Сыбайлас жемқорлық мәселесін қараған кезде мынадай сауал туындайды: сыбайлас жемқорлықтың пайда болу себептері қандай және осы құбылыс неліктен осындай түрде жүзеге асады. Сыбайлас жемқорлықтың пайда болу себептерін зерттеу барысында бірқатар киындықтарға тап боламыз. Кейде бір фактіні сыбайлас жемқорлықтың себептері ме, әлде салдары ма екенін анықтау да қиындық туғызады.

Сыбайлас жемқорлықтың кеңістік ерекшеліктерін талдау кезінде айқындалғандай, елдегі сыбайлас жемқорлықтың өріс алу дәрежесі экономиканың даму деңгейіне тікелей байланысты. Алайда керісінше фактіні байқауға да болады. Халықаралық Валюта қоры жүргізген зерттеудің нәтижесі бойынша сыбайлас жемқорлық ел экономикасының дамуына едәуір кедергі келтіреді. Сондай-ақ сыбайлас жемқорлық елге келетін инвестициялар легін қысқартатыны, дарынды адамдарды өнімсіз жұмысқа тартатыны, бай табиғи ресурстарды тиімсіз пайдалануға жол беретіні, сонымен қатар, сыбайлас жемқорлық құрылымдық экономикалық өркендеуді арттыруға бағытталған реформалардың жүргізілуін тежейтіні айқындалды.

Тәжірибе көрсеткендей, сыбайлас жемқорлық мемлекеттің экономикалық және саяси дамуына кері әсер етеді. Сыбайлас жемқорлықтың дамуына ықпалын тигізетін саяси факторларға мемлекеттік құрылымның ерекшеліктерін жатқызуға болады. Қоғамның демократиялануына байланысты сыбайлас жемқорлық «жаңа» салаларды игерді, бұл – саяси партияларды, электораттық лауазымдық қылмыстарды қаржыландыру, сайлауда сайлаушылар дауысының басым көпшілігін алуды қамтамасыз ету үшін саяси демеушілер жүйесін дамыту. Демократияландыру үдерісі саяси қызметті жүзеге асыру үшін орталық биліктің біршама өкілеттіктерін аймақтық және жергілікті билікке беруді көздейді, ал бұндай жағдай кейбір басшыларға жаңа конституциялық өкілеттіктерін асыра пайдалануға мүмкіндік береді.

Сыбайлас жемқорлық - бұл әлеуметтік жауыздық, біріншіден мемлекетке үлкен қаржылық нұқсан келтіреді, екіншіден мемлекеттік биліктің беделіне залал келтіреді, үшіншіден қоғам мен мемлекет билігінің өкілеттіктерін моральдік түрде құлатады. Мемлекеттік аппараттың тиімсіз ұйымдастырылуының салдарынан қоғамда құқықтық реттеудің кемшіліктері де орын алуы ықтимал. Құқықтық реттеудің кемшіліктеріне кейбір елдердің заңнамасында сыбайлас жемқорлық сипатындағы мәмілелер жасасқаны үшін қылмыстық жауапқа тарту және жазалау жүйесінің болмауы, мемлекеттік қызметті өтеу жөніндегі нақты ережелер мен регламенттің жоқтығы жатады. Ал бұндай жағдай ұйымдасқан қылмыспен астасып жатқан кәсіпкерліктің және биліктің тығыз байланыста жұмыс істеуіне өте тиімді.

Сөйтіп, сыбайлас жемқорлық - бұл, біріншіден, мемлекетке үлкен қаржылық нұқсан келтіреді, екіншіден, мемлекеттік биліктің беделіне залал келтіреді, үшіншіден, қоғам мен мемлекет билігінің өкілеттіктерін моральдік тұрғысынан құлдыратады.

Сыбайлас жемқорлықпен барлық азаматтар күресу қажет, жемқорлықтың тамырына балта шабу сіз бен біздердің міндетіміз деп білу керек.

 

Қанат Жексенбайұлы Сапаров,

Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық

Әділет басқармасының басшысы,

«Заңгерлер Одағы»РҚБ мүшесі 

Қазақстан Республикасында дауларды соттан тыс реттеудің келесі түрлері бар:

Бірінші амал – адвокаттарға өтіну. Партисипаттық рәсімі бұл тараптардың ерікті келісімі бойынша жүзеге асырылатын, олардың өзара қолайлы шешімге қол жеткізуі мақсатында адвокаттар міндетті қатысуымен және төрешінің қатысуынсыз тараптардың арасындағы сөйлесу барысы. Партисипаттық тәртіптің артықшылығы дауды шешудің екі тарапында қанағаттандыратын нұсқасына қол жеткізу, дауды шапшаң шешу, тараптардың материалдық шығындарын азайту, тараптардың дауласушылық деңгейін төмендету және халықтың құқықтық мәдениетін қалыптастыру.

Екінші амал – медиаторға өтіну. Медиация–медиатордың тәжірибесіне іскерлігіне және біліміне сүйеніп тараптардың ерікті келісімі бойынша жүзеге асырылатын, олардың өзара қолайлы шешімге қолжеткізуі, тараптар арасындағы дауды реттеу рәсімі. Медиацияның артықшылығы дауласқан тараптардың арасында қарым-қатынастарын қалпына келтіру және сақтау, тараптардың ресурстарын үнемдейді, барлық тараптардың мүдделерін қанағаттандыруға көмектеседі, дауды жариялау қаупін жояды, шешім тараптар мен өзеріктерімен орындалады.

Дауды Партисипаттық тәртіппен және медиация түрімен реттеу әріқарай тараптарды дауды сот органдарымен шешу құқығынан айырмайды. Даулы мәселелерді реттестіру мақсатында сотқа дейінгі дауды шешумен құқық қорғау әдісі қызмет етеді. Мысалы, ҚР «Медиациятуралы» Заңының талаптарына сай азаматтар істі сотқа дейін жеткізбей дауды келісу арқылы шешуі мүмкін, яғни бұл азаматтардың уақытымен шығындарын едәуір қысқартуына себепші болады.

Медиацияны қолдану саласы: азаматтық, еңбек, отбасылық және басқада құқықтық қатынастар бойынша жеке және заңды тұлғалардың қатысуымен болатын дауларды шешуде орыналады. Сонымен қатар кішігірім және орташа ауырлықтағы қылмыстар жөніндегі сот ісін жүргізуде, атқарушылық өндірісті орындау барысындағы туындаған қылмыстық әрекеттер мен қатынастарда медиация қолданылады.

 

Медиация процедурасы төмендегі жағдайларда қолданылмайды:

- Медиация процедурасына қатыспайтын үшінші тұлғалардың мүдделеріне нұқсан келтірілсе және әсеретсе. Сонымен қатар соттың шешімімен қабілетсіз және қабілеттілігі шектеулі деп танылған жағдайда.

- Азаматтық, еңбек, отбасылық, басқада құқықтық қатынастарда жеке және заңды тұлғалардың қатысуымен туындайтын дауларда, яғни дауда біртарап мемлекет болса.

- Сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыстық істер бойынша және мемлекеттік қызметпен мемлекеттік басқарудағы мемлекет мүддесіне қарсы басқада қылмыстарда.

 

«Неке және отбасы туралы» Кодексінің талабы бойынша кәмелеттік жасқа жетпеген ортақ балалары бар ерлі-зайыптылар некелерін сот арқылы бұзуы мүмкін. Осындай жағдайда ерлі-зайыптылар балаларының кіммен тұратындығын, сонымен қатарортақ мүліктерін бөлу мәселесін медиатордың көмегімен жүзеге асыруы мүмкін. Медиация процедурасы тараптардың өзара келісімі бойынша медиация келісім шартын құру арқылы жүргізіледі.

 

Медиацияның мақсаты:

1) Медиация тараптарын дауды бейбіт жолмен шешуі;

2) Тараптар дауларының өсу көрсеткішін төмендету.

 

Медиация кезіндегі тараптардың дауды бейбіт жолмен шешуі жазбаша үлгіде тараптардың қол қоюы арқылы құрылады. Медиация процедурасының ерекшілігі сол, мұнда екі тараптың келісімі арқылы жүргізіледі. Яғни тараптардың бірі келіссөздерге келіспесе, медиация процедурасы жүргізілмейді. Медиация тараптары келісім шартта көзделген шарттарды тәртібімен мерзімінде орындауы тиіс.

Осыдан бөлек, тараптардың арасында болатын мәселелер мен даулы мәселелерді реттеу мақсатында 2016 жылдың сәуір айының 8 жұлдызында ҚР «Арбитраж туралы» Заңы қабылданды. Аталған заң жеке және заңды тұлғалардың қатысуымен азаматтық-құқықтық қатынастарда туындаған дауларда қолданылады. Яғни олардың тұрғылықты мекенжайымен дау субъектісінің мемлекет ішімен мемлекеттің сыртында болуына байланыссыз арбитражбен шешілетін жағдайларда.

Кәмелетке толмаған тұлғалармен соттың шешімімен қабілетсіз және қабілеттілігі шектеулі деп танылған, оңалту мен банкроттық туралы, табиғи монополиялармен оларды тұтынушылар, мемлекеттік органдар арасындағы, квази мемлекеттік сектор субъектілерінің арасындағы даулар арбитражға бағынышты емес.

Арбитраждық шешім арбитрдың қолқойған күні заңды күшіне енеді және де ол міндетті болып табылады. Егерде арбитраждық шешімде мерзім көрсетілмеген болса, онда бұл шешім шұғыл түрде орындалуға жатады. Ерікті түрде орындалмаған шешім мәжбүрлі түрде орындалуға жатады.

Осылайша, қабылданған заңдар азаматтармен заңды тұлғаларға оңтайлы жағдай жасауға бағытталған.

 

Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық

Әділет басқармасының іс-қағаздарын

жүргізу жөніндегі инспекторы

«ҚР Заңгерлер одағы» ОҚОФ-ның

мүшесі Г.Ташкенбаева

Жалпыға ортақ Еңбек қоғамы

Вторник, 20 Ноябрь 2018 10:33

Баршаңызға белгілі Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» тұжырымдамасын жария етті. Тұжырымдамада халықтың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын жақсарту, әл-ауқатын арттыруға ерекше назар аударылып, Үкімет алдына таяу мерзімде жүзеге асыру үшін 20 тапсырма жүктеді. Елбасы тапсырма беріп қана қоймай, қазіргі кездегі қоғамдық қатынастарға терең талдау жасады. Тапсырманың орындалуы бойынша Елбасы ай сайын сараптама жасап отыратындығын да нақты айтты.

Осы тапсырма арқылы Елбасы біздің қоғамда азаматтарды еңбекпен қамту, жұмыспен қамту қазіргі ең басты міндеттердің бірі екенін атап көрсетті. Елбасы бұл істі шағын және орта бизнесті одан әрі дамыту арқылы шешуге болатындығын баса айтты.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам» атты бағдарламалық мақаласында еңбек адамның еңсесін көтеретіндігі жөнінде аталы сөздер айтып, әркімнің еңбек етуіне жағдай жасау мәселесі тиянақталды. Елбасының тапсырмасын орындау барысында өмірге келген «Жұмыспен қамтудың жол картасы — 2020» бағдарламасының халық үшін берер жақсылығы өлшеусіз. Еңбек адамына мұндай жағдай әлемді қаржылық дағдарыс шарпып тұрған сәтте ешбір елде жасалынған емес. Бұл жөнінде талай биік мінбелерден аузы дуалы азаматтар және шетел сарапшылары сан мәрте айтты. Жұмыспен қамту бағытында ешбір елде мұндай бағдарлама қабылдаған емес. Еңбек адамына жасалынған қамқорлықты пайдалана білу маңызды.

      

Қанат Жексенбайұлы Сапаров,

Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық

Әділет басқармасының басшысы,

«Заңгерлер Одағы»РҚБ мүшесі

«7-20-25» қалай жүзеге асуда?

Пятница, 16 Ноябрь 2018 05:27

Шымкентте жуырда «7-20-25» мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасының іске асу барысы туралы мәжіліс өтті. Жиынға «Нұр Отан» партиясы қоғамдық кеңесінің және қала әкімдігінің тұрғын үй бойынша жауапты мамандары, банктердің өкілдері қатысты.

96

Құрметті cалық төлеушілер!

Четверг, 15 Ноябрь 2018 09:08

2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚҚС төлеушілері шот-фактураларды тек электрондық нысанда жазу керек. Аталған талаптар орындалмаған жағдайда, онда ҚР ӘҚБтК-нің 280-1 бабына сәйкес, әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Сонымен қатар, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушының ҚҚС есепке жатқызуы үшін электрондық нысанда жазып берілген шот-фактура негіз болып табылады.

                                                                                                                                                          

 Еңбекші ауданы    

                                                                                                     бойынша Мемлекеттік кірістер

                                                                                                    басқармасының бас маманы

                                                                                                            О.Сулейменов

Түзетілген шот-фактура бұрын жазып берілген шот-фактураға өзгерістер және   толықтырулар енгізу, тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушіні және алушыны ауыстыруға әкеп соқпайтын қателерді түзету қажет болған жағдайда жазып беріледі. Түзетілген шот-фактура жазып берілген кезде бұрын жазып берілген шот-фактураның күші жойылады. 

Түзетілген шот-фактура:

1) шот-фактураларды жазып беруге қойылатын  талаптарға сәйкес келуге  

2) мынадай ақпаратты  шот-фактура түзетілген болып табылатыны туралы белгіні түзетілген шот-фактураның реттік нөмірі мен жазып берілген күнін;   алғашқы шот-фактураның реттік нөмірі мен жазып берілген күнін; күші жойылатын шот-фактураның реттік нөмірі мен жазып берілген күнін қамтуға тиіс.  Электрондық нысанда жазып берілген түзетілген шот-фактура бойынша тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алушы осындай түзетілген шот-фактураны алған күннен бастап күнтізбелік он күн ішінде электрондық нысанда жазып берілетін шот-фактуралардың құжат айналымы тәртібіне сәйкес осындай шот-фактураның жазып берілуіне келіспейтінін  көрсетуге құқылы.

Электрондық шот-фактура

Четверг, 15 Ноябрь 2018 09:01

2017 жылдың 1 қантарындағы Салық кодексінің  263-бабының 2 тармағына сәйкес 2019 ж. 1 қаңтарынан бастап барлық ҚҚС төлеушілері шот-фактураны электрондық нысанда жазып беруге міндетті.

2018 жылдың 1 қантарындағы Салық кодесінің  412-бабына сәйкес шот-фактура салық төлеушінің тұрған жері бойынша Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктері шекарасында жалпыға ортақ пайдаланылатын телекоммуникациялар желісі болмаған жағдайда  қағаз жеткізгіште, телекоммуникациялар желісі болған  жағдайда электрондық нысанда жазып беріледі. Электрондық шот-фактураны енгізу тауар сатушыларға шот-фактураларды электронды түрде жазып беруге мүмкіндік туғызады, бұл мәліметті өңдеу уақытын үнемдеп және шығындарды (қағаз, принтерді пайдалану, пошталық маркалар, жеткізу) азайтып, кәсіпкерлердің шот-фактура жазудағы жұмыс өнімділігін арттырады.

Электронды түрде жазылып, берілетін  шот-фактураларды қабылдау, өңдеу, жіберу және сақтау электрондық ш/фактураның ақпараттық жүйесі арқылы жүзеге асырылады.

Аумағында жалпыға ортақ пайдаланылатын телекоммуникациялар желісі жоқ Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктері туралы ақпарат уәкілетті органның интернет-ресурсында орналастырылады,  электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде уәкілетті орган растаған техникалық қателіктер туындаған жағдайды қоспағанда, шот-фактура электрондық нысанда жазып беріледі.

Техникалық қателіктер жойылғаннан кейін қағаз жеткізгіште жазып берілген шот-фактура техникалық қателіктер жойылған күннен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде тіркеуге жатады.

Электрондық нысандағы шот-фактура уәкілетті орган айқындаған тәртіппен және нысан бойынша электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде жазыпберіледі.

Шот-фактурада мыналар:

1) тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушінің және алушының сәйкестендіру нөмірі;

2) шот-фактураның реттiк нөмiрi;

3) тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер немесе алушылар болып табылатын дара кәсіпкерлерге қатысты – салық төлеушінің тегі, аты, әкесінің аты  және   тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді берушілер немесе алушылар болып табылатын заңды тұлғаларға қатысты – атауы. Бұл ретте ұйымдық-құқықтық нысанды көрсету бөлігінде дағдыларға, оның ішінде іскерлік айналымның дағдыларына атауы; сәйкес аббревиатура пайдаланылуы мүмкін.

4) шот-фактура жазып берiлген күн.

5) Салық кодесінің  416-бабында көзделген жағдайларда, өнім берушінің мәртебесі – Комитент немесе  комиссионер.

6) акцизделетін тауарларды өткізген жағдайда шот-фактурада  акциздің сомасы  қосымша көрсетіледі;

7) өткiзiлетiн тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің атауы;

8) салық салынатын (салық салынбайтын) айналымның мөлшерi;

9)қосылған құн салығының мөлшерлемесі;

10) қосылған құн салығының сомасы;

11) қосылған құн салығы ескеріле отырып, тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің атауы,

12) тауарларға қатысты – сыртқы экономикалық қызмет тауар номенклатурасының құны;  шот-фактураның нысаны көрсетілуге тиіс;

 

Уәкілетті орган:

 

электрондық нысанда жазып берілген шот-фактуралардың уақтылы қабылдануы, тіркелуі, өңделуі және берілуі, сондай-ақ олардың сақталуы;

электрондық нысанда жазып берілген шот-фактураларда көрсетілген, берілетін мәліметтердің анықтығы;

Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген жағдайларды қоспағанда, шот-фактураларда көрсетілген мәліметтердің үшінші тұлғаларға жария етілмеуі үшін жауаптылықта болады.

Шот-фактура электрондық нысанда жазып берілген кезде электрондық шот-фактуралардың ақпараттық жүйесінде шот-фактура тіркелген күн жазып берілген күн болып табылады;

электрондық нысанда – айналым жасалған күннен ерте емес және өткiзу бойынша айналым жасалған күннен кейін күнтiзбелiк он бес күннен кешiктiрiлмей жазып берiледi.

ҚҚС төлеушілер шот-фактураны электронды түрде жазып берген жағдайда ҚҚС –ың декларациясының сатушы 300.07 қосымшасын, сатып алушы 300.08 қосымшасын толтырмайды.

 

Сыбайлас жемқорлық

Четверг, 15 Ноябрь 2018 08:32

Жемқорлық бұл – қызметтік лауазымды пайдалана отырып, оны жеке мүддеге пайдалану. Жемқорлық, әсіресе мемлекеттік органдарда қауіпті. Тәжірибе көрсеткендей, жемқорлық мемлекеттік басқару жүйесін бұзады, экономиканың дамуына шектеу қояды, әсіресе экономика саласында ұйымдасқан қылмыстың өсуіне мүмкіндік береді. Алайда, көп жағдайда азаматтардың өзі лауазымды қызметкерлердің осындай қадамға баруына себепші болады. Сондықтан да, заң бойынша «алушыға» ғана емес, «берушіге» де жауапкершілік артылған. Мемлекеттік құрылымдардың қандай әрекеттері жемқорлыққа жатады? Басқа мемлекеттік органдар, мекемелердің жұмысына заңсыз жолмен араласу; Қызметтік лауазымды пайдалана отырып, жеке басының не туыстарының материалдық қызығушылықтарын қанағаттандыруға байланысты мәселелерді шешу; Мемлекеттік қызметке заңда белгіленбеген басымдықтарға ие болып өту және өсу; Шешімді дайындау мен қабылдау барысында біреуге заңсыз жолмен басымдық беру; Кәсіпкерлік қызметті не басқа табыс әкелетін саланы жүзеге асыруда заңда белгіленбеген кез келген әрекетпен көмек көрсету; Мемлекеттік қызметті жүзеге асыру барысында алынған ресми жариялануға жатпайтын ақпаратты жеке мүддеге пайдалану; Заңда жариялауға рұқсат етілген деп бекітілген ақпаратты беруден бас тарту, оны кешіктіру, жалған не толық емес ақпарат беру, заңда жариялауға тиістігі бекітілмеген ақпаратты жеке және заңды тұлғалардан талап ету; Жоғары тұрған ресми тұлғаларға қызметтік емес ілтипат көрсету не сый жасау (әдепті және қонақжайлылық бойынша жалпы қабылданған нормаларға сәйкес символикалық ықылас көрсету, символикалық кәдесыйлар тарту, сонымен қатар, ресми және хаттамалық шараларды өткізуді қоспағанда); Жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңдық мүдделерін қанағаттандыруға тосқауыл болу; Мемлекеттік немесе осыған теңестірліген қызметі үшін жеке тұлғалар мен мекемелерден ақшалай, қызметтік және басқа формада сый алу болып табылады.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы Заң азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, сыбайлас жемқорлық көріністерінен туындайтын қауіп-қатерден Қазақстан Республикасының ұлттық қаіпсіздігін қамтамасыз етуге, сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтың алдын алу, анықтау, олардың жолын кесу және ашу, олардың зардлаптарын жою және кінәлілерді жауапқа тарту арқылы мемлекеттік органдардың, мемлекеттік міндеттерді атқаратын лауазымды және басқа да адамдардың, сондай-ақ оларға теңестірілген адамдардың тиімді қызметі қамтамасыз етуге бағытталған және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің негізгі принциптерін айқындап, сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтың түрлерін, сондай-ақ жауаптылықтың пайда болу жағдайларын белгілейді.

Әрине, сыбайлас жемқорлық дәрі беріп емдейтін сырқат емес. Айналасындағы салуатты, таза және сау ортаны шарпып, тыныс-тіршілігін тарылтатын, заңсыз әрекеттермен қоғамдық ортаның, ұйымдардың, дара кәсіпкерлердің, азаматтардың қызмет етуіне қатер төндіретін қауіпті дертті болдырмаудың тетігі халықтың өзінде. Бұл дерттің алдын алып, қоғамға таралу жолдарын кесіп, оның ұлғаюына жол бермеу керек. Ол үшін аталған дертке болып, ат салысып, қарсы жұиылуымыз қажет. Сонда ғана ел мүддесі үшін зор үлес қосатынымыз және халық сенімінен шығатынымыз анық.

                                                                                                               

Еңбекші ауданы бойынша

                                                                                                         Мемлекеттік кірістер басқармасының

                                                                                                             Мәжбүрлеп өндіру бөлімінің        

                                                                                                                    Жетекші маманы Бекасилова Г

Страница 5 из 270