789

Қадыр Мырза Әлі...Қазақ поэзиясының пайғамбарының бірі атанған айтулы ақын. Қазақстанның халық жазушысы, ҚР Мемлекеттік сыйлығының, «Тарлан» сыйлығының иегері Қадыр ағамыз көзі тірісінде Оңтүстікке, соның ішінде Шымкент шаһарына жиі ат ізін салатын. Түрлі кездесулерге келетін, айтысқа келетін, тойға келетін, құдаларына келетін... Жұртшылық ол кісімен әр жүздескенінде бірінші рет көріп тұрғандай ынтызар көңілмен қарсы алып, ыстық ықыласпен шығарып салатын. Сол арда ақын көзі тірі болғанда бұл жаққа талай-талай сапарлайтыны кәдік еді... Әттең, қалың қазақ қадір тұтқан Қадыр ақынмен мәңгіге қоштасқанымызға алдағы аз айда 10 жыл болады екен. Ал жауһар жырларымен халқы үшін поэзия күмбезін тұрғызып кеткен Қадыр Мырза Әлінің туғанына биыл 85 жыл толып отыр. «Шымкент екінші Оралым секілді» деп өткен ақынның тойы бұл өлкеде де өз өрнегін табар ма еді мынадай төтенше жағдай болмағанда...
Әйтсе де арғымақ ақынды еске алып, ол кісімен өмірінің соңғы жылдарында сұхбат құрған бір әңгімемізді оқырманға ұсынсақ дедік.

– Қадыр аға, күллі қазақтың, соның ішінде Оңтүстік жұртының Сізге деген пейіл-ізеті ерекше екенін түсінеміз. Сіздің өзіңіз де Шымкент жақты туған жеріңіздей көретін секілдісіз, мен егер қателеспесем?..

– Қателескен жоқсың, қарағым. Оңтүстік – бар қазақтың қарашаңырағы. Ал Шымкент соның шырайы. Оған келгің келіп тұратыны да содан болар. Күннің нұры көбірек түсетіндіктен бе, бұл жақтың адамдарының да жаны жайдары, шуақты ғой, шіркін. Мына сенің өзіңнен де соны көріп тұрмын.

– Мені артық мақтап тұрсыз –ау, мен негізі Жамбыл облысының қызымын.

–Түһ, сен де айтасың!? Жамбылыңның жамбасы тиіп тұр емес пе осы жерге. Қазақылықтың қаны сіңген өлке ғой бұл жерлер. Жәннатқа кіргендей күй кешесің! Жас кезімнің өзінде-ақ солай сезінетінмін. Мынаны айтайын... Мен 58-ші жылы «Балдырған» журналына жұмысқа орналастым. Жаспын ғой онда. Облыстарға командировкаға жібереді. Сонда өңшең Шымкент, Қызылорда, Атырау облыстарына барғым келіп тұрады. Басқа аймақтарға көңілім көп шаппайды. Өйткені қазақ облыстарына барғанда адам өзін еркін сезінеді.

Бір жолы Қызылордаға бардым. Түскі кез. Қарным аш. Өтіп бара жатып «Ресторан» деген жазуы бар еңселі үйдің тұсына тоқтадым. Үзіліс кезі болғандықтан есігі жабық екен. Терезесін қағып ем, ар жақтан егделеу бір әйел көрініп, есікті ашты.
– Жеңеше, менің қарным аш...—дедім.
– Ой, айналайын-ай, кіре ғой,–деді. Тамақ әкеліп берді.
Егер басқа орыстанған облыс болса, «айналайын» демек түгілі, «у нас перерыв» деп есігінен де қаратпас еді.
Дәл осындай кеңқолтық пейіл Оңтүстікке де тән. 1956 жылы Мақтааралға мақта теруге келдік. Қарнымыз ашса, кез-келген қазақтың үйіне «Апа, айран бар ма?» немесе «үйдің тамағын сағынып кеттік» деп емін-еркін кіріп кетуші ек. Мен өзім ауылда туған, қазақ мектебін бітірген адаммын. Орысшаны сүрініп-қабынып зорға сөйлейтін едім. Әрине, кейін үйрендік қой. Бірақ өзімнің ана тіліме деген құмарым өмір бойы қанбайтын секілді. Алматыда өз үйімде жүріп қазақ тілін сағынам. Сондайда Ғабит Мүсіреповтің «Оянған өлкесін» дауыстап оқимын. Елге деген сағынышты, тілге деген іңкәрлігімді сонымен басқым келеді кейде. Адам бір құмар асын сағынғанда бар тәбетімен ішеді ғой, сондай ықылас болады.
Қайбір жылы Алматыда республикалық ақындар айтысы өтті. Соған мен төраға болдым. Әселхан Бекарысты алып келді. Сол жолы қаршадай осы балаға ерекше ықыласым түсті. Тілінен өрнек төгілген ақынға көңілің қалай құламайды! Сол айтыста оған машина алып бердім. Бірінші машинасы еді ол.
1999 жылы болса керек, бір күні Әселхан телефон соғады. «Шымкентте «Наурыз» айтыс өткізетін едік, соған қазылар алқасының төрағасы болыңызшы» дейді. «Жарайды» дедім. Келдім. Облысқа жаңадан әкім болып Бердібек Сапарбаев келіп жатыр екен. Өзінің қолы тимей, орынбасар қызын жіберіпті. «Жаңадан келіп жатырмын, бара алмағаныма кешірім өтінем. Қандай өтініш-бұйымтайыңыз бар?» деп жатыр» деді келген қыз. «Рахмет, ешқандай өтінішім жоқ. Жұмысына табыс тілеймін» дедім. Міне, содан бері осы облыста жыл сайын өтетін айтыстың қазылар алқасы құрамынан мені өзгерткен жоқ. Содан да болар Оңтүстік өз облысым секілді болып кетті. Әрине, айтыста жұртшылықтың бәрінің көңілінен шығу оңай емес. Қазылардың төрелегінде кейде бір жағына бұрып кететіндігі де болады.Ал мен араағайын секілдімін. Бір рет те обал жасадыңдар деген әңгіме болған жоқ. 2006 жылы болса керек, Бекарыс пен Серік Құсанбаевтың айтысында мен Серікке бір балды кем бердім. Сонда жұрт сонау Арқаның – Павлодардың жігітіне бола шулап кетті. Демек, тыңдаушы – әділетті.
Кейінгі бір айтыста да бір-екі кейуана келіп «Өте әділ шешім жасадыңдар» деп қолымнан сүйіп жатыр. Халықтың осындай пейіл-ықыласынан артық қандай сый керек?

– Аға туған еліңіз Оралға жиі барып тұрасыз ба?

– Әрине, туған жердің жөні бөлек қой. Көбіне жаз шыққаннан кейін барамын. Оралда үйім бар. Үлкен ұлым тұрады. Ол жақ та қазір қазақшаланды. Қазақ мектептері көбейді. Үйге барғанда демаламын. Оралдың екі әйдік өзені – Жайығы мен Шағаны бар. Ол өлке тұнып тұрған орман ғой. Жайыққа үлкен көпір салды. Облыстың әкімі Қырымбек Көшербаев әкімдік жанынан театр ашты. Республикалық театр фестивалін өткізді.
Оралдың ауасы таза, көшелері тақтайдай тегіс. Көңілдеріңізге келмесін, Шымкенттің жолдары нашар. Бұл сынымды басшыларыңа да айттым.
Елге барғанда бас алмай жұмыс істеймін. Мен негізі жұмыс істемесем, отыра алмайтын адаммын. Телефон көтермеймін. Бала-шағама айтам: «Оралға звондаса, Алматыға кетті, Алматыда Оралға кетті деңдер» деймін.

–Өтірікті көп айтасыз ба?

–Амал жоқ, кейде айтуға тура келеді. Өйтпесең жұмыс істеуге мүмкіндік бермейді. Сөйтіп қашып жүріп жазу жазамын.
– Өткенде кездесуде «уақытым жоқ» дедіңіз...
–Ия, менде бәрі бар. Тек уақытым жоқ. Биыл (2007 жылы) қалың афоризмдерім шықты. Осындай 2 том жаздым. Қазір белім ауырады, жазу столында көп отыра алмаймын. Сондықтан үлкен, ұзақ мақалалар жазуға жоқпын. Шағын өлеңдер, әлгіндей қанатты сөздер, сол сияқты қысқа дүниелер жазам. Соның бәрін төсекке шалқалап жатып жасаймын. Қаламмен жазылмайды. Сондықтан қарындашпен жазам.
Орыстарда осы заманға тән «убить время» деген тіркес бар. Сол «уақытты өлтіру» деген ұғым кісі өлтіруден да жаман сөз. Менің бір өлеңімде:
«Уақыт өтіп барады, оны қойшы,
Сәттер өтіп барады—осы жаман»,– деген жолдар бар. Тегінде бәрін сәттер шешеді. Уақыт деген үлкен ұғым ғой. Ол қоғамды да, адамды да, тарихты да өзгертеді. Ал сәттердің өзі адамға, адамның тағдырына қатты әсер етеді. Сосын кез-келген шаруаны шешетін уақыт, кім уақытты үнемдей біледі, қадірлей біледі, сол табысқа жетеді.
Қазір таңдамалы шығармаларымның 16 томы шықты. 2001 жылы 12 томым, 2006 жылы 4 томым жарық көрді. Тағы 4 томым дайын тұр. Бүгінде кітабыңды өзің ақша тауып бастыратын заман болды ғой. 12 томды Орал шығарып берді.
– Кітапты шығарудан гөрі тарату қиын-ау сірә? Бірақ Сіз беделіңіз бар адамсыз. Әкімдер арқылы өткізіп жіберетін шығарсыз?
– Таратудың қиын екені рас. Кітаптарын екі-үшеуден сатып жүрген ақын-жазушылар да аз емес. Менің осы таңдамалыларымды бастырып, таратуымның өзі қызық болды. Бірде «Қазығұрт» баспасының директоры Темірғали келді.
– Аға, мен баспа аштым. Кітап шығарғым келеді. Қандай кітаптарыңыз бар?—деді.
– Менде кітап көп. Етек-жеңімді жинап, соларды қаттап жатырмын. 10 томын құрап қойдым. 2 томын тағы дайындап жатырмын,– дедім.
–Соны маған берсеңізші,–деді.
–Әй, айналайын, кітапты бере салу қиын емес. Оны шығаратын ақшаң бар ма?
–Жоқ.
–Онда қалай шығармақсың?
–Бір мәнісін табармын. Осы іске бел шешіп кіріспекпін,–деді.
Сосын ойланып отырдым да Оралға телефон соқтым. Облыстың әкімі бұдан бұрын да жиі хабарласып, «үй береміз, көшіп келіңіз» деп жүр еді. Беретін үйін көрсетіп те қойған. Еңселі коттедж, үлкен жері, кең ауласы бар. Екі қақпасы екі көшеге қараған, төрт қорасы, ас үйі бөлек үлкен шаңырақ. Әкімге «10 томдай кітабым шығып жатыр. Соны аласыңдар ма?» деп айта салдым. Тиражын сұрады.
– Үш мыңын да аламын,– деді.
– Ойбай-ау, айналайын, сенен басқа облыстарда оқырманым жоқ па? Оларға не қалды? – деймін. Мың данасын беретін болып келістім. Сосын Темірғалиға кететін шығынның есебін жасаттым. 7 миллион теңге қажет екен. Оралдың әкімі облыстық мәслихаттың қаулысымен 7 миллион теңгені аударып жіберді. Бұл – Темірғалиға жақсы болды. Сол ақшаның арқасында ол өзіне офис алды, көлікті болды. Алғашқы 12 томдықты да, кейінгі 4 томдықты да өте жақсы шығарды. Ағалы-інілі болып кеткен осы азамат та Оңтүстіктің жігіті.
– Қадыр аға, жалпы Сізді Оңтүстікпен көп нәрсе байланыстыратынын білеміз. Сіз осы өңірге құда да емессіз бе?
– Оның рас. Бір балам осы елдің қызын алды. Және құдалыққа өзім түстім. Оңтүстікке көңілімнің құлап тұратынын осыдан-ақ біл.
– Осы өңірдегі қаламгерлерден, өнер адамдарынан кімдермен жақын араласып тұрасыз?
– Е-е-ей, қарағым-ай, қайсы бірін санап айтып берейін. Шәмшіден бастап әлгі Темірғалиға дейін жақын тартып кеткен адамдарым аз емес. Мархабат бар, Нармахан бар, Ханбибіні қос, Бақытжан Алдияр деген сұрапыл жас ақын бар. Аян Нысаналының творчествосын сыйлаймын. Көпен Әмірбек інім болып кеткен. Абай Балажан деген ақын жігітке сабақ бергем. Өлеңдеріне алғысөз жазғанмын. Өзің де жақсы бір қарындасыма айналғансың.
– Аға, Шәмшімен қарым-қатынасыңыз жөнінде айтыңызшы.
– Мен «Балдырған» журналында істейтінмін. Шәмші Әбләхат Еспаев екеуі журналдың редакторы Мұзафар Әлімбаевқа келіп тұратын. Ол кісіге «Ақмаңдайлым» мен «Ақсұңқарымның» сөзін жазғызды. Бірде мен Шәкеңе «Шәмші аға, мен сізді сыйлаймын. Сіз ән патшасына айналып келесіз. Мен де біраз кітап шығардым. Адам сайтан емес, түбінде дүниеден өтеді. Бізді де зерттейтін кезең туар. Сонда «бір ғасырда, бір кезеңде қатар өмір сүріп, осы Шәмші мен Қадыр қалай творчестволық байланыста болмаған. Тегі аралары дұрыс болмаған-ау?» дейді ғой»,– дедім.
– Мұның да бір жөн сөз екен, Қадыржан,–деп күлді Шәкең. Содан былай біз жақын араласып кеттік. Мен ол кісінің бірнеше әніне сөз жаздым. Алғаш «Наз» деген әнінің сөзін жаздым. Бірде Шәуірдірден телефон соқты. «Қадыржан, «Шалқыған Шәуілдір» деген ән шығардым. Соған сөз керек. Келсеңші мұнда» дейді. Мен әрине жұмысымды тастап кетіп қала алмаймын ғой. «Онда сөзін жазып, телефонмен маған хабарлас» деді. Әннің формасын түсіріп алып, сөзін жазып бердім.
«Сыған серенадасы» да осындай өтінішімен туды. Әрине әннің бағының ашылуы үш нәрсеге байланысты. Бірінші әні, екінші сөзі жақсы болуы керек. Үшінші, ол орындаушысын табуы керек. Сонау 70-ші жылдары жазылған «Сыған серенадасының» бағы да бертінде жанды ғой. Жаңылыспасам, 2000 жылы Шымкентте өткен «Шәмші фестивалінде» Тоқтар Серіков орындап, жұрттың айызын қандырды.
Тағы бірде Шәкең телефон соғып, «үйге келші» деді. Қарсы алды, былқытып ет асып қойыпты. Тоңазытқыштан сырты қырау бір бөтелкесін алды.
– Таяуда Өзбекстан жақта болып қайттым. Тамды деген ауданы бар екен. Сол жерде кеш ұйымдастырылды. Кеште «Тамды аруы» деген ән жазамын» деп уәде бердім. Сонда бір бозбала «Шәмші аға, сол әніңіздің сөзін Қадыр Мырзалиев жазсыншы» деп өтінді, – деді.
– Көкетай, – дедім күліп,— Тамдыға сіз барасыз, Тамдының аруына сіз ғашық боласы. Қызығын сіз көресіз, шыжығын маған тапсырасыз, білмейтін адам туралы қалай жазам?
–Е-е, Қадыржан, елдің бәрі тек көргенін жазып жүр дейсің бе? Өнер сүйген еліңнің көңілі сені қалап тұр ғой,–деді ақаңның аузын ашып жатып.
Әннің формасын алып, шығып кеттім. Шәмші сол жердің картасын сызып, қандай жерлер барын жазып қойыпты. Сондағы Мыңбұлақ деген жер атына көзім түсті. Троллейбуста келе жатып-ақ:
«Бұрымың Мыңбұлақта туған ару,
Сол жердің мың бірінші бұлағындай» деген шумақ орала кетті. Қайырмасы да бірден туды.
«Ебелектей жел аңсаған,
Көбелектей көл аңсаған
Келем саған».
Бұл Шәкеңе қатты ұнады.
Соңғы жылдары Шәкең ащы суды қойды. Бірақ жазуы азайды. «Жигулиі» бар еді. Сонымен Жамбылға келеді. Сол кездері Жамбылда бір дүңген қызына ғашық болды. Соған арнаған әнінің сөзін жаздым. Ғашық болу – Шәкеңнің жұмысы, Өлең жазу—менің міндетім болып кетті.

–Қадыр аға, осы Сіз соңғы кездері өлеңнен гөрі прозаға ойысып барасыз. «Жазмыш» пен «Иіріміңізде» елге белгілі қаламгерлердің пендеуи әрекеттерін жаздыңыз. Соныңыз ол кісілердің беделіне көлеңке түсіреді деп ойламайсыз ба?

–Мен жазған дәстүр бізде жоқ. Сондықтан ол оқырманға басқаша әсер етті. Мен бұл дүниені бөтен ниетпен жазған сияқты көрінуім мүмкін. Бұл екі кітапты да жазам деген ойым жоқ еді. Менің кітапханам өте үлкен. Бір әдетім, қандай кітап оқысам да әсер еткен жерлерін сызып отырамын. Және сол сызған жерлерім есімде тұрады. Түрлі мақалалар жазасың ғой, сонда соған керек цитатаны әлгі жерлерден тез тауып аламын.
Бір күні сол сызған жерлерімнің бәрін қағазға түсірдім. Одан соң оларды тақырып-тақырып етіп сұрыптадым. Сөйтсем, кітап дайын тұр. Оны 12 тарауға бөлдім. Осылайша үш айда кітапты жазып шықтым. Түк те қиналғаным жоқ. Мұны «шетелдің көшірмесі» дегендер де болды.
Ең бірінші басылымда Иса Байзақов жайлы Сәбит Мұқановтың «Есею жылдарынан» алып, тиіп-қашып қана жаздым. Өйткені отбасы бар, біреулерге тиіп кете ме деп ойлағам. Соның өзінде Баянауылдан «Қайтесіз сол кісілердің өмірбаянын қозғап, ішсе, ішкен шығар» деген хат келді. Ал Мұқағалидың отбасынан біреуі де ренжіген жоқ.
«Сіз неге шетелдің мысалдарынан ала бересіз?» деген пікірлер жиі айтылған соң «Иірімді» жаздым. «Иірімнің» мақсаты – біреуді жамандау емес, жақсыны – жақсы, көлеңкесін – көлеңке, шуағын – шуақ деп көрсету. Біз шындықты бүркемелеуден не ұтамыз? Мәселен мен Ілияс Омаровтың қарамағында істедім. Ол кісіні сыйлаймын. Өйткені, қандай керемет тақырыптарды қозғады. Кенесары туралы жазу ол кезде мүмкін емес еді.
Бір күні сол Ілекеңнің Қайран деген ұйғыр шофері:
–Ілеке, шешем қайтыс болды. Соған Талдықорғанға баруға рұқсат сұрап келдім,–деді мұңлы жүзбен.
–Ойбай, бара ғой, мұндайда қалай рұқсат етпессің?—деді ол кісі.
–Тағы бір өтінішім – ол жаққа қалай жаяу барамын, машинаны алуға рұқсат етсеңіз, – деді шопыр бала.
–Ала ғой, шеше деген күнде өліп жатқан жоқ қой,– деді Ілекең. Бірақ анау шығып кете салысымен хатшы қызды шақырып алып:
–Ана машинаны берме, біреудің әкесі өледі, біреудің шешесі өледі. Соның бәріне машинаны беріп, мен жаяу жүруім керек пе?!—деді.
Ал осыны жазғанда тұрған не бар? Шындықта айтсаң, аузың күйеді. Болған нәрсені боямасыз жеткізгенді біздің оқырман әлі қабылдай алмай жатқан сияқты. Бар болғаны осы ғана.

–Қадыр аға, Сіз айтыстың басы-қасында көбірек жүрген адамның бірісіз. Ұлтымыз шөлдеп жеткен айтыс бүгінде шоуға айналып кеткен жоқ па?

–Оның рас, шоуға айналып барады. Кейде артықтау, кейде кемдеу түсіп жататын жерлері көп. Айтыс—қазақтың жоғалтып алған қазынасы еді ғой. Соны қалпына келтірдік. Қуанатынымыз – осы Шымкентте өткен тағы бір айтыста бір жас ақынға машина бердік. Бұл – қолдаудың бір түрі.
Дегенмен жұрттың бәрі өнер үшін қызмет етпейді. Сол арқылы табыс табуды да көздейді. Сондықтан шоуға айналып бара жатқаны рас. Бірақ заманына қарай бейімделеді ғой. Қалай дегенде де өз басым айтысқа оң көзіммен қараймын. Шымкент жақтың қадау-қадау бірнеше тірлігі бар десек, соның бірі – осы айтыс. Жылда Наурыз айтыс өткізуді дәстүрге айналдырғаны ұлттық өнерімізге үлкен мән беріп жатқанын аңғартады. Оңтүстік қашаннан да айтыстың мектебіне айналған өлке. Қайсы айтыста да сан жағынан ғана басымдық танытып қоймай, өзге облыстардан келген ақындардан мықтылығы жағынан да өздерін көрсете білуде.

– Аға, соңғы кезде өлең жазуды сиретіп бара жатқан сияқтысыз...

– Мен енді өлеңнен кете берем-ау деймін. Жанр – жасқа байланысты. Өлең – жастық кезеңнің өнері. Пушкиннің «Что то возраст клонет к прозе» деп бастайтын өлеңі бар. Сол сөз негізі дұрыс. Ақындар өлеңнен бастап, одан кейін прозаға түседі. Содан соң драматургияға ойысады.Драматургия адамның піскен кезінде жазылатын жанр деп ұғам. Мысалы менің бірнеше драмалық шығармам бар екенін театр көрермендері білсе керек. Түркістан театры «Әмір Темір» деген пьесамды сахналап жүр. Оралда екі комедиям орысша-қазақша қойылды.

– Аға, бір сөзіңізде «Батырлық деген ұлы ұғым Бауыржанның есімінің синонимі секілді» деген едіңіз. Момышұлымен байланысыңыз болды ма?

– Ол кісімен жақын араластым деп айта алмаймын. Бірақ Баукеңнің батырлығы, адалдығы жайлы аңызға бергісіз шындық көп. Мына бір оқиғаны айтайын:
Москвада Жазушылардың бүкілодақтық сьезі өтіп жатқан. Үзілісте қазақстандықтар өзімізше жиналып, тамақтандық. Сонда Баукеңнің «рыцарлығы» ғой. «Біздің әскери уставта столдың басында отырғандардың ішінде кімнің шені үлкен болса, ақшаны сол төлейді. Сондықтан басқаларың қолдарыңды қалталарыңа салмаңдар. Бұл жерде менен шені үлкен ешқайсың жоқ!» деді. Не деген «демократичный» адам!
Тағы бір қызық әңгіме... «Жұлдызда» істейтін кезіміз. Бір күні түстікке шығайын деп тұрғанымызда телефон шырылдады. Жақын тұрған Зейнолла Серікқалиев телефон тұтқасын көтеріп «Ия, ия» деп тұрды да бір кезде «Өзіңнің де әкеңнің аузы...» деп тұтқаны тарс еткізіп қоя салды. Өмірі кісі боқтамайтын жігіт еді. «Ей, не болды? Кім?» деп шу ете қалдық. Бірақ ол кім екенін айтпады.
Арада 15-20 минут өткенде есік сарт етіп шалқасынан ашылды да қабырғаға соғылып, қайта жабылды. Үстінде шинель, түймесі салынбаған, папахасы қолында, Баукең кіріп келді.
–Кім жаңа менімен сөйлескен?—деді.
–Мен!—деді Зейнолла. Біз әлгіндегі «әкеңнің» кімге бағытталғанын енді ұғып, «ойпырмай, бір сұмдық болатын болды ғой» деп үрпиісіп қалғанбыз. Ситуацияның ең керемет жері—Баукең Зейнолланың қолын алды да «Ма-ла-де-ес!» деді. Сөйтті де кілт бұрылып шығып кетті. Батырлықты бағалайтын кісі ғой, шіркін!

–Аға дейм, сіз, Мұхтар Әуезов сияқты ғұламалардан сабақ алған адамсыз. Сол кезеңдерде Сәбит Мұқанов та студенттерге дәріс берген дейді. Қызық эпизодтар болған ба еді?

– Әуезов КазГУ-де Абайтанудан лекция оқыды. Ол кісінің лекциясының өзін жұрт аңыз ғып айтады. Бір күні сөзден сөз шығып кетіп Сәбит Мұқановқа біреу:
–Оу, Сәбе, осы Сіз неге лекция оқымайсыз? Әуезов оқиды ғой,–депті әдейі. Әуезовты айтқаннан кейін ана кісінің делебесі қозады.
–Ой, мен де оқимын, несі бар?—депті. Содан ол кісі үш күн лекция оқыпты да, төртінші күні келмей қойыпты. Студенттер күтеді, сабақ өтілмейді. Деканнан ол кісіге қоңырау соғып:
–Бүгін неге келмедіңіз?—десе,
–Неменеге барам?—депті.
–Ойбай-ау, лекцияңыз бар емес пе?
–Ой, мен бар лекциямды үш күнде оқып бітірдім ғой,–депті. Ал, Мұхаң дария ғұлама ғой. Бір бастың өзінен бір жыл лекция оқи алатын адам еді. Бізге ұлттар әдебиетінен сабақ берді ол кісі. Лениндік сыйлықты алғаннан кейін лекциясының берекесі кетті. Өйткені көбінесе шетелде жүреді. Бір күні келді. Мен ІІІ курста оқитын кезім. Өңі өзгеше нұрланып, бұрынғысынан да сымбаттанып кеткендей. Шашының әрбір талы кемеңгер келбетін айшықтап тұрған сияқты. Менің сурет салатын әдетім бар еді. Мұхаңның осы бір келбеті еріксіз тартты. Ең соңғы партаға отырып алып, Мұхаңа қарап қойып, суретін сала бастадым. Менің басқа нәрсемен айналысып отырғанымды сезіп қойды да, кенет лекциясын кілт үзіп:
–Осы бір студенттер бар. Олар мына дүниедегінің бәрін білемін деп ойлайды. Олар сенің не айтып жатқаныңмен шаруасы жоқ. Ол сол адамның кішкентай бір сөз айту үшін қаншама томдар ақтаратынында, көз майын тауысып ізденетінінде, оның ішінде бір тарау, бір абзац үшін қаншама тер төгетінінде шаруасы жоқ,–деп маңғаздана сөйлеп, маған қарай жақындап келе жатты. Бұл әңгіменің кімге тиесілі айтылып тұрғанын сезе қойдым. Бір бұлт үйіріліп келе жатты. «Әй, жауады-ау қазір, найзағай ойнайды-ау» деп қипақтап, қағазымды жасыра алмай отырып қалдым. Бірақ суретімді бітіруге таяп қалған едім. Мұхаң қасыма келді де, суретке сырбаздана қарап, сәл кідіріп тұрып қалды. Манағыдай емес, жүзіне аздап жылу жүгірді. Аты-жөнімді сұрады.
– Әкең кім болады?—деді.
– Жәй қарапайым интеллигент,–дедім мен.
– Неге Қадыр деп қойған?
– Білмеймін.
– Ол кісінің молдалығы болған болуы керек,–деді. Осыны айтты да кері қарай бұрылды. Сосын: «Енді бір студенттер бар, –деді даусын жұмсартып,– Олар өнерді өлең екен, проза екен, музыка екен, сурет екен деп бөліп-жарып жатпайды. Олар соның бәріне ғашық. Сондай балалар жақсы ғой,–деді.
Сөйтіп мен аяқ астынан сөгіс естимін-ау деп тұрғанымда мақтауға ілігіп кеттім.
Мұхаң жаны өте нәзік, өте бипаз, тез ренжіп, тез мәз болатын кісі еді. Сол ғұламалардың дәрісінің өзі бүкіл ғұмырымызға азық болғандай.

– Қадыр аға, Сізге Мұхаң сияқты ғұламалар дәріс берсе, Сіз Назарбаев сияқты кемеңгерді оқытқан екенсіз ғой.

– Ой, қу журналистер-ай, қай –қайдағыны біліп аласыңдар. (Қадыр аға күліп алды). Мен 57-ші жылы Қаскелеңдегі Абай мектебіне өндірістік практикаға бардым. Менің әйелім осы мектепте оқыды. Ал,
Нұрсұлтан Әбішұлы олардан бір класс төмен оқитын. Мен практикадан өтіп сабақ бергенімде Нұрсұлтан 9-кластың оқушысы еді. Зерек екендігі көрініп тұратын. Бірақ мен өндірістік тәжірибеде жүргендіктен ұзақ уақыт сабақ бергем жоқ қой. Дегенмен аз уақыт болса да оған ұстаздық еткенімді іштей мақтаныш етем.
Бірде Жоғарға Советтің сесиясында Президент қағазсыз өте керемет сөйледі. Үзіліске шыққанда депутаттармен әңгімелесіп тұрдық. Қасымдағы жігіттер Назарбаевтың шешендігін мақтап ала жөнелді.
–Ой, несіне мақтай бересіңдер. Ол кісінің нашар сөйлеуге хақысы жоқ қой,–дедім мен.
–Неге?—деді әлгілер.
–Ол кісінің үш ұстазын білем,–дедім мен.
–Кім?
–Біріншісі, қазір мүмкін келіспессіңдер, ол – Қонаев. Екіншісімен тіпті келіспейсіңдер, ол – Колбин. Адам жамандықтан да сабақ алып, үйренеді. Ал үшіншісін айтпаймын.
– Өй, неге айтпайсың, айтшы, ол кім? –деп мен бәлденген сайын олар ынтыға түсті. Сәлден соң:
– Ол – мына тұрған мен, Назарбаевқа қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ бергем,– дедім. Депутат достарымның бірі таңданды, бірі тамсанды. Бірақ мен мұны көп жерде айтқан емеспін. Сен қайдан біліп жүрсің, қу қыз?
–Білемін, бірақ мен де айтпаймын қайдан естігенімді,–дедім күліп.

—Аға, Сіз аузы уәлі, сөзі дуалы , беделіңіз бір басыңызға жетіп артылатын айтулы ақынсыз. Сіз сияқты адамдардың біреу жайлы бір ауыз мақтау сөзінің өзі үлкен пікір туғызып жатады. Басшыларды мақтап, мәселеңізді шешіп алған кезіңіз болды ма?

– Баяғы Компартияның кезіндегі мына бір оқиғаны айтайын. 8 наурыз қарсаңында қалалық партия комитеті «Қазақ интеллигенциясы атынан Димекең жайлы, ол кісінің халыққа істеп жатқан істері жайлы айтып, әйелдерге әңгіме арнаңыз» деді. «Мен біреуді мақтай алмайтын едім. Әйелдер жайлы Тұманбай майын тамызып айтады, сол кісі сөйлесін»,–дедім бір жағы қалжыңға сүйеп. Қалалық партия комитетінің хатшысы Шәріп Омаров мұныма көнбей, қолқалап қоймаған соң бір парақ сөз дайындадым. Сол бір парақ менің тағдырымды шешті.
«Димекең халқына қызмет істеп жатыр. Оның бірі көзге түссе, бірі көзге түспеуі де мүмкін. Бірақ түбінде Димекеңнің мықты қолтаңбасы—жаңарған Алматы болып қалады»,–дедім орысша дайындаған сөзімде. Одан әйелдерге түстім. Хафиздің түрік қызына арнаған «бір меңіңе бір қаланы айырбастар едім» деген өлеңін мысалға келтіре отырып, тарихта есімі қалған мықты әйелдерге тоқталдым. Мұса Жәлелдің әйелі Шолпанды бұған дәлел етіп айттым. Мұса Жәлелді ұлтшыл деп орнынан алған ғой. Одан әскерге кеткен. Сосын тұтқынға түскен. Сол кезде Шолпан Мұса Жәлелдің қолжазбаларын алып, орманның ішіне апарып жасырып қойған. «Біздің әйелдер солай, жарлары үшін жанын қиюға даяр» дегендей әңгіме айттым. Бұл Зухра жеңгемізге ( Д. Қонаевтың әйелі) ұнапты. Нұрсұлтан Әбішұлы ол кезде СовМиннің төрағасы.
Үзіліс кезінде екі-үш адам қолымды алып:
–Құдай біледі, сен жақында өсесің,– деді.
–Неге? – деймін ғой.
–Жаңа сен сөйлегенде екеуі сондай ақылдасып отырды,–дейді әлгілер.
Айтқандарындай-ақ бір ай өткен жоқ, Президиумның мүшесі болып шыға келдім. Әрине, мен әдейі мақтайын дегенім жоқ, зорлап сөйлетті, бірақ реті жақсы шықты.

–Аға, жасыңыз 70-тен асты, аз дүние жазған жоқсыз. Әдебиетке бар үлесімді қосып біттім деп ойлайсыз ба?

– Қырық пен елудегідей болу қайда? 70 оңай жас емес. Бірақ қаламгердің қазынасы шығармасының санымен емес, сапасымен өлшенсе керек. Әлемдік әдебиетте ең көп дүние жазған жазушы Жорж Сименон. Ол кісінің 400-дей романы бар. Бір интервьюінде жазушы «70-тен кейін жазбаймын» деген екен. Шаршаған ғой. Жазуын тоқтатып, 90-дағы шешесін колякаға салып, серуендетіп жүреді екен. Өзі сонда 70-те. Шешесінің тамағын, дәрі-дәрмегін береді. Сөйтіп уақытын өткізеді. Екі жылдан соң шешесі қайтыс болады. Енді бұрынғыдай ермегі жоқ, іші пысады. Сөйтеді де қайтадан жазып кетеді.
Мен осы жазушыны көп жазғаны үшін жек көретін едім. Әлгі интерьвюін оқыған соң жақсы көріп кеттім.Сол сияқты жас ұлғайған соң жамбастап жәй жата алмайды екенсің.

–Қадыр аға, Шерағамыз айтқандай, нағыз жетіліп, піскен шақта тұрсыз. Шаршамаңыз. Оқырмандарыңыз Сізді іздейтінін ұмытпаңыз! – деген едік осы сұхбатта.

Әттең, бірақ арада төрт жыл өткенде мұзарт ақынды мәңгіге жоғалтатынымызды, оны іздеп күллі қазақ елінің көкірегі қарс айырылатынын сонда біліппіз бе? Ақынды мәңгілік сапарға аттандырғанда азынаған көңілдің мұңын төгіп жоқтау жазып ек. Бұл 2011 жылдың 24 қаңтары болатын.

Қазақтың Құлагер Қадыры еді

Өлең-өмір өксігін баса алмай жылап жатыр. Арсыз ажал қазақтың Құлагер қаламгерін құлаттым деп қуыстан қутыңдап сығалайтын сықылды ма?
Жо-Жоқ... Ол құлаған жоқ. Ол әне, әдеттегідей әзілге әуес әлпетімен әдемі жымиып, желкесін жапқан ақ бурыл шаштарын саусақтарымен салалай сипап қойып, самғау биікке қалықтап ұшып барады. Поэзия атты пырақты ерттеп, мінген маңғаз ақын мына ғұсыл дүниеге ту-у ғарыштан көз салып, жақұт жырларымен жалпақ жұртына нұрын шашып тұруға аттанып бара жатқандай. Ал әбиүрсіз ажал оның табанының астында тапталып, жасын жырларының жарқылынан жасқанып, лезде көзден ғайып болды. Өлең-өмір әлгіндегі солығын басқан сыңайлы. Енді ол Қадыр ақынның жанды тербеген, жүректі емдеген сұлу, сиқырлы шумақтарымен шырайланып, шұғылаға шомылғандай рабат реңге еніп келеді.
Қазақтың Құлагер ақыны соңғы демін алды. Осыдан 76 жыл бұрын қаңтарда өлең-өмірдің есігін іңгәлап ашқан Ол дәл қаңтарда сол есікті еппен жауып, елімен үнсіз қоштасып кете барды. Зерделі ойдың зергері, кестелі сөздің шебері, поэзия әлемінің Пайғамбары пәни дүниеден бақи дүниеге бет бұрды. Оны жоқтап, күңіренген қалың қазағын жұбатып, өзегінен құдіретті сөздің сөлі тамған өлмес өлеңдері қалды.
Ол Оңтүстікке жиі келетін. «Оңтүстік менің Оралым секілді» дейтін ақын енді Оралға да, Оңтүстікке де оралмайды. Оның елге келген әрбір сапары енді ертегідей елес болып қалатыны қабырғаны қайыстырады, әттең...
Азалы Алматы әппақ қарға оранған қазалы қаңтарда арда ақынды ақ киімге орап, әппақ дүниеге әкетіп барады. Қазақтың Құлагер ақынын оны шексіз сүйген халқы мәңгі мекеніне—жер бесікке тапсырады.
Ұйқың тыныш болсын, тынымсыз ақын! Топырағың қауырсындай жеңіл, жібектей жұмсақ, мақтадай мамық болсын, қазақтың қадірлі Қадыры!
...деп қоштасқанымызға 10 жылға жуықтапты. Тірі жүргенде биыл 85 жасын тойлар еді жырын сүйген жұрты.

САҚТЫҚ ПЕН САБЫР

Пятница, 24 Апрель 2020 00:36

Қатерлі вирустан қорғанудың қамын Шымкент қаласының әкімі ерте бастан-ақ қолға алды. Жан-жағымызды қымтап, қалаға кіретін жолдарды бекітіп, ірі сауда орталықтары мен көпшілік шоғырланатын қоғамдық орындардың жұмысын тоқтатты.

Мекемелер мен көптеген кәсіпорындар уақытша жабылды. Бірқатар мекеме қашықтан жұмыс істеуге, білім ошақтары қашықтан оқуға көшті. Қоғамдық көліктердің қозғалысына шектеу қойылды. Ал 19 сәуірден бастап олардың жұмысы уақытша тоқтатылды. Тұрғындардың қатаң тәртіп пен талапқа бағынуы міндеттелді.
Билік пен тиісті орындар індеттің жолын кесіп, таралуына тосқауыл қоюға күш салып, сақтық шараларына аса мұқияттылық танытқанына қарамастан Covit-19-ға шалдыққандар саны күннен күнге өсіп барады. Неге?
Осы сұрақты әркім өзіне қоюы керек сияқты. Себебі мына дерттің адамдарға, жан-жағымыздағы жандарға, жалпы қоғамға қаншалықты зауал туғызатынын әлі де терең түйсінбей, түйсінсе де соған салғырт, немқұрайды қарап, бейқам жүрген жандар аз емес. Өзінің ғана емес, өзгенің де өмірін өксітетін, өкінішті салдары өлімге дейін жеткізетін бұл кеселмен ойнауға болмайтынын Уханьның, Италия, Испания, АҚШ-тың, тағы басқа әлем елдерінің жағдайын айтпағанда, өз елімізге дендеп еніп отырған қазіргі қауіптен-ақ аңғармаймыз ба? Жасырын туған күн, басқосу өткізіп, қонақ шақырып, қораланып отыру, «үйден ішіміз пысты» деп себепсіз көшеде қыдырыстау секілді бейқамдық сорымызға айналатынын қалай ойланбаймыз? Сондай жауапсыздықтың жазасындай соңғы күндері дертке шалдыққандар саны бір тәуліктің ішінде 28 адамға дейін көбейіп отыр. Сәуірдің басында коронавируспен ауырған 3 адам тіркелсе, айналдырған 15-20 күннің ішінде оның қатары 130-дан асты.
Дерттің өршуі медицина қызметкерлері үшін қаншалықты қиын жағдай туғызып жатқанын түсінсек етті. Өз өмірлерін тәуекелге тігіп, күндіз-түні аурулармен алысқан ақ халаттылар отбасына, бала-шағасына жете алмай, «қамақта» жүр. Блок-бекеттерде ауа райының қолайсыз күндерінде де тәулік бойы аяқтарынан тік тұрып, тәртіп пен сақтық шараларын қадағалап отырған полиция, медицина қызметкерлеріне оңай ма? Қатерлі індет тек біздің қаланың өзінен кеше ғана қамсыз жүрген 3 адамның өмірін қиды.
Дерттің дендеп бара жатқанын ескеріп, Шымкент қаласының Бас Мемлекеттік санитариялық дәрігері Ә. Төлебаев «Карантиндік шараларды күшейту туралы» қаулыға қол қойды. Мұның бәрі жайдан-жай қолға алынып жатқан шара еместігі түсінікті. Тұрғындарға қойылатын ең басты талап – үйден шықпау. Бұл әрбіріміз үшін ең қауіпсіз амал. Оны орындаудың не қиындығы бар. «Сабыр түбі – сары алтын» деген емес пе!? Сол сабыр ғана сақтайды бізді мына зауалдан.

 

 

34f732cc-5a8f-446a-8e5b-dc1e77e6c9e0

Таяуда Біріккен Ұлттар Ұйымының 6 тіліне (ағылшын, араб, француз, қытай, испан, орыс) аударылған қазіргі заманғы қазақ прозасының антологиясы жарық көрді. Жаһанның танымал тілдеріне тәржімаланған толайым кітап 60 мың данамен шығып, әлемнің 93 елінің кітапхана, университет, зерттеу орталықтарына таратылды. Айтулы антологияға қазақ әдебиетінің қабырғалы қаламгері, жазушы, «Алаш» халықаралық сыйлығының иегері Мархабат Байғұттың шығармалары да еніп отыр. Бұл біз үшін үлкен мақтаныш әрі қуаныш!

55Оқырманды лирикалық реализмнен мифологиялық прозаға дейін, комедиялық көркемдіктен трагедиялық тартысқа дейін жетелеп отыратын туындылар топтасқан антология қазақ халқының бітім-болмысы мен өмір салтын шынайы көрсетуімен құнды.
Сол толайым кітаптан толымды орын алған Мархабат Байғұт әдебиет әлемінде сөз өрнегі өзгеше, ой мәйегі құнарлы, мазмұны мәністі әңгімелерімен өз өрнегін тапқан жазушы. Оның шығармаларында қазақы мінез, қазақы қалып, ауылдың қарапайым тіршілігі, сен күнде көріп өскен көрініс өзгеше бір тартымдылығымен бірде ойландырып, бірде ойнақы стилімен езу тартқызып, оқушыны тереңіне тартып әкетеді. Сол арқылы ұлттық болмысқа бойлатып, көркем сөзді әдемі әзілімен, аңдатпай шымшып алатын астарлы юморымен кестелеп, көкейде талай-талай ой тамырлатады. «Әңгімезист» қаламгердің шығармашылық қолтаңбасына тән ерекшелік не деген сұраққа жауап іздесек, менің есіме кезінде Әмірхан Меңдекенің айтқан мына бір теңеуі оралады: «Әр жазушы әдебиетке парықтағанын, өлшегенін, тексергенін, бір сөзбен айтқанда өзіндік өрнегін қосып жатады. Мәселен, шарттылау түрде айтсақ, Мұхтар Мағауин әдебиетке—батылдық, Ілияс Есенберлин—тарихилық, Әбіш
Кекілбаев—ойлылық, Әбдіжәміл Нұрпейісов—қызғаншақтық, Тахауи Ахтанов –талғампаздық, Шерхан Мұртаза – шымырлық, Мархабат Байғұт—биязылық алып келді». Өте дәл айтылған!
Қазақ прозасының еңселі есімдерімен қатар тұрған Пістеліден шыққан прозаиктің шығармаларында шын мәнінде даланың таза тынысымен, таудың асқақ, тәккәппар тұрқымен, бұлақтың сылдырай аққан мөлдірлігімен үндесетін бипаз, биязы, шынайы мінез жатқанын аңғарасыз. Әңгіме жанрының қара нары Тәкен Әлімқұловтың өзі Махаңның «әдемі, әуезді тілін» нағыз қаламгердің шеберлігі деп таныған. Байғұттың шығармалары психологиялық құбылыстар мен сезім құйылыстарын бір бірімен шендестіріп, шебер үйлестіріп әкетеді.
Сона-а-у 70-ші жылдары 30 жастың о жақ, бұ жағында алғашқы кітабы жарық көрген жазушы Алматының аласапыран әдеби көшіне ауылда жүріп-ақ асықпай, анық басып ілесе алғандығымен алысқа шаба білді. 1967 жылы аудандық газетте жарық көрген алғашқы әңгімесі «Күн астындағы Күнікей қызымен» әдебиет айдынына құлаш сермеген жазушы бүгінде «Ауыл әңгімелерімен» елітіп, «Интернаттың балаларымен» бірге күй кештіріп, «Шілдесімен» жалынға орап, «Бұла бұлағына» шомылдырып, «Машаттағы махаббатымен» сезімге бөлеп, «Нәуірзегімен» көктемнің иісін аңқытып, «Қорғансыз жүрегімен» жанды тербеп, «Ақпандағы мысықтарын» адам жанымен астастырып, оқырманын түрлі-түрлі күйге салады.
Әлемнің 6 тілінде сөйлеген Мархабат Байғұт «байлығы» қазақ деген халықтың даралығы мен даналығын паш еткен, айтулы антологияның салмағын арттырған абыройлы дүниелер екендігіне әрине, шүбә жоқ.

«Өмірге, адамдарға құрметі жоқ кісіден өнерпаз шықпаса керек. Мен де адамдарға ғашықпын. Сендер менің әл-Фарабимен жерлес екенімді ұмытпаңдар. Ол да, мен де Отырардың перзенттеріміз» деп өзінің киелі мекенін, әйгілі ойшыл Әбу Насыр әл-Фарабимен бір топырақта туғанын мақтаныш етіп өткен ән падишаһы Шәмші Қалдаяқов 90 жылдық тойы ұлы философтың 1150 жылдығымен тұстас келетінін әрине ойламаған да болар.

2313185

Қазақ музыка әлемінде Шолпан жұлдыздай жарқыраған Отырардың Шәмшідей оғланының ән мерекесі жыл басынан бері өз салтанатын бастап та кетті. Вальс короліне арналған түрлі шаралардың шашуы шашылып жатыр. Күні кеше Шымкенттегі Пушкин атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапханасы «Сен едің бір қазына, Шәмші аға» атты еске алу кеші мен «Шәмші әлемі» бұрышының ашылу салтанатын өткізді.

Сазгерге арналған бұрыштың лентасын Шәмші Қалдаяқовтың туған інісі Қадыр мен қарындасы Райхан, жазушы Мархабат Байғұт пен мәдениет саласының ардагері Бастарбек Пірімбетов қиып, кеш шымылдығын ашып берді.

Ұлы сазгердің есімі халқының жүрегінде ән болып өріліп, оның бейнесі алыстаған сайын биіктей түсуде. Мұны кеш қонақтарының әрбірінің айтқан естелік әңгімесінен аңғардық. Кезінде Созақ аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметін атқарған Досыбай Шерімқұлов Қалдаяқовтың «Теріскей» әнінің жазылуына тікелей ықпал еткен екен. Сол әннің қалай дүниеге келгені жайлы естелігі тым қызықты болды. Ал Шәмшімен достық қарым-қатынаста болған ақын Сатыбалды Дулати әйгілі сазгердің адами қасиеттеріне тоқталды. Ақын Кендебай Ахат Қалдаяқовпен ағалы-інідей араласқан қымбат күндердің қимас сәттерін әсерлі әңгімеледі. Жазушы Мархабат Байғұт вальс королінің әндері халқымыздың мәңгілік мұрасы екенін айта келе, кітапханаға «Шәмші Қалдаяқов» атты кітап тарту етті.

Әйгілі композитордың бауырлары Қадыр аға мен Райхан апа және жиен қарындастары Гаухар мен Эльмира да естеліктерімен бөлісіп, осындай мазмұнды шара ұйымдастырған кітапхана директоры Ш.Дінәсілова мен қызметкерлеріне алғыстарын білдірді.

Кешті әнші-сазгер Н. Төлегенов, сазгер А.Бердалиев пен «Шашу» әжелер тобы, Ш. Қалдаяқов атындағы филормония әншісі Ж. Аралбаева Шәмші әндерімен әрледі.

Саз әлемінің сұңқары, қазақ музыка өнерінің шыңға біткен шынары Шәмші Қалдаяқовтың туғанына биыл 15-тамызда 90 жыл толады. Ал оның өмірден өткеніне ертең, 29 ақпанда 28 жыл болады екен. Төрт жылда бір айналып келетін «кібісе» күні жалғаннан озған композитордың рухына тағзым етіп, еске алып, есімін тағы бір жаңғыртсақ, бұл да ұлтымыздың біртуар ұлына деген құрметіміз болар.

maxresdefault

Шәмші... Ән әлемінің әулиесі... Ғұмыры әнге айналып кеткен муза Ол. Оның сезіміңе гүл, санаңа нұр шашатын сиқырлы да сырлы сазы талай ұрпақты тал бесігінде «Ана туралы жырымен» әлдилеп, «Бақыт құшағында» тербеді. «Ақ бантигімен» қимай қоштасқан бейкүнә бойжеткен «Каспийдің толқынымен» жарысып, «Қайықта» тәтті қиялымен тербеледі. Ал ана бір айдай ару «Арыс жағасында» албырт сезімге оранып ой кешсе де, «Ақ ерке Ақжайықтың» асау ағысына қарап тұрып, ғашығына жан сырын сыбырлап айтса да, көкірегіндегі «Сағынышым менің» деген сезім моншағын мөлдіретіп, «Қуаныш вальсінің» құшағында жүргендей сезінеді өзін.

Жанарынан жақұт төгілген «Қаракөз», «Ақмаңдайлым» талай бойжеткен бұрымын бұлғақтатқан «Тамды аруындай» бұрала басып, шаттық үшін жаралған «Сыр сұлуындай» сылаң қағады. «Жүрек сырын» «Ақсұңқарына» «Наз» ғып айтқан сол қылықты қыздар «Ғашық күндердің» балшырын сәттерін бұлқынған жүрегінде құндақтайды. Ал «Өзіңдей сәуле қайда бар?» деген сері жігіт «Биші қайыңдар» арасында «Еркежанын» еркелете аймалап, «Әнім сен едің» деп шаттық күйін кешеді.

Шәмші әндерінің сазымен кәусар сезімге шомылған «Ғашықтар» бірін бірі «Қайдасың» деп іздеумен «Шынарым», «Әсемсің әнімдей» деген «Арман жырын» аялап, «Көккөлдегі кештерді», «Шалқар түнін», «Байқоңыр» мен «Мойынқұмдағы», «Қарқаралы» мен «Жарқыраған Жезқазғандағы», «Фосфорлы Жамбыл» мен «Талдықорған – әнім менің» деп Шәкең әнге қосқан ару қалалардағы, тіпті сон-а-а-у «Балтық теңізіндегі» айлы, арайлы шақтарды еріксіз еске алады.

Ия, Шәмші ағаның ән-ғұмыры махаббаттың отындай маздап, Изольданың ыстық сезіміндей өрекпіп, «Сыған серенадасы» боп, ынтыққан әрбір жүректі жандырады. «Бәрінен де сен сұлу» деген «Арман қызды» көруге асыққан ғашық жігіттің «Кешікпей келем деп ең» деп үздіккен сағынышын сынап көргісі келгендей кербез бойжеткен «Сүйген болсаң сағынарсың» дейді тәккаппар, тәтті қылығымен наздана.

Міне, осылайша ғашықтардың аяулы сезімін ән ырғағымен, сұлу сазымен тербеген Шәмші-ғұмыр ғасырға жуық уақыттан бері «Өмір-өзен» айдынында бізбен қатар жүзіп келеді.Кеудесі әнге сыймай, жырға сыймай өткен нәзік жүректі сазгердің «Теріскей» төрінде өтіп жүрген ән салтанаты да, Шымкент пен «Отырардағы тойы» да күллі қазақтың мәртебесін биіктеткен мерекелер. Ендеше, вальс короліне, оның мәңгі өлмейтін әсем әндеріне «Құшақ жайған қандай адам» болса да Қалдаяқтың ұлы ұлының биылғы 90 жылдық тойында «Жақсыгүлін» құшағына қысып, қуаныштың селіне шомылары анық. Оған Сіз бен Біз ғана емес, бүкіл ел — «Менің Қазақстаным» қол соғады.

Таяуда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтеновті қабылдаған болатын. Осы кездесуде қала басшысы Президентке өңірдің 2019 жылғы әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің қорытындылары туралы баяндап, үшінші мегаполисті одан әрі өркендетудің жоспарымен таныстырған еді.

Президент Айтеновты қабылдады

Қабылдау кезінде Мемлекет басшысы әкімге Шымкентті республикалық қала мәртебесіне сай дамыту жөнінде бірқатар нақты тапсырма берді.
Сонымен қатар биылғы 24 қаңтарда ҚР Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың қатысуымен еліміздің 2019 жылғы әлеуметтік-экономикалық дамуының қорытындылары жайында Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті. Мәжіліс барысында Мемлекет басшысы бірқатар жетістіктерді саралай келе, экономика, тұрғын үй, әлеуметтік сала мен халықтың тұрмысын жақсарту, тағы басқа мәселелер бойынша әлі де қордаланған проблемалар бар екендігін айтып, әкімдерге осындай мәселелерге басты назар аударып, жұмысты ширатуды қатаң тапсырған болатын.

Президент тапсырмаларына байланысты тиісті салалар бойынша атқарылар жұмыстардың жоспар, жобасын нақтылаған қала әкімі Мұрат Әйтенов енді тұрғындар алдында 2019 жылдың қорытындысы бойынша есеп беріп, өзекті мәселелерге орай туындаған сұрақтарға жауап береді.

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Оңтүстік өңірінің бас қаласы Шымкентке келген сапарларында бұл өңірдің әлеуеті мен кереметі жайлы мақтанышпен айтатынын білеміз. «Елбасының «Шымкент—шырайлы, шуақты қала. Қазақылықтың қаймағы бұзылмаған жер. Шуақты күнімен, халқының жомарттығымен, меймандостығымен, салт-дәстүрге беріктігімен, ең бастысы — еңбексүйгіштігімен ерекшеленеді.

Сіздерге әр келген сайын бұл жердің халқының өзінің қаласы мен өлкесін гүлдендірумен, тұрмыс тіршілігін жақсарта түсумен қатар өздерінің түп-тамырын ұмытпай, әдемі жалғастырып жатқанын көремін» деген сөзі біздің әрқайсымыздың көкірегімізде мақтаныш сезімін оятумен бірге үлкен жауапкершілік жүктейтінін де сезінуге тиіспіз.
Ендеше бірлікпен,белсенділікпен қаламыздың мәртебесін көтеру бәрімізге сын әрі міндет! Осындайда «Қатты жерге қақ тұрар, ынтымақты елде бақ тұрар» деген халық даналығы еске оралады.

P.S. 

Шымкент қаласының әкімі М.Әйтеновтің халық алдындағы есеп беру кездесуі 14 ақпан күні сағат 11.00-де Nursultan Nazarbaev даңғылында орналасқан Түркістан сарайында өтеді. Есепті кездесудегі әкім баяндамасының тезистері 2-6 беттерде жарияланып отыр.

Жан жылуы күннің нұры секілді

Пятница, 20 Декабрь 2019 04:00

Күні кеше Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Жастар жылының жабылуы және Волонтер жылының ашылуына байланысты жастармен жүздесіп, еліміздің жарқын болашағы да, ұлтымыздың үміті де, мемлекетіміздің мәртебесі де жас ұрпақ екенін үлкен сеніммен айтты.

волонтер

Ия, расында, тәуелсіз еліміздің өркендеуі мен қоғамның алға жылжуына жастардың қосып отырған үлесі ересен. Бүгінгі жастар -- жоғары интеллектуалды, білімді, саналы. Олардың жаңашылдығы мен бастамашылдығы, жастық жігері мен энтузиазмы қоғамның барлық саласында да айқын көрініс тауып келеді.

Президентіміздің алдағы жылды Волонтер жылы деп айшықтауы біздің Шымкент қаласының қайырымды қала атауымен сәтті сабақтастық, үйлесімді үндестік тауып отырғандай. Себебі бүгінде қайырымдылық істер мен қайырлы шаралардың басы-қасында көбінесе еріктілер жүретінін күнделікті тіршілікте жиі кездестіреміз.

Жалғызбасты қарияларға қамқорлық, тұрмысы төмен жандарға көмек, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға қайырымдылық көрсету, қиын жағдайға түскен жандарға жәрдемдесу, төтенше жағдайлар орын алған жерлерге елден бұрын жетіп, жұмыла күш біріктіру секілді ізгілікті істердің жанашыры волонтерлер екенін ризалықпен айтуымыз керек.

Біздің Шымкентте де елгезек еріктілер мен сондай жанашыр жастардың басын біріктірген волонтерлер клубы мен топтары аз емес. Азаматтық қоғамды сауықтырудың сауапты ісінің бір үлгісі ретінде мына бір мысалды келтірсек те болады. Осы жылдың басында Жасур Толапов бастаған еріктілер 13 жасар Ағабек пен оның 4 қарындасына қазақстандықтардан қаржы жинап, 7 млн. теңгеге үй сатып әперді.

Ағабек ауру анасы мен қарындастарын темір-терсек жинап, оны сатып, асырап келген. Бірде жинаған темір-терсегін қабылдау орнына жеткізу үшін жол бойында көлік тоқтатуға әрекеттеніп тұрған Ағабекті көріп қалған Жасур оның жағдайымен танысқан соң жас балаға көмектесудің қамына кіріскен. Сөйтіп қазақстандықтарға үндеу тастап, қаржы жинап, жағдайсыз отбасыға Қаратау ауданынан асхана, ваннасымен қатар төрт бөлмесі бар үй сатып әперген. Міне, осындай қайырымдылық істер қайырымды қалада аз көрініс таппайды.

Шымкенттегі Жастар ресурстық орталығы жанынан құрылған «Бізбен бірге» волонтерлар клубы, «Қазақстанның 100 есімі» жобасының жеңімпазы, белгілі волонтер Гүлмира Әбдрашева құрған «Клуб добряков», «Сана сезім» қоғамдық ұйымы жанынан құрылған еріктілер клубы, «Жақсылық жасап жарысайық» ұранын ту еткен «Шымкент қайырымды жандар» волонтерлар тобы, тағы, тағы осындай жігерлі жастардың басын біріктірген ұйымдар жетім балаларға, көпбалалы отбасылар мен ауыр науқасқа шалдыққан балаларға, табиғат апатынан зардап шеккендерге, қолдауға зәру басқа да әлеуметтік топқа жататын азаматтарға гуманитарлық көмек ұйымдастырып, қарттар үйі мен балалар үйлерінде қайырымдылық акцияларын, түрлі мерекелік шаралар өткізуді дәстүрге айналдырған.

Міне, мұның бәрі қайырымды қаланың қайырлы келбетін көрсететін қарапайым һәм мәнді мысалдар.

Француздың ұлы жазушысы Виктор Гюго «Адамның ішкі жан дүниесіндегі мейірім күнмен тең» деген екен. Сол күннің шуағындай жан-жағына нұрын шашып, мейірімімен тасты еріткен, қайырымымен жаны жүдеу жанға жылу берген, қысылғанда демеу болған бекзат адамдар Қайырымды қаланың шын қаһармандары секілді көрінеді маған.

Шымкент – күні ғана жылы аймақ емес, адамдарының да жүрегі шапағатқа толы қала.

«Шымкент-цирк» мекемесінің директоры Арман Әлиев цирк өнерінің Халықаралық «Азия жаңғырығы» фестивалінде 12 жылдан бері қазылық етіп келеді. Ол алқаның ең жас, ең елгезек, тың ой айта алатын білікті мүшесі ретінде танылған.

Без имени-1

Арнайы кәсіптік білімін ыждаһатты ізденумен, жан-жақтағы әріптестерінің тәжірибесін үйренуімен толықтырған ол қазір республикадағы бұл өнердің қыр-сырын меңгерген кәсіби маман.

Арена сайыпқырандарының ішкі толғанысын, физикалық максималдық әлеуетін бағдарлай алатын, түгелге жуық жанрлардың құпиясын, технологиясын жетік білетін жас директор ТМД аумағындағы ең мәртебелі өнер жарысы – «Азия жаңғырығында» қандай номермен көрерменді тәнті етіп, қазылар алқасын тамсандыра алудың стратегиясын барлап алатындай.

Айталық, 2017 жылы «Шымкент-цирк» аталған фестивалге керілген арқан үстінде жүріп өнер көрсететін ағайынды Сұраншиевтердің аттракционымен қатысқаны бар. Сымбаты мен ептілігі, өжеттігі сай келген номер фестивальдың ІІ-дәрежелі лауреаты атағын жеңіп алды. Ал өткен жылы жүрек жұтқан епті гимнастардың «Семафоры» алтын жүлде иегері болды. Фестивальдың талап-тілегін білетін Арман алдын ала номерге мейлінше күрделі трюктерді енгізіп, бірнеше рекордтық элементтерді қосып, шымкенттік жас цирктің мәртебесін арттыра алды.

Биыл Арман Әлиев мекеменің атынан додаға екі бірдей номерді қосады. Бір қарағанда цирктің классикасы деп есептелетін «Серіппелі тақтайлармен» дайындық кезінде команданың бір жігіті жарақат алып, номердің шығуы, байқауға қатысуы күмәнды болып қалды. Сонда Арман цирктің сақа маманы, акробатика, гимнастика шебері Бағлан Ережеповты шұғыл түрде аттракционға қосты. Тапсырманың қиындығы сол, Бағлан манежге ағаш аяқпен шығып, бірнеше сальто жасауы керек.

Бағлан өрледі! Оның аспанға самғап барып жасаған тамаша сальтосы Елорда аренасында көрерменді дүр сілкінтті. Ал екінші номер – «Байқоңыр» қазылар алқасын таңқалдырды. Жап-жас әртістердің әуеде емін-еркін самғауы, костюмдерінің тартымдылығы, синхронды қимылдауы, әсіресе, қазылар алқасының мүшесі, әйгілі Чарли Чаплинның ұлы, швейцариялық Юджин Чаплиннің риясыз таңқалысын туғызды. Юджин Чаплин Арманға деген өзінің ерекше ілтипатын білдіріп, Байқоңырдың» шүбәсыз бірінші дәрежелі лауреат атанғанымен құттықтады.

Олар ұзақ әңгімелесті. Көп нәрсені талқылады. Әріптестік байланысқа құмбылдығын білдірді. Мэтрге Арманның білгірлігі, талғамы, жалпы адамдық болмысы ұнады. Жас әріптесіне шығармашылық ынтымақтастыққа байланысты Швейцарияға келіп-кетуін ұсынды. Жақында Арманға Юджиннен посылка келгені бар.

Әйгілі комик-режиссердің ұлы екі швейцариялық сербернар күшігіне Арманға деп ен салып қойғанын айтып, суретін жіберіпті. Бір ғана шарт – оларды Веве қаласына өзің келіп алып кетуі немесе Шымкент-цирктің өткізетін фестиваліне барғанда өзім ала барам деген уәж айтып, ит дрессурасы туралы кітап-альбом жіберіпті. Бұл-Шымкенттің, өнердің, елімнің игілігі! Өркенің өссін дейтініміз осындайда ғой.

Страница 1 из 5