Оңтүстік Қазақстан – бизнес үшін қолайлы аймақ. Бүгінде облыста 179,5 мың шағын және орта бизнес
нысаны жұмыс істейді. Сондай-ақ, 655 ауыл шаруашылығы кооперативі жұмысын бастаған.

Облыстық кәсіпкерлер палатасының қызметкерлері кәсіпкерлердің мүддесін қорғауда да белсенділік танытып келеді. Былтыр кәсіпкерлер тарапынан түскен 257 өтініш оң шешілген. Ендігі кезекте өңір тұрғындарын жаппай кәсіпкерлікке тартып, нарықтағы бәсекеге қабілеттілікті арттыру ләзім. Бұл орайда нені ескерген жөн?

92 млрд теңге және меншік құқығы

ОҚО Кәсіпкерлер палатасының аймақтық кеңесінің кеңейтілген отырысында бірқатар мәселелер айтылды. Талдау жұмыстары зерделенді. Кеңейтілген отырысқа ҚР «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы Президиумының төрағасы Тимур Құлыбаев, облыс әкімі Жансейіт Түймебаев, Ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқармасының төрағасы Абылай Мырзахметов, Өңірлік палата басшылығы, мемлекеттік органдар мен бизнес қауымдастықтар, банктер және қаржы институттарының өкілдері, сонымен бірге тауар өндірушілер қатысты. 

Тимур Асқарұлы «Атамекен» ҰКП-ның жұмысының негізгі нәтижелеріне тоқталып, қысқа уақыт ішінде «Атамекен» бизнестің пікірін білдіретін институтқа айналғанын атап өтті. 

– Қазақстан үшін мүлдем жаңа түсінік – бизнес-омбудсмен институты енгізілді. Оның жоғары мәртебесі мен кең өкілеттіктері елдегі бизнестің жүйелік мәселелерін шешуге мүмкіндік береді, – деді «Атамекен» ҰКП Президиумының төрағасы. 

Ұлттық кәсіпкерлер палатасына 2013-2017 жылдары аралығында бизнесті қорғау бойынша 22 мыңнан астам шағым түскен. Оның ішінде 40 пайызы бизнестің пайдасына шешілді. Нәтижесінде 92 млрд теңгеден аса кәсіпкерлердің меншік құқығы қорғалған. 

«Атамекен» ҰКП Президиумының төрағасы Тимур Құлыбаев облыс кәсіпкерлерін шекаралас нарықтарда бәсекеге қабілетті болу үшін ауыл шаруашылығы кооперациясын дамытуға шақырды. 

– Шекаралас өңір тұрғындары нарыққа бейім, бәсекеге қабілетті болуы тиіс. Қазір Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы сауда қарым-қатынасы қарқынды дамып келеді. Осы орайда біз отандық тауар өндірушілеріге кооперацияларды құру, өнімді өңдеу, сақтау және өткізуде барынша қолдау көрсетуіміз керек. «Атамекен» ҰКП және Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің бірлесуімен ауыл шаруашылығындағы кооперацияның сәтті үлгілерін құрып, осы тәжірибені басқа өңірлерге таратуымыз жөн, – деді Тимур Асқарұлы. 

Облыс әкімі Жансейіт Түймебаевтың айтуынша, өңірде қолайлы бизнес климат қалыптастыруға, шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға барынша жағдай жасалған. Басты мақсат – экономиканы әртараптандыру. 

– Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту – Елбасының әрдайым назарында тұрған мәселе. Әкімшілік кедергілерді жою, бизнесті жүргізу бойынша процедураларды жеңілдету – Елбасының әлеуметтік-экономикалық бастамаларын қолдаудың негізгі қағидаларының бірі. 2017 жылы өнеркәсіп өнімінің көлемі 858,4 млрд теңгеге жетіп, өсім 102,1 пайызды құрады. Ал өңдеу өнеркәсібінің жылдық өсімі 105 пайызға жетті. Бұл көрсеткіштерге облысымыз Елбасымыздың тікелей тапсырмасы бойынша жаңа өндірістердің ашылуы мен жұмыс жасап жатқан кәсіпорындарды жаңғырту нәтижесінде қол жеткізілді, – деді Ж.Түймебаев. 

Бүгінде Ұлттық кәсіпкерлер палатасы жергілікті әкімдікпен бірігіп, Өңірдің даму картасын әзірлеп жатыр. Картаға жергілікті өнімді өңдеу мен өткізу мәселелері енгізілмек. ОҚО кәсіпкерлер палатасының директоры Асқар Әбубәкіровтың атап өткеніндей, облыста шоғырланған 179,5 мың шағын және орта бизнес нысаны – еліміздегі үздік көрсеткіш. 2017 жылы «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасымен 499 жобаға қолдау көрсетілсе, «Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған бағдарламасының» екінші бағыты аясында 911 кәсіпкерге 4,1 млрд. теңге көлемінде шағын несие берілді. Ал «Бастау бизнес» жобасы бойынша 1 500 адам оқудан өткен, оның ішінде 300 адам өз кәсібін бастады. 

Бизнеске қолайлы жағдай жасау үшін өңірлік палата және қала әкімдігі функционалдық аймақтарды, қызыл сызықтарды және басқа құрылыс нормаларын көрсете отырып Шымкент қаласының интерактивті картасын да әзірледі. Кез келген кәсіпкердің shymkent.genplan.kz сілтемесі бойынша қаланың кез келген жер учаскесі туралы барлық ақпаратты алуына мүмкіндік бар.

Мектеп жасынан – мамандыққа машықтандыру

Жұмыссыздықты азайтып, жастарды жаппай кәсіпкерлікке тарту – көптен бері айтылып жүрген жағдай. Президум төрағасы бұл мәселелерде де өз ойын білдірді. Қазіргі уақытта жастарды кәсіпкерлікке мектеп жасынан бейімдеу қажет.

Азаматтардың кәсіпкерлік негіздеріне оқыта отырып, бизнеспен айналысуға жұмылдыруға басымдық беру керек. Бұл үшін елімізде «Бастау» жобасы сәтті жұмыс істеуде. Жаңа оқу жылынан бастап орта мектептің жоғары сынып оқушыларына кәсіпкерлік және бизнес негіздері пәні енгізіледі. Білім және ғылым министрлігімен келісім жасалған. Бұл – демографиялық өсімі жоғары Оңтүстік үшін өте тиімді. Әрі жұмыспен қамту мәселесі де оңтайлы шешілер еді. 

Басқарма төрағасының орынбасары Эльдар Жұмағазиев те алда бірқатар ұсыныстар әзірленіп жатқанынан хабардар етті. 

Бүгінде өзін кәсіпкермін деп санайтын, бірақ тіркелмеген азаматтар аз емес. Олар ресми саннан 40 пайызға көп екен. Еш жерде тіркеуде жоқ. Облыстың аудандарында осындай жағдайлар кездеседі. «Атамекен» қолдау орталығы енді осындай азаматтардың барлығын тіркеп, рәсімдеуге қолдау көрсетпек. Яғни, кәсіпкердің саны көп болғанмен, салық төлеп жатқандары аз. Басты мақсат – салық төлейтін адамдардың санын көбейту. Э. Жұмағазиев мұндай азаматтарға көмек беру, оқыту, несие беру сынды жұмыстар қолға алынатынын айтады. 

«Атамекеннің» тағы бір ұсынысын да айта кетсек. Алда кәсіпорындарда оқу орталықтарын ашу жоспарлануда. Онда бір айдан алты айға дейін мамандар даярланады. Осы аралықта маман иесі атанып, әрбір азамат отбасын асырауға мүмкіндік алмақ. Нәтижесінде 75 мың адамды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік бар. Әкімдік қолдайтын болса, бұл жоба да іске аспақ. 

Жалпы, облыста кәсіпкерлікті дамытуда көптеген жұмыс қолға алынған. Президиум төрағасы жиынды қорытындылаған сөзінде де мұны баса айтып өтті. Бұған қоса ОҚО кәсіпкерлік палатасының Аймақтық кеңесіне алғысын білдірді.

Бішкектегі балуандар бәсекесі

Пятница, 30 Март 2018 04:30

бауырмалдық пен мәдениеттер дәстүрін паш етті

 

Күрес түрлерінен Қырғызстанда өтетін Азия чемпионатына алғаш куә болмаққа бел будық. Бұған дейін түрлі себептермен жолымыз түспей жүретін. Арқа сүйеріміз тек спорт арналары. Сол себепті көрші елдегі қызықтан құр қалғымыз келмеді.

Бұл жолы тамашалап қайту нәсіп болыпты. Жұмыстан кезекті еңбек демалысына шыққанмын. Қырғыз елінің балуандары да бізге бөтен емес. Грек-рим күресі құрамасының жігіттері Шымкенттегі оқу-жаттығу жиындарына әрі жарыстарға жиі келетінін байқаймыз. 

Білсеңіздер, құрлық чемпионаты 2007 жылы да осы елде өткен. Қожамқұл Қабаұлы спорт сарайы жанкүйерлер үшін жақсы таныс. Сонымен, XXXI Азия чемпионатына 28 елден 400-ге жуық спортшы жиналған. 

Бішкекке бәсеке басталардан бір күн бұрын жеттік. Сол күні стадионның жанынан пәтерге де орналасып алдық. Қырғызстандық спорт журналисі, досым Бақыт Шүкірәлиев – елгезек жігіт. Телефон арқылы байланысып тұрамыз. БАҚ өкілдері үшін аккредитация «Ақ кеме» қонақ үйінде болып жатқанын сол әріптесім хабардар етті. Дереу такси ұстап, тез жеттім. Серб азаматы куәлікті 5 минуттың ішінде дайындап, қолыма ұстатты. 

Ендігі ойым қазақ балуандарымен сәлемдесіп, аз-кем әңгімелесу еді. Еліміздің құрамасы «Жаннат» қонақ үй кешеніне орналасыпты. Негізінен жарыстың алдында спортшылармен жүздесуді жаттықтырушылар құп көрмейді. Құрамадағы жігіттермен хабарласып, келгендегі мән-жайды айтып едім, олар «ішке кіріңіз» деді. Әлем чемпионатының үш дүркін жүлдегері, белгілі балуан Алмат Кебісбаев пен Азия чемпионы Ерұлан Ысқақов екеуі бірге тұрады екен. Бөлмелері тап-тұйнақтай. Таза. Осында намаз оқиды. Жүздерінен нұр төгілген жігіттер ғой. 

Сәлемдесіп, бәріне де сәттілік тіледік. «Азия чемпионатында соңғы рет 2011 жылы жеңімпаз  болған едім. Енді сол нәтижені қайталауым керек. 60 келіде он жылдай күресіппін. Енді 66 келіде белдесемін. Салмағым да біршама ауырлады» дейді Алмат. Ерұлан да Астана кілеміндегі жеңісті сәтін жалғастыруы керегін түсінеді. 

2017 жылғы Азия чемпионы Мақсат Ережепов пен 23 жасқа дейінгі жастар арасындағы әлем чемпионатының жүлдегері Айдос Сұлтанғали да бір бөлмеден орын алған. Мақсаттың да мақсаты айқын. Өткен жылы чемпион болғанын тағы да дәлелдеу міндеті тұр. 


Мен барғанымда жігіттер жаттығуға қамданып жатты. Әлем чемпионатының күміс жүлдегерлері Демеу Жадыраев, Мейрамбек Айнағұловпен аз-кем әңгімелесіп үлгердік. «Дайындық жақсы. Таразда соңғы дайындығымызды пысықтадық. Енді бар күшімізді саламыз» дейді Демеу құрдас. 

Бас бапкер Нұрым Дүйсенов, аға жаттықтырушы Бақтияр Байсейітов, әйгілі балуан Георгий Цурцумиямен, құрамадағы басқа да жігіттермен амандастық. Нұрым Сапарұлы да жанкүйер болып келгенімді біліп, өз ілтипатын білдірді. Біздің құрама мінген автобуспен спорт сарайына жетіп алуды өтінгеніме қарсы болған жоқ. 

Автобуста жігіттер әзілдеп, көтеріңкі көңіл-күймен отырды. Дарынды балуандардың бірі Мейрамбек Айнағұлов құлаққаппен «Мен қазақпын» әнін тыңдап келді. Нағыз бойды шымырлатар, шабыттандыратын асқан ән. Жаттықтырушылар мен спортшылардың өзара әзілдесуі де жарасымды-ақ. 

Мойнымда аккредитация қағазы. Бішкек көшелерінде алшаң басып жүрмін. Афишаларға Азия чемпионатының жарнамалары ілініпті. Орталық көшелерде бұрымды балуандардың, стадион алдына жас балуан Ақжол Махмудовтың фотосы тұр. 

Қырғыз ағайынның басты үміт артары осы жігіт қой.

 

Қос қазақтың күресі – нағыз фантастика!

Жарыс көру бір ғанибет емес пе?! Таңертең ерте тұрып, дайындалдық. Стадионға сағат 8:30-да келіппін. Жауын жауып тұр. Қырғыз ағайындар грек-рим күресін жақсы көретінін білеміз. Айтқандай-ақ, залдың іші жанкүйерлерге лық толды. 

Таңмен таласа бозкілем бәсекелері басталып кетті. Жергілікті жанкүйерлердің қолдауы өктем шығады. «Көтер», «Бошама», «Өзің жаша» дегенді ауық-ауық айтып қояды. Енді бірде қазақ жанкүйерлерінің дауысы естіледі. 


Бір сәт боз кілем хабарлаушысы залда даңқты қазақ балуаны Дәулет Тұрлыханов отырғанынан құлағдар етті. Біз де арқаланып қалдық. Дәл осы сәтте Мейрамбек Айнағұлов Иран балуанын он тоғыз секундта жеңіп, көңілді одан әрі рухтандырып қойды. Қырғыз жанкүйерлері де қайратты қазақ балуанының жеңісіне дүркірете қол соқты. 

Нағыз мықтылардың бәсекесі басталардан бұрын толқитынымыз бар ғой. Бұл да бір тарихи сәт еді. Сағат 12:40-та М. Айнағұлов пен өзбек еліндегі қандасымыз Е.Тасмұрадов жартылай финалда күресті. Қазақ елі жанкүйерлері қиқу салады. Екеуінің күресі біраз қобалжытты-ақ. Елмұрат бірінші кезеңде 1:8 болып жеңіліп жатқан. Екінші кезеңде өр мінезді спортшы жеңісті жұлып алды. Қалай десек те, Олимпиадада жүлде алған тісқаққан балуан ғой. Қос қазақтың күресі нағыз фантастика дерсіз. 

Финалдық сынның алдында чемпионаттың ресми ашылу салтанаты өтті. Қырғыз елінің Премьер-Министрі Сапар Исақов: «Күрес түрлері – Қырғыз еліндегі басымдыққа ие спорт түрлерінің бірі. Жиырма мыңға жуық жас осы спортпен шұғылданады. Бұл – өте жақсы. Құрлықта да барлық елде дамып келеді» деді. 

Біріккен күрес әлемі Азия күрес кеңесінің президенті Дәулет Тұрлыхановқа сөз берілді. Азия күрес кеңесінің басшысы: «Саламатсыздар ма, қадірменді қырғыз халқы!» деп қазақша екпіндете сөйледі. Әрі қарай сөзін ағылшынша жалғады. Қырғызстан күрес федерациясына, жастар ісі және дене тәрбиесі агенттігі басшыларына алғысын айтты. Әйгілі қазақ балуаны қырғыз ағайындарға деген құрметі жоғары екенін аңғартты. «Рахмет сіздерге, аман болайық!» деп сөзін қазақша түйіндеді. Осылайша Азия чемпионатын ашық деп жарияланды.

Одан әрі финалдық бәсекелер де басталды. Финалға Ираннан – 3, Өзбекстан, Қырғызстан және Жапониядан 2 балуан шықты. Иранның бір топ жанкүйері кілемге жақын жерге жайғасып алыпты. Олардың қолдауы бөлекше. Грек-рим күресінің бірінші күнгі шешуші кезеңінде бүкіл халықты өздеріне қаратты. Залдың ішінде айқай-сүрен салады. 4 жасар баласына дейін жалау ұстатып қойған. «Иран, Иран» деп хормен айқай салады. Сөйтсек, олар Бішкек тұрғындары екен. 

Сонымен, Иран 2 алтын, Жапония, Өзбекстан, Қытай 1 алтын жүлдеге ие болды. Бізге бұйырғаны – 3 қола. Көңіл күпті. Мақсат Ережепов өткен жылғы нәтижесін қайталай алмай, қоламен шектелді. Қорлан Жақанша мен Мейрамбек Айнағұлов та қола жүлдені місе тұтты. 

Дегенмен, екінші күні үмітіміз жанатынына сендік. Алмат Кебісбаев, Демеу Жадыраев, Айдос Сұлтанғали, Асхат Ділмұхамедов сынды жігіттердің қарымы көпшілікке мәлім ғой.

 

Қазақ-қырғыз текетіресі

Жарыстың екінші күні. Бішкекте өз елімде жүргендей сезінгенімді несіне жасырайын. Чемпионатты тамашалауға ОҚО балуандары да келген. Аға бапкер Әбдірахман Архарбеков шәкірттерінің жанында. Облыс құрамасы мұнда жаттығу жиындарын өткізіп жатыр екен. 

Белдесулерді Әсет ағаның жанында отырып тамашаладық. Азия чемпионатының екі дүркін жеңімпазы Әсет Иманбаевты айтамыз. Бүгінде ол Кәркен Ахметов атындағы республикалық спорт мектеп-интернатында аға бапкер қызметінде. Қасымызда ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы, халықаралық дәрежедегі төреші Еркін Телақынов аға да бар. Кезінде Қазақстан әйелдер құрамасын баптаған. Одан беріде грек-рим күресінен әскерилер құрамасын Тегеранда өткен әлем чемпионатына бастап барған маман. 

Әсет аға екінші күнгі белдесулердің жеребесін өзі тартыпты. Әсіресе, 67, 72 келідегі жігіттерге жеребе сәтті түскенін, олар финалға емін-еркін жетуі тиіс дейді. Дегенмен, 60 келіде Айдос Сұлтанғали қиын топқа түскенін жасырған жоқ. Еркін аға болса «Құрамамен бірге сені әрдайым жеребе тартқызуға алып жүру керек екен ғой» деп әзілдейді. 

Үмітіміз зор. Бүгін әлем чемпионатының жүлдегерлері, Олимпиада ойындарына қатысушылар күреседі. Алтынға үміттілер ғой. Екінші айналымда Кебісбаев пен Жадыраев қатар күресіп жеңіске жетті. 

60 келінің басты фавориттері де бір мезетте қатар белдесті. Қырғызстандық Қаныбек Жолчыбеков пен Жапон елінің мықтысы Шинобу Ота, Айдос Сұлтанғали мен Иран елінің балуаны Шерзад Али өзара мықтыны анықтады. Әттеген-айы, А. Сұлтанғали парсы елінің өкілінен айласын асыра алмады. 

Біз ойлағандай, Кебісбаев, Жадыраев, Ділмұхамедов финалға шықты. Кебісбаев өзіне сенімді. Бәрін жайпап өтті. Демеуге финалда қырғыздың жас перісі Ақжол Махмудов қарсы шықпақ. Қырғыздар ағайындардың бар сенім артары осы жігіт. 

Расында, финал сұрапыл-ақ болды. Әдеттегідей, Алмат жапон балуанын қарсылас санаған жоқ. Бір деммен ұтып шықты. Лезде белгілі балуан Дархан Баяхметовтың ағасы Дәурен көк туды ұстата қойды.

Айнала жүгірді. Әнұранды тыңдадық. Керемет сезімді бастан кештік. Нағыз «қырғынды» 72 келіде тамашаладық. Жадыраев пен Махмудов соңына дейін тіресті. Қырғыздардың қолдауы да өзгеше. Жанкүйерлерінің қызу қолдауымен бұл жолы жас балуанның айы оңынан туды.

Не де болса, Асхат Ділмұхамедов есемізді қайтаратынына сендік. Солай болды да. Қырғыз елінің тағы бір мықтысы Атабек Азизбеков те Азия чемпионатының жүлдегері болған. Әккі балуан. Дегенмен, қазақ жігіті соңына дейін бар күш-жігерін салып, тәжірибесінің мол екенін дәлелдеді. 

Жігіттерді жеңісімен құттықтауға асықтық. Алматта екі дүркін чемпион болдым деген сезім жоқ. Сабырлы. Бас жаттықтырушы Нұрым Сапарұлын, Бақтияр Бағашарұлын керемет жеңіспен құттықтадық.

 

«Балуандарыңызбен бауырластығымыз зор»

Әйелдер күресі әсіресе, Азия құрлығында мықты дамыған. Жапония, Қытай, Моңғолия елінің аруларымен әлем санасады. Жапондарды айтпағанның өзінде қазір моңғолиялықтар да әбден төселіп алыпты. Дегенмен, жанкүйерлердің қарасы аз. Оның үстіне қырғыз елінің мықтылары қатыспайтыны мәлім болған. 

Финалдық сайыстарды тамашалап отырмыз. Ирина Казюлина күресіп жатқан кезде қазақ қыздарының дауысы шығады. «Ира, өзің істе, босама» дейді қазақша...Сөйтсек, Ирамыз қазақшаға судай екен. 

Қоңсы елдегі ең атақты балуанның бірі – Айсұлу Тыныбекова. Азия ойындарының қола жүлдегері. Азия чемпионы. 2017 жылғы әлем чемпионатында қола алды. 

Қазақ елі бұрымдылары туралы пікірін сұраймыз. Біздің арулармен тонның ішкі бауындай араласатынын, бәрімен де сәлемі түзу екенінін білдік. Ә дегеннен Зарина Құнанғараева, Гүлмарал Еркебаева, Эльмира Сыздықованы атай жөнелді. Әсіресе, Гүзел Манюрованың нәтижелері де әрі адамгершілігі өте жақсы екенін айтты. 

«Қазақстан құрамасында да тәжірибелілер өте көп. Әлем және Азия чемпионатының жүлдегерлері бар. Рио Олимпиадасында Қазақстан балуандары өте жақсы нәтиже көрсетті. Үш медаль – бұл зор жетістік» дейді спортшы қыз. 

Сонымен, Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Элмира Сыздықова қола жүлде алды. Бұл – құрлықтық біріншіліктегі төртінші жүлдесі. Әттеген-айы, жартылай финалда Қытай балуаны Циан Жоуға есе жіберіп қойды. 

Құрамадағы ең ересек балуан Жұлдыз Ешімова да жаңа салмақта күресіп, бесінші жүлдесіне қол жеткізді. Бір айта кетерлігі, алғаш рет 2007 жылы осы елде чемпион болған. Ирина Казюлина да үшінші орыннан көрінді. 

Толайым жетістіктер әсте естен шықпас. Рио ойындарында Қазақстан әйелдер құрамасы тарихи жетістікке жеткен. Қайрат Сағадиев бастаған команда 1 күміс, 2 қола жүлдемен оралып еді. Қайрат Жұманұлы биылғы Азия чемпионатындағы нәтиженің себебін түсіндіріп берді.

Негізінен, бес салмақта – 76, 65, 62, 59 және 57 келіде екінші нөмірлілерге сенім артылыпты. Қалған салмақтарда іріктеуден өткен қыздар күресті. «Гүзел Манюрова таяуда ғана басшылық қызметке тағайындалғанын білесіздер. Ларионованың иығына ота жасадық. Команда біршама жасарды. Кейбірінің жарақаттары бар. Азия ойындарында да алты салмақтың үшеуінен жүлде күтеміз. Ешімова, Ларионова, Сыздықова, Еркебаева бар. Құрама әлі де іріктеледі. Қайсысы дайын, командаға сол ілінеді» дейді бас бапкер.

 

«Дәулетке жапонмен қалай күресу керегін айттым»

Еркін күрес бәсекесі басталарда күн жарқырап шықты. Халық та көп жиналды. Қырғыз елі еркін күресті де жақсы көретін сыңай танытты-ақ. Қазақстаннан келген күрес жанкүйерлері де біршама. Оларды ұрандарынан танисыз. 

Дәулет Ниязбеков Солтүстік Корея балуанын жеңді. Алдымда отырған белгілі балуан Дәурен Жұмағазиев әріптесінің өнеріне қол соқты. Екеуі Лондон ойындарына бірге барған. Жігіттерге ақыл-кеңесін айтып, шырылдап жүр. Еркін күрес сынында да белгілі спортшылардың жанында отырдық. Олимпиада және әлем чемпионатының жүлдегері Мәулен Мамыров әрдайым құраманың әлеуетін байқап жүргені. Кейбір сәттерде жігіттердің жеңісті уысынан шығарып алғанына  күйінеді. Осындайда, кәнігі спорт мамандарының әңгімесін тыңдау бір ғанибет қой. 

Финалға Дәулет Ниязбеков суырылып шықты. Жартылай финалда өзбекстандық Усманохоновты уақытынан бұрын жеңді. Көңіл шіркін жақсылықты сезеді-ақ. Дәурен аға «Дәулетке жапонмен қалай күресу керегін айттым. Финалда да жеңуі тиіс» дейді көңілді одан сайын көтеріп.

Расында да жеңісті жолды Дәулет батыр бастап берді. Ниязбеков жапон Дайчи Такатаниді де айқын жеңіп, үш дүркін чемпион атанды. «Бәрекелді!» дестік. Содан кейін Жандос Исмайлов пен Мейіржан Әшіров қолаға қол созды. Көрсеткен ерліктері де алтынға татиды-ай. Мәулен ағаны, Дәуренді жеңіспен құттықтап, өз ризалығымды жеткіздім. 

Әдеттегідей, еркін күрестің финалында да «Иран, Иран» деп айқайлау күшейді. Ара-тұра «Қазақстан, Қазақстан» деген ұран қосылады. 

Қырғыздар біздің әнұранды жатқа білетінін байқатты. Тіпті, жақсы көретінін жанымызда отырған қырғыз жанкүйерлерінің әңгіме ауанынан естідік. 

Жарыстың соңғы күні. Азамат Дәулетбеков жеребе бойынша бірден Олимпиада және әлем чемпионы Хасан Язданичаратиге жолығып қалды. Сол бәсекені көруге асықтық. Қазақ ұланы тәуір бастап еді. Қателікке ұрынып, жинала алмай қалғанына өкіндік. Париждегі әлем чемпионатында да дәл осындай есеппен жеңілген-тін. Мойындау керек, парсы жігітін дәл қазір әлемде жығып беретін балуан табылмай тұр. Осы Азия чемпионатына да бірінші рет қатысып, өзге қарсыластарына бір ұпай да ұстатқан жоқ. Дәулетбековтың екі ұпай алғанының өзі атап өтеуге тұрарлық, әрине. 

Қуанышқа орай, Нұрислам Санаев та ел қоржынына кезекті алтын жүлдені сыйға тартты. Әділет Дауланбаев, Данияр Қайсанов бұл жолы да ерлік көрсетті. Қоржынға күміс, қола жүлдені салған еркін күрес шеберлерінің нәтижесіне көңіліміз тоқ. Осылайша Дәулет Ниязбековтың үш дүркін жеңімпазы атанғанынан көңіл жайланды. Рас, Сыр бойының саңлағы нағыз ерліктің үлгісін паш етті. Сұхбаттасуға асықтық. Маңдай тері кеппей тұрып, пікірін білу өзгеше ғой. Ары-бері іздеп едік, таппай қалдық. Біресе жаттығу залына, біресе көрермендер залына барамыз. Сөйтсек, допинг бақылауда ұзақ жүріп қалыпты. Ұзын-сонар кезек болғанға ұқсайды. 

Балуанмен ертеңіне жүздестік. Несін айтайық, біз де қуанып тұрмыз. Алдағы мақсаттарын білгіміз келеді. Бабы келіссе де Рио ойындарына жолы түскен жоқ. Салмағы Олимпиада бағдарламасына кірмеуі себепті. 

– 65 келіге әбден төселдік. Қазір негізгі салмағым – 70 келі. Жаттықтырушыммен бірге дене күш қуатты молайту дайындығына ден қойып жатырмыз. Енді осы салмақта Олимпиадаға баруға күш саламын. Бұйыртса, Қазақстан чемпионатына қатысамын. Әлем чемпионатын ұтсаң да ел чемпионатына қатысуың керек. Екі рет Азия ойындарына қатыссам да жүлде бұйырмады. Қоржынымда Олимпиада мен Азия ойындарының жүлдесі ғана жоқ екен, – дейді өзі. 

Еркін күрес бәсекелері осындай жағдайлармен есте қалды.

 

Қырғыздар күресті жақсы көреді

Жалпы командалық есеп бойынша грек-рим күресінде Қырғызстан 157 ұпаймен бірінші орын алды. Бұл – тарихи жетістік. 156 ұпаймен Қазақстан құрамасы екінші үздік. Біздің қоржында – 2 алтын, 1 күміс, 4 қола жүлде. 148 ұпаймен Өзбекстан үшінші орынды түйіндеді. Иран, Жапония, Қытай құрамалары да тәуір нәтижеге жетті. 

Еркін күресте көрші Өзбекстан құрамасы көшті бастады. 178 балмен. Иран балуандары екінші орында – 157 ұпаймен. Қазақстан құрамасы 146 ұпаймен үшінші орынға нықтап орнықты. 

Әйелдер күресінде Қытай, Моңғолия, Жапония үздік үштікті өзара бөлісті. Біз Үндістан мен Кореядан кейінгі 6-шы орындамыз. 

Қырғыз елі күрес түрлерін жақсы көреді деуіміз бекер емес. Мұны Қырғызстан күрес федерациясының вице-президенті Нұрланбек Исмайлов та бізге емен-жарқын әңгімесінде айтып берді. 

– Бұған дейін екінші, үшінші болғанбыз. Азия чемпонаты елімізде үшінші рет өтіп жатыр. Балуандарымыз бізге осы жолы сый жасады. Қырғызстан халқы күресті өте жақсы көреді. Грек-рим күресін тамашаладыңыздар. Жанкүйерлердің қолдауы қандай?! Бізде күрестің үш түрі де дамып жатыр. Олимпиада, әлем чемпионаттарында әрдайым нәтиже көрсетеміз. 

Айсұлу Тыныбекова жарақаты себепті қатыса алмады. Жас қыздар тәжірибе жинады. Еркін күрестің нәтижелері де көңілдегідей.

Токиодан үміт көп. Азия чемпионатын өткіздік. Енді Олимпиадада жақсы күресеміз деген ойдамыз. Азия ойындарында да осы дәрежеден түспеуіміз керек, – дейді федерация өкілі.

Қырғызстан күрес федерациясы басшыларының қазақ жігіттеріне деген ықыласы да ерекше. Н. Исмайлов әсіресе, Алмат Кебісбаевтың әлі де болса құраманы өрге сүйреп жүргеніне таңданып һәм ризалық кейіп танытты. "Сіздердің құрамаларыңыздан тағы бір жігітті атап өткім келеді. Мейрамбек Айнағұловтың  қарым-қабілетіне біз де қуанып жүреміз. Тіл-көзім тасқа, осы жігіт күрестің бағы болайын деп тұр" дейді құрамадағы жігіттерге деген құрметін білдіріп.

Балуандардың дайындығы Джакартада сыналады

Бір апта бойы күреспен тыныстадық. Азия құрлығы балуандарының бір-біріне деген құрметі, кілемнің сыртындағы қызықты жағдайлар, әріптестерімізбен таныстығымыз – бәрі-бәрі естен шықпас, сірә?! Балуандардың жаттығу залына да емін-еркін кіріп жүргенімізді айттық. Олимпиада және әлем чемпионатының жүлдегерлерінің бәрі де қарапайым азаматтар. Бір-біріне деген сыйластығы сүйсінтеді. 

IMG 20180304 203454

Әріптестер демекші, Иран еліндегі «IRIBNEWS» телеарнасының журналисі Амирхошанг Данай да бір апта бойы репортаж дайындап жүрді. Бір қызығы, өзі ардагер тележурналист. Өзі оператор, өзі режиссер, өзі журналист. Бесаспап. Әр елге барып саясат, спорт хабарларын дайындайды. Орысшасы да жаман емес. Алматыға да жиі іс-шараларға келіп, қатысып тұратынынан хабардар болдық. 

Қанша уақыттан бері спортшылар қауымынан, әріптестерімізден сұхбат алып жүрміз. Бішкекте бірінші рет өзім респондет болдым. Қырғызстанның мемлекеттік ЭЛТР телеарнасының тілшісі Гүлжан Тұрдыбаева пікірімізді сұрап еді, жоқ дей алмадық. Ойда-жоқта келіскен сұхбатымызда қырғыз елінде де балуандық өнер жақсы дамығанын, дәстүр бар екенін айттым. 

...Бір апталық сапарымыз осылай қорытындыланды. Алғаш рет күрестің үш түрінен 10 салмақта жеңімпаздар анықталды. Енді құрлық балуандарының дайындығы Индонезияда өтетін Азия ойындарында айқын көрінбек. Біз де тарихи біріншілікті тамашалап, елге қайттық.

                                                                                                                             Шымкент – Бішкек – Шымкент

Суреттер: http://www.wrestling.kz

http://uww.asia

shymkala-15-1

Қазір еңбек өнімділігін арттыруға және өңделген өнімнің экспортын ұлғайтуға мән беріліп отыр. Бұл ретте, агросектор саласына тамшылатып суару әдісін енгізудің тиімділігі орасан. Яғни өндірілген өнімнің экологиялық таза болуы, шығынның азаюы, қаржыны үнемдеу, тағы басқа факторлар оңтайлы шешім табады. Өткен жылы Шымкентте тамшылатып суару технологиясы қарқынды енгізілген. Мәселен, 200 гектар жерге бұл технологияны ендіруге тапсырма беріліпті. Бұл міндет 104,4 пайыз артығымен орындалып, 208,7 гектар жер осы әдіспен суландырылуда.Шаруалар бүгінде жаңа технологияны үйреніп, мемлекеттік жәрдемге қол жеткізіп отыр.

 

Елбасы биылғы халыққа арнаған Жолдауында «Ақылды технологиялар» – агроөнеркәсіп кешенін қарқынды дамыту мүмкіндігі жоғары екенін атап өтті. 

– Егін егу мен астық жинаудың оңтайлы уақытын болжамдаудың, «ақылды суарудың», минералды тыңайтқыш себудің, зиянкестермен және арамшөппен күресудің интеллектуалды жүйелері арқылы өнімділікті бірнеше есе арттыруға болады. 5 жыл ішінде агроөнеркәсіп кешеніндегі еңбек өнімділігін және өңделген ауыл шаруашылығы өнімінің экспортын, тиісінше, кем дегенде 2,5 есеге арттыруды тапсырамын, – деді Елбасы өз Жолдауында. 

Өнімділікті арттыруға мүмкіндік мол. Шаруалар тамшылатып суару технологиясын енгізіп, еңбек өнімділігін арттыра бастаған. Сәйкесінше, экспорттың көлемі де ұлғайып келеді. 

Жалпы, қалада 149 гектар аумақта жылыжай жұмыс істесе, бәрінде тамшылатып суару технологиясы қолданылуда.

 

 

Өнімділікті арттырады

Тамшылатып суару – өсімдіктің тамырына суды, тыңайтқыштарды және өсімдіктерді зиянкестерден қорғайтын агрохимиялық заттарды дәл әрі біркелкі жеткізу үшін қолданылатын өндірістік әдіс. Құбырлар топырақ үстімен немесе астымен орналастырылуы мүмкін. Суарудың мұндай түрі тыңайтқышты да, суды да қажет мөлшерде пайдалануға мүмкіндік береді, бұл дегеніңіз – суды үнемдеу. Мұнда жылытудан бастап тамшылатып суаруға дейінгі барлық процесс компьютермен бақыланады. 

Жылдан жылға ағынсудың өзін тиімді пайдалануға көңіл бөліне бастағаны мәлім. Сол себепті, бұл әдістің игілігі көп-ақ.

Тамшылатып суарудың бір қасиеті – әрбір егілген дақылдың үстіне тамшылатып қоюында. Суды уақтылы, әрі суды керек кезінде ғана береді.

Өлшеуіш құрал арқылы шарулар кеткен шығынын нақты есептеп отырады. Яғни, қаржыны үнемдейді. Қазіргі күні шаруалар ағынсуға екі есе арзан төлейтіні мәлім болып отыр. 

– Шаруалар жаңа технологияның игіліктеріне көз жеткізгендіктен болар, оған деген қызығушылық артып келеді. Жылыжайдан бөлек, далада егілген дақылдарды да тамшылатып суарады. Бұған дейін даладағы егістікті тамшылатып суаруға мемлекеттен субсидия төленіп келген. Биыл бірқатар өзгерістер болмақ. Наурыз айының ортасында Үкімет қаулысы шығуы тиіс. Сол құжатқа сәйкес, біз елдімекендегі шаруаларға семинар өткізіп, үгіт-насихат жұмыстарын жүргіземіз.

Әркім өзінің көрпесіне қарай көсіледі ғой. Қазір қаладағы жылыжайдың көбі Израиль, Нидерланды, Түркия және Испанияның озық технологияларымен жұмыс істейді. Әрқайсысының технологиясын сақтап, дұрыс қолдана білсе, бәрі де тиімді. Дегенмен, бағалары әр түрлі. Жолына, сапалылығына қарайды. Ал даладағы тамшылатып суаруға қымбат технологияның керегі жоқ, – дейді қалалық ауылшаруашылығы және ветеринария бөлімі басшысының орынбасары Жәнібек Тоғай. 

Қалада бұл технологияны енгізу 2013 жылы басталған. Сол кезде әдісті 1 гектарға ғана ендіру жоспарланған. Бірақ шаруалар 14 гектар жерге тамшылатып суару әдісін қолданады. 2014 жылы – 16 гектар, 2015 жылы – 10 гектар, 2016 жылы – 10 гектар, ал 2017 жылы 15 гектарға енгізуге тапсырма берілген. Бұрын жылыжайларды да ағынсумен суаратын. Жаңа технология келісімен диқандар бірден осы жүйеге көшкен. 

Соңғы жылдары өндіріске енгізіліп жүрген шетелдік технологиялардың бәрі автоматтандырылды. Қысы-жазы бір температураны ұстап тұрады. Жаңа технологияны мамандар қаншалықты меңгеруде? Маман-кадрлар жеткілікті ме? Мұны қалалық ауылшаруашылығы және ветеринария бөлімі басшысының орынбасары Ж. Тоғайдан сұрап білдік. 

– Мамандар жеткілікті. Қазір шетелдік технолгияны жүз пайыз игеріп алды. Оқимын, үйренемін дегендерге Тассайдағы ғылыми-зерттеу институтында курстар ашылған. Мерзімдік семинарлар бар. Тамшылатып суару технологиясын сатушылардың өздері де семинарлар өткізіп жүр. Қазір жергілікті мамандар да үйреніп алды. Дегенмен, үлкен жылыжай, бауларда әліге дейін шетелдік мамандардың қызметіне жүгінетіндер бар, – дейді бөлім басшысының орынбасары.

 

 

IT орталығын ашу ұсынылды

Оңтүстік – аграрлық аймақ. Мұнда әлеует жоғары, мүмкіндік мол. Мәселен, облыста былтыр тамшылатып суару әдісі қосымша 8 100 га ендіріліп, жалпы көлемі 59 100 га жеткен. Бұдан бөлек, жылыжайлар қосымша 202 га салынып, жалпы 1 325 га ұлғайған. Бұл – республикалық үлестің 80 пайызы.

Облыс әкімі Ж. Түймебаев халыққа есеп беру кездесуінде осындай деректерді атап өткен-ді. 2018 жылғы облыстың ауыл шаруашылығы еңбек өнімділігін арттыру мен экспортты ұлғайту бағытындағы жоспарлармен таныстырған. Биыл жылыжайлар 200 гектарға ұлғайтылып, тамшылатып суғару әдісі 7 200 гектарға енгізілмек. 

Жуырда М. Әуезов атындағы ОҚМУ-да «ОҚО агроөнеркәсіптік кешенінің экспорттық әлеуетті дамыту» атты ғылыми-тәжірибелік конференция өткен болатын. Оған инвесторлар, ауылшаруашылық кооперативтері, кәсіпкерлер және ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілер қатысты. Экспорттық әлеуетті дамыту жөнінде пікірлер ортаға салынды. 

Оқу орнының ректоры Жұмахан Мірхалықов өз баяндамасында бірқатар жобаларды іске асырмақ ниетте екені аңғартты. Оның сөзінше, ОҚМУ өңірімізде «Агротехнология» мамандарын дайындайтын жалғыз оқу орны. 

– Біріншіден, мен IТ технология орталығын құруды ұсынамын. Облыс әкімі бұл бағытта тапсырма берген. Университеттің төңірегінен осындай орталық керек. Ол студенттер, магистарнттар, ғалымдар көп жүретін жерде орналасады. Ол жерде тек біздің студенттер ғана емес, қаланың, облыстың кәсіпкерлері, осы салада жұмыс істеп жатқан адамдар өздерінің білім-біліктілігін жетілдірер еді, – дейді ОҚМУ-дың ректоры.

 

Мүмкіндікті пайдалану керек

Шымкенттің ауылшаруашылық жерлері қолайлы жерде орналасқан. Ауа райының ылғалдылығы, суармалы жерлері, бәрі де қолайлы. 

Агро азық-түлік белдеуі үлкен мегаполис қалалардың өзінде болуы керек. Әрі тез дамуы қажет. Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Тимур Баймұхановтың айтуынша, агро азық -түлік белдеуін дамыту мақсатында бірқатар іс-шаралар қолға алынған. Арнайы бағдарлама жасалды. Бүгінге дейін қалада 30 кооператив жұмысын бастаған. 

– Агро азық-түлік белдеуін дамыту жұмыстарын әлі де зерттеп, талдауымыз қажет. Концепция жасадық. Ондағы басым бағыт – қайта өңдеу. Енді инвестиция тартуға көңіл бөлсек. Егер бұрын бір ғана «Оңтүстік» АИО болса, қазір ЕҚДБ (Еуропалық Қайта Даму Банкі) келіп отыр. Олардың ұсынған ауылшаруашылық гранттарына қол жеткізсек дейміз. Мемлекет отандық өнімді халықаралық нарыққа шығарудың стратегиялық жолын тауып, ілгерілетуге барлық жағдайды жасап отыр. Жергілікті шаруалар осы мүмкіндікті пайдалануы керек, – дейді қала әкімінің орынбасары ОҚМУ-да өткен жиында сөйлеген сөзінде. 

Жолдауда айтылғандай, агросектор саласында еңбек өнімділігін түбегейлі арттыруға және өңделген өнімнің экспортын ұлғайтуға баса көңіл бөлген жөн. Бұл салада да жаңа технологияларды мейлінше енгізіп, кәсіпорындарымызды жаңғыртуға және цифрландыруға бағыттап, маман-кадрларды бәсекеге қабілетті етіп даярлау қажеттігін туындап отыр. 

Қалалық ауылшаруашылығы және ветеринария бөлімінің басшысы Ғани Құрманбай атап өткеніндей, бізде ғылыми-зерттеу орталықтарын ашу қажет. Сонда ғана еңбек өнімділігі артып, шығын көлемі азаяр еді.
Қалада ауыл шаруашылығы субъектілерінің кооператив түрінде жұмыс істеуіне жан-жақты қолдау көрсету жұмыстары жалғаса бермек.

shymkala-14-1

Биыл «Shymkent city» қалашығындағы «Шымкент арена» спорт кешенінің, жалпы алаңы 18 450 шаршы метр болатын «Конгресс Холл» жобасының құрылысы басталмақ. Шымкент қаласын жан-жақты тұрғыда дамыту – Елбасының тікелей бақылауында тұрған мәселе. Соған сәйкес, негізгі жұмыстар қаланың сәулеттік келбетін жақсарту, инфрақұрылымын дамыту мен абаттандыру, көгалдандыруға бағытталуы тиіс.


«Түркістан» сарайында өткен есептік кездесуге ҚР Премьер-министрінің орынбасары Асқар Жұмағалиев, ҚР Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы Мұрат Имандосов және «Нұр Отан» партиясының хатшысы Ғабидолла Әбдірахымов қатысты. 

Облыс әкімі өткен жылдағы негізгі жұмыстарды баяндап, алда тұрған міндеттер мен маңызы ерек іс-шаралар жоспарымен таныстырды.

Былтыр облыста өнеркәсіп саласында 858,5 млрд. теңгенің өнімі өндіріліп, бұл көрсеткіш 2016 жылмен салыстырғанда 69,5 млрд. теңгеге өскен. Облыс экономикасына 482 млрд. теңге инвестиция бағытталып, 2016 жылмен салыстырғанда 20,2%-ға артты. 

Құрылыс жұмыстарының көлемі 5,3 пайызға өсіп, жыл басынан 721,2 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. Жалпы, былтыр облыста 7 482 отбасы баспанамен қамтамасыз етілген. 

Оңтүстік – аграрлы аймақ. Ауыл шаруашылығына тартылған инвестициялардың көлемі 38,1 млрд. теңгені құрап, 3,4 есеге артқан. Осының нәтижесінде егіс көлемі 29 300 гектарға ұлғайып, тамшылатып суғару әдісі қосымша 8 100 гектар жерге ендіріліп, жалпы көлемі 59 100 гектарға жеткен.

Есепті жылы салаға 24,9 млрд. теңге субсидия бөлініп, 40 мыңға жуық шаруаға қолдау көрсетілген. 

Облыста руханият саласына да назар аударылып келеді. Яғни, бүгінде «Туған жер» арнайы жобасы негізінде 50 жоба дайындалып, 153 іс-шара жүзеге асырылды. 

– «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Ордабасы тауында үш биге монумент орнатылып, «Қазығұрт тауы» жобасы іске асады. Бұл екі тауда туристік инфрақұрылымдар қарастырылып, киелі, қасиетті орындарды аяқасты етпеу жақтары мұқият ескерілген. Ал Отырар қалашығы мен Арыстанбаб кесенесін байланыстыратын ежелгі жол қайта жаңғыртылып, оның бойына ұлттық қолөнершілердің шеберханалары бой түзейтін болады, – деді облыс әкімі.

"Шымкент Арена", "Конгресс Холл" – әлеуетті жобалар

Жиында облыс әкімі Шымкент қаласына да арнайы тоқталып өтті. Жуырда ғана Үкімет тарапынан Шымкент қаласымен қоса Бәйдібек, Қазығұрт, Ордабасы, Сайрам, Сарыағаш, Төлеби, Түлкібас аудандары мен Арыс қаласының стратегиялық қажеттіліктерін қамтитын «Шымкент агломерациясының аумақтарын дамытудың өңіраралық схемасы» бекітілген еді. Бұл облыс орталығы мен оның айналасында орналасқан аудан, қала аумақтарының қарқынды дамуына серпін беретіні анық. 

Одан бөлек, Шымкент тарихи қалашығын жаңғырту жобасына қаражат бөлінді. Қазір археологтар жұмыс жүргізілуде. Биыл қаланың бірнеше көшелерінен (А.Асқаров, Бекет батыр көшелері) Арбат жобасын іске асыру, Қошқар ата өзені жағалауын көріктендіру жұмыстары жүзеге аспақ. 

Сондай-ақ, аумағы 427 гектарды құрайтын «Shymkent city» шағын ауданында биыл құрылысы басталатын «Шымкент арена» спорт кешені әлеуетті жобаның бірі. Бұл спорттық нысанда сауда мен тамақтану және әкімшілік блогтары, қонақ үй, бассейн қарастырылған. Жобалық құны 17,2 млрд. теңге болатын кешен заманауи құрылғылармен жабдықталмақ. 

Оған қоса, қалашықта жалпы алаңы 18 450 шаршы метр болатын «Конгресс Холл» жобасының да қазығы қағылмақ. Құны 20,5 млрд. теңге болатын нысан құрылысы 2018-2021 жылдар аралығында жүргізілмек. 

«Қошқар ата» өзені жағалауын кеңейтіп, ондағы ескі үйлерді бұзу арқылы жаңа тұрғын үйлер салу да – басты жобалардың бірі. 

Сонымен қатар, Шымкент әуежайына жылдық жолаушы ағымы 2 миллионды құрайтын жаңа заманауи терминал салу жоспарда бар. 

– Өздеріңіз білетіндей, шатқалдарды игеріп, көгалдандыру жұмыстары жалғаса бермек. Шымкенттегі 6 шатқалға бүгінде 81 мыңға жуық ағаш көшеті отырғызылды. Енді оны халықтың мәдени демалыс орындарына айналдыру бойынша жұмыстарды жалғастыра береміз. Оған жастар мен қоғам белсенділерін, кәсіпкерлерді атсалысуға шақырамын. Алдымызда үлкен мақсаттар мен міндеттер тұр. Біздің облысымыз аграрлы, индустриалды аймақ. Ел дегенде емініп, жұрт дегенде жүгініп жұмыс істейтін сәт қазір. Ендеше, облысты озық өңірге айналдыру жолында талмай тер төккеніміз жөн. Бірлігімізді бекемдеп, тірлігімізді көркемдеп, Ұлт көшбасшысы белгілеген биіктерді бағындыруға барлық күш-жігерімізбен еңбек ете берейік, – деді облыс басшысы. 

DSC 3471

Жалпы, облыстың туристік әлеуетін дамытуға басымдық беріліп отырғанын байқаймыз. Сонымен қоса, биыл рухани жаңғыру бағдарламасы аясында бірқатар тың жобалар да ұйымдастырылмақ. Яғни, биыл "Қымызмұрындық", "Қауын fest", "Агро fest", "Ақсу Жабағылының алқызыл қызғалдағы, " Туған жерге тағзым", т.б. іс-шаралар дәстүрлi түрде өткізілмек. 

Олардың қатарында облыстың туристік әлеуетін көтеру мақсатындағы қызықты жобаның тағы бірі – «Safari Шардара» туристік іс-шарасы және "Open Сарыағаш" гольф бәсекесі. Бұл іс-шараларды да жыл сайын өткізуге басымдық беріледі. 

Жалпы, мақсат айқын. Жоспар белгілі. Енді тек бірлесе жұмыс атқару керек.

Жалпы, аймақ басшысының есебін өңір жұртшылығы облыс әкімдігінің ресми сайты мен әлеуметтік желідегі facebook парақшасынан тікелей эфир арқылы да тыңдады. 

Кездесу соңында тұрғындар өз сауалдарын қойды. Арыс қаласының тұрғыны газдандыру, түркістандық шаруалар ағынсудың жетіспеуі сынды мәселелерін жеткізді. Сондай-ақ, Сарыағаш, Созақ ауданының тұрғындары онлайн режимде байланысқа шығып, жұмыспен қамту мәселелеріне назар аударды. 

Шымкент қаласының тұрғындары да көкейде жүрген сауалдарын қоюға мүмкіндік алды. Қала тұрғындарын мазалайтын мәселелер – көп балалы аналарды, жастарды қолдау, жолдарды жөндеу және қоғамдық көлік саласын дамыту, т.б. 

Облыс әкімі әрбір тұрғынның сауалына өзі нақты жауап берді. Жалпы, жиынға қатысушылар, жарыссөзге шығып сөйлеушілер облыс әкімінің есебін оң бағалады.

Ал көлік компаниялары неге наразы?

DSC 6156

Күні кеше ОҚО кәсіпкерлер палатасының кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңесінің кезекті көшпелі отырысы өтті. Кеңесте қаладағы жолаушылар тасымалы саласында туындайтын әкімшілік кедергілер жайы қызу пікірталас тудырды.

Кейбір көлік компанияларының басшылары қалалық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің жұмысына наразы. Олардың ойынша, аталған бөлім шаһардағы қоғамдық көлік бағыттарын конкурсқа салғанда әділетсіздікке жол беріледі деп есептейді.

Тасымалдаушы компаниялардың өкілдері тарапынан қалалық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің қызметі мен бөлім жетекшісі Қуатжан Жұматаевтың жұмысына сын айтылды. Бөлім басшысы бұл сындарға жауап беруге тырысып баққанымен, оған толыққанды түсіндіруге мұрша берілген жоқ. Біз дауға айналған осы ауқымды проблеманы кеңінен талқылауды жөн көрдік.

 

Типтік келісім-шарт

«Южавтотранс» қауымдастығының төрағасы Дархан Қаюпов жиналыста қалалық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі мен жолаушы тасымалдаушы компаниялар арасында түзілетін типтік келісім-шартқа қатысты сынын жеткізген болатын.

– Бұл жолаушы тасымалдаушы компаниялар о баста жасалған типтік келісім-шарттың кейбір пунктерін заңға қайшы деп санайды, – дейді бөлім бастығы Қуатжан Жұматаев. – Кезінде компания өкілдерінің шағымымен жұмыс тобы құрылып, оған жолаушы тасымалдаушылармен қоса барлық мүдделі орган өкілдері енді. 19 пунктен тұратын іс-шаралар жоспары да жасалды. Жолаушы тасымалдаушылар өздерімен келісім-шартты 10 жылға түзу кепілдігін талап етіп отыр. Бірақ, ондай жағдайда біз көлік бағытында қызмет ету талаптарын бұзғандарға ешқандай шара көре алмай қаламыз. Ал бұл жолаушылардың қауіпсіздігіне кері әсерін тигізбесіне кім кепіл?

Кепілдік мәселесін жұмыс тобымен бірге қалалық әкімдіктің заңгерлері де талқылады. Одан шыққан қорытынды – қалалық әкімдік жолаушы тасымалдаушы компаниялардың банктерден автобус сатып алу үшін алған несиелері толық жабылғанша кепілдік бере алмайды. Дегенмен, көлік компанияларының өкілдері өз талаптарынан қайтар емес.

– Біз типтік келісім-шартты жасап, барлық компанияларға таратып бердік, – деп сөзін жалғастырды Қуатжан Жұматаев. – Әр компаниямен жеке жұмыс істедік. Осы тұста айта кетейік, жолаушы тасымалдайтын компаниялар өздерінің көліктерінің құрамын жылына 20%-ға жаңартып отыруы тиіс. Бұл талапты кейбір компаниялар орындамауда.

Жауапты мамандар көлік тасымалдаушыларға жеңілдіктер жасағанын да алға тартады. Мысалы, кешкі уақыттағы көлік қозғалысы жиілігін сақтамаған компанияларға салынатын айыппұл көлемі 30 АЕК-тен 10 АЕК-ке дейін төмендетілген. Бұған қоса көлік компаниялары өздерімен келісім-шарттың 3 жылға түзілгенін азсынған соң оның мерзімі 5 жылға ұзартылған. Ал түрлі тәртіп бұзушылықтар үшін салынатын 5 АЕК айыппұлды тіпті алып тастадық, дейді жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы.

 

Ұмыт қалған бағыт...

Жоғарыда аталған жиналыста көлік компаниялары қалада жаңадан ашылған №1 бағытқа қатысты да сын айтты. – Ал бұл бағытты кезінде жолаушы тасымалдаушылардың өздері тиімсіз санап, елеусіз қалдырған еді, енді сол бағытты қайта ашқан соң бәріне қажет бола қалды, – дейді бөлім басшысы.

– №1 бағытты Азат шағынауданы тұрғындарының көптеген шағымынан соң қайта аштық, – дейді Қуатжан Жұматаев. – Ондағы халық өздеріне №82 бағыттағы автобуспен қоса Қырғы базарға дейін баратын көлік сұраған. Ондай талап-тілектер әкімдердің есебінде де, қалалық әкімдікке келіп түскен шағым-хаттарда да көтерілген. Сондықтан ол бағытты қайта ашып, жақында конкурсқа қоямыз. Ал бағыттарды көлік компанияларынан «тартып алуға» келсек, барлық даулы бағыттарға байланысты мәселе сотта қаралып, іс біздің бөлімнің пайдасына шешілді. Біз ешқандай бағытты басқа компаниялардың немесе «Green Bus» компаниясының пайдасына деп бөлмейміз. Енді алдағы конкурс наурыз айында электронды түрде өтеді деп күтілуде.

 

Субсидия қажет пе?

Шымкенттегі жолаушыларды тасымалдайтын компаниялар өздерінің азаматтардың кейбір санаттарын тегін тасымалдап жүргендерін айтып, субсидия сұрайды.

– Заң бойынша біз шығынға ұшырайтын көлік компанияларына субсидия беруге тиіспіз. Мұны жоққа шығармаймыз, – дейді Қуатжан Жұматаев. – Бірақ, бұл үшін сол компаниялар өздерінің есеп-қисаптарын бізге көрсетуі тиіс. Яғни, кіріс-шығыстары туралы мәлімет ашық көрсетілуі керек. Ол үшін біз, тіпті, автобустарға электронды билет жүйесін де орнатуды ұсындық. Сонда көлік компанияларының күнделікті қанша табыс тауып немесе шығынға ұшырап жатқаны анық көрінетін. Дегенмен, көлік компанияларының көбісі мұндай есеп бермек түгілі жолаушыларға билет те таратпайды. Ал мұндай жағдайда біздің субсидиялауға заңды негізіміз жоқ.

 

Кәсіпкердің қалтасы ма, халықтың талабы ма?

– Бір қызығы, аталған жиналыста шағымданған компаниялардың басшылары халықтың талап-тілегін әкімшілік кедергі деп есептейді, – дейді Қуатжан Жұматаев. – Ал қоғамдық көлік қозғалысының сапасын жақсартуды талап ету – біздің міндетіміз. Себебі, халық қызмет сапасын бізден талап етеді. Және ол орынды да. Ал көлік компаниялары бұл талаптарды орындауға асығар емес. Олар тек өздерінің пайдасын ғана ойлап қана қоймай, күнделікті сабағы мен жұмысына автобуспен қатынайтын халықпен де санасса дейміз. Ал қоғамдық көлік қызметінің сапасын талап ете бастасақ, мұны жеке кәсіпкерліктің аясын тарылту деп есептейтіндер, өкінішке қарай, табылады. Қызмет сапасы дегеннен шығады, бізге түсетін шағымдардың көбісі осы қоғамдық көлікке байланысты. Сөзім жалаң болмас үшін айта кетер болсам, шаһардағы Шаңырақ шағынауданына қатынайтын №116, Тассай елдімекеніне баратын №44 және 65, Бозарық алабына қатынайтын №71, Хамза шағынауданына қатынайтын №52 және Жаңалатап шағынауданына жүретін №80 және 125 бағыттарға сыйымдылығы тар шағын автобустар қатынайды. Ал тәртіп бойынша ол бағыттардағы көлікті үлкен автобустарға ауыстыру керек. Жергілікті халықтың күнделікті сұрап отырғаны да сол. Мұндай жағдайды басқасы-басқа, Шымкент қаласы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып саналатын «Санжар Моторс» ЖШС-нің басшысы Елікбай Тоқбергеновтың түсінбегені өкінішті. Ал біз дәл осы «Санжар-Моторст» ЖШС-і өздерінің көліктерін жаңартуды міндетіне алған соң келісім-шартты 10 жылға түздік. Дегенмен, жоғарыда аталған жиналыста компания өкілі бұл туралы тіс жарған жоқ. Бұған қоса сол басқосуда «Санжар Моторс» ЖШС басшысы №78 бағытта ескі автобустар жүреді деп, негізсіз мәлімет берді. Ал ол бағытта шын мәнінде жаңа автобустар қатынайды.

P.S. Жасыратыны жоқ, шаһардағы қоғамдық көлік ең күрделі әрі өзекті мәселенің бірі. Қаланың аумағы кеңіп, жаңадан елдімекендер қосылғаннан кейін бұл мәселе одан да күрделене түсті Ал ірі мегаполистің халқы үшін мұндай проблема болмауы тиіс. Айта кетейік, ресми мәлімет бойынша қалада орта есеппен 500 мыңға жуық жолаушы қоғамдық көлікті күнделікті пайдаланады. Ал оларға 1700-ге жуық автобус қызмет көрсетеді. Дегенмен, солардың 70%-ның пайдалану мерзімі 7 жылдан асып кеткен. Арасында әбден тозығы жеткен 300-ге жуық автобус та бар. 

Кез келген салада ашық бәсеке болуы – нарық талабы. Сол секілді қоғамдық көлік саласы да бәсекелестік ортаға берілген. Сондықтан бәсекелестік жағдайына төтеп бере алатын көлік компаниялары ғана нарықта өз орнын алады. Ал ең басты міндет – халыққа сапалы қызмет көрсету.

 

DSC 3125Марат МЕДЕУОВ,
«МиР и Со» ЖШС директоры:

 

– Мен 12 жылдан бері «Южавтотранс» қауымдастығының мүшесімін. 1996 жылдан бері осы салада қызмет істеймін. Расын айтқанда, бұл жиынның өтетінінен бейхабар болдық. Әйтпегенде, біз де қатысып, ойымызды айтар едік. Мен Дархан Каюпов мырзаның бұл әрекетін түсінбедім. Олардың айтқан сөздерін интернеттен көрдім. Олар өзі 4-5 адамды ғана жинап мәлімдепті. Бірақ олардың сөздері қауымдастықтың бәрінің сөзі емес қой.
Мен қалалық жұмыс комиссиясының ішінде де бармын. Қай мекеме болса да көлікті жаңалататын сыңай танытса, оған жағдай жасалары анық. Мәселен, 2017 жылдың наурыз айында мен келісім-шартты өзгерттім. Менің жаңа көлік алып келуге ниетім бар деп қалалық әкімдікке арыз жаздым. Маған 10 жылға келісім-шартты ұзартып берді. Мен қазір қаладағы №102 бағытта 5 көлік әкелдім. Бәрі де отандық көліктер. Мүмкіндігінше одан әрі де көліктерімді жаңарта бермекпін. Тағы екеуін алмақшымын.
Қалада 20 жылдан астам уақыттан бері жұмыс істейміз. Көлік компанияларына ешқандай кедергі жоқ. Біз бірлесіп жұмыс істеуіміз керек. Жұдырықтай жұмыла білгенде ғана бұл салада даму болары анық.

Ел алдындағы емтихан

Пятница, 09 Февраль 2018 05:00

Шымкент қаласының әкімі Нұрлан Сауранбаев 2017 жылы атқарған жұмыстары бойынша тұрғындар алдында есеп берді. Өткен жылы бірқатар мәселелер шешімін тапқан, қол жеткізген нәтижелер де атап өтерлік. Қалада былтыр өнеркәсіп өнімінің көлемі 411 млрд теңгеге жеткен. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында 4310 отбасы баспаналы болды.

Есепті жиынға облыс әкімі Жансейіт Түймебаев, ҚР Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы Мұрат Имандосов қатысты.

DSC 1255

96 пайызға жеткізу көзделіп отыр

Қала әкімі алдымен атқарылған жұмыстарды баяндап, алға қойған жоспарларын таныстырды. Қала аумағының 89 пайызы электр жүйесімен толық қамтылған. 2017 жылы алты шағынауданға электр желісін тарту жұмысы жүргізіліп, оның екеуінің жұмысы аяқталды.

Нәтижесінде 1550 абонент сапалы электр желісіне қосылды. 335 трансформатор тұрғындардың өз қаржылары есебінен орнатылған. Биыл жеке трансформаторлар мәселесі шешіледі. 6 шағынауданда, нақты айтқанда «Самал-1», «Тассай», «Оңтүстік», «Бозарық», «Қайтпас-1» және «Нұртас» шағынаудандарына электр желісін тарту жоспарлануда. 

Қала аумағының 93 пайызы орталықтандырылған сапалы ауызсумен қамтылған. 16 елдімекенге кесте бойынша, 8 елдімекенге тасымал бойынша су беріледі. 2018 жылы бұл көрсеткішті 96 пайызға жеткізу көзделіп отыр. 

Былтыр алты мектеп және төрт қосымша ғимарат пайдалануға берілді. Тағы да жаңа бес мектептің құрылысы мен төрт қосымша ғимарат салу жұмыстары басталып кеткен. Құрылысты 2018 жылы аяқтау жоспарлануда.

«Ақылды қала» бағдарламасы шеңберінде қалада білім беру, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық салаларына жаңа технологиялар енгізілмек.

«Мәдени астана болуға дайынбыз ба?»

Жарыссөзге шыққан азаматтар әкімнің жұмысын оң бағалап, өз ұсыныстарын да жеткізді. Әуелі сөз алған Қазақстанның Құрметті журналисі Байдулла Қонысбек қала әкімінің келгеніне 90 күндей уақыт болғанын айта келе, өткен жылғы жұмыстарға жоғары баға берді. 

– Мен мына мәселеге ерекше тоқталғым келеді. Шымкент 2020 жылы ТМД елдерінің мәдени астанасы болмақ. Біз соған дайынбыз ба? Қаланың келбеті, сәулеті, оның тұрғындарының мәдениеті қай деңгейде? Міне, осы бағытта – қаланы гүлдендіру, абаттандыруда жүйелі жұмыстар атқарылуы тиіс. «Ескі қаланы» жөндеу де уақыт күттірмейді. 

Одан кейін қалаға Сайрам, Төлеби, Ордабасы ауданынан бірқатар елдімекендер қосылды. Осы елдімекендердің инфрақұрылым жағдайы нашар. Басталған істі соңына дейін жеткізу керек. Қала әкімі осы шағынаудандардың жағдайын өз көзімен көріп, тұрғындармен кездесіп, жалпы, мәселенің мәнісін БАҚ- арқылы түсіндіріп, тиімді шешсе деймін. Қалада балалар алаңшалары салынды. Бірақ қазір олар қараусыз қалып, футбол ойнайтын алаңшалар бүлініп жатыр. Осы мәселелерді қолға алсаңыздар. Халық демалатын көпшілік орындардың бүгінгі жағдайына да көңіл аударатын уақыт жетті деп ойлаймын, – деді ардагер журналист. 

Облыстық мәслихат депутаты Рәшкүл Оспанәлиева да атқарылған жұмыстарға көңілі толатынын жеткізіп, оның ішінде негізінен екі жағдайды ерекше атап өтті. Оның айтуынша, идеология саласына баса назар аударатын сәт қазір. Бұл мәселеге қоғам болып жұмыла атсалысқан жөн.

– Жалпы, өткен жылы қалада 4 мыңнан аса отбасының баспанамен қамтылғаны – өте қуантарлық жайт. Халықтың атынан осыған рахмет айтқым келеді. Біздің облыста балалар үшін оңалту орталықтары ашылып жатыр. Бұл да ерекше атап өтерлік жағдай. Бірінші адамға жарық пен су керек. Одан кейін жол керек. Сондықтан коммуналдық және инфрақұрылым мәселесіндегі кемшіліктерге жете көңіл бөлу керек. 

Халықты жұмыспен қамту жайы да әркез назарда болуға тиіс. Негізі біздің халық – еңбекқор. Жұмыспен қамтуға байланысты қаншама бағдарламалар бар. Жан-жақты бағдар беріп отырса, тұрғындар да мейлінше кәсіпке бет бұрар еді, – дейді халық қалаулысы. 

Қаланы жасыл қалаға айналдыру үшін оның әрбір көшесін, әрбір бұрышын қайта гүлдендіруге басымдық берсек. Қалалық мәслихат депутаты Еркін Сатқанбаев осыған назар аударды. Бұл жұмыстарды облыстық және қалалық мекемелерге бөліп беріп, тезірек шешуге әбден болады. Әрбір тұрғынның бойында қаланы гүлдендіруге деген ынта-ықыласы, патриоттық сезімі болуы ләзім.

 

Тұрғындарды коммуналдық мәселелер мазалайды

Есептік жиында тұрғындар талап-тілектерін айтты. Негізінен, сұрақтар коммуналдық жүйелер, балалар алаңшасы, жол салу, қоғамдық көлік, жер мәселелеріне қатысты. 

ҚР Мәдениет саласына еңбегі сіңген қайраткер Артықбай Үсенбай «Шымкент 2020 жылы ТМД елдерінің мәдени астанасы болмақ. «Бадамнан» «Манкентке» дейін пойызбен жүретін болсаңыз, жан-жақты қоқыс басып жатқанын көрер едіңіз. Осы жолдың бойын тазалау керек. Шетелден келетін қонақтарға тазалығымызбен үлгі болайық» десе, «Қазығұрт» шағынауданы Әулие ата көшесінің тұрғыны Әбдірәсіл Мұстафин «Газ келді. Ендігі мәселе – жарықтандыру. Жекеменшік трансформатордан бірқатар кемшіліктер туындап отыр» деген мәселе көтерді. 

«Құрсай» шағынауданы тұрғындары да өз шағымдарын айтты. Алматы–Ташкент айналма жолындағы мал базарына жақын жерде, «Бадам» өзеніндегі көпір апатты жағдайда. Сол көпір қашан жөнделмек?»

«2014 жылы электр желісін жүргізуге жоба жасалып еді. 2017 жылдың 31 қаңтарында жобасы аяқталыпты. Енді қаржының бөлінуіне жәрдем берсеңіз», -- дейді тұрғындардың бірі. 

«Қоғамдық көлік мәселесін шешіп берсеңіз. № 49 мектепте балалар үш ауысымда оқығандықтан, оларға көлік керек болып тұр» деген өтініш те айтылды. 

Ал «Көкбұлақ» шағынауданының тұрғыны, зейнеткер Нұржан Ибрагим жол мәселесіне назар аударды. «Жаңаталап» елдімекенінен «Көкбұлақ» тұрғын алабына дейінгі асфальт жол қашан жөнделеді?» дейді қария. 

«Ақжарда» су мәселесі, «Ақжайықта» қоғамдық көлік, «Базарқақпада» кәріз жүйесі мәселесін шешу керек. 

Қала әкімі Н. Сауранбаев тұрғындардың сауалына нақты жауап берді. 

– Қоқыс мәселесі бойынша өзімнің орынбасарым Б. Жанбосыновқа тапсырма бердім. Оны шешеміз. «Ақжар» елдімекеніне 2018 жылы сапалы ауызсу беріледі. «Қазығұрт» шағынауданы бойынша электр желілерінің құрылыс жұмыстары аяқталды. Наурыз айында сіздерде жарық болады. 

«Құрсай» шағынауданында электр жүйесі бойынша жобалық-сметалық құжаттар дайын. Жұмыс істеп жатырмыз. «Жұлдыз» тұрғын алабындағы кәріз жүйесінің мәселесі биыл шешіледі. Ал «Көкбұлақтағы» жолды келесі жылы бастаймыз. Биыл ол жерге су жүйелері тартылады, – деді қала әкімі. 

Нұрлан Ермекұлы көпір салу мәселесіне де нақты жауап берді. Яғни, құжаттар сараптамаға тапсырылған. Сол жұмыстар біткеннен кейін құрылыс басталмақ.

 

Шешімін табуы тиіс негізгі 20 бағыт

Баяндаманы әрі тұрғындардың сұрақ-жауаптарын тыңдаған облыс әкімі Ж. Түймебаев алда атқарылатын негізгі бағыттарға тоқталды. Шымкент қаласы бұрынғы келбетіне сай жасыл қалаға айналуы тиіс. Негізгі үлкен жолдар салынды. Жүйесіз салынған үйлер реттеліп жатыр. ТМД елдерінің мәдени астанасы болу бағытында қандай жұмыстар қолға алынуы тиіс? Міне, соған байланысты нақты жұмыстар істелінуі керек. 

– Қала әкімінің нағыз есебі келесі жылы болады деп есептеймін. Бұл – әкімдіктің, ұжымның есебі. Мәселелердің басым бөлігі коммуналдық сала бойынша. Жер, су электр, құрылыс, қоғамдық көлік...Аудандардан қосылған елдімекендерге байланысты қазір мәселе 2-3 есе көбейді. Олардың бәрі де қала деңгейіне сай болу үшін біршама уақыт керек. Барлық мәселені бір уақытта шешіп тастау мүмкін емес. 

Ендігі атқарылуы тиіс міндеттер жөнінде тапсырма бердім. Күні-түні жұмыс істеу қажет. Қаладағы кіші және орта бизнесті қарқынды дамыту арқылы қала экономикасын көтеріп, бюджеттің кіріс көзін ұлғайту – басым бағыттардың бірі. Биылғы қолға алынатын мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында мектептер салу, емханалардың санын арттыру, қоғамдық көлік саласын дамыту, қаланың жасыл белдеуін қалыптастыру, ескі қалашықты реттеу, «Шымкент сити» жобасын жүзеге асыру, «Қошқар ата» өзенінің бойын абаттандыру сияқты, негізгі 20 бағытты белгілеп отырмыз. Қала ажарлы болсын. Соған барлығымыз бірге күш қосайық. Әр салада нақты жоспар бойынша жұмыс істелсін, – деді облыс әкімі.

Жоспар белгілі. Міндет айқын. Қала үшінші мегаполис атына сай дамып, тазалығымен, кәсіпкерліктің дамуымен алға өркендеуі тиіс. 

Жалпы, 2018 жылы жасыл белдеу, саябақтар, шатқалдар, қаланы көгалдандыру мәселелеріне мән беріледі. Әрбір азамат тұрып жатқан үйінің, жұмыс істеп жатқан жерін таза ұстаса... Сонда ғана қаламыз сәнді болады. Қаланың бас жоспарына сәйкес, «Қазыбек» әмбебап базары 2018-2020 жылдары аралығында басқа орынға көшірілмек. 

Мәдениет саласы бойынша да атқарар іс көп. Яғни, биыл «Фосфоршылар» және «металлургшілер» сарайын мемлекетке қайтару, «Қошқар ата» өзені бойын көріктендіру басты жоспардағы іс.

Қысқы Олимпиада ойындарының басталуына небәрі екі күн қалды. Әлем спортшыларының да, жанкүйерлердің де назары Оңтүстік Кореяға ауған. Қазақ елінің спортшылары да осынау спорт мерекесінде бәсеке көрігін қыздырмақ. XXIII Қысқы ойындардан несібеміз қандай болмақ? Облыс спортшыларының жағдайы қандай?

Үмітін үкілеген бес спортшы...

Расын айтқанда, Оңтүстіктің ұл-қыздары қысқы спорттан несібесіз емес. Соңғы жылдары бұл спорт түрін дамытуға ден қойылды. Спортшыларымыздың алды Олимпиада ойындарында бақ сынап, берісі Универсиада ойындарында жеңімпаз атанды. 

Бұл жолы үмітін үкілеген бес спортшы...Бәрі де фристайл акробатика шеберлері. Бұған дейін Жанбота Алдабергенова, Ақмаржан Қалмұрзаева және Маржан Ақжігіттің жолдама алғанын сүйіншілей жазып едік. Олардың қатарына тағы екі өреніміз қосылып отыр. Олар – Аяна Жолдас пен Ильдар Бадрутдинов. 

Жанбота мен Ақмаржанның жасы 22-де болса, қалғандары 16-17 жастағы өрендер. Естеріңізде болар, облыстан Алматыда өткен Қысқы Универсиадаға бес спортшы қатысқан-тұғын. Алдабергенова мен Іңкәрбек чемпион атанса, Арапбаева күмістен олжа салып еді. 

Жанбота Сочи ойындарында 6 орынды иеленген. Өзі қайсар қыз. Одан кейін бойжеткендер арасында әлем чемпионатының күміс жүлдегері атанды. Еуропа кубоктарында тәуір нәтижелерге қол жеткізіп жүр. 

Оңтүстік жұртшылығы Дүниежүзілік Қысқы Универсиададан оралған жеңімпаз ұл-қыздарын зор салтанатпен күтіп алғанына да бір жыл болыпты. Облыс әкімі Жансейіт Түймебаев жеңімпаз спортшыларды қабылдап, сый-сыяпат жасағаны әлі көз алдымызда. 

Мінекей, 2018 жылғы Олимпиадаға дайындық сол кезде-ақ басталып кеткен. Ақпан айында-ақ Кореядағы әлем кубогы этаптарына қатысты. Швейцария, Финляндия елінде оқу-жаттығу жиындары өтті. Осындай тыңғылықты дайындықтың арқасында бес жолдамаға қолымыз жетіп отыр. Біле-білгенге бұның өзі аз табыс емес. Қарсыз өлкеде де әлеуетті спортшылардың бой көрсетуі қуантарлық жайт.

Бап пен бақ қатар шапса...

Қазір облыс спортшылары соңғы дайындықтарын пысықтауда. Соңғы дайындық Ресейдің Красноярск аймағында өтті. ОҚО Қысқы спорт мектебінің директоры Бақытжан Зиябековтың айтуынша, бәрінің де дайындығы жақсы. Тек бақтары жанса болғаны.

Жалпы, фристайл акробатика бәсекелері 15 ақпанда басталады. «Phoenix Park» кешенінде алдымен жарыс көрігін арулар қыздырады. 16 ақпан күні финалдық сындар өтеді. Ал ерлер сайысының іріктеу кезеңі 17 ақпанға жоспарланған. Финалдық сынды 18-ші ақпанда тамашалаймыз.

Негізінен, бұл спорт түрінде Аустралия, Қытай, Беларуссия қыздарының шоқтығы биік. Әр Олимпиада ойындарында осы елдің спортшылары жүлдегер атанып келеді. Сочи ойындарының жеңімпазы беларуссиялық Алла Цупер де, күміс жүлдегер Сю Менгтао (Қытай), қола жүлденің иесі Лидия Лассила (Аустралия) да таңы жұпар елінде тағы да жүлдеге таласады. Негізгі қарсыластар осылар. 

– Бұл спортта осы спортшы негізгі қарсылас деп айту қиын. Әр жарыста ауа-райы әр түрлі болады. Бәрі спортшының өзіне байланысты. Қалай десек те, намысты қолдан бермейміз, – дейді Ақмаржан Қалмұрзаева.
Әрине, бап пен бақ қатар шапсын дейміз. ОҚО Қысқы спорт мектебінің директоры Бақытжан Зиябековтың айтуынша, жерлестеріміз Кореяға 8 ақпан күні аттанады.

 

7-ші Олимпиада...

Ақ Олимпиада ақпан айының 9-25 аралығында Оңтүстік Кореяның Пхёнчхан қаласында өтеді. ҚР Ұлттық Олимпиада Комитеті таратқан мәлімет бойынша, ел спортшылары дүниежүзілік ойындарда тоғыз спорт түрінен 57 лицензияға ие болды. Бұл – Тәуелсіз қазақ елі спортшыларының 7-і Олимпиадасы.

Бүгінде Олимпиадалық қалашықта қазақстандық спортшылар үшін бәрі дайын. Отандық спортшылардан биатлоншылар Пхёнчханға 1 ақпанда келді. 

Олимпиаданың ашылу салтанатында ел туын шорт-трекші Абзал Әжғәлиев ұстап шығады. Жалпы, Қазақстан спортшыларының сапында мәнерлеп сырғанаудан Сочи олимпиадасының қола жүлдегері Денис Тен де бар. 

XXIII қысқы Олимпиада ойындары Оңтүстік Кореяда өтетін алғашқы, Азия құрлығында Саппоро (1972) мен Наганодан (1998) кейінгі үшінші қысқы ойындар болмақ. Қысқы Олимпиаданы өткізуге Мюнхен (Германия) және Анси (Франция) қалалары да таласқан еді. Дегенмен, дауыс берудің бірінші турында Пхёнчхан жеңіске жетті. Пхёнчхан қысқы Олимпиаданы өткізуге үшінші рет таласқан болатын. Бұған дейін 2010 жылы Ванкуверге, кейін Ресейдің Сочи қаласына жол беріп қойған.

Қысқы Олимпиададағы қызықты бәсекелерді «Хабар» агенттігі тікелей эфирде жанкүйерлер назарына ұсынбақ. Олимпиада алауы 9 ақпанда жағылады.

Елбасы биылғы Жолдауында банк секторын «қайта жаңғыртуға» назар аударды. Төртінші өнеркәсіптік революция дәуірінде өмірімізге түрлі технологиялар еніп жатыр. Алда банк секторында да өзгерістер болмақ: шамамен 5-10 жылда барлық төлемдер онлайн жүйеге көшеді. Телефон арқылы несиеңізді төлеп, басқа да есеп-айырысулар оңайламақ. Түптеп келгенде келешекте банктерге филиалдың қажеті болмайды. Өйткені, барлық ақпарат бір алаңға шоғырланады. Рас, қоғамның барлық саласын цифрландыру – уақыт талабы. Осы орайда «Zoloto» микро-қаржы ұйымының директоры, қалалық мәслихат депутаты Шыңғыс Қозбахов елдегі бүгінгі қаржы секторындағы ахуал төңірегінде бізге біраз жайтты әңгімелеп берді.

shyngys

«Барлық төлемдер  онлайн жүйеге көшеді»

– Шыңғыс Лесбайұлы, Елбасы биылғы Жолдауда «Ұлттық банк тарапынан қаржы институттарының қызметін қадағалау қатаң, уақтылы әрі нәтижелі болуға тиіс», «Мемлекет қарапайым азаматтардың мүдделерін қорғауға одан әрі кепілдік береді» деп, нақты тапсырмаларды атап өтті. Әңгімемізді Жолдаудағы негізгі басымдықтардан бастасақ. Банк секторын «қайта жаңғырту» деп атаудың мәні неде? 

– Жалпы, бұл салада да қордаланған мәселе көп. Мысалы, осыдан 10-12 жыл бұрын халықтың қаржылық сауаты аздау болды. Қазір жағдай басқаша. Жылдан жылға өздерінің білімін арттырып келеді. Әр азамат өзінің несие "тарихын" дұрыстауға көңіл бөле бастады. Банктен қарыз алып, оны төлемей созып жүрген азаматтарға қазір талап күшеюде. 

Одан кейін екінші деңгейдегі барлық банктердегі несиемізді толығымен талдау қажет. 2009 жылғы дағдарыста бірқатар банктер қиындыққа кезіккенін білесіздер. Қарыз жинақталып қалған кезде мәселе шығады. Міне, соның бәріне ревизия жасап, банктер өздерін де, жеке тұлғаларды да қарыздан тазартып, жұмысты қайта бастауы керек. Проблемалық несиелерден арылу қажет. Қайта «жаңғыртудың» негізгі себептерінің бірі осы. 

Елімізде отыздан аса банк бар. Менің ойымша, Ұлттық банк дәл уақытында және қатаң әрекет етсе, қаржы институттарын толық бақылауға ала алады. Оның нәтижесі де айтарлықтай болмақ.

 

– Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заңды жеделдетіп қабылдау керегі де айтылды...

– Иә, бұл – дұрыс айтылған мәселе. Адам өмір бойы қарыз болып өтпейді ғой. Қателеспейтін адам жоқ. Несие алғаннан кейін әр түрлі жағдай болуы мүмкін. Қазіргі заң бойынша қарызы барларға шетелге шығуға тыйым салады. Айлығыңның 50 пайызын ұстап отырады. Елде несие алғандар аз емес. Ендігі кезекте «өтей алғанымша өтедім, қалғанын өтей алмадым» деп, өзін банкрот етіп жарияласа, ол өзіне жақсы. Тазаланып алғаны дұрыс шешім. Бұны заң жүзінде істеу керек. Он жылдан астам уақыттан бері келе жатқан несиелер бар. Осының бәрін банк мұқият қарап, өтеуге шамасы келмейтін азаматтарды банкрот деп танысын. Екі жақ та қаржыны жою керек. Оны жинай бергеннен не пайда? Екінші деңгейлі банктер мұны Ұлттық банкпен бірлесе атқарғаны жөн.

Бұл – әлемде бар тәжірибе. Өркениет елдерінде бұрыннан қолданылып жүр. Дегенмен, оның процедурасын дұрыс істеу керек. Негізінен, заң қабылдануы керек. Оны Ұлттық банк, әлде ұлттық экономика министрлігі әзірлейді. 

 

– Бұл саланы цифрландыру жөнінде не айтасыз?

– Жолдауда айтылғандай, ақпараттандыру, индустриаландыру, барлық секторды қамтып отыр. Осыны түсінуіміз керек. Қаржы секторы да ақпараттандыруға бет бұрды. Қазірдің өзінде электронды әмияндармен төлем жасап жүрміз. Меніңше, 5-10 жылда барлық төлемдер онлайн жүйеге көшеді: телефон арқылы несиесін өтеп, коммуналдық төлемдерді де осы жүйемен есептеседі. Оқуын да солай. Яғни, барлық ақпарат бір алаңға шоғырланады. Сол кезде филиалдың қажеті болмайтын секілді. Уақыт үнемделеді.
Жуырда бір БАҚ-тан көрдім, қазірдің өзінде АҚШ-тың Сиэтль қаласында кассирсіз, сатушысыз дүкендер ашылыпты. "Амазон" компаниясы лазерь арқылы есептеу жүйесін енгізген. Біз осындай жағдайға жетеміз.

 

«Ноу-хау жобаларға басымдық берілсе...»

– Инвестициялық ахуалдың жақсаруы – басым бағыттардың бірі. Инвесторлар тартуда не нәрсеге көңіл бөлген жөн? 

 

– Бізде әлеует бар. Бизнеске жағдай жасау жөнінен Қазақстан ТМД елдерінде алдыңғы орында. ТМД бойынша ең төменгі салық бізде. Инвестициялық климатты одан ары қарай жақсартуға мүмкіндік бар. «ЭКСПО» көрмесі абыроймен өтті. Көрменің ғимараты "Астана" қаржы орталығына айналады. Жалпы, инвестициялық климат тек Астана ғана емес, әр облыста, әр қалада дамуы тиіс. Облыстық басқармалар мен қалалық кәсіпкерлік бөлімдер инвесторлар тартуда белсенді жұмыс жүргізетін сәт қазір. Неғұрлым көп инвестор тартқан сайын жұмыс орындары да көптеп ашылады. Корея, Жапония, т.б., елдердің ұсынар ноу-хау жобалары жоқ емес.
Таяуда «Нұр Отан» партиясы ОҚО филиалының кезектен тыс XXXIII конференциясында облыс әкімі де мұны баса айтып өтті. ҚР Премьер-Министрінің орынбасары –Ауыл шаруашылығы министрі Өмірзақ Шөкеевпен бірге сүт фермасын аралағанын білесіздер. Сол жерде екі жүз сиырға екі адам ғана жұмыс істейді екен. Ол оңайлықпен іске асқан жоқ. Міне, осындай кәсіпорындарды қолға алу үшін де климат дұрыс болуы керек. Қызықтылығымен ерекшеленсе деймін.

– Рас, қазір кәсіпкерлердің талпынысы жақсы. Дегенмен, халықтың қаржылық сауаттылығы қай деңгейде? Өз құқықтарын біле ме? Мәселен, азаматтардың банк карточкаларынан ақшалары жоғалған жағдайлар да баспасөзде айтылды... 

– Жалпы, жастарымыз сауатты. Интернетте барлық мәліметтер бар. Менің жасым – 33-те. Бәрін білеміз ғой (күліп). Жастар несие алуды, оны төлемесе не болатынына дейін біледі. Болашақ солардың қолында. Олардың білгені өте жақсы. Ауылдық жердегі зейнетке шықпаған егде кісілер бар. Бар гәп осында. Қазір Үкімет порталынан барлық құжаттарды алуға мүмкіндік бар. Ал ауылдық жердегі кісілер оның бәрін білмейді. Тек ХҚКО-ға барып, кезекте тұрады көбісі. Меніңше, ол кісілерге аудандардағы банктің менеджерлері ақпараттандырып, түсіндіргені дұрыс. 

Бүгінде ЖОО-ның барлық факультеттерінің студенттеріне қаржыны үнемдеу, депозит, акция, облигациялар жөнінде семинар-тренингтер жиі өткізілсе құба-құп. Талдауды үйрену керек. Қазір латын әліпбиіне өтіп жатырмыз. Келешекте оның қажеттілігі арта түспек. Кез келген қазақ азаматы «Фейсбук», «Гугл», «Алибаба» секілді әлемдік алпауыт компаниялардың акционері бола алады ғой. Кішкентай үлескер болса да. Биржаға қатысуды үйренсін. Сонда ғана банк секторына деген қызығушылық артар еді.

Ал банк карточкаларынан ақшалардың жоғалуына бірнеше жағдай себеп болуы мүмкін. Бәрімізде карточка бар. Бірінші айтарым - әр адамға өзіне ықтият бол дегім келеді. Интернет – дамыған заман. "Уатсап", "Инстаграм" желілерінен түрлі хабарламалар келуі мүмкін. Біреуін алсаң, екіншісі тегін деген сияқты. Білместікпен сол жаққа ақша аударым жасаған шығар. Міне, алаяқтар осындай жағдайда өз әрекеттерін іске асыруға тырысады. Карточкалардың қауіпсіз сақталуына мән берген жөн. Өз-өзіңе ықтият болсаң, алаяққа алданбайсың.

Тағы бір мәселе – алаяқтар банктің операциялық жүйелеріне кіріп, қаражатты жымқырса, оған банк жауапты. Қауіпсіздігін сақтауы тиіс қой?!

 

«Басты мақсатымыз – цифрландыруға өту»

– Қазір «криптовалюта» деген термин шықты. Бұл халықаралық төлем түрінің болашағы қалай болмақ? 

– Негізінен, ақша аударымдары, төлем жүйесі ретінде оның болашағы бар екенін айтайын. Оны келешектегі төлем жүйесі ретінде қарастыруға болар. Беларуссия оған рұқсат берді. Ал Қытай тыйым салды.

Рас, көлігін, үйін криптовалютаға сатамын дейтіндер шығуда. Қалай сатады? Заң бойынша бағасы жазылуы керек емес пе?! Миллион теңгеге алды делік. Оның мүлік салығын төлеу керек. Криптовалюта осы жағынан заңсыз. Бұл мәселе бойынша заң қабылданып, бір ортақ шешімге келу керек сияқты. Қаржы пирамидалары сияқты алаяқтыққа апармауы тиіс. 

Қазірдің өзінде АҚШ-та осындай валютамен қонақүй, ұшақтарға төлем жасалып жатыр. Мен сол елге барған сапарымда өзім куә болдым. 

Кез келген жаңа нәрсенің жанында алаяқтар пайда болатынын да ұмытпауымыз керек. Осындай жаңа нәрсенің арқасында біреу пайда тапқысы келеді. Криптовалютаның түрлері де көп. Төрт бағдарламашы отырып, бір ақшаны шығара салады. Ол қалай жасалды? Төлем ретінде қалай жүріп жатыр? Жалпы, интернетпен, ақпараттандырумен байланысы бар дүниенің келешегі бар.

 

– Өзіңіз басқаратын микро-қаржылық ұйымның қазіргі даму барысы қалай? 

– Бәрін қорытындылай келе маркетингтік сатуда екі позиция бар: офлайн немесе онлайн. Біз офлайн түрінде тек қана Шымкентте жұмыс істейміз. Кеңсеміз осында. Қаржы беріп жатырмыз. Күнделікті адамға қажетті мәселелер бойынша. Біздің де басты мақсатымыз – цифрландыруға өту. Қазір онлайн-банкинг жүйесінің жобасын қарастырып жатырмыз. Шымкентте отырып, бүкіл елдегі халыққа несие беретін жағдайға жетуіміз керек. Бұл жобамызды шілде айында бітіріп қалармыз.

Мекеменің ашылғанына 2,5 жыл болды. Жоспарлар бар. Бір орнында отырған жоқпыз. Микроқаржы ұйымдарға арналған түрлі бағдарламалар да жетерлік. Көштен қалмай, алға қадам баса беру – мақсатымыз.

 

– Әңгімеңізге рахмет!

Сұхбаттасқан
Тағабай ҚАСЫМ

Страница 1 из 34