Нұрсәт аялдамасында автобус күтіп тұрғанмын. Бәкене бойлы, ашаң жүзді егде тартқан бір апа жаныма келіп жайғасты. Немересін логопедке көрсетіпті. «Мүлде сөйлемейді, не керегін ыммен, ишарамен түсіндіреді. Үйде дұрыстап сөйлеспейсің, үйретпейсің деп келініме де ренжимін. Біздің тұқымымызда мұндай жоқ еді. Жасы бақандай 4-ке келсе де, үн жоқ мына баламызда. Айтуға да ұялады екенсің», – деді әлгі апа. Иә, «ауласындағы итін ұры десе, намыстанатын қазақтың» тілі «қыл үстінде» тұр. Ана тіліміздің алашұбарланғаны өз алдына трагедия болса, балаларымыздың тілі кеш шығып немесе дұрыс шықпай жатуының астарына терең үңілу керек сияқты.

DSC 0434

«Қазақтың 3-4 жасар баласының тілі жатық, ал 5-6 жастағы балалар шешен әрі тауып сөйлейді, ойын ұтымды жеткізе біледі», – деп таңдана жазған екен өткен ғасырда жер аударылып келген поляк революционері А. Янушкевич өз естеліктерінде. Әйгілі Затаевичтің «Бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай...» деуінің астарында көп сыр бар. Ал мұның басты себебі баланың бесік жырын тыңдап өскендігінде жатыр. Бесік жыры – балаға берілетін алғашқы тәрбие. Бесік жыры арқылы баланың тілі ерте шығатынына бүгінде мән бермейміз. Бесік жырын тыңдап өскен баланың есте сақтау қабілеті жақсы жетілетініне көңіл аудармаймыз. Бүгінгі ұрпақ шешендігінен, әншілігінен, ақындығынан, сабырлылығынан, парасаттылығынан ажырап барады. Бұл да – алаңдатарлық жай», – дейді 

Зейнеп Ахметова апамыз. Қазір ше? Бауыржан Момышұлы айтқандай: «Немересіне ертегі айтатын әжелер азайып бара жатыр, сәбиін бесікке бөлеп, бесік жырын айтатын келіндер азайды. Мен осыдан қорқамын...».

 

«Бөтелкелі» бала

Қазіргі балалардың тілі неге кеш шығады деп ойланып көрдіңіз бе? Біздің бүлдіршіндер «бөтелкелі» өмір салтын ұзақ ұстанғандықтан, «кеш сөйлейтін» болды. Аузында екі тісі пайда болғаннан сәби қою, құнарлы тағамды қосымша жеуі керек. Қазір көп ата-ана баласының тағамын блендерден өткізіп бергенді ұнатады да, балалар 3-5 жасқа дейін ұсақталған, үгітілген ас ішеді. 

Ата-әжелеріміздің «тісің сынсын» деп өзінен қалған жілік, сүйектің қалдығын бала-шағаға тастайтыны бар. Ондағы ойы – бала шайнап үйренсін, тісі қатайсын дегені. Қазір жілік мүжімек түгіл ет шайнаудың өзі шет құбылыс болып тұрғандай. 

Шайнау қажеттілігі қанағаттандырылмағандықтан, тіл дамуы тежеледі. Сонымен қатар дәм сезгіш қасиеті бұзылады (үнемі сорудың арқасында тіл ұшындағы дәм сезу аймағы әлсірейді. 

Құнары аз, сұйық ас асқазан-ішек жолдарының жұмысына кері әсер етіп, іш қатуына әкеледі. 

Кеңес біреу-ақ: балаға бөтелкеден тамақ беруді таңдау кезінде оның жас ерекшелігін есепке алыңыз. Егер өзіңіз дайындасаңыз, тамаққа шанышқымен езілген тағамды да қосыңыз. Жасы өскен сайын тағамның санын емес, сапасын арттырыңыз – ботқаның мөлшері көбеймей, қоюлану керек. Сұйық ас – сөйлеуге кері әсер етеді.

Егер екі аптаның ішінде балаға онша ұнай бермейтін асты ұсынсаңыз, оған ол міндетті түрде үйреніп кетеді. Тәжірибеде дәлелденген.

 

Толассыз ақпарат тасқыны

Бала қоғамға ерте араласса, тілі тез шығады. Қазір қайда қарасаң да, көп балақайлар 2-2,5 жасқа дейін сөйлемейді. Әсіресе, ұл балалар. Неліктен? Әлде қазір тым қызықты ойыншықтар баланың ой-өрісін шектеп, қоршаған ортаға қызығушылығын кемітеді ме екен?! 

Әлде балаларға барлық нәрсе жетіп-артылғаннан кейін, үн шығарудың қажеті жоқ деп есептей ме?!

Бүлдіршіндер күндігіне сағаттап теледидардың алдынан шықпай, ата-анасы болса, өз жұмысымен әуре боп жүргенде, баланың санасы қажетсіз ақпаратқа толып, ойын қарапайым сөзбен жеткізе алмайды. Бала миы 2-3 жаста пісіп-жетіледі. Ал 2-3 жаста соншама ақпарат ағыны. Егер балаңызды қажетсіз ақпараттан алыс ұстасаңыз, ол соғұрлым ерте сөйлейтін болады. Артық күш-қуатының бәрі тілге, сөйлеуге жұмсалатын болады. 

Сондықтан сәбимен мейлінше көп сөйлесу керек.

Емізік «естен тандырмасын»!

«Көп келін ауырдың астымен, жеңілдің үстімен жүретін болды. Қолынан ұялы телефон түспейді. Саусағының ұшымен ары-бері сырғытып, телефоннан бас алмайды. Емізулі баласына да көңіл бөлуге қолы тимей, телефонға үңіледі де отырады. Жыласа, емізікті тығып, аузын «жабады». Сосын қай баланың тілі дұрыс шықсын?! Сақау, кекеш баланы өзіміз қолдан осылай жасап алып жатырмыз. Біз 10 баланы ешқандай емізіксіз-ақ өсірдік. Қазір келіндерімнің көбі баласын жасанды сүтпен тамақтандырады. Ана сүтін еміркеніп ембегеннен кейін, ата-бабамыздан келе жатқан ұлттық тәрбие, тіл, дәстүр балаға қалай берілсін?» – дейді Тассай елдімекенінің тұрғыны Гүлбаршын әжей. 

Емізік мәселесіне келгенде мамандардың пікірі екіге жарылады. Бірі нәресте қолын сорғанша, емізік сорғаны жақсы дейді. Тағы бір топ «ә» деп жыласа, аузын емізікпен жауып қою мүлде дұрыс емес. Емізік деген нәрсені бермеу керек. Ол баланың аузын толтырып қана қоймай, миына да салмақ түсіреді» деген ойда. 

 

«Үлкендерде үйдей бәле бар»

Бала тілінің кеш шығуының себептері мен салдарын тізіп шықтық. Енді ары қарай шығатын жолды облыстық балалар ауруханасының жоғары дәрежелі логопед-дәрігері Гүлнәр Юнусова айтып береді. 

– Ресейдің Е. Архипова деген профессоры баламен 3 айлық кезінен жұмыс істеу керек дейді. Негізінде, 4-5 жаста бала еркін сөйлеуі керек. 1 жасында сөйлеп бастауы керек. Қазір кейбір балалар 1 жасынан бастап сөз тіркестерін айта бастайды. 1,5-2 жас аралығында сөз тіркесін айтуы керек. «Әкем үйде жоқ» дегенді «кем иде жо» деуі мүмкін. Бұл қалыпты жағдай. 2,5 жастан 3,5 жасқа дейін бала өз іс-әрекеттерін сипаттай бастайды. 

Кейде ата-ана баласын 1 дыбысты ғана дұрыс айтпайды деп ойлайды. Мысалы р әрпін. Ал бізге келгенде бір емес, бірнеше дыбыстар тобын айта алмайтынын анықтаймыз. 

Бірінші логопедке апару керек. Сауатты маман қосымша неврологқа, психолог, психиатрға бағыттайды. Егер бала сөйлеуден бас тартса, онда оның психологиялық себептері (мутизм) де бар деген сөз. Көп психологтар мұны байқай бермейді. Кейде психоневрологқа жүгіну керек. 

Орталық жүйке жүйесінің зақымдануы, ми жұмысының бұзылуы баланың тіл кемістігіне әкеледі. Ауыз қуысының әлсіздігі де себеп болып отыр. Онда стоматологқа жібереді. Кекештену кезінде бәрінен бұрын асқазанды паразиттен тазарту керек. Әрине, мұндай кезде педиатрға жібереміз. Бауыры ауырған соң ауыз қуысы әлсіз болуы мүмкін. Жиі ауыратын баланың тілі де кеш, қиын шығады. 

Бала тілінің дұрыс шығып, дұрыс сөйлеуіне «Цептер» фирмасының Биоптрон лампасын қолдануды ұсынамын. Оның жарығы адам денсаулығына оң әсер етеді. Электрлік тіс щеткасы да сөйлеу проблемаларын шешуге таптырмайтын құрал. 

Қазір көп логопедтер бет және ауыз қуысына массаж жасау әдісін қолданады. Оны қолданғанда абай болған жөн. 

Жалпы, бала денсаулығы дұрыс болсын десек, үйде жағымды атмосфера қалыптастыруымыз керек. Баланың жағдайы көбінесе үйдегілердің қалыптасқан қарым-қатынасына байланысты. Үлкендер бір-біріне қамқор болып, дұрыс қарым-қатынас түзсе, баламен жиі әңгімелессе, тілі де тез шығады. Ал үнемі айқай-шу, бір-бірін кінәлау, ұрыс болатын ортада балаңыз «құрдымға» кетті дей беріңіз. Көп ата-ана бала үлкендердің қарым-қатынасын түсінбейді деп ойлайды. Бұл дұрыс емес. Балалар өкпе, өкініштің бәрін сезеді, түйсінеді. Егер ата-аналардың қарым-қатынасы нашар болса, үйде ұрыс-жанжал тыйылмаса, бала мұны тез қабылдап алады.

Р.S. Қазаққа қатысты әдет-ғұрып, салт-сана, ұлттық дәстүрлер түгел артта қалған, кертартпа, зиянды деп табылған, қазақтың тілі шетке қағылып, өткен тарихы мүлде мансұқ етілген қызыл империяның құйтұрқы саясаты өз «жемісін» бергелі қашан... Ана тілінде сөйлеуді ар санайтын шалақазақтар буыны өсіп, жетілді. Одан қала берді батысыңыз бен шығысыңыздан келетін сыртқы күштердің әсері де зиянын тигізбей жатқан жоқ. Елімізде «үнсіз ұрпақ» дүниеге келді. Бұдан басқа қазаққа пайдасынан гөрі зияны көп сыртқы факторлар сан алуан. Бірақ, біздің өз еркімізде. Бұл күнде мәңгілік елдің мәңгілік ұрпақтары өзіміздің мақсат-мұратымызды жақсы білсек керек. Ендеше әрқайсымыз баламыздың тіліне аса сақтықпен қарауға тиіспіз.

Опубликовано в Әлеумет
Пятница, 03 Ноябрь 2017 08:05

Кәсіби психологтар жеткілікті ме?

Бүгінде «психологтың қабылдауына жазылдым» деген хабарды әрбіріміз үрейлене қабылдайтынымыз анық. Алайда, мұның еш әбестігі жоқ екенін айтады психолог-мамандар. «Психолог – адамның жан-дүниесіндегі ауыртпалықтан арылып, сезімдерін басқаруға көмектеседі, ал мінез-құлықтың ауытқуын емдейтін маманды «психиатр» деп атайды. Осы екеуінің айырмашылығын білген абзал», – дейді тәжірибелі психолог, коуч-тренер Айсұлу Бөрібаева.

3 1

Психолог – адам жанының айнасы

Біз шынында психологтың көмегіне санасында ауытқу байқалған адамдар ғана жүгінеді деп ойлаймыз.

– Психологиялық көмек – жан-дүниесі құбылып, өз сезімдері мен эмоциясын басқара алмай, кейде айтар ойын ішіне бүгіп, құсаланып жүргендерге қажет-ақ. Психолог және психотерапевт мамандары – дені сау адамдармен жұмыс істейді. Бұл тұрғыда менің психолог ретіндегі көмегіме мектеп жасындағы балалар мен отбасылық өмірдің қиындықтарын жеңе алмай жүрген жастар жүгінеді. Түптеп келгенде олардың жан-дүниесінде болып жатқан сезімдеріне ешкім мән бермегендіктен, жақын адамдарының назарын аудару мақсатын көздейді. Бірақ, сол назарын аударуға тырысып жасаған әрекеттері кейде сәтсіз аяқталып жатады, – дейді А. Бөрібаева.

Өңіріміздің психологтары «орта буын өкілдері жұмыстан босамайтын қоғамның жастары гаджетті дос тұтып үлгерген бүгінгі таңда психолог маманына деген қажеттілік күн санап артуда» деп дабыл қағады.
Балалар бұрынғыдай далада асыр салып ойнамайды. Біразы күн ұзақ сабақ оқыса, көпшілігі теледидар мен компьютердің алдынан тапжылмайтыны бізге мәлім.

 

Мектеп оқушыларына маман көмегі қажет пе?

Қала аумағындағы білім беру мекемелерінде психологиялық қызмет көрсету ҚР Конституциясы, ҚР «Білім туралы» Заңы және «Бала құқықтары туралы конвенциясы» мен ОҚО әкімдігінің 2015 жылғы 20 сәуірдегі № 111 қаулысымен бекітілген «Орта білім беру ұйымдарында психологиялық қызметінің жұмыс істеу қағидалары» шеңберінде жүзеге асырылуда.

Бөлім басшысы Жанат Тәжиеваның айтуынша, бүгінгі таңда қалалық білім бөліміне қарасты 132 мектептің барлығы психолог маманмен қамтылған. 

30-013

– Қазіргі таңда, жалпы 240 жоғары білімді педагог-психолог жұмыс істейді. Оның 132-сі күндізгі бөлімді бітірген, 108-і сырттай оқыған. 28-і жоғары санатты педагог-психолог болса, 35-і бірінші, 87-сі екінші санатты. Әзірге санатсыз тағы 90 психолог-маман сапалық құрамын жоғарылату бағытында жұмыс істеуде, – дейді Жанат Арысбекқызы.

Мектеп психологтары негізгі 5 бағыт бойынша қызмет көрсетеді. Атап айтқанда, психологиялық диагностика, психологиялық ағарту (профилактика), психотүзету (психокоррекция) және дамыту, психологиялық кеңес (консультация) жүргізу, кәсіби кеңес (консультация) жүргізу, сондай-ақ, әлеуметтік-диспетчерлік бағыттар.

Ж.Тәжиева Қоғамдық қеңесте қалалық білім бөлімінде атқарылған жұмыстар туралы баяндама жасаған болатын. Мәліметтерге сүйенсек, қалада 2017 жылдың 6 айында 18 суицид оқиғасы тіркелген. Оның 6-ы қала мектептерінің оқушылары. Өзіне қол жұмсамақ болған 18-дің 13-ін ажалдан арашалап қалғанымен, 5 суицид аяқталған. Аяныштысы сол, оның 4-і мектеп оқушысы, 1-і колледж студенті.

Сараптау нәтижесінде, оқиғалар отбасылық жағдайға байланысты орын алғаны анықталған.

Суицид, ерте жүктілік, аутодеструктивті мінез-құлықтың алдын алу, тәртібі өзгерген балалардың ата-аналарымен жұмыс жүргізу мақсатында қалалық және мектепішілік жоспарлар жасалған. Сондай-ақ, тоқсан сайын мектептің 3-11 сынып аралығында оқитын оқушыларына психодиагностикалық зерттеулер жүргізіліп, оның нәтижесі бойынша қобалжу деңгейі мен жүйкелік-психикалық тұрақтылық көрсеткіші назарға алынады. Қобалжу деңгейі жоғары балалармен арнайы топтық және жеке түзету-дамыту жұмыстарын психолог-педагог мамандар жүргізуде.

 

Үнемі тәжірибе арттыруға тура келеді

Білім бөлімі берген мәліметке сәйкес, жұмыс барысында мамандар балаларды салауатты өмір салтын қалыптастыруға үгіттейді. Негативті жағдайлармен түрлі тәуелділіктен арылуына көмектесуде. 

– «Педагог-психолог» мамандығы бойынша біліктілік алған мамандар жұмыс барысында кездескен қиындықты игеру мақсатында тұрақты түрде білімін жетілдіріп отырады. «Өмірдің қиын жағдайларына шыдамдылықты насихаттау», «Қиын жасөспірімдер және олармен жұмыс істеудің ерекшелігі», «Ата-ана махаббаты және ата-ана мінез-құлық стильдері», әлеуметтік педагогқа арналған «Ерекше назардағы оқушылармен және отбасымен жұмыс», «Қыз – ұлт мақтанышы және көркі», «ҰБТ-ға дайындық барысында психологиялық қолдау көрсету» тақырыптарындағы оқу-семинарларға тұрақты түрде қатысып, оқушылар арасында тренинг ұйымдастырып тұрады. Жалпы, балалардың мінез-құлқын дұрыс қалыптастырып, әр қадамын ақылмен басуға үйретуде, ой-өрісін дамытуда кәсіби психологтардың берері мол. Әйткенмен, біздің өңірде бұл мамандарды дайындайтын оқу орны жоқ, – дейді Ж. Тәжиева.

23201739 1333002436822969 967319008 n

Ал тәжірибелі психолог, коуч-тренер Айсұлу Бөрібаева бұл салада көп ізденгенін айтады.

– Бізде психологтар емес, бұл маманды даярлайтын оқу орны болмай тұр. Педагог-психолог мамандығым теориямен шектеле берген соң бұл саланың қыр-сырын толық меңгергім келді. Тәжірибелі психология және психотерапия Еуразиялық институтында тәжірибе алдым. Бұдан кейін де адамның жан-дүниесі мен тәнін психологиялық тұрғыда зерделеп тағы 2-3 жыл психологияның қыр-сырын меңгердім. Жалпы, психолог деген – арт-терапия, құм-терапия, би-терапия, саз-терапия, гештальд-терапия болып түр-түрге бөлініп кете беретін өте терең мамандық. Бұрын психологтың атын естісе шошитын, қазір маман кеңесіне жүгінетіндердің саны артты. Олар жасөспірімдер, жас отбасылар, кәсібін немесе бір арманын жүзеге асыру жолында тәуекелге бел буа алмай жүрген жандар. Дегенмен, халық саны миллионға жақындаған қаламызда психолог мамандар саусақпен санарлық. Өйткені, бұл салада кадр даярлайтын бір де бір оқу орны жоқ. Мамандық алу үшін көп ізденіп, тіпті, шетелде оқып келуге тура келеді. Кәсіби психологтарды өзімізде дайындауды оқу орындары қолға алса жақсы болар еді, – дейді өзекті мәселені алға тартқан Айсұлу Бөрібаева.

Опубликовано в Әлеумет

DSC 9361

Мен Шымкент қаласының тұрғынымын. Қаланың батыс аумағындағы «Қазығұрт» шағынауданынан «Нұрсәт» шағынауданына дейінгі аралықта қызмет орнына асыққан тұрғындар күн сайын таңертең Құрсай елдімекенінен шығатын №21 бағыттағы қоғамдық көлігін аялдамаларда күтіп тұрады.

15-20 орындық шағын көлік салоны «Қазығұрттан» шыға бере-ақ «Көмешбұлақ» аялдамасына жеткенше лық толып, адамдар баратын жеріне қысылып-қымтырылып әзер жететін еді.

Енді міне, бұл қиындық артта қалып, мәселе шешімін тауып отыр. Қала әкімдігінің жүйелі жұмысының нәтижесінде, №21 бағыттағы «Газельдің» орнына үлкен автобус жүре бастады.

Обалы не керек, қалалық автобустар өз қызметін таңғы 7-ден аса бастаса, №21 бағыттағы бұл «маршруткалар» олардан жарты сағат ерте келеді және ешқашан кешікпей, уақытылы жүреді. 

Шаһар басшысы Ғабидолла Әбдірахымовтың әкімдік қызметкерлеріне бір ай бойына қызметтік көлікпен жүруге тыйым салуы, қоғамдық көліктегі тәртіп бұзушылықты өзі жеке бақылауға алуы батыл бастама болды. Алдағы уақытта қала көшелеріндегі қоғамдық көлік кептелісін азайту үшін 5 негізгі көше қиылысында жолайрық пен жолүсті өткелінің салынатынын, қоғамдық көліктерде электронды билет жүйесі енгізілетінін де естіп жатырмыз. 

Қала тұрғыны ретінде, қолға алынған жұмыстардың оңды нәтижесін беретініне сенім білдіреміз.

 

Слам НҰРМАҒАНБЕТҰЛЫ,
қала тұрғыны

Опубликовано в Қоғам

Қала әкімі Ғ. Әбдірахымовтың тапсырмасына сәйкес, қалаішілік бағыттағы қоғамдық көлік қызметіне жүргізілген арнайы рейд нәтижесінде жол жүру ережесін бұзудың 43 дерегі тіркеліп, жүргізушілерге 300 мың теңгеден артық айыппұл салынды.

IMG-20171017-WA0025

Рейд барысында құжатсыз жолаушы тасымалдаған көлік жүргізушілері де анықталды.

Құжатсыз көлік жүргізіп, жолаушы тасымалдаған жүргізушінің бірі №58 бағыттағы маршрутта анықталып, автобус ақылы айып тұраққа алынды. Ал жүргізушінің үстінен хаттама толтырылды. Бұл рейд апта соңына дейін жалғаспақ. 

IMG-20171016-WA0056

Сондай-ақ, қоғамдық көліктерге қалалық автомобиль жолдары және жолаушылар көлігі бөлімінің басшысы Қуатжан Жұматаевтың фотосуреті мен уәдесі бар плакаттар ілінді. Уәде бойынша бөлім басшысы 11 желтоқсанға дейін шаһардағы қоғамдық көлік саласына тәртіп орнатуы тиіс. Яғни, автобустардың қозғалу кестесі мен көлік тазалығы басты назарға алынады. Сондай-ақ, жолаушысы көп бағыттарға қосымша көлік бөлінбек.

Соңғы бір тәулік ішінде қала аумағында 13 бағытта қызмет көрсететін бір ғана «Greenbus company» ЖШС-нің қызметін 9 адам оң бағаласа, 11 тұрғын көңілі толмайтынын білдірген. Нәтижесінде, бір тәулік ішінде компания отыздықтың рейтингісінде 25-орыннан 28-орынға төменге сырғыпты. 

Үшінші мегаполис дәрежесіне лайықты қала болу үшін жергілікті тұрғындарға қызмет көрсету сапасы мен өзіндік мәдениеті жоғары болуы тиіс.

shymkala-83-10Әйгерім ЖҰМАҒҰЛОВА,
Шымкент қаласы әкімдігі баспасөз қызметінің жетекшісі:

– Әкімдік қоғамдық көлік тасымалымен айналысатын компаниялардың тиімділік рейтингісін жариялады.
Бұл ретте кез келген қала тұрғыны дауыс бере алады. Әкімдіктің ресми сайтына кіріп, www.shymkent.gov.kz/ru/bus қосымшасы арқылы смартфонмен жүзеге асыруы мүмкін. Сайттың басты бетінде «Қоғамдық көліктің рейтингі» баннері орналасқан. Сол баннерді таңдаған соң қаладағы жолаушыларға қызмет көрсететін көлік компанияларының тізімі шығады.
Көлік компанияларының жұмысы туралы қала тұрғындарының қалдырған мәліметі олардың рейтингін анықтап береді. Атқарылған жұмыстар аясында 11 желтоқсан күнгі қорытынды жиналыста қызмет көрсету сапасы сын көтермейтін компанияға қатысты шешім қабылданады.

Опубликовано в Қоғам

Келер жылдан бастап атаулы әлеуметтік көмек форматы өзгереді. Облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының өкілдері осынау жаңалықты  халыққа түсіндіру жұмыстарын бастап кетті.  Қазірдің өзінде Сайрам, Төлеби аудандарының салаға жауапты қызметкерлері оқыту семинарынан өткен. Енді олар  атаулы әлеуметтік көмек көрсету тәртібінің өзгерістерін халыққа жан-жақты түсіндіріп беретін болады.

shymkala-83-2

Жаңаша атаулы әлеуметтік көмекті тағайындаудағы басты мақсат - халықты жалқаулықтан арылтып, жәрдемге мұқтажадарды кедейшілік құрсауынан шығару болып табылады. Бұл көмек табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінің 50 пайызынан төмен отбасылар мен азаматтарға шартсыз немесе шартты ақшалай көмек түрінде тағайындалады. Шартсыз ақшалай көмек еңбекке қабілетті мүшелері жоқ отбасыларға тиесілі болады. Ал шартты ақшалай көмек жұмысқа қабілетті кем дегенде бір мүшесі бар аз қамтылған отбасыларға ұсынылады. Алайда бұл ретте олар жұмыспен қамтудың белсенді шараларына міндетті түрде қатыстырылады. Әлеуметтік келісімшартқа қол қоя отырып, тараптар өзара міндеттер алады. Әлеуметтік қызметтер – жұмыспен қамтуға жәрдемдесуге күш салуға және төлемдерді төлеуге, ал отбасының еңбекке қабілетті мүшелері – отбасын аз қамтылған топ құрамынан шығаруға бағытталған әлеуметтік бейімдеу мен жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына адал қатысуға міндеттенеді.

shymkala-83-1

«Жаңаша формат тұрғынға жай ақшалай көмек беріліп қана қоймай, оның жұмысқа тұруына қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Түрлі қайта даярлау және біліктілігін арттыру курстарына жіберіліп, шағын несие де беріледі. Осылайша, отбасының кедейшілік шегінен шығуға әлеуеті ынталандырылады. Ал осынау кешенді шараларды жүзеге асыру үшін басқармаға бағынысты мекемелердің материалдық-техникалық мүмкіндіктерін күшейту қажет»,- дейді облыстық халықты жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Мұхит Отаршиев.

Ол сондай-ақ,   көп құжаттамалардың электронды түрде жүргізілетінін жеткізіп, жергілікті билік өкілдеріне осы мәселені мықтап қолға алу қажеттігін атап өтті.

Айта кетейік, атаулы әлеуметтік көмек көрсетудің жаңа тәсілдері «Өрлеу» жобасы аясында сынақтан өткізіле отырып, өзінің тиімділігін көрсетті.  Облыста осыған дейін құрамында 100 мыңнан аса адамы бар 20 мыңдай отбасы осынау көмекке қол жеткізіпті. Оның ішінде жобаның 22 мыңнан аса еңбекке қабілетті мүшесі жұмыспен қамтудың белсенді шараларына қатысқан. Бұл жобаға қатысушылардың табысының 4,2 есеге дейін өсуіне мүмкіндік берді. Көңіл қуантарлығы сол, бұл бағыттағы шараларды іске асыруда облыс бүгінде республикада көш бастап тұр.

ОҚО әкімінің баспасөз қызметі

Опубликовано в Әлеумет

DSC 5971

Қазіргі таңда қалада 30 көлік компаниясы 76 бағыт бойынша халыққа қызмет көрсетеді. Күніне 1200-ге жуық шағын және үлкен автобустар жолға шығады.

Кеше қала әкімінің тапсырмасына орай қалалық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы Қуатжан Жұматаев көлік компанияларының басшыларымен кездесу өткізді. 

– Қазан айының 1-10 аралығына мониторинг жүргіздік. Тұрғындар тарапынан кешкі уақытта жиілікті сақталмайтыны туралы көптеген бізге сын-ескертпелер айтылды. Жеті компаниямен келісім-шартты бұзғалы жатырмыз. Олар – 134, 12 а, 38, т.б., бағыттағы автобустар. Жалпы, рейд барысында автобус жүргізушілердің және кондукторлардың киім үлгісін сақтамауы, тазалық мәселесі, жүргізушілердің мәдениетсіздігі сынды шағымдар көп айтылады. Кейбір жүргізушілер құлаққап киіп алады, телефонмен сөйлеседі, әлеуметтік желіде отыратындары да бар. Бүгінде нашар қызмет көрсетіп жатқан тасымалдаушылар жылдың соңына сапаны жақсартпаса, біз олармен қоштасамыз, – деді бөлім басшысы Қ. Жұматаев. 

Жиында «Автоимпульс», «Экспресс», «Ордабасы», «Асыл транссервис» мекемелерінің автобустары, «Greenbus» компаниясына қарасты 103, 19 бағыттар да кешкі жиілікті сақтамайтыны айтылды. Бұл мәселе бойынша көлік компаниялары GPS құрылғысының істен шыққанын айтып, ақталды. Бөлім басшысы құрылғылар істемей қалды деген уәждің негізсіз екенін айтып, ондай жағдайда қосалқысы дайын тұруы тиістігін ескертті. 

Жиын соңында Қ. Жұматаев көлік компаниясы басшыларына қоғамдық көлікке мініп, жағдайды көзбен көруді міндеттеді.

Опубликовано в Қоғам

DSC 7511

Қоғамдық көлік саласында мәдениет пен тәртіп қашан түзеледі? Әкімдік жиналысында қала әкімі сұрақты осылай төтесінен қойды. Қоғамдық көлік мәселесіне байланысты өткен мәжілісте қала әкімі Ғабидолла Әбдірахымов мемлекеттік қызметкерлерге нақты тапсырмалар берді.

 

– Бұл тапсырма маған, менің орынбасарларыма, 4 аудан әкіміне және құрылымдық бөлім басшыларына қатысты. Бір апта бойы қызмет көліктеріңізді кеңседе қалдырып, үйге қоғамдық көлікпен қатынайсыздар. Қызмет сапасын зерделеп, тәртіпке келтіруге бәріміз бір кісідей үлес қосамыз, – деді қала әкімі.

Ғ. Әбдірахымов жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы мен осы саланы бақылайтын орынбасарына тәртіп орнату үшін 15 қарашаға дейін уақыт белгілеп берді.

Сондай-ақ, қоғамдық көлікке біршама уақыт жұмсалуына орай кеңседегі жиналыстардың санын азайтып, шаруаларды телефон көмегін, селекторлық және басқа да заманауи технологиялық мүмкіндіктерді пайдаланып жедел орындауға кеңес берді.

transport-2Рашид АЮПОВ,
Шымкент қаласы әкімдігі аппаратының басшысы:

– Қала басшысы өзі бастап, орынбасарлары, бөлім басшылары мен аудан әкімдері, олардың орынбасарлары 16 қазаннан бастап қызметтік көліктерін әкімдіктің автотұрағына тапсырды. Қазіргі таңда әкімдік қызметкерлері жұмысқа қоғамдық көлікпен қатынауда. Қоғамдық көлікке қатысты сын-ескертпелер мен ұсыныстар үздіксіз бақылауға алынып, жүргізілген мониторинге сәйкес, талаптарды сақтамаған автобустар алғашқы күннен-ақ анықталып үлгерді. Қала тұрғындары тарапынан 40-тан астам ұсыныс-тілектер, арыз-шағымдар түсті. Ал қызметкерлер айтқан сын-ескертпелер де халықтың талап-тілегіне саяды. Атап айтқанда, әр аялдаманың атауы жоқтығы, газельде адамды белгіленген орынға қарамай шамадан тыс артық алатыны және қоғамдық көліктің уақытылы келмейтіні жайлы сын көп. Қызметкерлердің бірі кеңсеге үш ауысыммен қатынайды. Сонда жолға 1 сағатқа жуық уақыт кеткенін және маршруттардың тоқтамай өткенін мәлімдеді. 

akimat-kontactТапсырма аясында мен де қоғамдық көлік қызметін тұтына бастадым. Мекенжайыма «Greenbus» компаниясына қарасты үлкен жасыл автобустар жүреді. Таңертең ерте, яғни сағат 7:30-да шықтым, ал кешкісін соңғы автобусымен қайттым. Сондықтан болар, тым қарбалас сәттерге тап болмадым. Ал күндіз Әкімшілік-іскерлік орталығындағы облыс әкімдігіне жиналысқа барғанымда жолға 40, қайтарда 50 минут уақытым кетті. Қайтарда «Әкімдік» аялдамасында ұзақ күтуге тура келді. Сондай-ақ, «Гипер Хаус» сауда орталығының тұсында мен отырған автобус аялдамадан шығып кеткен соң жолдың екінші жолағынан екі адамды мінгізді. Бұл адам өміріне және көлік қозғалысына кедергі келтіретін қауіп. Сондықтан мәліметтерді жергілікті полиция қызметіне тапсырдым. Айыппұл төлеуге жолданды. Әрине, қоғамдық көліктегі құқық бұзушылықтарды суретке, видеоға түсіріп алу барысында автобус қызметкерлері қарсылық танытты. Дегенмен, ең ауыр жұмыстар енді басталады. 18 қазаннан бастап қала бойынша әр аялдамаларға, қала тұрғындары үшін хабарландыру және баннерлер ілінеді. Онда шағым түсіру бойынша толық координаттар көрсетіледі. Сондай-ақ, қала әкімі айтқандай, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы Қуатжан Жұматаевтың суреті мен уәдесі жазылған плакаттар қоғамдық көліктерге ілінеді. Онда да байланыс нөмірлері көрсетілмек.

Жергілікті полиция қызметі де бұл салада рейд жүргізуде. Апта соңына дейін жоспар бекітіп бердік. Қазір қай аумақтан шағым көп түссе, сол жерде қызу жұмыс жасап жатыр. Бүгінге дейін «Қырғы базар», «Спорт» шағынауданы және «Ескі шаһар» аумағында жол қозғалысының бұзылуы жиі тіркелді. Олар сол маңайдағы сауда қатарының көптеп орналасуы, жол жиегінде қалдырылған жеке көліктердің қозғалысқа кедергі келтіруі және қоғамдық көліктердің бір-бірімен жарысуы туралы. Ережеге сай шара қолдану барысындағы рейдтік іс-шаралар әлі де жалғасады және оған БАҚ өкілдері қатыса алады.

Сіз не дейсіз?

 

transport-4Ғалымжан ОРАЗЫМБЕТ:

– Қала әкімдігінің бастамасын қолдаймын. Менің айтарым, №17 бағыттағы маршрутта бір есікті автобустар қызмет көрсетеді. Бұл талапқа сай емес. Бізде бір есікті көліктер жолаушылар тасылмалдауына болмайды. Екіншіден, бұл бағыттағы маршруттың өз автобустары жоқ. Білуімше, маршрут иелері автобустарды жалдайды. Осының салдарынан жекеменшік автобустар қоғамдық көлік талаптарын сақтамай, қала бойынша белгіленген арнайы жеңілдіктерді ескермей жол ақысына студенттерден де 100%, яғни 70 теңге көлемінде ақы алады. Тек ҰОС ардагерлері мен Ауған соғысының ардагерлеріне жеңілдік жасайды. Үшіншіден, кешке ерте тоқтайды.

transport-3


Өмір ШЫНЫБЕКҰЛЫ:

– «Нұрсәт» шағынауданының көптеген балалары №65, 46, 38, 41, 39, 24 мектептеріне қатынап оқиды. Сондықтан, Өтегенов көшесіндегі Назарбаев мектебінен бастап, Нұрсәт – Арғынбеков – Ерімбетов – Жандосов – Жібек жолы көшелерін жалғайтын бір маршрут өте қажет!
Бұл Бәйдібек би даңғылымен айналып жүргеннен гөрі, 15-20 минут уақыт үнемдер еді. кептелістер жиі орын алатын Бәйдібек би даңғылы бойында кідірмей сабақтан қайтарда да үйлеріне тезірек жетер еді. Тағы бір ұсынысым, №14 бағытпен жүретін маршрутта тек микроавтобустар жүреді. Ал бұл бағытта жолаушылар өте көп. Орын саны жетіспейді. Соларды автобуспен алмастыру керек.

transport


Ғалия АЛДИЯРОВА:

– №109 маршрут үнемі толып жүреді. Бұл қала орталығынан Орталық стадионға және сол аумақтағы түрлі спорт секцияларына қатынайтын жалғыз маршрут. Қоғамдық көлікпен спорттық жаттығуға жазылған жасөспірімдер ересектер арасында қысылып, қиын жағдайға тап болады. №109 бағытпен қозғалатын «Газельдердің» уақыт жиілігі бұл жағдайды жеңілдетпей отыр. Сондықтан қосымша маршрут берулеріңізді немесе үлкен автобус жүргізуді сұраймыз.

 

Опубликовано в Қоғам
Пятница, 15 Сентябрь 2017 08:43

Бала отбасымен бақытты

Патронаттық тәрбиеге жауапкершілікпен қарап жүрсіз бе?

 

Қазақстанда 8 мыңға жуық жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған бала бар. Олардың әрқайсысы мейірімге мұқтаж, отбасы бақытын сезінгісі келеді. Шаңырақта баланың шаттық күлкісін естуді армандайтын да қаншама ата-ана бар. Жетімін жылатпаған ұлт емеспіз бе? Бүгінде елімізде жетімдер үйін жауып, періштелерді жәутеңдеп күй кешуге жол бермеудің түрлі жолын қарастырып жатыр.

Асырап алу, патронаттық тәрбиеге беру, қабылдаушы және «қонақ отбасына» бейімдеу, қорғаншылық пен қамқорлыққа беру арқылы жетімдердің санын азайтуға кірісті. Нәтижелі іс деуге болады. Өйткені, 2009 жылы елімізде жетімдердің саны – 50 мыңдай болса, қазіргі статистика әлдеқайда азайған.

 

Бала – бауыр етің, баянды болашағың

Патронаттық тәрбие – бұл баланы жаңа отбасыға бейімдеудің бір түрі. Отбасына бейімдеуге қорғаншылық немесе қамқоршылық кәмелетке толмаған жетім балалар, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, оның ішінде білім беру, медициналық немесе басқа да ұйымдардағы кәмелетке толмаған балалар беріледі. Бір сөзбен айтқанда жетімдер үйіндегі баланы ата-ана отбасына тәрбиелеуге алады. Бұл тілек білдіруші (оларды патронаттық тәрбиеші деп атайды) мен білім бөлімі арасында келісімшарт негізінде жүреді. Патронаттық тәрбиешілерді іріктеуді қорғаншы және қамқоршы органдар жүзеге асырады. Бала 10 жасқа толған болса, отбасын өзі таңдайды. Егер ағайынды бүлдіршіндер болса, ажыратуға жол берілмейді. Оларды тәрбиеге алғанда сала мамандары отбасындағы жағдайларды тексеріп, бақылауда ұстайды. 

ospanovaАйткүл ОСПАНОВА,
Шымкент қалалық білім бөлімінің сектор меңгерушісі:

– Жетім, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды мүмкіндігінше отбасына бейімдеуге әрекет етеміз. Баланы патронаттық тәрбиеге алғанда ата-аналар үлкен жауапкершілікті сезінсе дейміз. Кейде, балаларымның барлығы есейіп кетті, сол үшін патронатқа алсам деп келетіндер бар. Бала – зат емес. Ұнамай қалып, қайта балалар үйіне әкеп тастаса, бала үшін – үлкен трагедия. Жан дүниесі жараланады.

Баланы асырап-бағу үшін бір балаға 10 АЕК, ал патронат тәрбиешіге әрбір баланы күтіп-бағуға ҚР Үкіметі белгіленген тәртіппен білімі, еңбек өтілі есептеле отырып, ай сайын ақшалай қаражат төленеді. Патронаттық тәрбиешілер баланы асырап-бағуға, тәрбиелеуге және білім беруге міндетті.

– Балалар үйіндегі балаларға қанша жағдай жасаса да, ата-ананың мейірім шуағына жетпейді. Сондықтан жетім, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды патронатқа алып жатса, елімізде жетім балалар азаяр еді,-дейді Шымкент қалалық білім бөлімі басшысының орынбасары Кульзина Ерсейтқызы.

Өңірімізде Кентау қаласында 81 жастағы Ысқақ қария жары Гүлжахан апаның 5 баласы болса, жетімдер үйінен 13 бала асырап алғанын білеміз. Шымкент қаласында 5-6 бүлдіршінді патронаттық тәрбиеге алып отырған жандар аз емес. Дегенмен, олардың дені мұны қоғамға жария еткісі келмейді. Асырап алғандығын баладан жасырады, екіншілері баланың асыранды екендігін қоғамға айтып, жан-дүниесін жаралығысы келмейді. Солардың бірі – Қалдыкүл апай сыртқа жария еткісі келмегенімен, балаларымен ашық сөйлесетін жандардың бірі. Қазір бұл отбасыда екі бала тәрбиеленуде. 

 

«Баланы тәрбиеге алудың жауапкершілігі орасан»

Қазір жасым 54-те. Мектепте мұғалім болып жұмыс істедім. Тұрмысқа шықпадым. Қартайған әке-шешеме қарап, жұмысбасты болып жүріп уақыттың зымырап өте шыққанын байқамаппын. Өмірдің жарты жолымен жүріп өткенде артыңа қарайлайды екенсің. Мен қандай жақсы, игі іс қалдырдым деп. Тұрмыс құру, балалы болудың уақыты да өтіп кетті. Сосын бала асырап, соларға жақсы тәлім-тәрбие берсем деп алдыма мақсат қойдым.

Алдымен құжат дайындап, балалар үйін араладым. Сосын ағайынды балаларды байқадым. Екеуі де мені көргеннен жатырқамады «мамалап» жанымнан шықпады. Балалар үйіне жиі келіп, олармен жақынырақ араласып тұрдым. Өздері кішкентай болғанымен, әңгімесі ересек. Ашық-жарқын. Біздің отбасымыз деп анам мен әкемнің суретін алып келіп, көрсеттім. «Отбасы» деген ұғымның қадір-қасиеті мен мән-маңызын бала жүрек соншалықты түсінетіндігін сонда ғана ұқтым. Үйге алғаш алып келгенде кіргеннен әкемнің мойнынан «ата» деп құшақтағанда, елжіреп кеттім. 

Екі баланы тәрбиеге алуға оңай қол жеткізген жоқпын. Оның өзінің тәртібі, құжатбастылығынан бөлек, жүрегіңе жақын бөбектердің маған бұйыруы тез бола қойған жоқ. Себебі, мен баланы түбегейлі асырап алам деп ойлаған болатынмын. Ертеңгі күні артынан іздеп келіп, баланы алып кетіп, менің де олардың да жүрегіне жара салынғанын қаламадым. Мұндай қорқыныш әлі күнге дейін бар. Балалар үйіндегі бүлдіршіндердің барлығының қамқоршысы бар екендігін білген соң амалсыздан тәуекелге бардым.

Екеуі қазір маған қолқанат. Сабақтары да жаман емес. Мектепке жиі барып, сабақтарын бақылауда ұстаймын. Үйдің тірлігіне де қолғабыс жасайды. 

Отбсында ашық сөйлесеміз. Өздерінің аналары кішкентай кезінде тастап кетсе де, біраз жағдайлар естерінде. Аналары жайында жақсы пікір айтып отырамын. Мұндай тағдары үшін аналарына түсіністікпен қарау қажеттігін айтамын.

Баланы тәрбиеге алудың жауапкершілігі үлкен. Алдым, бақтым-қақтым деп айтуға оңай. Келісімшарт жасасқан соң мемлекеттің алдында, сосын тәлім-тәрбие беріп, дұрыс жолмен жүруге пайдам тисе екен деп Жаратушының алдында мойныңа міндет аласың. Осы міндетті абыроймен орындау ендігі арманым,-деді Қалдыгүл апай өз әңгімесінде. 

Бүгінгі таңда Шымкентте жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған 785 бала болса, оның ішінде патронаттық тәрбиедегісі – 30.

 

Шымкентте 30 бала патронаттық тәрбиеде

– Жетім, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, көмекке мұқтаж балаларды дер кезінде анықтау – Шымкент қалалық білім бөлімінің қорғаншылық және қамқоршылық секторының міндетіне кіреді. Мұндай балаларды іздеп тауып қана қоймай, оларды орналастыру және олардың тұрмыс жағдайларын бақылау, қадағалау міндеттерін де жүзеге асырады.

Кульзина Ерсейтқызы баланы тәрбиелеп алуға тілек білдірген адам мен қорғаншылық немесе қамқоршылық жөніндегі қызметті жүзеге асыратын орган патронаттық тәрбиелеуге беру туралы шарт 1 жылға жасалатындығын айтты. Сондай-ақ арнайы бекітілген кесте бойынша комиссия мүшелері жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалардың үй-тұрмыстық жағдайлары 6 ай сайын зерделеніп отырады екен.

Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға мемлекет тарапынан жағдай жасалып-ақ жатыр. 1-маусым «Балаларды қорғау күніне» орай демеушілер тарапынан мектепке арналған оқу құралдары мен сөмкелер сыйлық ретінде 100 балаға тарту етілген. Жуырда ғана мектеп бітірушілерге облыс әкімі Ж.Түймебаевтың қамқорлығы арқасында арнаулы орта білім алу үшін колледждерге және жоғары оқу орындарына гранттар бөлінген. Атап айтқанда, 11 сыныпты бітірген - 21 бала жоғары оқу орнына, 23 бала колледжде білім алуға мүмкіндік алған.

Дегенмен, бұл балаларға отбасы бақыты жетпейді. Елімізде 2018 жылы жетімдер үйі болмайды дейді. Дәл қазірдің өзінде Шығыс Қазақстанда – 3, Қарағанды қаласында – 1 балалар үйі жабылды. Ал баланы патронаттық тәрбиеге алуға жағдайы келетін, мейірімге бөлеуге ықыласы бар жандар үлес қосса, Шымкентте де жетімдердің саны азаюы бек мүмкін.

Опубликовано в Әлеумет
Пятница, 08 Сентябрь 2017 08:31

ЗЕЙНЕТІҢ – БЕЙНЕТІҢ

Жаңа зейнетақы жүйесі туралы нені білу керек?

DSC 8292

Соңғы уақыттары еліміздің зейнетақы жүйесінде көптеген өзгерістер орын алуда. Қазақстандықтардың ынтымақты зейнетақы төлемдері жыл басында 9%-ға арттырылғанын ескере отырып, шілде айында 11%-ға көбейді. Базалық зейнетақы жыл басында 7%- ға арттырылғанын ескере отырып, 13%-ға өсті. Мемлекет басшысы бұл тапсырманы 2017 жылғы қаңтар айында Қазақстан халқына Жолдауында берген болатын.


– 2016 жылмен салыстырғанда 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап зейнетақы мөлшері 20%-ға дейін көтерілді. Мәселен, ең төменгі зейнетақы мөлшері (базалық зейнетақыны ескере отырып) 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап 40 950 теңге болса, 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап 45 711 теңгеге дейін көтерілді. Салыстырмалы түрде 2016 жылы ең төменгі зейнетақы мөлшері 37789 теңгені құрады. Базалық зейнетақы төлемдері биылғы жылдың 1 шілдесінен бастап 14 466 теңгені құрайды, ал зейнетақының орташа мөлшері (базалық зейнетақыны ескере отырып) 66 676 теңгеге дейін артты, – дейді Үрида Қырықбайқызы.

Облыстық «Әлеуметтік төлемдерді ведомство аралық есептеу орталығы» басқармасы басшысының орынбасары Үрида Абдрасилова Жолдауға сәйкес 2017-2018 жылдары зейнетақы мөлшері кезең-кезеңмен өсетінін айтады. 

Оның айтуынша, ана мен баланы қолдау бойынша мемлекеттік саясат аясында 1 шілдеден бастап бала тууына байланысты біржолғы жәрдемақы мөлшері 20%-ға ұлғайған. Бірінші, екінші және үшінші балаға бір реттік жәрдемақы сомасы 38 АЕК немесе 86 222 теңгені, төртінші және одан кейінгі балаларға – 63 АЕК немесе 142 947 теңгені құрайды.

2014 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының зейнетақы жүйесін одан әрі жаңғыртудың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасында 2018 жылдың 1 шілдесінен бастап зейнетақы еңбек өтілі және зейнет-ақы жүйесіне қатысу өтілі 10 жылдан кем адамдар үшін ең төменгі күнкөріс шамасының 50%-ы мөлшерінде әлеуметтік зейнетақы белгілеу туралы нақты айтылған. 

Егер зейнетақы жүйесіне қатысу өтілі 10 жыл болса, базалық зейнетақыны ең төменгі күнкөріс деңгейінің 50%-ы мөлшерінде белгілеу ұсынылады, ал 10 жылдан асқаннан кейін әрбір жылға оның мөлшері 2%-ға ұлғайтылады және қатысу өтілі 35 жыл және одан көп болса, ол ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең болады.

Мамандардың айтуынша, зейнетақы жүйесін жаңғыртудағы өзгерістер зейнетақы жүйесіне қатысушы барлық үш буынның мәселесін шешуге үлкен мүмкіндік бермек. Атап айтқанда, біріншісі – еңбек өтілі жоғары, алайда заңмен белгіленген шектеулерге байланысты зейнеткерлікке шығар сәтте табысы туралы мәлімет ұсынбаған, ең төмен зейнетақы алатын азаматтар. Бұл санаттағылар үшін зейнетақы жинақтаушы жүйелеріне қатысу өтілі ескеріле отырып, 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап базалық зейнетақыны біржолғы қайта есептеу жүргізілді. Ал екінші буын – 2043 жылға дейін зейнеткерлік жасқа жететін және жинақтаушы зейнетақы жүйелеріне қатысу өтілі толық емес адамдар тобы. Мұндай жағдайда базалық зейнетақы аталған санаттағы адамдар жалпыға бірдей белгіленген зейнеткерлік жасқа жеткен кезде тағайындалады. Яғни, олардың 1998 жылғы 1 қаңтарға жинақтаған еңбек өтіліне және зейнетақы жарналарын жинақтаушы зейнетақы жүйесіне 1998 жылдан кейін төлеген кезеңге байланысты тағайындалатын болады. Ал зейнеткерлікке 2043 жылдан кейін шығатын адамдар базалық зейнетақыны жинақтарының көлеміне қарай алады. Бұл санаттағы адамдарға зейнетақы мөлшері белгіленген әлеуметтік қолжетімді деңгейден төмен болған жағдайда тағайындалатын болады.

Келесі – қолданыстағы жинақтаушы зейнетақы жүйесінен берілетін зейнетақы. Ол қызметкерлердің өздерінің 10 пайыздық міндетті зейнетақы жарналарының есебінен қалыптасады. Бұл ретте, алатын зейнетақы төлемдерінің көлемі азаматтардың жүйеге қатысуына және зейнетақы жинақтарының кіріс деңгейіне байланысты. Инфляция жағдайы ескеріле отырып жарналардың сақталуы бойынша мемлекеттік кепілдік жойылмайды.

«Жинақтаушы есебінен зейнетақы алуға кімдер құқылы?» деген сауалға келсек, оған зейнет жасына жеткендер, күш құрылымдарының қызметкерлері, 5 және одан да көп бала тапқан аналар (53 жастан), 1-ші және 2-ші топтағы мүгедектер, Қазақстан Республикасынан тысқары көшіп кеткендер және марқұм болғандардың мұрагерлері жатады. Бұл ретте зейнетақы төлемдері жинақтау қорындағы қаржы таусылғанға дейін төленетін болады. Төлемнің мерзімділігі алушының өз еркімен таңдауына байланысты жүзеге асырылады. Яғни ай сайын, тоқсан сайын немесе жылына бір рет 30 есені құрайтын ең төменгі зейнетақы мөлшерінде төленеді. Ескерте кету керек, қазіргі сәтте бұл 625 мың теңге көлеміндегі қаржы. 

Зейнетақы жүйесіндегі соңғы өзгерістерді шолып шықтық. Енді аталған өзгерістерді халық қалай қабылдады? 

Облыста 232 136 зейнеткер бар болса, соның 73 087-сі – Шымкент қаласының тұрғыны. Бәйдібек ауданы, О.Тайманов ауылынан Сәуле Маханова қалаға зейнетақысын алуға келіпті. 2008 жылы 58 жасында еңбек өтілі жетіп, 24 мың теңгемен зейнетке шыққан Сәуле Маханова қазірде 96 146 теңге зейнетақы алады екен. Ауыл мектебінде 40 жыл бастауыш сынып мұғалімі болып еңбек еткен ардагер ұстаз алатын зейнетақысына, бүгінгі берекелі тіршілігіне мың да бір шүкірлік етеді. Шілде айынан 20 пайызға көтерілген зейнетақы мөлшеріне дән риза. Елбасына, билік басында жүрген ел ағаларына алғысы шексіз.

– 40 жыл аянбай төккен маңдай терімнің қызығын көріп отырмын. «Жас кезінде бейнет бер, қартайғанда зейнет бер» деген осы екен, – дейді С.Маханова. 

Баян Сопиева Сайрам ауданы, Таскешу ауылының тұрғыны. Мектепте еден жуушы, совхозда жиын-терім бригадасында жұмыс істеген. 29 жылдық еңбек өтілімен зейнетке шығып, бүгінде 42 мың теңге зейнетақы алады. Баян апаның үйіндегі Құдайберген атамыз да жас кезінен қара жұмыста, Цемент зауытында істеген. 31 жылдық еңбек өтілімен 42 мың теңге зейнетақы алады екен. 

– Жылына 3 рет емделеміз. Ол үшін порталға қабылданып, УДЗ-ға тексерілеміз. Ал оның барлығы – ақша. Шынын айтқанда, 42 мың жол-пұл мен дәрі-дәрмектен аспайды, – дейді Баян апа.

ТОБЫҚТАЙ ТҮЙІН

Біз біраз зейнеткермен сөйлестік. Шілдеден бастап көтерілген зейнетақы мөлшеріне бірі разы болса, енді бірінің «жұмырымызға жұқ болмайды» деп көңілі толмайды. Жазда еккен егіннің дәнін күзде орғандай, жас кезінде еткен бейнетіне қарай зейнетін көруде. 

Зейнетақы мөлшеріне қосылған 20 пайыз – аз мөлшер емес. Егер шет елдердің зейнетақы жүйесіне назар аударатын болсақ, олардың көпшілігінің зейнетақы жүйесі елдің әлеуметтік-экономикалық ахуалына тікелей тәуелді екенін байқаймыз. Мәселен, Венгриядағы зейнетақы мөлшері айлық еңбекақының 40 пайызы шамасында болса, бұл көрсеткіш Ресейде небәрі 27 пайыз деңгейінде ғана. Шындығына келгенде, әлемнің барлық елдеріндегі Мемлекеттік зейнетақы жүйесі зейнет жасына жеткен азаматтардың қарапайым болса да, жап-жақсы өмір сүруіне мүмкіндік береді екен. Дамыған елдердегі мемлекеттік емес зейнетақы қорлары зейнетақы төлемдерінің орташа алғанда, 20 пайызын қамтамасыз ететін болса, Чехия, Польша, Венгрия, Словакия сияқты елдерде бұл көрсеткіш небәрі 5 пайыздың төңірегінде ғана.

Опубликовано в Әлеумет

DSC 5971

Шымкенттегі жолаушылар тасымалы саласының проблемалары жолаушылар көлігі бөлімі мен жолаушы тасымалдаушы компаниялар басшыларының кездесуінде талқыланды.

Автобус жүргізушілері мен кондукторлардың дөрекілігі, жол жүру ережесін сақтамау, шағын автобустардың адамдарға лық толып жүруі, жүргізушілердің темекі шегуі – қала әкімдігінің инстаграмдағы аккаунтына келіп жатқан хаттарда осы және басқа да проблемалар көтерілген. Енді жолаушы тасымалдаушы компаниялардың жетекшілері осындай тәртіп бұзуға жол берген жүргізушілерді қатаң жазалауға уәде берді. Олар өз кезегінде өздерінің проблемаларын да ортаға салды. Мысалы, қазіргі таңда көк түтіндетіп жүретін автобустарға қарсы бірнеше рейд өткізілмек.

Жиында «Акбар» және «Әскери комиссариат» аялдамаларының ауыстырылуы да сөз болды. Қазір олар біріктіріліп, ортақ «Университет» аялдамасы болған. Бұл Төлеби және Анаров көшелерінің қиылысын көліктерден тазарту үшін жасалып отыр. «Әскери комиссариат» аялдамасының кесірінен мұнда көлік кептелісі жиі болады. Бұған дейін кейбір автобустар әлі де «Әскери комиссариат» аялдамасына тоқтап келген болса, енді бұған тыйым салынған. Ереже бұзған жүргізушілерге айыппұл кесілетін болады.

Бұған қоса жолаушыларға дөрекілік көрсеткендер де айыппұл төлемек. Тіпті, жұмысынан да қуылуы мүмкін. Автобустар кір немесе салонда темекі шеккен жүргізушілер де жазаға тартылмақ. Олардан кейін көлік компанияларының иелері де жазаланады.

Опубликовано в Қоғам
Страница 1 из 5