым, журналист Жанерке, фотограф-дизайнер Шыңғыс Әбдіразақпен бірлесіп жасаған «Түркістан әйелдері» мен «Тіршілік» фотокөрмелері қойылды. Яғни, Барыс жылында еліміздің ірі қалалары – Шымкент, Алматы мен рухани астанасы Түркістанда көрмеміз өтті. «Үркер» ұлттық бәйгесінде есіміміз аталып, еңбегіміз еленді. Келер жылға да жоспар көп. Замандастарыма ешбір кедергіге мойымай, шығармашылықтарыңызды шыңдай түсіңіздер деймін. 

Әйгерім БЕГІМБЕК,
фотограф

 

Биылғы оқу жылында Оңтүстік өңірдегі жоғары оқу орындарының қатары мемлекет және қоғам қайраткері Жұмабек Тәшенев атындағы университетпен толықты. Білім ордасының жұмыс бағыты, тыныс-тіршілігімен танысу мақсатында Ж.Тәшенев атындағы университеттің ректоры, техника ғылымдарының кандидаты, доцент Қанат БАЙБОЛОВ мырзамен тілдескен едік.

134

Шымкент үздіктер қатарында. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев елордада «Алтын сапа» мен «Парыз» байқауларының жеңімпаздарын марапаттап, «Бизнес жүргізуге қолайлы жағдай жасаған үздік өңір» аталымы Шымкент қаласының еншісіне бұйырған болатын. Ал, мегаполистегі «Су ресурстары-Маркетинг» ЖШС-і «Экологияға қосқан үлесі үшін» «Парыз» сыйлығының алтын жүлдесімен марапатталды.

116

Страница 1 из 18