Мемлекеттік қызмет көрсету

Пятница, 14 Декабрь 2018 11:16

Егемендік алғаннан бергі жылдар ішінде мемлекет басшысыны­ң саясатының арқасында қоғам дамуыны­ң барлық­ саласында түбегейлі өзгерістер болды­.

Соның ішінде мемлекет­тік органдардың тиімді жүйесі мен құрылымы жасалып, мемлекет­ті басқарудың ұтымды үлгісі іске қосылды.

Қазіргі таңда заман талабына сай аталмыш жүйені жетілдіру қажеттілігі туып отыр. Мемлекеттік кадр саясатын қалып­тастыру, халықтың мемле­кет­тік қызмет түрлеріне қолжетімділігін арттыр­у бағы­тында­ игі бастамалар жүзеге асырылуда.

«Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан 2050» Стратегиясында: «Мемлекеттік қызмет көрсету - бұл еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі көрсеткіші» - деп атап өткен. Осыған байланысты, мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттыруға және аталған саланың дамуына басты назар аударуымыз қажет.

Шынында да, мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасы - мемлекеттік органдардың жұмысын бағалаудың басты өлшемі болып табылады. Мемлекеттік қызмет көрсету барлық саланы, соның ішінде азамат дүниеге келген кезден бастап барлық өмір сүру кезеңінде мемлекеттік қызмет көрсету бойынша мемлекетпен тығыз байланыста болатындығы белгілі. 

Осының негізінде азаматтар мемлекеттің қызметіне толықтай тәуелді, яғни мемлекеттік қызмет көрсетуші органдардың басты мақсаты азаматтардың өмір сүруіне тиісті жағдай жасау. 

Мемлекет басшысы Электронды үкіметті дамыту, халықтың ком­пьютерлік сауаттылығын көтеру, халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін жақсарту, сол арқылы мемлекеттік қызмет сапасын арттыру жөнінде қадау-қадау тапсырма жүктеді. Олардың орындалуы – басты назарда. Мемлекет басшысының мұндай саясаты еліміздің одан әрі өркендеуіне, халқымыздың әл-ауқатының ар-туына, сыбайлас жем­қорлық көріністері мен бюрократтық тосқауылдардың азаюына негіз болады деп есептеймін.

Яғни ендігі жерде мемлекеттік қызмет көрсету сапа­сы мемлекеттік қызметшілер жұмысы тиім­ділігінің басты көрсет­кіші болады және ол мемлекеттік тұтынушы ретінде тікелей халыққа арналуы тиіс.

Ел Президентінің  жыл сайынғы Қазақстан халқына арнаған Жолдауларында  тұрғындарға мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын арттыру арқылы азаматтардың мемлекеттік органдардың қызметіне деген сенімін көтеру  маңыздылығын ерекше атап көрсетіп келеді. Мемлекеттік қызмет көрсету сапасы – мемлекеттік қызметшілер жұмысы тиімділігінің басты көрсеткіші болатынын және ол мемлекеттік тұтынушы ретінде халыққа тікелей бағдарлануы тиістілігін айқындап берді. Елбасының  айқындап берген  тапсырма, міндеттеріне сәйкес, 2013 жылдың 15 сәуір күні «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» Заңы қабылданды. 

Қабылданған Заң  талаптары көрсетілетін мемлекеттік қызметтер бойынша жаңа көзқарастарды қалыптастырып, негізінен қызмет алушы  және азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған. Сонымен қатар, мемлекеттік  қызмет алушы көрсетілген қызмет сапасымен  қанағат тұтпайтыны, шағымдар болатынына байланысты,  олардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мақсатында Заңда көрсетілетін мемлекеттік қызмет түрлеріне шағым беру тәртібіне қатысты нормалар енгізілген. Ал мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасына бақылау жасау мен оны бағалау ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігіне және оның аумақтық құрылымдарына берілген. Яғни, уәкілетті органға қызмет беруші мен қызмет алушыға қанағаттанбау себебін анықтауға бағытталған кешенді  зерттеулер жүргізу, мемлекеттік органдар  тарапынан мемлекеттік қызметтер көрсетілу заңнамасын сақтамау, уақытылы бақыламау мен қызмет алушылардың шағымдарын толық әрі уақытылы қанағаттандырмау себептерін зерттеу жұмыстарын жүргізу міндеттелген.

Мемлекеттік қызметтерді көрсету кезінде халықтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін сақтауды қамтамасыз ету белгілерінің бірі болып әкімшілік кедергілерді азайту, халыққа мемлекеттік қызметтерді көрсету тиімділігін арттыру және мемлекеттік қызметтерді сапалы көрсету болып табылады.

Қазіргі қоғамда мемлекеттік қызметтің қоғам өмірінде үлкен орын алады. Көрсетілетін мемлекеттік қызмет сапасының деңгейі еліміздің экономикалық және әлеуметтік көрсеткіші болып табылады. Осыған байланысты, көптеген шет мемлекеттер мемлекеттік қызмет көрсету сапасының жоғары болуына және осы саланың дамуына үлкен мән береді.

Жалпы мемлекеттік көрсетілетін қызмет дегеніміз не?

Мемлекеттік көрсетілетін қызмет дегеніміз - көрсетілетін қызметті алушылардың өтініші бойынша жеке тәртіппен жүзеге асырылатын және олардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін іске асыруға, оларға тиісті материалдық немесе материалдық емес игіліктер беруге бағытталған жекелеген мемлекеттік функцияларды іске асыру нысандарының бірі.

Мемлекеттік қызметтер көрсетудің негізгі қағидаттары:

- көрсетілетін қызметті алушылардың тегiне, әлеуметтiк, лауазымдық және мүлiктiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша қандай да бір кемсітушіліксіз теңдей қол жеткізуі;

-   мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде төрешілдік пен сөзбұйдалық көріністеріне жол бермеу;

- мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы есеп берушілік және ашықтық;
- мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қолжетімділігі;
- мемлекеттік қызметтер көрсету процесін үнемі жетілдіру;

- мемлекеттік қызметтер көрсету кезіндегі үнемділік және тиімділік.

Жоғарыда атап өткендей, мемлекеттік көрсетілетін қызметті берушілер мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен регламенттеріне сәйкес мемлекеттік қызметтер көрсетуге міндетті.

Негізінде көрсетілетін қызметті берушілердің мемлекеттік қызметтер көрсетуіне қойылатын талаптары және оларды көрсету тәртібі мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарты мен регламентінде айқындалады.

Стандарт және регламент дегеніміз не?

Стандарт дегеніміз - мемлекеттік қызмет көрсетуге қойылатын талаптарды белгілейтін, сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету процесінің, нысанының сипаттамаларын, мазмұнын және нәтижесін қамтитын нормативтік құқықтық акт.

Ал, регламент - мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын сақтау жөніндегі талаптарды белгілейтін және көрсетілетін қызметті берушілер қызметінің тәртібін, оның ішінде мемлекеттік қызметтер көрсету процесінде өзге де көрсетілетін қызметті берушілермен, Мемлекеттік корпорациямен өзара іс-қимыл, сондай-ақ ақпараттық жүйелерді пайдалану тәртібін айқындайтын нормативтік құқықтық акт болып табылады.

Шымкент қаласы Еңбекші аудандық

әділет басқармасының бөлім басшысы

Перизат Ермаханқызы

«Қазақстан Заңгерлер Одағы»

РҚБ-ң ОҚО филиалының мүшесі

Мемлекет басшысы ұсынған «100 нақ­ты қадам» Ұлт жоспарындағы «Жем­қор­лыққа қарсы күресті күшейту, сонымен бірге, жаңа заңнамалар әзірлеу» бөлігінде көрсетілген тапсырмаларды жүзеге асыру мақсатында Қазақстан Республикасының Парламенті «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң қабылдады.

Бүгінде сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу мемлекеттің одан әрі табысты дамуы үшін сөзсіз басымдық болып табылады. Сыбайлас жемқорлықтың кез келген көріністері қоғамның мүддесіне зардабын тигізіп және мемлекеттің экономикалық өсуіне орасан кедергі келтіреді. Сондықтан да біздің еліміз сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қи­мыл мәселелерінде халықаралық тәжіри­белерге сүйеніп әртүрлі шаралар мен модельдерді үйлестіріп отырады.

2015 жылғы сәуірде осы Стратегияны іске асыру жөніндегі Үкіметтің жоспары бекітілді. Онда алдағы үш жыл ішіндегі көлеңкелі экономика мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі шаралар анықталды. Сонымен қатар, Елбасымыз ұсынған «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын іске асыру мақсатында кә­сіби мемлекеттік аппарат құру мен сыбайлас жемқорлықты барынша азайту басым бағыттардың бірі болып белгіленді.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қи­мыл мәселелеріндегі кешенді көзқа­расқа «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы», «Қоғамдық кеңестер туралы», «Ақпаратқа қол жеткізу туралы», «Жалпыға бірдей декларациялау туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы», «Ақпараттандыру туралы», сондай-ақ, Кәсіпкерлік және Этика кодекстері сияқты бірқатар заңнамалық актілер арқылы қол жеткізілді.

Мемлекеттік қызметті реформалаудың жаңа кезеңі мансаптық жолға ауысуды және мемлекеттік аппаратқа кадрларды іріктеу мен жылжыту үдерістерін кешенді өзгертуді қалайды. Сонымен қатар, жаңа тетіктер меритократия қағидаларын күшейтуге, мемлекеттік қызметте есеп беру мен сыбайлас жемқорлықтан тыс басқару аппаратын құруға бағытталған.

Мемлекеттік қызметке іріктеу және мансаптық жоғарылау кезінде біліміне және жұмыс өтіліне қойылатын талаптармен қатар, маңызды талаптар – қызметшілердің атқарып отырған лауазымдары бойынша нақты міндеттерін тиімді атқаруға қажетті құзыреттерінің болуы. Мұндай тәсіл Қазақстанда бірінші рет қолданылатын болады.

Сонымен қатар, мемлекеттік қыз­мет­ші­лерге еңбекақы төлеу жүйесі де елеу­лі өзгеріске ұшырады. Мем­лекеттік органдардың стратегиялық мақ­саттарына қол жеткізуі жұмыс нәти­жесіндегі жетістіктеріне сай еңбекақы өсімі есебінен қамтамасыз етілетін бо­лады. Бұл Парламент қабылдаған «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңда көрсетілген. Демек, бұл қабылдап жатқан шаралар мемлекеттік аппараттың кадр құрамын кәсібилендіруге, сондай-ақ, өзара бәсекелестік пен өз құзыреттерін дұрыс пайдалануға ынталандыра түседі.

Жалпы, меритократияны қорғау және жемқорлықты болдырмау бойынша қабылданып жатқан шараларды іске асыруда Этика кодексінің маңызы зор. Ол мемлекеттік қызметшілердің мінез-құлықтарына қойылатын талаптарды қатаң сақтауға бағытталған. Оның Ар-намыс кодексінен ерекшелігі жаңа Этика кодексі мемлекеттік қызметшілердің қызметіндегі нақты этикалық стандарт­тарды белгілейді, жемқорлыққа қар­сы шектеулерді қамтиды, нақты жағдай­лардағы басқарушылық мінез-құлық­тарды жүйелейді.

Жаңа заңда, сонымен бірге, сыбай­лас жемқорлыққа қарсы саясатқа азаматтық қоғамды кеңінен тарту мәселесін қамта­масыз ету қарастырылған. Осыған байланысты, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг ұғымы енгізіліп отыр, ол жемқорлыққа қарсы саясаттың тиімділігіне жүйелі негізде талдау жүргізуге және құ­қық қолдану тәжі­рибесіне мүмкіндік бе­реді. Мониторингке мемлекеттік орган­дардың нормативтік-құқықтық актілері мен ресми сайттарынан басқа, үкіметтік емес ұйымдардың мәліметтері де, БАҚ-та­ғы жа­рияланымдар да және әлеуметтік сау­алда­малардың мәліметтері де кіретін болады.

Талдаудың, ғылыми-зерттеу және әлеу­меттік зерттеулердің нәтижелері жыл сайын Мемлекет басшысының атына дай­ындалатын Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың ұлттық баяндамасына негіз болады.

Ұлттық баяндама өмірдің түрлі сала­­ларындағы сыбайлас жемқор­лыққа мүмкіндік беретін себептер мен жағдай­ларды жоюға қатысты ұсыныс­тардан, сонымен қатар, жемқорлыққа қарсы күрес жағдайы мен үрдісіне талдау жасаудан тұрады.

Сондай-ақ, алғаш рет «сыбайлас жем­­қорлыққа қарсы мәдениетті қалып­тас­тыру» ұғымы енгізіліп отыр, онда субъектілердің жемқорлыққа қарсы әрекет жасауы, қоғамда сыбайлас жем­қорлыққа төзе алмауды білдіретін құн­дылық жүйесін сақтау мен оны нығайту қамтылады. Мұны іске асыру тетігі сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәрбие мен білім беруді үздіксіз жүзеге асырудан көрініс табады. Сөйтіп, қоғамда сыбайластыққа төзбеу жүйесін дамыту мен сыбайластыққа қарсы әрекеттің заманауи моделдерін енгізу қарастырылуда. Қазірдің өзінде азаматтық қоғамның барынша тиімді институттарын бұл жұмысқа тарту жүзеге асырылуда.

2015 жылы сыбайластыққа қарсы бірлесіп әрекет жасау бойынша ашық келісімдер әзірленді, оған түрліше ұйымдар, бірлестіктер, оқу орындары және азаматтар атсалыса алады. Сонымен бірге, Агенттік пен Кәсіпкерлердің ұлттық палатасы арасында келісімге қол қойылды, соның арқасында кәсіпкерлік саласында сыбайластыққа қарсы мәдениет қалыптасып ұлттық бизнесті жүргізу барынша ашық бола түседі деген үміт зор.

Сонымен қатар, мемлекеттік қызмет­кер­лердің салық декларациясы мәлі­меттерін міндетті жариялау қарас­ты­рылған. 2017 жылдан бастап мемлекеттік қызметшілерді жалпы бірыңғай декларациялауға (декларацияның екі түрі: кіріс пен мүлік жөнінде, міндеттемелер мен активтер жөнінде) міндеттейтін арнайы заң қабылданды. Ол шынайы кіріс­тер мен мүлік туралы мәліметке негіз­делген салық салу саласында ашықтықты қамтамасыз ету мақсатында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл тетіктерінің бірі ретінде әзірленген.

Бұл өз кезегінде жеке тұлғалардың, оның ішінде мемлекеттік қызметшілердің кіріс пен шығыстары арасындағы айыр­ма­шылықтарды айқындауға мүмкіндік береді. Жаңа заңда қарастырылған сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларының ішінен, мемлекеттік басқару жүйесіндегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды қабылдауды атап өтуге болады.

Жалпы айтқанда, Қазақстандағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алудағы кешенді амал-тәсілдерге кадрлық сая­сат, қызметкерлердің әдептілігі пен уәж­­демесін жоғарылату, қоғамда сыбай­лас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалып­тастыру, жұртшылықпен өзара әрекет­тесуде кәсіпкерлік үдерістерді жетілдіру сияқты түйіндер кіреді. Осылайша мем­лекеттік аппарат, халық және бизнестің өзара байланысқан салаларында сыбайлас жемқорлық көріністерін азайтуға бағытталған шаралар да жүзеге асырылуда. Осы мақсатта мемлекеттік қыз­мет көрсету барысында мемлекеттік қыз­мет­шілердің мінез-құлық ережелерін белгі­лейтін жаңа мемлекеттік қызмет көрсе­ту стандарттары мен регламенттері де әзірленуде.

Жаңа заңнамалық актілердің барлығы озық әлемдік үрдістерді ескере отырып құрастырылған және бұл өз кезегінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың жаңа кезеңіне өтуге септігін тигізеді. Ал сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша халықаралық ынтымақтастықты нығайту – агенттік қызметінің негізгі басымдықтарының бірі болып табылады.

Осы аталғандардың негізінде, Қазақ­стан БҰҰ-ның сыбайлас жемқорлыққа қарсы Конвенциясының, Ыстамбұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жоспарының, ЭЫДҰ-ның (экономикалық ынтымақтастық пен даму ұйымы) және ЕҚЫҰ-ға толық құқықты мүшесі ретінде ГРЕКО – сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бойынша мемлекеттер тобына кіру үшін сыбайлас жемқорлық пен қыл­мыс­тық және азаматтық-құқықтық жауап­кер­шілік жөнінде еуропалық конвен­цияларға қол қою іс-шаралары жүзеге асырылуда.

Заң үстемділігі мен демократиялық инс­титуттарды нығайту арқылы жүзеге асырылған өзара әрекеттесудің осындай деңгейі Қазақстанның мемлекеттік басқару органдары мен азаматтық қоғам арасында тікелей диалог құруға ықпал етеді.

  

Шымкент қаласы Еңбекші ауданының

әділет басқармасының құқықтық түсіндіру және халыққа заңгерлік көмек көрсету саласының іс қағаздарын жүргізу жөніндегі инспекторыіТасполат Бағдат«Қазақстан заңгерлерінің одағы» РҚБ Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының мүшесі

«Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» және «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне бағалау қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарына (бұдан әрі – Заңдар)Қазақстан Республикасының Мемлекет басшысы а.ж. 10 қаңтарда қол қойды.

Алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін үш ай өткен соң қолданысқа енгізілетін осы Заңның 30-бабының 3) тармақшасын қоспағанда, бұл Заңдар алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі (а.ж. 13 шілде).

Бағалау қызметі саласындағы өзін-өзі реттеуді енгізу шеңберінде Заңда түбегейлі өзгерістер көзделген, атап айтқанда:

- мемлекеттік функцияларды өзін-өзі реттеу саласына беру;

- РБП мен 16 бағалаушылар палатасын қоспағанда, өзін-өзі реттейтін ұйымдардың көп болуы;

- бағалаушылар палаталарының мүшелерінің санын кемінде үш жүз (300) бағалаушы-жеке тұлға деп айқындау;

- бағалау қызметі кәсіби деп танылды;

- бағалаушылар палаталары жүзеге асыратын бағалаушы-жеке тұлғаларды сертификаттауға ауыстыра отырып, жеке және заңды тұлғаларды лицензиялаудың күшін жою.

- бағалаушылар палаталары сарапшыларының бағалау туралы есептердің сараптамасын жүзеге асыру;

- «Өзін-өзі реттеу туралы» Заң шеңберінде бағалау қызметін жүзеге асыру кезіндегі мүліктік жауапкершілікті баламалы таңдау.

- есептер сараптамасының қайталануына орай қайталама бағалауды алып тастау;

- «бағалаушы», «сарапшы» біліктілігін беру туралы куәліктерді тоқтата тұру, тоқтату, айыру туралы ережелер көзделген.

Одан басқа, ӨРҰ-ның мыналарды:

- ӨРҰ мүшелері үшін міндетті қағидалар мен стандарттар бекітуді;

- халықаралық бағалаушылар бірлестіктеріне кіруді;

- «бағалаушы», «сарапшы» біліктілігін беру туралы куәліктер беруді;

- бағалаушылар біліктілігін арттыруды;

- бағалау сапасын бақылауды, сондай-ақ бағалаушылар палаталарының сарапшылық кеңестерінің есептер сараптамасы рәсімін жүргізуінқоса алғанда, құқықтары мен міндеттері кеңейтілді.

Бағалаушылар жеке практикамен айналыса отырып, сондай-ақ бағалаушы мен заңды тұлға арасындағы еңбек шарты негізінде бағалаушылар палатасына міндетті түрде мүше бола отырып,дербес бағалау қызметін жүзеге асыруға құқылы.

Бұл ретте, бағалау қызметін жүзеге асыруға үміткер адамдар біліктілік емтихандарынан Әділет министрлігінде емес, бағалаушылар палатасының біліктілік комиссиясында өтеді.

Бағалаушылар палатасы мүшелерінің Заңның, өзге де нормативтік құқықтық актілердің, бағалаушылар палатасының стандарттары мен қағидаларының, бағалаушылардың іскерлік және әдеп кодексінің талаптарын, палатаға мүше болу шарттарын сақтауын тексеруді бағалаушылар палаталары жүзеге асыруға құқылы, оның мүшесі Әділет министрлігі емес, бағалаушылар болып табылады.

Әділет министрлігі Заңның 30-бабы шеңберінде бағалаушылар палаталарының қызметін бақылауға уәкілетті.

«Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы» Заңның жаңа редакциясы қабылданғанға дейін жеке тұлғаларға берілген бағалау қызметін жүзеге асыруға арналған лицензиялардың күшін жою емес, жаңа Бағалау қызметі туралы заң қолданысқа енгізілген күннен бастап біліктілік емтиханынан өтпей, бағалаушылар палаталарында «бағалаушы» біліктілігін беру туралы куәлікке ауыстыру жоспарлануда.

Көрсетілген Заң қолданысқа енгізілген күннен бастап бағалау қызметін жүзеге асыру үшін заңды тұлғаларға берілген және осы Заң қолданысқа енгізілгенге дейін өздері алған лицензиялар жарамсыз болып танылады.

Одан басқа, Заң шеңберінде бағалау қызметін мемлекеттік реттеу жөніндегі функциялар Әділет министрлігінен Қаржы министрлігіне берілгеніне назар аударамыз.

 

Шымкент қаласы Еңбекші аудандық

әділет басқармасының басшысы

БОТАН Дина Балтабекқызы

«Қазақстан Заңгерлер Одағы»

РҚБ-ң ОҚО филиалының мүшесі

Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақстандықтардың әл-ауқатынының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын арттыру» атты Жолдауы аты айтып тұрғандай еліміздің әлеуметтік, экономикалық дамуының өзекті мәселелеріне және қазақстандықтардың әл-ауқатын одан әрі арттыру, тұрмыс сапасын жақсартуға арналып отыр. Халықтың әлеуметтік жағдайының артуы еліміздің экономикалық дамуына әсер ететіні сөзсіз.

Елбасының аталған Жолдауында қоғамның әр саласына арнайы тоқталып, экономикалық даму, әлеуметтің әлеуетін көтеру, адам денсаулығын нығайту, білім сапасын жақсарту, жұмыс істейтін адамдардың ең төменгі еңбекақысын көтеру сияқты еліміз үшін маңызды міндеттерді атады.

Жолдау аясында Мемлекет басшысының тапсырмаларына сәйкес әр жылдардағы әлемдік қаржылық дағдарыс жағдайларына қарамастан Қазақстанда бюджеттік сала қызметкерлерінің еңбекақылары, жалпылай алғанда халықтың әлеуметтік әлжуаз топтарына берілетін зейнетақы мен төлемдер арттырылып отырды. Мемлекет басшысы биыл ең төменгі жалақының мөлшерін 1,5 есеге арттыруды тапсырды. Бұл арқылы 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап жалақысы төмен 1,3 миллион қазақстандықтың кірісі өседі.

Қазіргі таңда бәріміздің алдымызда тұрған ең басты міндет – Мемлекет басшысының Жолдауын халыққа түсіндіру және оның жүзеге асырылуына қолдау жасау мәселесі тұр. Сонымен бірге, жұмыла бірлесіп, Елбасы жүктеген міндеттерді абыроймен атқаруымыз керек. Биылғы Жолдау барша қазақстандықтардың жағдайын жақсартып, әл-ауқатын арттыруға бағытталған әлеуметтік өзгерістердің кешенді бағдарламасы десек те болғандай. Ең бастысы елге бірлік пен ынтымақ керек.

 

К.МЕДЕНОВА,

Шымкент қаласы Әділет

департаментінің жылжымайтын

мүлікке құқықтарды тіркеу

жұмысын ұйымдастыру саласының

инспекторы, «Қазақстан заңгерлер одағы»

РҚБ мүшесі

Қазақтың даңқты балуаны Қажымұқан  Мұңайтпасұлы кезінде 48 мемлекетте болып, күрескен, жауырыны жерге тимеген. Сондықтан қазақ  күресінің әр палуаны батыр бабамыздың  атындағы  турнирге  қатысып, өз мықтылығын  танытуға тырысады. Еліміздегі қазақ күресінен 4 ірі турнир ұйымдастырылса, оның біреуі – Қажымұқан атындағы халықаралық турнир. Алдағы уақытта аталған додада жеңіске жеткен палуандар мен жүлдегерлер Қазақстанның спорт шебері дәрежесін алады.

DSC 0962

Ұлтымыздың ұлы тойлары қазақ күресімен ерекше. Қазақ даласының батыры Қажымұхан бабамыздың есімі осы күрес арқылы тарих беттерінде алтын әріппен жазылды. Қазіргі таңда қазақ күресі елімізде басты спорт түрінің біріне айналды. «Қазақстан барысы» «Әлем барысы» сыңды турнирлер ұйымдастырылып, әлемдік деңгейде дамуда.
Қазақ күресі үшін қалтықсыз еңбек етіп жүрген Полат Наурызбайұлының дарынды шәкірттері қазақтың атын әлемге танытты. Елдің абыройын асқақтатып, егемендік туын үстем етті. Оған оңтүстік өңірі ғана емес, күллі ел куә.
Б.Саттарханов атындағы Түркістан облыстық спорт мектебінің басшысы жақында Қазақ күресі федерациясының вице-президенті лауазымына тағайындалды. Елімізде қазақ күресін көп жылдар бойы дамытуға атсалысып, халықаралық Қажымұқан атындағы турнирді үзбей өткізіп келе жатқан Полат Қырықбаев аталған турнирді Азия ойындарының тізіміне енгізуге талпынып жүр. Ендігі жерде қазақ күресін дамытудың жаңаша бағдарламалары қабылданады. Осындай жанашыр азаматтарымыздың арқасында қазақ күресі одан әрі дами береді.

333333

Озық ой құдіреті

Пятница, 14 Декабрь 2018 04:35

Оңалбай АЯШЕВ
Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университетінің ректоры, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, п.ғ.д. профессор, Түркістан облыстық мәслихатының депутаты, ОҚО Құрметті азаматы

568c3251446f668bb572dbac64a54462 crop l 164 t 207 w 267 h 267 resize w 320 h 320

Алып Қазақ елін дүр сілкіндірген «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы ұлттық рухымызды, тарихымыз бен түп-тамырымызды, шыққан тегімізді тағы да бір айқындады.

Тәуелсіздіктің 28-жылына қадам басар тұста жарияланған бұл құнды дүние Алтай мен Атыраудың арасын, Ертіс пен Есілдің жағасын мекендеген, Қаратаудан Ұлытауға дейінгі ұлы даланы жайлаған ұлтымыздың ұлылығы мен бабаларымыздың батырлығын жаңғыртты. «Жаяу жүрсе - бір қазақ, атқа мінсе - мың қазаққа» айналған ұлтымыздың ұлылығын, тасын түртсең тарихы сөйлейтін сайын даламыздың даңқын аспандатты.
«Ұлы даланың жеті қыры» – Елбасы бұрыннан қозғап жүрген ой таңдамалыларының жаңа, жинақы жиынтығы.

335f0cff8814af7bb51da6ce2c71637e

Мемлекеттің даму тарихында көптен күткен, жан-жақты негізделген, сарапталған, жүйелі тынысы бар тіршілік қазынасы. «Ұлы дала тарихы» деген ғылым саласы ашылды.
Елбасы ежелгі дәуірден қазіргі заманға дейінгі кезеңді қамтитын барлық отандық және шетелдік мұрағаттар дүниесіне іргелі зерттеулер жүргізу үшін «Архив – 2025» жеті жылдық бағдарламасын ұсынды. Архив құжаттары — тарих қазынасы, рухани байлық. Дәл қазіргі уақытта қоғамда тарихқа деген сұраныс артуда. Тарих ғылымының басты мақсаты – объективті, жүйелі, сенімді білімдер негізінде тарихи ақиқатқа қол жеткізу. Көрші елдердегі архивтерде сақтаулы деректердің құпиясын ашар уақыт келді. Ел тарихшылары бірігіп, аталған бағдарламаны жүзеге асыруда жұдырықтай жұмылады деп сенім білдіреміз. Рухты көтеріп, бабалар ерлігімен мақтанатын, отаншылдық қасиетті көтеретін тарих жазылар заман туды. Қазіргі таңда тамсанып, таң қалып жүрген батыстың бізден үйренгенін, Қазақ елі материалдық мәдениеттің отаны екенін, мыңдаған жылдар бұрын ата-бабасы ойлап тапқан жаңалықтың бүгінгі өркениет бастауы екенін біліп өскен балалардың бойында еліне, ұлтына деген мақтаныш сезімі артары ақиқат. «Ұлы даланың жеті қыры» – осы бағыттағы темірқазық.
Еуразия кіндігінде орналасқан Алтайдан Қырымға созылған Ұлы даламыз – Шығыс пен Батысты жалғаған, өркениеттер мен мәдениеттер тоғысындағы алтын көпір. Әлемдік сауда жүйесінің дамуына, бүгінгі транзиттік «дәліздердің» пайда болуына тікелей ықпал еткен Ұлы Жібек жолы – қазақтың бағы. VI-VII ғасырларда Қытайдан бастау алған керуен Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан даласын, Отырар, Тараз, Сайрам, Түркістан, Суяб, Баласағұн сынды мәдениет пен ғылымның орталықтары болған қалаларды басып өткен. Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан көшпенділер тарихының өркениет көшінде алдыңғы шепте болуы заңдылық.
Асқар Сүлейменовтің «Өзгелер маймылдан жаралса жаралған шығар, қазақ жылқыдан жаралған» деген сөзі «Ұлы даланың жеті қырын» оқығанда ойға оралды. Ұлы даланың айрықша қырының бірі – атқа міну мәдениеті екенін Елбасы ерекше атап өтті. ХХ ғасырдың 80 жылдары Көкшетаудағы Ботай қонысынан жүз мыңдаған жылқы сүйектері табылып, оған дейін ондай көп жылқы сүйектері ешбір жерден кездеспегені туралы кезінде баспасөзде жазылды. Жылқы сүйегінің көптігінен сол кездегі адамдар оны өз баспаналарын бекітуші құрал ретінде пайдаланған деген де ақпарат бар. Бірінші рет жылқыны қолға үйреткен көшпенділер екенін осы Ботай қонысынан табылған ауыздықтың сулықтарын зерттеу арқылы қорытынды жасалған: АҚШ-тағы Жылқы тарихы институтының директоры Дэвид Энтони жылқылардың бас сүйегінің азу тістерінің қажалғандығына көз жеткізген. Ағылшынның үлкен генетигі Алан Отрам Ботай қонысындағы үлкен құмыралардың түбіндегі жұғындыларды, органикалық заттарды зерттегенде жылқының сүті, яғни қымыз екендігін дәлелдеген екен. Демек, немістердің қымызды патенттеп иеленуіне ешқандай негіз жоқ. Бұған әйгілі тарихшы Герадоттың осыдан екі жарым мың жыл бұрын сақтардың қымызды қалай пайдаланатынын, қалай сақтайтыны туралы жазбасын қосыңыз. Археологиялық зерттеулер осыдан 6000 жыл бұрын ботайлықтардың жылқыны қолға үйреткенін, екіншіден, мініске пайдаланғанын, үшіншіден, жылқының сүтін ішкенін айқындаған. Және Ботай қонысынан табылған жан-жағын таспен қалап, ішін күйдіріп, жылқының етін қысы-жазы бұзылмайтындай етіп жасаған ет сақтайтын қамбаларды Сарыарқа қазақтары ХХ ғасырдың басына дейін пайдаланған.
Тарихтың атасы атанған әйгілі Геродот: «Олар ат үстінде де, жаяу да соғыса береді, соғыстың екі тәсілін де жетік меңгерген: садақпен және найзамен қаруланған, қарапайым қару мен айбалтаны да қолданады. Сондай-ақ олар аттарының алқымын сауытпен қаптайды, ал жүгендерін, ауыздықтарын және құйысқандарын алтынмен зерлейді» деп жазғанын білеміз. Ал араб саяхатшысы Ибн-батута «…Дешті Қыпшақтарда төрт доңғалақты үлкен арбалар болады. Оған екі немесе бірнеше ат жегіледі, кейде ат орнына арбаның жеңілдігі мен ауырлығына қарай қара мал немесе түйе пайдаланылады» дейді. Тіпті бүгінде ІІ Екатерина айтты дейтін аңызға бергісіз «Қазақтарды атқа мінгізбеңдер. Олар атқа мінсе кімді болса да таптап кетуден тайынбайды» деген де сөз бар.
Жылқыны адам еркіне көндіру арқылы адамзат кеңістікті меңгеру ісінде үлкен қадам жасады. Қазақтарды жылқы мінезді халық деп тегін айтпайды. Жылқы – таза, кірпияз, кінәмшіл, судың тазасын ішіп, шөптің асылын ғана жейтін, өте интеллектуалды жануар. Өзіне басқаның үстемдік етуіне, талауына, аяққа басуына жол бермейтін, еркіндікті сүйетін жылқы – бостандық символы. 20 шақырым жердегі дыбысты сезіп қоятыны, тас қараңғыда қаншама алыстағыны көзі көріп, адам естімейтін дыбыстарды құлағы шалып, иіс сезгіштік қасиеттері басқа жануарларда кездеспейді. Жылқы мінген қазақ алыстағыны көріп, қияндағыны шалды, ой-өрісі мен қиял көкжиегінде шек болмады. Қазақ жылқының етін жеп, қымызын ішкендіктен қуаты артып, тегеурінді алып күш иесі атанды. Атқа мінгенде арқаланды, жүйріктің тізгінін бос жібергенде құшағына бүкіл даланы сиғызардай құдіретке ие болды. Атқа міну мәдениетін әлемге көшпенділер осылай үйретті.
Қазіргі орта және жас буынның кейбірінің атқа отыра алмауы – ұлт қасіреті. Атқа мінбек тұрмақ, қасына баруға қорқақтап, қашып тұратыны да жасырын емес. Жайдақ мініп, бәйгеге шапқан, көкпар тартып, теңге ілген, аударыспақ ойнап, қыз қууға қатысқан бабалар салтын жаңғыртар уақыт келді. Осы тұрғыда ат спортын дамыту, жүйелі жұмыстар жүргізуді жетілдіруде қалталы ел азаматтарының қолдауы қажет. Шүкіршілік, ондай ұлт жанашырлары баршылық.
Жезқазған мен Ұлытау жер қойнауларын зерттеуші және керемет білгірі Қ.И.Сәтбаевтың пікірінше Милықұдық кент жұрты Қазақстанның ежелгі металлургия орталығы болған. Металл өңдеуді, темір қорытуды алғашқы болып игерген көшпенділердің қолынан шыққан теңдесі жоқ асыл бұйымдар «скифтердің аң стилі» деген ерекше атауға ие болып, әлем халықтарын бүгінгі күнге дейін таңдандырумен келеді. Байлығы, сән-салтанаты ұстанған бұйымдары мен киген киімдерінен көрінетін орта ғасырлардағы ата-бабаларымыздың ұлттық киімдері олардың өмір сүру салты мен жағдайын айқындайды. Қазақтың әйгілі Әлкей Марғұланы бастаған ғалымдар Шілікті мен Берел қорғандарындағы қазбалар барысында «скиф-сібір аң стиліне» немесе сақ өнеріне (б.з.д. V-III ғғ.) жататын алтын бұйымдар тапқаны тарихтан белгілі. Қорымнан табылған бұл бұйымдар далалықтардың металл өндіру мен оны қорыту, әртүрлі бұйымдар жасаудың шебері болғанын әлемге әйгілеп, ұлы өркениеттің мұрагерлері екенімізді нақтылай түседі. Белгілі археологтар Кемал Ақышев пен Бекмұханбет Нұрмұханбетов анықтаған «Алтын адам» қазақтың қана емес, күллі көшпенділердің айбарына айналды. Грек тарихшысы Геродот өзінің атақты «Тарихында» былай дейді: «Сонымен өмірге қажеттінің бәрі скифтерде бар. Барлық халықтардың ішінде тек скифтер ғана қажетті өнерге ие». Ал грек географы Страбон: «Қымыздан ішімдік жасайтын скифтер әділетті. Шынында да, біз скифтерді ең ақкөніл, айлакерліктен неғұрлым алыстау, сонымен қатар, неғұрлым үнемшіл және бізге қарағанда, неғұрлым тәуелсіз деп есептейміз»-дейді. Сол кезеңнен бері үзілмей келе жатқан ата-баба дәстүрін келер ұрпаққа жеткізу – бізге аманат. Қолөнер, ағаш өңдеу мен темірден түйін түю сынды ұлт шеберлерінің далалық мектебінен үйренеріміз көп. Оларға өз өнерлерін жас ұрпаққа жеткізуге мүмкіндіктер жасағанымыз абзал. Орта мектептер мен арнайы, жоғары оқу орындарының жанынан қолөнер мектептері мен ағаш, темір өңдеу шеберханаларын ұйымдастыру нәтижелі еңбекке қол жеткізеді. Бұл өз тәжірибемізден белгілі: университеттегі «Сәндік өнер» бөлімінің туындылары бүгінде әлем назарында.
Алтай таулары – түркі дүниесінің ортақ үйі. Біздің дәуіріміздің І мыңжылдығының орта шенінде осы Алтайда Түркі дүниесі пайда болып, Ұлы дала тарихының жаңа кезеңі басталған. Адамзаттың ұстазы Әбу Насыр әл-Фарабиді өмірге әкелген орны бөлек Отырар мен Қожа Ахмет Яссауи ілім алған Түркістан қалаларының тарих сахнасында қайта жаңғыруы – руханияттың жандануы. Әл-Фарабидің қазақ екендігін мың жылдан соң дәлелдеген әрі зиратын тапқан, фарабитанудың атасы, атақты шығыстанушы, академик Ақжан Машани – аспан мен жер ғылымын жаңаша зерттеудің негізін салған аса терең ғұлама ғалым. Ұлы даланың ұлы есімі деуге лайық тұлға.
Біздің еліміз алма мен қызғалдақтың отаны. Алманың сиверс аталатын сорты Қазақстан жерінде 165 млн жыл бұрын пайда болған екен. Әйгілі генетик Николай Вавилов 1929 жылы Қазақстанды «әлем алмаларының генетикалық орталығы» деп жариялаған. Алманың атауын иеленген Алматы қаласының апортын әлем біледі. Еліміздің оңтүстігінде өсірілетін алманың түрлі сорттарын экспорттап, шетелге шығаруды одан әрі жалғастырып, жандандыру экономикамыз үшін де тиімді. Тек істің көзін тауып, алма өсіруді шындап қолға алсақ болғаны.
Көктемде көк белді бар-жоғы 15-20 күнге қызылды-жасыл ғажайып түске бөлейтін қызғалдақ гүлінің 120-дан аса түрі бар болса, оның 12-сі тек Қазақ жерінде ғана өседі екен. Қазақстанды «Қызғалдақтың отаны» деп қалай атамайсыз мұнан соң?! Алайда, Қазақстанда өсетін қызғалдақтың 18 түрі «Қызыл кітапқа» еніп үлгерген. Кейбірін сату үшін, келесілерін хош иісті парфюмериялық заттарға, енді бірін дәрі-дәрмек жасауға пайдаланылатын қызғалдақтың сұлулығын ақындар өлеңге, сазгерлер әнге қосқан. Ел байлығын дәріптеп, қастерлеу соңғы жылдары қолға алына бастады. Түркістан облысы Түркібасы жеріндегі қызғалдақты алқап – Шұбайқызыл мемлекет қарауына өтіп, көздің қарашығындай сақталуда. Қызғалдақ өсіруді қолға алу жас ұрпақтың эстетикалық талғамын ғана қалыптастырып қоймай, Отанға, туған өлкенің әсемдігіне деген сүйіспеншілігін арттырары сөзсіз. Нидерландықтар сияқты табыс көзіне айналдыруды да йластырған жөн.
«Қазақстан – күллі түркі халықтарының қасиетті «Қара шаңырағы». ...Жаңа облыс орталығы ретінде Түркістанды дамыту барысында оның халықаралық аренадағы беделін жүйелі түрде арттыру. Қазақстанның ежелгі астанасы халқымыздың рухани орталығы ғана емес, сондай-ақ, бүкіл түркі әлемі үшін киелі орын». Елбасы осылай деді. Түркістанды түлету – перзенттік парыз. «Түркі өркениеті: түп тамырынан қазіргі заманға дейін» атты жоба аясына өткізілер іс-шаралардың негізгі мақсаты – түркі халықтарының басын біріктіру, Түркістанды әлемдік деңгейге көтеру.
Біз Елбасының «Ұлы дала» атты ежелгі өнер және технологиялар музейін ашу және оған Қазақстан жерінен табылған құнды археологиялық ескерткіштер мен археологиялық кешендердің экспозициясы қою туралы тапсырмасын жүзеге асырудамыз: Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университетінде «Ұлы Дала Елі – өркениеттер тоғысында (б.з.д. 100 мың жыл – ХІІ ғасыр)» атты археологиялық көрме орталығы бар. Көрмеде студенттік археологиялық жасақ материалдары қойылған. 1964 жылы негізі қаланған ОҚМПУ археологиялық жасағы – ғылыми-тәжірибелік қызметін үзіліссіз жүргізіп келе жатқан Қазақстандағы жалғыз студенттік ұжым.
Бас кезеңде қазба жұмыстарының алғашқы нысандары ерте IV ғасырдағы отырықшылар қоныстары – Қарауылтөбе, Наймантөбе, Төрткөлтөбе болды. ҚР орталық мемлекеттік мұражайында б. з. д. IV ғ. - б. з. IV ғ. Оңтүстік Қазақстандағы Арыс мәдениетінің негізін құрайтын ескерткіштердің атаулы қоры бар. ОҚМПУ-дың археологиялық жасағының бүгінгі жетекшісі А.Н.Подушкин – б.з.д. І ғ. - б. з. IV ғ. керамикалық кірпіш-кестелердегі қаңлы жазбаларының үлгілерін тапқан бірегей ғалым.
Университеттің «Ұлы Дала Елі – өркениеттер тоғысында (б.з.д. 100 мың жыл – ХІІ ғасыр)» атты археологиялық көрме орталығында Оңтүстік Қазақстанның ежелгі заманнан орта ғасырға дейінгі бай мәдени мұрасы мен тарихы бірегей артефактілер мен көрнекі жазықтық ақпараттар арқылы берілген. Материалдар оқу үрдісінде толық пайдаланылады. Орталықтың туған өлкенің тарихи-мәдени мұрасын насихаттауда, қазіргі қазақ этносы мен мемлекеттілігінің бастауында тұрған ежелгі көшпелі және отырықшы-егіншілік халықтардың дәстүрлерін бүгінгі ұрпаққа жеткізуде атқаратын рөлі зор. Көрмеде студенттердің археологиялық жасағының 54 жылдан бері жинаған далалық экспедицияларының нәтижелері – қорымдардан табылған қару-жарақ, керамикалық ыдыстар, тұрмыстық заттар, сүйектен, тастан, темірден жасалған бұйымдар көрсетілген.
Қазба жұмыстарының нәтижесі:
–Қаңлы мемлекеті кезеңіндегі Алтынтөбе, Көкмардан, Күлтөбе, Үшбастөбе қорымдары (б. з. д. ІІ ғ. – IV ғ.);
–Оңтүстік Қазақстандағы тас дәуірінің ескерткіштері (б. з. д. 100 – III мыңжылд.);
– орта палеолит дәуіріндегі Өгем шатқалы аймағындағы орман палеолит тұрағы (б.з.д. 100 мыңжылд.);
–Оңтүстік Қазақстандағы қола дәуірі (б.з. д. ІІ-І мыңжылд.);
- Оңтүстік Қазақстан аумағындағы сақтар дәуірі (б.з. д. VII ғ.– II ғ.);
– Оңтүстік Қазақстандағы Ғұн дәуірі (б.з. І ғ.);
–– III ғ. Оңтүстік Қазақстандағы сарматтар дәуіріндегі ірі ыдыстың қабырғаларында шикі балшық бойынша өңделген сармат белгісі – иконографиясы Солтүстік Қара теңізіндегі сарматтар билеушілерінің патшалық белгілеріне тиесілі (б.з. д. II ғ.);
–Қаңлы мемлекетінің Күлтөбе, Үштастөбе, Қылышжар, Күлтөбе қорымдары (б. д. II ғ. – б.з. IV ғ.);
– Қаңлы мемлекеті кезеңіндегі хат, оның арамей алфавиті мен идеограммаларымен ежелгі иран тілінің Шығыс диалектілерінің бірін таңбалауы (б. д. II ғ. – б.з. IV ғ.);
– Қараханидтер мемлекеті кезіндегі ою-өрнектелген ыдыстардардағы мөр секілді кескінделген кейбір үзінділерде араб тіліндегі жазулардың (эпиграфика) кездесуі (X-XII ғасыр).
Көрмеге қойылған жәдігерлер мен табылған заттар біздің дәуірімізге дейінгі 100 мың жылдан бастап және біздің дәуіріміздің XII ғасырына дейінгі кезеңді қамтиды. Ол қазіргі қазақ халқының этногенезі үдерісіне тікелей қатысатын ежелгі көшпелі және отырықшы-егіншілік этностарының материалдық, рухани мәдениеті мен өркениетінің жоғары деңгейін көрсетеді.
Түркістан облысының Мақтарал ауданының орталығы Жетісай қаласынан 30 шақырым солтүстік-шығыста, «Үтірлі» ауылынан 12 шақырым солтүстік-батыста, Сырдария өзенінен 2 км оңтүстікте, Сырдарияға құятын Сорөзек саласының жағалауында ортағасырлық Ұтырлы (Үтіртөбе) қаласының орны бар. Ұтырлы (Үтіртөбе) қаласын Қазақстан археологтары зерттемеген. Ұтырлы (Үтіртөбе) қаласына археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізуді Жетісай қаласындағы мемлекеттік емес «Сырдария» университетінің профессор-оқытушылары қолға алды. Университеттің қаржыландыруымен 2004 жылы белгілі археолог М.Қасенов бастаған «Сырдария» археологиялық экспедициясы, ал 2009-2017 жылдары «Археолог» Халықаралық ғылыми-зерттеу орталығы» ЖШС директоры, т.ғ.д., профессор М. Елеуов бастаған Сырдария университетінің профессор-оқытушылары мен студенттерінен құралған «Мырзашөл» археологиялық экспедициясы ортағасырлық Ұтырлы (Үтірлі) қаласына археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ұтырлы (Үтіртөбе) қаласына жүргізілген археологиялық қазбалар нәтижесінде қала құрылыстары, ондағы бөлмелер ашылып, баға жетпес тарихи жәдігерлер табылды.
Ортағасырлық Ұтырлы (Үтіртөбе) қаласына жүргізілген археологиялық қазбалар:
– Үтіртөбе қаласының өмір сүрген уақыты ҮІІІ-ХІІ ғғ. Қаланың салыну кезеңі оғыз дәуіріне сәйкес. Оған қаладан табылған жәдігерлер дәлел. Үтіртөбе өзінің жобасы жағынан өте ерекше құрылыс. Қала дамуының шарықтау шегі Х-ХІІ ғғ. Бұл кезең бүкіл Орта Азия мен Қазақстан қалаларына тән. Қала басқа қалалармен сауда және экономикалық байланыста болған. Қазбалардан табылған құмыра, металл, зергерлік бұйымдар басқа қалалардағы жәдігерлерге өте ұқсас.
– Үтіртөбе қаласы геосаяси жағынан Ұлы жібек жолының Сырдың сол жағалауындағы тармағында, тоғыз жолдың торабында, қолайлы жерде орналасқан. Қаланың құрылыс жобасы да орта ғасырлық қалалардың жобасына сәйкес. Сонымен бірге бір ерекшелігі қала сыртында зираттың болғандығы. Ислам діні қала тұрғындары негізгі діні болғандығын көруге болады. Бұл қаланың құрылыстары шикі кірпіш пен қыш кірпіштен салынан. Бұл дәстүрлі құрылыс Сыр бойы қалаларына тән.
– Үтіртөбеде сырттан келген заттардың (моншақ, шыны т.б.) табылуы оның жібек жолының бір тармағында жатқандығына дәлел болады. Ұлы Жібек жолының бір тармақшасы осы өңірден өткен деп есептеуге толық негіз бар.
Ұлттық сана-сезімнің тірегі – тарихи сана-сезім. Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті және мемлекеттік емес «Сырдария» университетінің археологиялық студенттер жасағының осы тәуелсіздік жылдары жүргізген зерттеу жұмыстары нәтижесінде табылған ел тарихын шегелейтін, сирек кездесетін жәдігерлерді Ресей, Алмания, Корея, АҚШ, Франция, Испания, Португалия, Түркия, Египет елдерінен келген қонақтар көргенде бастарын шайқады. Бұған не дейсіз?! Дәлелге дәлелдің қажеті жоқ.
Ғылымның түбі – тазалық. Олай болса абыройы асқақтаған біздің елге досты қуантатын, ала көздің мысын басатын ғылыми тұрғыдан дәлелденген, Ел мақтан тұтатын «Ұлт тарихы» керек. Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» осыны меңзейді. Бірге болайық. Түнде ұйықтамайық, күндіз отырмайық. Елбасының терең қозғауын мен осылай түсіндім.

Елбасы Жолдауы кең қолдауға ие

Среда, 12 Декабрь 2018 11:27

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына арнайтын жыл сайынғы Жолдауы көптеген жаңалықпен, ерекше тапсырыстармен елді елең еткізетіні анық. Биылғы «Қазақстандықтардың әл-ауқатының өсуі: табыс пен тұрмыс сапасын арттыру» атты Жолдауында барлық салалардың жұмысын жандандыру мен серпілтуге бөлек-бөлек тоқталып, ондағы кезек күттірмейтін мәселелерді шешудің жолдарын көрсетіп берді.

Соның ішінде тұрғындардың қауіпсіздігі мен сотқа сенімділікті арттыру жайына да тоқталды. Мәселен, «Қауіпсіздік тұрмыс сапасының ажырамас бөлігі болып саналады. Ішкі істер органдарының қызметкерлері қылмыспен күресте «алдыңғы шепте» жүреді, көбіне өз басын қатерге тігіп, азаматтарды қорғайды. Сонымен қатар, қоғам құқық қорғау органдарының, ең алдымен, полиция жұмысының түбегейлі жақсаруын күтіп отыр. Үкіметке Президент Әкімшілігімен бірлесіп, «Ішкі істер органдарын жаңғырту жөніндегі жол картасын» қабылдауды тапсырамын», - деді.

Сонымен қатар Елбасы қарамағындағы қызметкерлер сыбайлас жемқорлыққа қатысты құқықбұзушылық жасаған жағдайда бірінші басшылардың жеке тәртіптік жауапкершілігін күшейту мәселесін пысықтау қажет деп ескертті.

Басшылар өздерінің кәсіби қызметінде ашықтық, қолжетімділік және жариялылық саясатын ұстануы, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін жоюы, ұжым ішінде меритократия қағидатының ұстанылуын қамтамасыз етуі, бөлек қызметшілерге біржақты жағымсыз қатынастың орын алуына жол бермеуді тапсырып, мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру бойынша шаралар қабылдауы тиіс дегенді алға тартты.

Елбасының Жолдауы халық арасында кең қолдауға ие болды. Біздің міндетіміз – қысқа уақытта аталған тапсырмаларды жүзеге асыру.

Жарқын болашағымызды достықта, келісімде және бірлікті құрудың қажеттігін түсінетін уақыт келді.

 

 

Г. МЫРЗАЛИЕВА, Шымкент қаласы

Әл-Фараби ауданының аумақтық

сот орындаушылар бөлімі

басшысы-аға сот орындаушысы.

Астанада Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен «Индустрияландырудың екінші бесжылдығы: Қазақстанда жасалған» жалпы ұлттық телекөпір өтті. Телекөпір барысында бірнеше кәсіпорын ашылды. Соның бірі – Шымкент қаласында қуаттылығы 220, 500 КВ болатын жоғары кернеулі трансформатор шығаратын зауыт іске қосылды.

NAN-1

«Asia Trafo» инновациялық кәсіпорны «Тассай» индустриалды аймағында орналасқан. Мұндай кең көлемдегі трансформатор өндірісі Қазақстанда алғаш рет қолға алынып отыр. Жобаның жалпы құны 18,9 млрд теңгені құрайды. Жобаның екінші кезеңінде цифрлық трансформаторларды өндіру жоспарланып отыр. Сонымен қатар мұнда Орталық Азияда теңдесі жоқ электрлі сынақ зертханасы да құрылған. Кәсіпкерлікті қолдау картасының аясында жүзеге асырылған өндіріс орнында 220 адам жұмыспен қамтылады.

telemost 2

Жалпы ұлттық телекөпірге қатысқан қала әкімі Ғабидолла Әбдірахымов жаңадан іске қосылған кәсіпорынның еңбек ұжымымен кездесіп, зауыттың алдағы өндірістік даму жоспарын талқылады.
Айта кетейік, Шымкент қаласында индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру бойынша 2018 жылы құны 9 710,7 млн теңгені құрайтын 9 жоба іске қосылып, жаңа 635 жұмыс орны ашылды.
ЕХРО Конгресс-орталығында өткен жалпы ұлттық телекөпір барысында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев осы іске қосылған 28 нысан жаңа экономиканың негізі екенін баса айтты.

Страница 1 из 271