25 мамырда өтетін мектеп бітірушілердің «Соңғы қоңырау» күніне орай құқық қорғау органдарының қызметкерлері ерекше тәртіппен жұмыс істейтін болды.

DSC 8230

Бұл туралы қалалық әкімдіктің ұйымдастырумен білім бөліміне қарасты мекемелердің басшыларының қатысуымен өткен мәжілісте айтылды. 2017-2018 оқу жылын аяқтауға қатысты басқосуға прокуратура, жергілікті полиция қызметкерлері және қаладағы мектеп басшылары түгел қатысты.
Басқосуда алдымен оқу жылының аяқталуына байланысты оқушылардың соңғы қоңырауға дайындығы пысықталып, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі талқыланды. Жылда 25 мамырдан кейін оқушылар қымбат көліктер жалдап, кафе-тойханаларда, тіпті қала сыртындағы саяжайларда «мерекені» атап өтуі дәстүрге айналып кеткені жасырын емес. Мұның соңы қайғылы оқиғаларға ұласып жататынын ескерген жауапты мамандар биыл кемшіліктерді болдырмау мақсатында барлық мүмкіндіктерді қарастыруда.
– Мектеп басшыларына оқушылардың автокөлік шерулерін ұйымдастырып, мектептен тыс орындарда кеш жасауына жол бермеу мақсатында үгіт-насихат жұмыстарын күшейтуді тапсырамын. Ата-аналармен тығыз жұмыс істеп, түсіндіру шараларын жүргізу қажет . Өйткені, балалардың қауіпсіздігі баршамыз үшін маңызды, – деді Шымкент қалалық білім бөлімі басшысының міндетін атқарушы А.Текебаева.
Сонымен қатар мектеп директорларына 1,4,9 және11 сынып оқушыларының басшылыққа, сынып жетекшісіне бағалы сыйлық жасауына тыйым салу жүктелді. Білім бөлімінің басшылығы мекеменің ағымдағы жөндеу жұмыстарына ата-аналардан ақша жинауына да жол берілмейтінін айтты. Іс-шараға қатысқан Еңбекші ауданының прокуроры
Е.Мұсаев бұл күні қаладағы жағдай прокуратура тарапынан қатаң бақылауға алынатын айтса, қалалық жергілікті полиция қызметінің өкілі Д.Тағайбеков арнайы мобильдік топ құрылып, әсіресе, Ташкент тасжолы, Бәйдібек би даңғылы және дендросаябақ аумағы жіті назарда тұратынын жеткізді.
Мәжілісте сөз алған №77, 26 оқу орындарының басшылары түлектердің соңғы қоңыраудан кейінгі мектептен тыс орындарда кеш ұйымдастыруына тосқауыл бола алмайтынын, өйткені, ондай салтанатты кешті ұйымдастыруға ата-аналардың өздері құлықты болып отырғанын айтты. Сондықтан, бұл тұста жауапкершілік мектепке артылмай, ата-аналармен көбірек жұмыс істеуді ұсынды.
Айта кетсек, барлық білім мекемелерінде «Соңғы қоңырау» салтанатты іс-шарасы Астананың 20 жылдығына арналған «Ел жүрегі –
Астана» тақырыбымен өтетін болады.
...Мектеп бітіру кешіне санаулы күндер қалды. Мектеп қабырғасымен қоштасып, жаңа өмірге қанат қағатын күнді есте қаларлықтай етіп ұйымдастырған жақсы. Дегенмен, бала қауіпсіздігі мен өмірі үшін шырылдаған ұстаздардың жанайқайына ата-аналардың да немқұрайлы қарамағаны дұрыс.

Сот жүйесінде жүзеге асып жатқан «Соттағы тауластыру рәсімі» пилоттық жобасы өңірімізде тиімділігін көрсетуде. Бұл туралы ҚР Жоғары сотының судьясы Ұлбосын Сүлейменованың Шымкентте өңірдің судьяларымен бас қосқан жиынында мәлім болды.

ОҚО сотының азаматтық істер жөніндегі алқаның судьясы Н. Биболовтың айтуынша, өткен жылы сотта қаралаған 3 мыңға жуық істің мыңнан астамы татуласумен аяқталған.
Өңір судьяларына өткізген семинар-тренингте Ұ.Сүлейменова татуластыру рәсімі кезінде кездесетін кейбір түйіткілді мәселелерді шешудің оңтайлы жолдарын түсіндірді.
– Сот медиацясының тиімділігін тараптарға дер кезінде түсіндіру қажет. Дауларды сотсыз ерікті түрде мәмілеге келумен бітірсе, уақытты, қаражатты, эмоциялық күш-қуатын үнемдейтінін білуі тиіс. Бүгінде жиі орын алатын отбасындағы жанжалдар, некені бұзу, алимент өндіру кезіндегі дауларда мүмкіндігінше тараптарды адамгершілік тұрғыда келісімге келуге шақыруға болады, – деді Жоғарғы соттың судьясы.
Семинар барысында аудандық сот төрағалары пилоттық жоба аясында атқарылып жатқан озық істерін баяндады. Дегенмен судьялар сот жүйесінде тараптарды татуластыруға кедергілердің бар екенін жасырмады. Әкімдік, адвокаттар және өзге де құқық қорғау органдарының бұл іске немқұрайлы қарауынан дау-шарларды медиациялық жолмен шешу баяу жүріп жатқаны да сөз болды.

Қауіпті аймаққа экСПИДиция

Пятница, 18 Май 2018 05:13

Ол есіктен ішке кіруге батылым бармады. Құлаққаптан «Ішке кіруге дайынсыз ба?» дегенде жүрексіндім. Соңғы күшімді жинап есікті аштым да ВИЧ індетіне шалдыққан алматылық Эльмираның кейпіне еніп, оның әлеміне виртуалды сапар шектім...

IMG 7456-768x494

ВИЧ-ке дейін

...Сылағы құлаған пеш. Күн көзі түспеген жадау бөлме. Ескі көрпе-жастық бір бұрышта үйіле жиналған. Пеш алдында шашылған отын. Оттағы шәугім сынық плитадан шыққан жалынға шарпылып, күйлештенген, шашылған отынға қарап отырмын. Анамның жылаған даусы шықты. Тағы да ұрыс-керіс басталды. Құлағымды түре ағаш үстелге отыра кеттім. Әкемнің дөрекі сөздеріне шыдай алмады ма, анамның «ажырасамын сенімен» деген сөзіне жүрегім дір етті. Айқайлаған ащы даусы шықты, тағы да қол жұмсады-ау... Қайда қашып, тығылсам екен? Тыныш жер бар ма? Сәл шыдайын, мектепті бітіретін уақыт та таяу қалды. Ертерек Алматыға оқуға кетіп, мына сұмдықтан құтылсам екен... (Келесі бөлмеге өтіңіз деген нұсқаулық келді).
...Жарқ-жұрқ еткен жарық, даңғаза музыка үні, үстел үстінде босаған сыра бөтелкелері. Мына көріністі көріп, кафеде қалуға зауқым соқпады. Жатақханаға көңілсіз оралдым. Қанат мені жақсы көрем деуші еді. Бүгін де жоқ. Соңғы көргенімде менен кететінін айтқан еді. Жауапсыз махаббатқа төзбеспін.
«Осы сен неге ылғи бөлмеңнен шықпайсың? Көңіл көтеріп, өмірдің рахатын көрмеймісің» деген көрші бөлмедегі Айгүлдің даусы сан-саққа жүгірген ойымды кенеттен бөліп жіберді. Осы қыздың жүріс-тұрысы ұнамайды. Кіржің еткен түрімнен жақтырмағанымды байқады ма, бөлмеден шығып кетті. Өмір түгілі мына бөлменің өзі неткен суық, сұрықсыз еді. Жегідей жеген ойлар маза берер емес.
Ауылдан хабар келді, анам әкемнен біржола кетіпті.
Баянсыз махаббат, ата-анаға керексіздігің...бәрін, бәрін ұмытқың келе ме? Айгүлдің қақпанына түсіп, ере барған кеште базбіреудің қолыма қалай инені салғанын байқамай да қалдым. Есірткіге тәуелдімін енді... Шәкіртақым, ауылдан келетін бес-алты тиын бәрі жұмсалды. Тығырықтан шыға алар емеспін. Ауылдан құрбым телефон шалмағанда азапты күндерім жалғаса берер ме еді? «Эльмира, мен Алматыға барам, жолығайық» деген бала кезден бірге өскен жан құрбымның сөзін жерге тастай алмадым. Саябақта кездестік, досымды көргенде егіле жылап, басымдағы оқиғаларды баяндадым. «Есірткіні бір инемен қолданғанда ВИЧ инфекциясы жұғатынын білесің бе? Өтінемін, сенімді болу үшін алдымен ВИЧ-ке тексеріл, сосын есірткіден құтылудың амалын қарастырамыз. Сен жассың, бар өмірің алда» деді.
...Емхананың дәлізінде қан сараптамасын күтіп отырмын. Тар терезеден қолыма ВИЧ дертін жұқтырғанымды растайтын қағаз ұстатты. Қолымда бір жапырақ қағаз, жанарымнан аққан жасты тыя алмай, бөлмеден шығуға асықтым.

 

Дерттен қайтыс болғандарды еске алу күні

Бұл – «Сәлем» қоғамдық бірлестігінің қауіпті аймаққа «Экспидиция» жобасы. Мұнда кез келген адам ғасыр дертіне шалдыққан науқастың шынайы оқиғасын өз басынан кеше алады.
Мамыр айының үшінші жексенбісі – ЖИТС дертінен қайтыс болғандарды еске алу күні. Облыстық СПИД-тің алдын алу және онымен күрес орталығы және «Сәлем» қоғамдық бірлестігі жыл сайын 29 сәуір мен 19 мамыр аралығында дертпен күрес айлығын ұйымдастырып, іс-шара жоғарғы оқу орындары мен колледж студенттерін қамтиды.
– АИТВ/ЖИТС-ке шалдыққан науқастарға қатысты қоғамда қорқынышты және қате ақпарат бар, сонымен бірге кемсітушілік те байқалады. Мұндай қалыптасқан көзқараспен күресу үшін дәстүрлі білім беру жеткіліксіз. «Біреудің жанын ұққың келсе, оның аяқ киімімен бірнеше шақырым жүріп өт» деген мақал бар. Жобаға қатысушы тек кейіпкердің өміріне еніп қоймайды, дерттің медициналық, әлеуметтік және экономикалық салдарымен танысады және АИТВ-ты жұқтыру қаупіне жол бермейді, – дейді «Сәлем» қоғамдық бірлестігінің бас директоры А. Кушкимбаев.
Гонконг қаласынан басталған жоба Шымкентте 2013 жылы іске қосылған. ТМД елдері арасында жобаны алғаш қолға алған бірден-бір мемлекет –Қазақстан. Арман Кушкимбаевтың айтуынша, мұнда жылына 1500-ден астам жас саяхат жасайды екен.
Облыстық СПИД-тің алдын алу және онымен күрес орталығы мамандарының дерегінше, АИТВ/ЖИТС дертімен диспансерлік есепте тұрғандар саны 3 237 адамды құрайды. Олардың 80%-ы – 22-49 жас аралығындағы науқастар. 1993 жылдан бері ЖИТС-тен көз жұмғандар саны 104 адамға жеткен.
– Айлық шарасында жастарға дерт туралы қосымша ақпараттарын жетілдіріп, АИТВ қай уақытта жұғып, жұқпайтынын, жұғу қаупіне жол бермеуде қандай жағдайларға мән беру қажеттігін айтамыз, – дейді орталықтың маманы Назира Жүргенбаева.
Облыстық политехникалық колледждің 3 курс студенті Бибігүл Жандар АИТВ туралы жиі еститінін айтады. «Адам науқастың өміріне ену үшін заманауи технологияларды қолданып, үлкен жұмыстар жасалғанын көрдім. АИТВ туралы ақпараттарды естіп жүргенімен, ауырған адамның жағдайын басыңнан өткізу бір бөлек дүние екен. Екіншіден, осы салада жұмыс істейтін дәрігерлер ауруды жұқтырып алмаудың жолдарын жақсы түсіндіріп берді», – деді Бибігүл.
Орта Азия әлем бойынша АИТВ індеті ең көп таралған аймақтардың бірі саналады. БҰҰ мәліметіне сүйенсек, кеселді жұқтырғандардың 80%-дан астамын жасы 30-ға толмаған адамдар құрайды екен. Осындай келеңсіздіктің алдын алу мақсатында бүгінде дерттің алдын алу шаралары жастар арасында көбірек насихатталуда.

2017-2018 оқу жылында Шымкентте 7987 оқушы мектеп бітіреді. Биыл ұлттық бірыңғай тестке қатысуға солардың 5449-ы өтініш берген.

Тестілеу 20 маусым мен 1 шілде аралығында өтеді. Осымен 15-рет өтіп жатқан түлектерге арналған ұлттық сынақтың жаңалықтарын жауапты мамандардан біліп қайттық.
Шымкент қалалық білім бөлімінің мәліметінше, ұлттық бірыңғай тестте айтарлықтай өзгеріс жоқ. Түлектерге барлығы 120 сұрақ беріліп, тестілеу уақыты 3 сағат 30 минутты құрайды. Жоғары оқу орнына түсу үшін қажет ең төменгі шек те өзгеріссіз – 50 балл деңгейінде қалды. Ең жоғары көрсеткіш – 140 балл. Сала мамандары, сонымен қатар, ҰБТ-ны ақылы негізде тапсыру мүмкіндіктері сақталып отырғанын жеткізді.
Ұлттық бірыңғай тестілеу орталығы биыл тест сұрақтарының 50 пайызға жаңартылғанын хабарлады. Өткен жылы тест тапсырамалары 80 мың сұрақтан тұрса, биыл оның саны 120 мыңға көбейген. Биылғы тестте Қазақстанның танымал тұлғалары туралы сұрақтар болмайды.
Шымкент қалалық білім бөлімінің бас маманы Ұлжалғас Сауырбаевның айтуынша, ҰБТ форматы бойынша 120 сұрақ 5 пәннен жиналған, оның үшеуі міндетті (Қазақстан тарихы, математикалық сауаттылық, оқу сауаттылығы 20 сұрақтан тұрады) және талапкердің жоғары оқу орнына тапсыратын мамандығына байланысты 2 бейіндік пән (30 сұрақтан) қарастырылған.
– Бейінді пәндер бойынша тапсырмалар ұсынылған бес жауаптың ішінен тек жалғыз дұрыс жауабы бар 20 сұрақтан, сондай-ақ, көп жауаптың ішінен бірнеше дұрыс жауабы бар 10 сұрақтан құралады. Бейінді пәндер бойынша тестілеу барысында бірнеше дұрыс жауабы бар сұрақтарды енгізу арқылы талапкердің нақты тақырыпты қаншалықты меңгергені анық көрінеді,– дейді Ұ.Сауырбаева.
Айта кетейік, мектеп бітіруші түлектер арасында «Алтын белгіден» үміткерлер саны 287 болса, «Үздік аттестат» алудан 198 оқушы үмітті. Дегенмен «Алтын белгі» иегерлері, бейіндік пәндер бойынша республикалық және халықаралық олимпиадалардың, сондай-ақ ғылыми жобалардың жүлдегерлері мен жеңімпаздарына жеңілдік жоқ, олар да ҰБТ-ны жалпыға бірдей негізде тапсырады.

Шымкентте жаңа емхана ашылды. Облыстық клиникалық аурухананың №3 емханасы (офтальмология бөлімшесі) бұрынғы облыстық көз аурулар ауруханасының ғимаратына жайғасқан. Ескі ғимарат үш ай ішінде күрделі жөндеуден өтіп, халық игілігіне пайдалануға берілді.

DSC 7863

Емхана жұмысымен облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Мұқан Егізбаев танысып, жаңа ғимаратты аралап көрді. Емхана соңғы үлгідегі заманауи техникалармен жабдықталып, медициналық ақпараттандыру жүйесіне қосылған. Офтольмология бөлімшесінің ашылу салтанаты күні Мәскеу қаласындағы «Центр диагностикаи хирурги и заднего отдела глаза» клиникасының бөлім меңгерушісі, м.ғ.к. Ширшов Михаил Васильивич екі науқастың көзіне ота жасап, шымкенттік дәрігерлерге алғаш рет витреоретиналды хирургия бойынша шеберлік сабағын өткізді.
Айта кетейік, медицина саласындағы оңтайландыру саясатына орай офтальмологиялық аурухана облыстық клиникалық ауруханаға қосылып, бұрынғы ғимарат офтальмология бөлімшесі статусында қалды.

Ғасырмен құрдас майдангер

Пятница, 04 Май 2018 04:21

...1943 жыл. Балтық жағалауының орманында неміс әскерлерімен қиян-кескі соғыс жүріп жатыр. Жан-жақтан бораған жау оғы, зеңбіректің жарылысы. Небәрі 18 жасар Төрегелді Сұлтанбековтың кеше ғана жанында болған қаруластары жау оғынан жараланып, қаншасы көз алдында ажал құшты. 216-атқыштар дивизиясының жауынгері тірі қалған майдандастарымен бірге кері шегінбей, жауға тойтарыс берді. Оқ пен оттың арасында бұл күнгі айқас қарт майдангердің жадында жаңғырып, еске түскен сайын жүректі сыздатады...

DSC 1690

1942 жылдың мамыр айында Ордабасы ауданы Ленин туы ауылында (қазіргі Қажымұқан) Омаровтардың шаңырағында үш бірдей азамат соғысқа аттанып кете барды. Ағайынды Сұлтанбек пен бауыры Момбек және Отанын қорғауға асығып, жасын үлкейтіп көрсеткен Сұлтанбектің ұлы Төрегелді Арыс станциясынан пойызға отырып, майданға бет алады.

Алдымен Сұлтанбек Қара теңіз жағалауындағы Грузяның Батуми қаласына бір жыл әскери дайындықтан өтеді. Одан кейін Польшаның Львов қаласын жаудан азат етуге қатысады, ары қарай Германияға бет алады. Үш жыл майдан даласында Ұлы жеңісті жақындатуда талай мұз жастанған күндері әлі күнге дейін есінде. 

– Төбемізде жаудың самолеті, орманның әр бұрышынан оқ қарша борауда. Жау оғының қайдан келіп тиерін білмейміз. Жаныма жақын тартып жүрген досым көз алдымда жан тапсырды. Өшпенділік оты маздап, 12 жауынгердің көзін жойдым, – деді қарт майдангер. 

Ұлы Отан соғысының ардагері ғасырға жуық өмірінде ас талғап, күпіршілік жасамаған. Өйткені, бейбіт күн мен қара нанның қадірін соғыс көрген жандардан артық кім білсін?!. 

– Бір түйір қара нанға зар болған күндер аз болмады. Сондықтан немере-шөберелерімді ысырапшылдықтан сақтанып, асты қадірлеу қажеттігін жиі айтып, қайғылы болса да соғыста басымнан өткен осынау оқиғаларды айтып отырамын. Себебі олар бейбіт күннің, тыныштықтың қадірін білсе деймін – деді қария. 

DSC 1745

Төрегелді Сұлтанов 1945 жылы Ұлы Жеңіс әуені шырқалғанда Литва қаласында болатын. Дегенмен жауынгер соғыстан қираған Вильнюс қаласын қайта қалпына келтіру жұмысына қалып, туған елге 1949 жылы оралады. 

Елге келген соң жауынгер Шымкент педагогикалық институтының тарих-география факультетін бітіріп, Қажымұқан ауылындағы мектепте ұзақ жылдар ұстаздық қызмет атқарады. Төрегелді қария талай шәкірт тәрбиелеп, ауылының өсіп-өркендеуіне үлес қосқан қадірлі жан екенін жерлестері мақтанышпен айтып отырады. Ұлы Отан соғысының ардагері, еліне абыройлы еңбек етіп, үлгілі ұстаз атанған ол Оңтүстік Қазақстан облысының Құрметті азаматы. 

Төрегелді қарияның жасы тоқсанның бесеуінде. Бүгінде Шымкент қаласында тұрады. Жары Сәндікүлмен бірге тәрбиелеп-өсірген 3 ұл, 1 қызы жоғары білім алып, медицина, құқық қорғау, білім беру салаларында қызмет етеді. Ұл-қыздарынан 9 немере, 14 шөбере сүйіп отыр. Атадан тараған ұрпақ батыр аталарының ерлігін мақтан етеді. Сұм соғыста жалындаған жастығында ұрпақтың жарқын болашағы үшін құрбан еткен тұлғалардың ерлігі мен өрлігін біз де ұмытпаймыз.

Ұлт тарихындағы Ұлы белес

Пятница, 20 Апрель 2018 04:42

Оңтүстікте «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында 46 жоба, 168 іс-шара әзірленіп, іске асырылған. Соның ішінде Шымқалада құны 300 млн теңге болатын «Қос ана» балабақшасы салынды.

DSC 9672

– Елбасының бағдарламалық мақаласының негізгі сипаты өткен мен болашақты үйлестіре жүзеге асыру болғандықтан, біз тапсырманы екі арнада іске асыруды қолға алдық. Оның бірі – ғаламдық жетістіктерді өзімізге әкелу арқылы, жаһандық дамудан өз үлесімізді алу. Екіншісі – өткен тарихымыз бен дәстүрімізді асыл құндылықтарымызды қайта жаңғыртып, ұлттық бірегейлігімізді сақтап қалу. Осы орайда «Туған жер» бағдарламасы бойынша демеушілер тарапынан жалпы құны 31 млрд 467 млн теңгені құрайтын 577 өңірлік жоба жүзеге асырылуда. 6 млрд 586 млн теңгенің 482 нысаны аяқталып, пайдалануға берілді, – деді Жансейіт Қансейітұлы.

Жиында туған еліне, жеріне, өз ауылына, білім алған мектебіне қолдау көрсетіп, демеушілік жасап жүрген кәсіпкерлердің еңбектері өзгелерге үлгі болатын шынайы патротизмнің көріністері екені айтылды.

Бұған қоса облыстағы айрықша маңызы бар тарихи-мәдени сәулеттік және археология ескерткіштерінің фотоальбомы үш тілде жарық көрді. Сонымен бірге аз-кем уақыттың ішінде тарихи-мәдени мұраларды насихаттап, жастарға патриоттық тәрбие беруде «Көне жетігеннің сыры» атты 10 сериялы телехикая, «Киелі Қазығұрт», «Отырарды қорғау», «Күш атасы – Қажымұқан» атты анимациялық және «Ұлы Жібек Жолындағы ескерткіштер» деректі фильмдері түсіріліп, көпшілік назарына ұсынылған.

Ұлттың ұйытқысы болған басқосуда «Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында алдағы міндеттер мен жоспарлар да талқыланды. Айталық, дәл қазіргі таңда Қазақстанның көне қалалары, тарихи тұлғалары, табиғаты, киелі орындары, әдет-ғұрыптары туралы 17 кітап шығару, 10 фильм және 4 анимациялық фильм түсіру жұмыстары жүруде. Жиынға қатысушы қонақтар «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында құнды жәдігерлерден жасақталған кешенді көрмені де тамашалады. Ел зиялылары Елбасы мақаласының өңірде атқарылған жұмыстарына пікірлерін білдіріп, болашақта ескерілер мәселелерді назарға алуды ұсынды.

DSC 9655

Мархабат БАЙҒҰТ,
жазушы-журналист, Алаш сыйлығының лауреаты:

– Бүгінде бұқаралық ақпарат құралдары арқылы әдебиетті, кітапты жаңаша жаңғырта, жүйелендіре, соны серпілістермен, тосын сілкіністермен, тебіреністі тәсілдермен, әсерлі әдістермен түсіндіріп, түйсіндіріп, сезіндіру, нақ насихаттау жағы жетіспей жатыр. Жаңа жолдарды іздестіру, терең іздену жағы кемшін секілді көрінеді. Шоулар мен шуларға бой алдырып, ой жеңдіріп жібергендейміз, әдебиетті жүйелі насихаттауға жаппай жұмылған, шаршаусыз да шашаусыз жылдар бойы жаңарта, жаңғырта жүйелеген жөн болар еді. Қалай болғанда да ұлттық кодтың уызы да, ұлттық болмысы мен ұлттық рухты құнарландырудың ең негізгі қайнар көзі де,басы, құралы да, сайып келгенде әдебиет екенін естен шығаруға болмайды. Бүкіл елімізде бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі бағдары бойынша қаншама тірліктер істелді. Енді мейірбан меценаттар бизнестің әдебиеттік жауапкершілігі деген ізгі бастама көтерсе деген ұсыныс бар. Оны Абай саябағындағы ұлы ақынның ескерткішін еңселендіруден бастаса деген өтініш бар. Адамзаттың Абайына қойылған ескерткіш тозып, қазағымызды рухани жаңғыратын, биіктетін туынды емес, рухты жасытатын, керісінше, намысты төменшіктететін нәрсе болып тұр.

DSC 9664

Амангелді АЙТАЛЫ,
қоғам қайраткері:

– Біздің тәуелсіздік алуымыз, дербес ел болуымызбен қатар нарықтық экономикаға көшу, бір жағынан ақшаны, дүниені алға шығарып, рухани құндылықтарды кейінге ысырғаны рас. Сондықтан біршама жыртығымызды жамап-түзегенімізбен, өзіміздің жұтаңдығымызды, әлі де болса отаршылдық заманның кебінінен шықпағанымызды, орыстылығымызды, тыраштанып еуропалықтарға еліктегенімізді түсіне бастаған сияқтымыз. Елбасы Н. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» бағдарламасының аясында атқарылып жатқан жұмыстарға енді бір жыл толды. Нәтижелі жұмыстар баршылық. Тек бұл игі істерді науқанға айналдырмай, терең білім, мәдениет, ғылым арқылы халықтың санасына сіңдіру қажет. Халықтың санасын өзгерту оңай емес. Сондықтан бұл ұзақ жылдарды, еңбекті қажет етеді.

DSC 9677

Нұртөре ЖҮСІП,
«Айқын» республикалық газетінің бас редакторы:

– Оңтүстікте рухани жаңғыру бойынша жастардың тәрбиесіне қатысты қолға алған дүниелердің ерекшелігін дара айтқым келеді. Соның ішінде маңыздысы – ұлттық анимацияны дамыту жұмыстары. Мәселен, Қажымұқанды, қасиетті Қазығұртты, киелі Отырарды қорғауды мультфильм арқылы қолға алуын үлкен жетістік дер едім.
Сонымен қатар «Киелі Қазақстан» бағдарламасы бойынша киелі жәдігерлер санатына жататын ең көп нысан осы өңірден ілініп отыр. Осы тұста аймақтың туризм саласын дамытуға мемлекет ерекше назарға алса деген ұсыныс бар. Себебі Қазақстанда туризмді дамытамыз деп, миллиардтаған қаржы бөлінеді. Әр облысқа, тіпті, адам сирек баратын Солтүстік өңірлердің туризмін дамыту бағдарламасы бар. Әрине, әр облыстың дамығаны жақсы. Бірақ табиғаты, тарихы, қонақжайлылығы, қызмет көрсетуіжағынан сұранып тұратын облыс – Оңтүстік Қазақстан облысы. Мұнда жылдың 12 айында туристердің назарын аударатын киелі орындар, құмдар, жазғы демалыс аймақтары, тіпті, қыста шаңғы тебуге болатын орындар баршылық. Сондықтан Оңтүстіктің туризмін мейліншедамытып, өзгелер үлге етсе де болады.

DSC 9704

Дихан ХАМЗАБЕКҰЛЫ,
ғалым:

– Оңтүстік дегенде біздің көңіліміз бөлек болуы керек. Өйткені, Оңтүстік Қазақстан облысы – бүкіл Қазақстаның моделі. Мұнда әлемді түркі дүниесімен біріктіріп Түркістан тұр, мұнда арғы дүние мен бергі дүниені жалғастырып Қазығұрт тұр. Бұлар миф не фольклор емес, бүгінгі күннің шындығы. Бұл тұрғыда «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Түркістан, Созақ, Қазығұртта атқарылып жатқан жұмыстармен жақсы таныспыз. Бұл жұмыстардың барлығы ғалымдардың зерттеулеріне мұрындық болуда.
Ұстаз болғандықтан енді өңірде ұрпақтың сапалы білім алуына, тәрбиесіне мән берілсе деген ұсыныс бар. Себебі, жыл сайын Оңтүстіктен талантты балаларды оқытамыз.
Елбасының мақаласын жүзеге асыруда елімізде бірлік, тірлік қажет. Ал тірлік күннің сәулесі түскен жағынан басталады.

СУИЦИД оған не себеп?

Среда, 11 Апрель 2018 04:50

1. Дерт пе, қиыншылық па?
2. Бала «белгі» береді
3. Қайтпек керек?


Шымкентте жасөспірімдердің өз өзіне қол жұмсау дерегі азаймай тұр. Мәселен, 2017 жылы 7 суицидтік жағдай тіркелсе, биылғы жылдың қаңтар, ақпан, наурыз айларында шымкенттік 8 оқушы жантүршігерлік қадамға барып, төртеуі өмірмен қоштасты. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, Қазақстан Орта Азия елдері арасында суицид көрсеткіші бойынша алдыңғы орында тұр. Шынтуайтында, жасөспірімдердің өлімге асығуына не себеп?

 

70 пайызының жүйке жүйесінде өзгеріс бар

Медицина ғылымдарының кандидаты, доцент Сәдібек Пазылбеков өз-өзіне қол жұмсау ұлтымызда болмаған кесел екенін айтады. Оқытушы – Шымшаһарда 1994-2003 жылдары белең алған суицид дертінің себептерін зерттеген маман. 

– Тәуелсіздік алып, нарықтық экономика өтіп, жұмыссыздық, жоқшылық басталған жылдарда халықтың жүйкесі сыр бере бастады. Әйелдерге қарағанда ерлер арасында өзіне-өзі қол жұмсағандар саны 4 есеге артты. Сол кезде 800 мың халқы бар Шымкент қаласында 690 адам асылу арқылы өз өмірін қиған. Бұл – сот сараптама құжаттарының тіркелуі бойынша анықталған статистика ғана. Сол уақытта зерттеу нәтижесінде өзіне қол жұмсаудың 41% белгісіз, 18% жан ауруынан, 18% тұрмыстық қайғылардан, 6% құмарлықтан орын алса, қалған аз пайызын ақша жоғалту, өмірге тойыну секілді жағдайлар құрағаны анықталды, – дейді Сәдібек Пазылбеков.

Доцент қазіргі таңда жасөспірімдердің 70%-ның жүйке жүйесінде өзгерістер бар екенін айтады. Оқытушы мұның себебін жаһандану кезіндегі ақпарат легінің шамадан тыс келуімен түсіндіреді.

– Әлеуметтік желілер, интернеттегі жағымсыз дүниелер жүйкеге ауыр салмақ салады. Жастардың көбісі қазір артық әңгімені ұнатпайды, агрессивті. Ата-анасының «жоқ» деген бір ауыз сөзін ауыр қабылдап, өмірден түңілуге бейім. Мұны ауруға жатқызуға болады. Олармен жұмыс істейтін маман – психологтар. Қаламызда кәсіби психологтар жоқтың қасы. Мектептегі психологтар суицид дертіне бейім балаларды анықтайтын тесттің қарапайым әдістерін білмейді. Егер мектептегі жауапты мамандар сауатты болса, мұншалықты жағдайға жетпес пе едік, – дейді ұстаз.

Маманның айтуынша, өлімге асығатындар көбінесе жүйке ауруына шалдыққандар, олар депрессияға ұшырағандықтан, өмірге үмітсіздікпен қарайды екен. Сондықтан, баланың бойында аурудың белгілері байқалғанда психологтың көмегіне жүгіну қажет. Ал облысымыздың бас суицидологы Наушарман Боранбаева науқасқа шалдыққан балалардағы кеселдің белгілерін алдын ала байқауға болатынын айтады.

shymkala28-1

Бала байбаламын «өлім» арқылы жеткізгісі келеді

– Қазіргі таңда өзіне-өзі қол салу біржақты патологиялық тұрғыдан қарастырылмайды. Жасөспірімдердің 10 пайызы шынайы өлгісі келсе, 90 пайызы көмекке шақырған жан-айқайы болып есептеледі. Балалардың бақытсыздығына, олардың өз-өзіне қол салу әрекеттеріне баруына көп жағдайда отбасындағы жайсыздық пен мектептегі түсінбеушіліктің салдарынан болады. Балаларға жай ғана киімін, тамағын тауып беру аз, олар үнемі ата-ананың жылуын сезініп, жақсы көретінін біліп өсуі тиіс. Ал әке-шеше өз дәрежесінде көңіл бөлмейтін бала ешкімге керексіздігін түсініп, психологиялық стреске тап болады. Әсіресе, 13-17 жас аралығындағы жасөспірімдер өте әсершіл, кез-келген нәрсені жүрегіне тез қабылдағыш келеді. Түсіністік болмаған жағдайда осы жастағы балалар түрлі жағдайларға ұрынады, – дейді бас суицидолог.

Маманның дерегінше, дәл қазіргі таңда орын алып жатқан суицидтің 69,0% - белгісіз, 23,9% - отбасындағы жанжалға байланысты туындайды екен. Жасөспірімдік өтпелі кезеңнің дағдарысынан туындайтын баланың ішкі күйзелісінен, ата-анасына сырын айта алмауынан, өзін қамқорсыз сезінуінен осы қадамға баратын көрінеді. 

Сондықтан балаға қашан да ата-ананың түсіністігі мен арнайы маманның көмегі қажет. Осы бағытта мектеп мұғалімдері мен психологтары баланың мінез-құлқындағы өзгерістерді бақылап, аңғара отырып, олармен жұмысты жандандыра түсуі тиіс дегенді айтады жауапты маман.

Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша мониторинг жүргізгенде суицид оқиғалары Шымкент қаласында, Сайрам, Мақтаарал және Қазығұрт аудандарында көбірек байқалған.

 

Суицидке қарсы жаңа бағдарлама іске қосылды

Екі айдың ішінде 6 оқушының өзін өлімге итермелегені білім саласының бас ауруына айналғаны жасырын емес. Сондықтан қазір сала мамандары жағдайдың мән-жайын зерделеуді қолға алып, тығырықтан шығудың жолдарын қарастыруда.

Осы мақсатта қалалық білім бөлімінің мамандары суицидтің алдын алу үшін ата-аналар арасында арнайы сауалнама жүргізген. Сауалнамаға қатысқан 3500 оқушының ата-анасы «Балаңызды үнемі қадағалайсыз ба?» деген сұраққа 49 пайызы «Үнемі емес» деп, ал «Үйдегі кикілжіңге балаларыңыз куә бола ма?» дегенге 57 пайызы «Ия» деп жауап берген. Баласының ұялы телефонын қаншалықты қадағалайтыны жөнінде 28 пайызы қадағаламайтынын жеткізген. Ал 82 пайызы өз перзентіне тиесілі телефонның паролін де білмейтінін айтыпты. Және осы оқушылардың 68 пайызы смартфон ұстайтыны анықталып отыр. 

– Білім ұяларында оқушылардың өз-өзіне қол салған оқиғалардың барлығы жан-жақты зерделенді. Нәтижесінде ата-аналардың балаларын қадағалауы, бақылау жасауының төмендігі және тұрмыстық жағдайдың нашарлығы да әсер еткені анықталды. Әлімжеттіктік, ақша бопсалау салдарынан орын алған бір оқиғаға қатысты тергеу амалдары жүруде, – деді Шымкент қалалық білім бөлімінің басшысы Жанат Тәжиева. 

Қаланың бас ұстазы бұл тұрғыда мектеп психологтарының біліксіздігін жасырмады. – Жоғарғы оқу орындарында психолог мамандарды даярлап жатқанына енді 2 жыл болды. Осы кезге дейін білім мекемелеріндегі психологтар сырттай оқыған не болмаса бастауыш сыныптың педагогикасы мен психологиясы мамандығын меңгерген мамандар болды. Сондықтан психологтардың жұмыс істеудегі кәсіби біліктілігі өз деңгейінде деп айтуға болмайды. Қазір осы бағытта да жұмыс істеп жатырмыз, – деді Ж. Арысбекқызы.

Жуырда мәселені шешудің бір тетігі ретінде қалалық білім бөлімі «Bilim Foundation» қоғамдық қорымен бірлесіп, жаңа жобаны іске қосты. «Жасөсіпірімдердің өмірлік дағдыларын қалыптастыру және суицидтің алдын алу» атты бағдарлама 7 бағыт бойынша жұмыс істемек. Мұнда қала мектептеріндегі әр оқушының әлеуметтік жағдайы зерделеніп, олар туралы мәліметтер жинақталады. Бұдан бөлек психологтардың біліктілігін көтеру және балаларға сабақ беретін педагогтардың психологиялық жағдайы сарапқа салынады. Оқушылардың бос уақытын тиімді пайдалану жолдары қарастырылып, ата-аналармен жұмыс күшеймек. 

 

Сенім телефонына хабарлас

Адамдардың өз еркімен өмірін қию проблемасын дәрігерлер, психологтар, психотерапевтер мен ғалымдардың зерттеп келе жатқанына аз уақыт болған жоқ. Бұл туралы зерттеу жүргізіліп, монографиялар, кітаптар жазып, тіпті, мотивациялық сабақтар өткізуде. Бұлар балаларға қаншалықты көмегін тигізіп жатыр? Жан күйзелісін сыртқа шығармай, жанталаса күн кешіп жүргенде кімнен көмек сұрауға болады? Қол жеткізген ақпаратымыздың бірі – Қазақстанда балалар мен жасөспірімдерга арналған «111» ұлттық сенім телефоны жұмыс істейтінін анықтадық. Бұл телефонға еліміздің кез келген түкпірінен, кез келген уақытта хабарласуға және кеңес алуға болады. 

– Сенім телефонына күніне 100-ден астам қоңырау түседі, мұнда 42 маман қызмет етеді. Бізге түскен шағымдарды саралағанда 16-17 жастағы жеткіншектер көбіне жалғыздықтан күйзелетінін, үлкендерден ешкімнің көңіл бөлмейтінін, сосын өмірмен қоштасқысы келетінін айтады. ҰБТ-дан өте алмағанда, махаббаттан жолы болмағанда өзіне қол жұмсағысы келеді. Қоңыраулардың басым бөлігі Оңтүстік Қазақстан облысынан түседі. Жақында ғана осы өңірден бір қыз хабарласып, дайындық тестіне өте алмауынан осы жағдайға барғысы келетінін айтты. Тез арада құқық қорғау, төтенше жағдай, білім қызметкерлеріне хабарласып, ата-анасын тауып, психологтарымыз қызды райынан қайтарды, – дейді орталықтың басшысы Ысқақ Қашқынбаев.

2017 жылы сенім телефонына республика бойынша 223 мың қоңырау түссе, оның 87 856-на нақты көмек көрсетілген. 

Суицид – әлемді алаңдатып отырған кесел. Баласының көктей солып, жұмбақ өліммен кете баруы ата-анаға оңай тимесі анық. Психикалық ауру дегенімен бүгінде толыққанды отбасыдан шығып, ортасында үлгілі болып жүрген оқушылардың өздері де қатерге ілігуде. Мамандар суицидке баратын балалардың 4 ай бойы дайындалатын айтып отыр. Бірінші айда бала күйзелісте жүрсе, кейін содан шығатын жол іздейтін көрінеді. Тығырықтан шыға алмағанда суициалды жоспар жасайды екен. Ата-аналарға баланың бойындағы қауіпті, осынау белгілердің бар-жоғын байқап жүріңіздер дейді мамандар. Себебі, бұл кеселмен қоғам болып күрескенімен, балаңызға ең алдымен көмек беретін өзіңіз ғана.

Страница 1 из 10