3

2019 жылдың 21 қаңтарында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне меншік құқығын қорғауды күшейту, төрелік, сот жүктемесін оңтайландыру және қылмыстық заңнаманы одан әрі ізгілендіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңына қол қойылды.

Заңмен 42 заңнамалық актіге, оның ішінде 11 кодекске меншік құқығын қорғауды күшейтуге, төрелікті дамытуға, сот жүктемесін оңтайландыруға және экономикалық қылмыстарды ізгілендіруге бағытталған түзетулер енгізілді.

Заң жалпы түзетулердің бес тобын қарастырады.

Түзетулердің бірінші тобы меншік құқығын қорғауды күшейтуге бағытталған.

Банктік қарыз шарттары бойынша тараптардың мүліктік құқықтарын қамтамасыз ету үшін «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» Заңындада: банктік шотты жүргізгені үшін және осындай шотты ашқан кезде қарыз бергені үшін қос комиссияларды; ипотекалық қарыздар бойынша 180 күн өткен соң есептелген сыйақыны алуға тыйым салынатындығы көзделді.

Салық кодексінде, Неке және отбасы туралы Кодексте және «Төлемдер және төлем жүйелері туралы» Заңында алименттік төлемдер үшін ашылатын арнайы шоттардан балаларды ұстауға арналған алименттік төлемдерді өндіріп алуға тыйым салу белгіленген.

Заң қарыз алушы-борышкердің банктік шотынан ақшаны оның берешегін төлеу есебіне алуға шектеу енгізеді, оған сәйкес оның шотында айлық ең төменгі күнкөріс деңгейіне тең сома қалуға тиіс. Бұл норма қиын қаржылық жағдайға түскен қарыз алушы жеке тұлғаларды әлеуметтік қорғауға бағытталған.

«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Заңында борышкердің кепілге салынған жылжымайтын мүлікті өз бетімен сатуы үшін үш ай мерзім белгіленген, оның мүмкіндігі бұрын болмаған.

Сондай-ақ, түзетулер Мемлекет мұқтажы үшін жер учаскелерін алып қою кезінде тең құнды өтеуді қамтамасыз ету үшін жағдай жасайды.

Мысалы, «Мемлекеттік мүлік туралы» заңда өтем мөлшері нарықтық құн бойынша анықталатын болады деп белгіленеді. Қазір алып қойылатын учаскенің құны кадастрлық баға немесе азаматтық-құқықтық шартта немесе сот шешімінде көзделген құн бойынша анықталады.

Бұдан басқа, мәжбүрлеп алып қою жүзеге асырылатын елді мекен шегінде құны тең өзге жер учаскесін беру мәселесі рәсімдік реттелді. Қазіргі уақытта алып қойылатын жер учаскесінің орнына басқа жер учаскесін беру мүмкіндігі қарастырылған, алайда мұндай беру тәртібінің өзі реттелмеген.  

Бұл ретте, мемлекет пайдасына одан алынған учаскенің орнына меншік иесіне құны тең жер учаскесін беруге байланысты шығыстарды әкімдіктер көтереді деп белгіленеді. Сондай - ақ Конституциялық Кеңестің 2005 жылғы 1 шілдедегі №4 нормативтік қаулысына сәйкес «ерекше жағдайлар» және «мемлекеттік қажеттіліктер» ұғымдарына анықтамалар берілді.

Сондай-ақ, түзетулер мүлікті тәркілеу кезінде тұлғалардың мүліктік құқықтарын қорғауға бағытталған. Осы мақсатта қылмыстық Іс жүргізу кодексінде қылмыстық процестің (сотқа дейінгі және сот) әрбір сатысында мүлікті тәркілеу туралы шешім қабылдағанға дейін оның қылмыстық шығу фактісін анықтау қажеттігі нақтыланады.    

Бұдан басқа, ҚІЖК-де қылмыстық қудалау органы бұрын салған тыйым салуды және үкімді орындауға байланысты тәркіленген мүліктен өзге де ауыртпалықтарды алып тастау жөніндегі соттың құзыреті белгіленеді.      

Екінші топ - заңнаманы халықаралық актілердің ережелеріне сәйкес одан әрі келтіру ұсынылатын «Төрелік туралы» Заңды қолдану практикасында бар проблемаларды шешуге бағытталған.

Атап айтқанда, мемлекеттік органның не квазигоссектор субъектілерінің қатысуымен дауларды төрелік қарау кезінде шетелдік құқықты қолдану мүмкіндігі беріледі. Бұл түзету квазигосектор субъектілеріне сондай-ақ «Астана» халықаралық қаржы орталығының арбитражына жүгінуге мүмкіндік береді.

Бұдан басқа, түзетулермен тиісті саланың уәкілетті органының тарабы квазигоссектор субъектісі болып табылатын төрелік келісімді жасасуға келісімі қайтарып алынбайтын сипатта болады.

Сондай-ақ заң төрелік шешімді орындаудан бас тартудың негізі төрелік құрамының заң талаптарына сәйкес келмеуі ғана емес, сондай-ақ осы құрамның тараптардың келісіміне сәйкес келмеуі болып табылатындығы туралы нормамен толықтырылады.

Үшінші топ - сот жүктемесін оңтайландыруға бағытталған түзетулерді құрайды.

Мәселен, Азаматтық іс жүргізу кодексіне және «Нотариат туралы» Заңға өзгерістер енгізілді, оған сәйкес соттар бұрын қарайтын 9 даусыз талаптар нотариустарға беріледі. Бұл, мысалы, жалақыны өндіріп алу туралы, коммуналдық қызметтер бойынша берешектерді өндіріп алу туралы және т. б. талаптар.

Сонымен қатар, тараптардың келісімдеріне негізделген 10 талап жеңілдетілген (жазбаша) іс жүргізуден соттың бұйрықтық іс жүргізуіне берілді.

Бұдан басқа сот орындаушыларының жекелеген қаулыларын санкциялау соттан прокурорларға беріледі. Бұл сот орындаушылардың банк шоттарының нөмірлері және оларда ақшаның бар-жоғы туралы ақпаратты талап ету туралы; борышкердің мүлкіне, сондай-ақ жосықсыз жеке немесе заңды тұлғаның банктердегі ақшасына тыйым салу туралы қаулыларын санкциялау.

Борышкер болып табылатын жеке тұлғаның, заңды тұлға басшысының Қазақстан Республикасынан шығуына шектеулер және борышкерді мәжбүрлеп алып келу соттарда қалады.

Түзетулердің төртінші тобы экономикалық және салықтық қылмыстық құқық бұзушылықтарды ізгілендіруге және осыған байланысты салық заңнамасы саласындағы құқық бұзушылықтар бойынша әкімшілік айыппұлдардың мөлшерін ұлғайтуға бағытталған.  

Кедендік декларацияны жасау кезінде ойсыз қателіктер үшін кәсіпкерлердің қылмыстық жауапкершілігін болдырмау мақсатында тауарларды шығару туралы мәліметтерді көрінеу дұрыс емес декларациялау қылмыстық жазаланатын әрекет болып саналады.

Сондай-ақ, кеден төлемдерін төлемегені үшін есептелген ірі мөлшердегі өсімақы мен пайыздарды төлеуден жалтарғаны үшін қылмыстық жауапкершілік алынып тасталады. Қылмыстық жауапкершілік төлемдерді төлеуден жалтарғаны үшін ғана басталады. Өсімпұл мен пайыздар өз кезегінде міндеттемені орындауға бағытталған әкімшілік ықпал ету шарасы болып табылады.

Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнаманы бұзғаны және банк ақшасын заңсыз пайдаланғаны үшін залалды өз еркімен өтеген тұлғалар қылмыстық жауаптылықтан босатуға жатады.

Сондай-ақ, осы баптарға ескертулерден "бірінші рет" деген сөздерді алып тастау арқылы салық төлеуден жалтарғаны үшін жауапкершілікті көздейтін ҚК баптары ізгілендіруге ұшырады, бұл кәсіпкерлердің бюджет алдындағы қарыздарын ерікті төлеген жағдайда қылмыстық процесс орбитасына тартпауға мүмкіндік береді. Енді салықтар бойынша берешекті өз еркімен төлеген тұлғалар қылмыстық жауапкершіліктен босатылады. Қазір салық төлемегені үшін жауапкершілікке алғаш рет тартылған адамдар ғана жауапқа тартылады.  

Бесінші топ - өзге де түзетулерді қарастырады.  

Атап айтқанда, Азаматтық кодексте нотариус депозиті арқылы мәмілелер бойынша қолма-қол ақшасыз есеп айырысу нысанын қолдану мүмкіндігі қарастырылған.

Сондай-ақ, мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз асырауындағылар бірінші кезек бойынша мұрагерлермен тең мұра қалдырушының ата-аналары, жұбайлары мен балалары кіретін мұрагерлік массаға үміткер болуға құқығы бар.

«Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» заңда серіктестіктегі үлеске меншік құқығының пайда болу сәті құрылтай құжаттарын түзету кезінде серіктестікті мемлекеттік тіркеу немесе қайта тіркеу болып табылатыны нақтыланады.

Сондай-ақ, Қылмыстық кодекске түзетулер арқылы шетелдікті немесе азаматтығы жоқ адамды Республикадан тыс шығарып жіберу сияқты жаза түрі қылмыстық теріс қылықтар үшін тағайындалатын жазаның негізгі түріне жатқызылған. Бұл шетелдіктерді соттағаннан кейін бірден шығарып жіберуге мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта мұндай мүмкіндік жоқ.

Сонымен қатар, заңда тиісті аумақта карантин режимін енгізе отырып, карантин аймағын белгілеу (жою) туралы, Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңнамасында көзделген жағдайларда карантинді және (немесе) шектеу іс-шараларын белгілеу (алып тастау) туралы шешімдер қабылдауды, сондай-ақ табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайды жариялауды көздейтін орталық және жергілікті атқарушы органдардың, сондай-ақ әкімдердің нормативтік құқықтық актілерінің жобаларына қойылатын талаптарды жоюды көздейтін заңнамалық актілерге, "Атамекен" Қазақстан Республикасының Ұлттық Кәсіпкерлер палатасы мен жеке кәсіпкерлік мәселелері жөніндегі сараптамалық кеңестердің сараптамалық қорытындыларын, сондай-ақ Қоғамдық кеңестің ұсынымдарын алу қажеттілігі бөлігінде тиісті түзетулер енгізілді.

Нормативтік құқықтық актілердің жобаларын әзірлеу және оларды кейіннен әділет органдарында мемлекеттік тіркеу кезінде осы талаптарды алып тастау халық пен жануарлардың денсаулығына қауіп төндіретін аурулардың пайда болуы мен таралуын болдырмауға, сондай-ақ табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алуға және оларды жоюға бағытталған шараларды уақтылы қабылдауға мүмкіндік береді.

Бұдан басқа, Кылмыстық кодекске ұрлықтың қайталануы үшін жауапкершілікті күшейтуді көздейтін тиісті түзетулер енгізілді. Атап айтқанда, «орташа ауырлықтағы» санатынан бірнеше рет ұрлық жасау «ауыр қылмыс» санатына ауыстырылады, бұл өз кезегінде айыпталушыны тараптардың татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босату мүмкіндігін болдырмайды.

 

 

Б.М. АЛИПБЕК

Шымкент қаласы Әділет департаменті

басшысының орынбасыры

АНА ТІЛІ - ҰЛТЫМЫЗДЫҢ АНАСЫ

Четверг, 23 Май 2019 03:37

 987382

Ана тілінің қадір-қасиетін біле білген халқымыз оны ұлттың рухына, қазына байлығына балайды. Себебі, тіл – мемлекеттің тұғырлы тірегі, халықтың рухани байлығы, өткені мен болашағының айқын көрінісі, ұлттық болмысы.

Адамды мұратқа жеткізетін – ана тілі мен ата дәстүрі. Біздің осындай халықтық қасиетті мұрамыз, ана тіліміз – қазақ тілі.

Қазақ елі тәуелсіз мемлекет болып орнағалы ширек ғасырға таяу уақыт болды. Мемлекеттік тілі –  қазақ тілі деп жарияланды. Бұл тұста Еліміздің Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев - «Қазақтың болашағы оның тілінде», – деп алдымызға айқын жол ашып берді.

Тәуелсіз Қазақстанның болашағы – біз, яғни, қазақ жастары. Демек, біздің міндетіміз – қазақ тілінің мәртебесін асыру болмақ. Елімізде тілдің қолданылу аясын кеңейту мен тілге деген құрметті арттыру мақсатында көптеген мемлекеттік бағдарламалар мен іс – шаралар ұйымдастырылуда. Нәтижелері де аз емес.

Расында, қазақ халқының басында талай қиын нәубет, зұлматтың, қайғылы күндердің болғаны тарихтан белгілі. Дегенмен «сабақты ине сәтімен» деген. «Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте», – дейді Қадыр ақын.

Қазіргі қоғам басқа тілді үйренуге еш шек қоймайды. Алайда жастар арасында, кейбір мекемелерде қазақ тілінің жайы ақсап тұр. Амал не, ана тілімізді шұбарлап, аралас сөйлейтіндерді жиі кездестіреміз. Басқа халықты айтпағанда, өз ішіміздегі шала қазақтарды таза қазақ қылатын кез болды. Ата-ананы қадірлеу қалай керек болса, ана тілімізді қастерлеп, мемлекеттік тіл дәрежесіне көтеру әр қазақтың міндеті.

Өзгенің құлы емес өз еліміздің ұл – қызы болайық, өзгенің емес, өз еліміздің тілін ұлықтап, мәртебесін асырайық!

 

 

Н. ҚЫДЫРОВА,

Шымкент қаласы ИЧ 167/4 мекемесі

тәртіп бөлімінің жедел өкілі

Қазақстан Республикасында дәрілік заттарды рецептуралық өткізу Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 22 мамырдағы № 373 бұйрығымен бекітілген Рецептілерді жазу, есепке алу және сақтау қағидаларымен регламенттеледі.

Қазақстанның дәріханаларында дәрілік заттарды дәрігердің рецепті бойынша сату Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің жаңа талабы болып табылмайды.

Рецептуралық препараттарды рецептінсіз сатуға 15 жылдан астам қолданып келе жатқан тыйым салу азаматтардың денсаулығы мен өміріне қауіп төндіруі мүмкін дәрілік заттарды бақылаусыз қолдануға жол бермеуге бағытталған, деп хабарлайды ҚР ДСМ Тауарлар  мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау комитетінің Баспасөз қызметі.

Қазіргі уақытта дәрілік заттарды сату мәселесі 2009 жылғы «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы»ҚР Кодексімен регламенттеледі. 2019 жылғы 21 мамырдағы жағдай бойынша Қазақстанда дәрілік заттардың 7792 атауы тіркелген, оның ішінде дәрігердің рецепті бойынша 6033-і (Қазақстан Республикасында тіркелген дәрі-дәрмектердің жалпы санының 77%-ы), рецептінсіз – 1759-ы сатылады.

Рецепт бойынша сатылатын дәрілік заттардың тізбесі: микробқа қарсы және гормональдық препараттарды; құрамында есірткі және психотроптық заттары бар дәрілік заттарды; жүрек-қан тамыр ауруларын емдеуге арналған дәрі-дәрмектерді; ас-қазан-ішек жолдары ауруларын емдеуге арналған дәрілік заттарды және т.б қамтиды.

Дәрігердің рецепті бойынша мыналар сатылады: дәрумендер, мұрынға арналған тамшылар, сироптар, шөптен жасалған шәй және жиындар, суық тиюге арналған және ауруды басатын кейбір препараттар.

Мысалы, Германияның дәріханаларында дәрі-дәрмектердің 80%-ға жуығы ЕО аумағында ғана жазылып берілген рецепт бойынша сатылады. Дәрігер тек толық тексеруден өткізгеннен кейін ғана дәрілік затқа рецепт жазып береді. Германияда рецептінсіз сол немесе өзге препаратты сатуына фармацевтті үгіттеуге тырыспайды. Мұндай жүйе өздігінен емделуді және қатты әсер ететін дәрі-дәрмектерді бақылаусыз қабылдауды болдырмайды.

Дәріні, дозаны, енгізу нысанын, емдеу ұзақтығын өздігінен таңдау кезінде қателесу мүмкіндігі 80%-ға жетеді.

Дәрілік заттарды тиімсіз қолдану салдарының ауқымы және өздігінен қауіпті емделу дегеніміз – бұл ең алдымен дәрігерге уақтылы жүгінбеу, аурулардың асқыну тәуекелінің жоғарылығы және улану, тәуелділіктің пайда болуы, организмнің сол немесе өзге препаратқа сезімталдығының төмендеуі сияқты дәрі-дәрмектердің жанама әсерлері және т.б.

Суық тию мен тұмауды жеңудің жолы – антибиотиктер. Бірақ антибиотиктермен емделу алдында дәрігерден кеңес алу, ауруды анықтау үшін талдау тапсыру, бактериялық инфекция екендігін растау содан кейін ғана дәрігердің бақылауымен арнайы емді бастау қажет.

Мысалы, миллиондаған адамның өмірін аман алып қалып, медицинада ең үздік қол жеткізілген жетістіктердің бірі болып саналатын антибиотиктер аллергиялық әсерлердің, қолқа демікпесінің ауыр түрлерінің, жүректің, бүйрек, бауырдың күрделі ауруларының, балалардың дамуының туа біткен ақауларының себепшісі болуы мүмкін.

         Одан басқа, антиботиктерді бақылаусыз қолдану микроорганизмдердің оларға тез төзімділігінің пайда болуына алып келеді. Дүниежжүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) бұл тенденцияны антибиотиктерді дұрыс тағайындау мен пайдалануларды қоса алғанда айтарлықтай шара қабылдауды қажет ететін жаһандық проблема ретінде бағалап отыр.

ДДҰ-ның ұсынымын, сондай-ақ рецептуралық дәрі-дәрмектерді бақылаусыз қолдану және оның салдарының артуын ескере отырып, ҚР ДСМ халықтың дәрілік заттарды тағайындау және сату бойынша қолданыстағы талаптарды сақтауы қажеттілігі туралы – жауапкершіліксіз өздігінен емделудің тәуекелдері туралы медицина және фармацевтика қызметкерлерімен ақпараттық-түсіндіру жұмысын жандандырды.

         2019 жылдың басында Қазақстанның астанасында «Астана денсаулықты таңдайды!» жобасы іске қосылды.

Жобаны іске асыру шеңберінде ҚР ФК аумақтық департаменттерінің, денсаулық сақтау басқармасының және Астана қаласының фармацевтикалық қауымдастығының мамандары дәрігерлермен және фармацевттермен кездесу өткізді, кездесу барысында рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді сатудың қолданыстағы қағидаларын сақтау мәселелері талқыланды. Қаланың емханалары мен дәріханаларында халыққа арналған ақпараттық афиша орналастырылған. Осы бастаманы республиканың басқа да өңірлері қолдады.

ҚР ДСМ тегін рецептілерін жаздырып алу рәсімдерін жеңілдету үшін оларды алу схемасы өзгертілді. Дәрігерлер созылмалы аурулармен ауыратын диспансерлік науқастар үшін жеңілдікпен берілетін дәрілерге арналған рецептіні тоқсанына бір рет (90%), қымбат препараттарды қабылдайтын ауыр аурулармен ауыратын науқастар үшін – ай сайын (10%) жаздырып алатын болады. Дәріханалар оларға берілген рецептілердің негізінде пациенттерге тиісті дәрілік заттардың ай сайынғы қажеттіліктерін есепке алуды және беруді жүргізеді.

Бұл ретте, жеңілдікпен берілетін дәрілерді алудың барлық рәсімдері автоматтандырылған.

Жоғарыда аталған шаралар емханалардағы кезекке тұруды айтарлықтай төмендетуге, медицина персоналына арналған жүктемені азайтуға, қағаз құжат айнылымын қысқартуға мүмкіндік береді.

2013 жылғы қаңтардан бастап республиканың барлық өңірлерінде дәрігерлердің жазып берген рецептін нақты уақыт режимінде қадағалауға, тағайындалған препараттарды әрбір пациенттің нақты алуын, тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне (ТМККБК) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесіне (МӘМСЖ) сәйкес пациенттердің дәрілік препараттармен қамтамасыз етілу мониторингін жүргізуге мүмкіндік беретін Автоматтандырылған ақпараттық дәрілік қамтамасыз ету жүйесі енгізілгенін еске сала кетеміз.

«OTBASY FEST» фестивалі өтеді

Среда, 22 Май 2019 04:18

Мамырдың 25-26 күндері сағат 11:00 мен 20:00 аралығында Шымкенттегі Орталық саябақта «Otbasy Fest» әлеуметтік және қайырымдылық фестивалі өтеді.

Екі күндік іс-шарада тұрғындарға мемлекеттік бағдарламалар бойынша кеңес беріледі. Оның ішінде аз қамтылған отбасыларға берілетін 21 000 теңге әлеуметтік көмек, көп балалы отбасыларға жеңілдіктер мен баспана кезегіне тұру, 1 пайыздық несиені рәсімдеу туралы сұрақтар бар. Ал қыз-келіншектер үшін визаж, тырнақ әрлеуші және де басқа мамандар шеберлік сабақтарын ұйымдастырады.

Бұған қоса заңгерлер кеңес беріп, ашық аспандағы йога, би, көңілді конкурстар ұйымдастырылады. Балалар күні бойы әртүрлі шоуларға, аниматорлар, қуыршақ театры, аквагримерлар конкурсына қатыса алады. Ал отбасылар үшін түрлі тимбилдингтер өткізіледі деп күтілуде.

Тұрғындар үшін тегін өтетін фестивальге мемлекеттен ешқандай қаржы жұмсалмайды. Әріптестер мен кәсіпкерлердің көмегімен жүзеге аспақ.

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөнінде кеңес өтті, деп хабарлайды Ақорда.

Tokaev-2

Мемлекет басшысы елімізде жемқорлықтың дендеп кеткеніне алаңдаушылық білдіріп, бұның қоғамға қауіпті дерт екенін айтты.

– Жыл сайын Қазақстанда орташа есеппен 2 мыңнан астам сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстық іс тіркеледі. Мыңнан аса адам жауапқа тартылады. Бұл – батпандап кіріп, мысқалдап шығатын кесел. Осы ауруды қазір шұғыл түрде емдемесек, ертең кеш болуы мүмкін, – деді Қазақстан Президенті.

Қасым-Жомарт Тоқаев жемқорлықтың ұлттық қауіпсіздік пен мемлекеттің болашағына нұқсан келтіретінін айтты. Сондықтан, оның тамырына балта шауып, түбегейлі жою қажет. Бұл дертпен бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып, бірлесіп күресуге шақырды. Мемлекетте оған қажеттінің барлығы бар екенін атап өтті.

Президент биліктің жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жоспарының жеті негізгі шарасын атап өтті.

– Орталық мемлекеттік органдарда саяси қызметшілерді мемлекеттік сатып алуларға араластырмайтын механизмдер әзірлеуді тапсырамын. Сонымен қатар мемлекеттік функцияларды бәсекелестік ортаға беру керек.

Бұл туралы жиі айтылса да, 5 функция ғана жеке секторға берілген. Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Ә.Смайыловқа және Ұлттық экономика министріне тиісті жұмыстарды жүргізуді тапсырамын. Оның нәтижелерін маған 1 айдың ішінде баяндаңыздар, – деді Қазақстан Президенті.

Жиын соңында Мемлекет басшысы жемқорлық бойынша қол астындағы қызметкерлердің қылмыстық әрекеттері үшін бірінші басшылардың жауапты болатынын тағы бір мәрте қадап айтты.

– Егер біз жемқорлықты түбегейлі жоюды міндет етіп алсақ, меніңше, мемлекеттік орган басшылары мұндай жағдайда отставкаға кетуі керек. Олардың отставкаға кетуін қабылдауды немесе қабылдамауды Мемлекет басшысы шешеді. Бірақ жұмыстан босату туралы арыз жазуы міндетті шара болуы керек, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Үкімет пен Президент Әкімшілігіне осы жиында көтерілген мәселелерді шешу үшін енгізілген ұсыныстар негізінде жұмыс істеу тапсырылды.

Шымкент қаласының әкімі Ғ.Әбдірахымов Ашхабадта өткен ТМД-ға мүше елдердің шығармашылық және ғылыми зиялы қауым өкілдерінің XIV форумына қатысты. Форум барысында Шымкент қаласының «Достастықтың мәдени астанасы – 2020» бағдарламасы таныстырылды.

shym 4

Шымкенттің 2020 жылы ТМД-ның мәдени астанасы болып жариялануы үлкен мәртебе екенін айрықша айтқан Ғабидолла Әбдірахымов жыл бойы үшінші мегаполистің ауқымды мәдени бағдарламалар мен кездесулер өтетін алып алаңға айналатынын жеткізді. Қала аумағында жүзеге асып жатқан жобаларға тоқталды.

Әкімнің айтуынша, Шымкент қаласы əуежайында жаңа жолаушылар терминалының құрылысы басталған. Жобаның инвестициялық құны 50 миллион АҚШ долларын құрайды. Жаңа терминалдың іске қосылуы нәтижесінде әуежайдағы жолаушылар ағымы 10 есеге артады. Сонымен қатар, қаладағы теміржол вокзалына жаңғырту жұмыстары жүргізілуде.

Нәтижесінде қызмет көрсетудің халықаралық стандарттарына сәйкес күніне 9 мыңға жуық жолаушыны қабылдай алады.

Бұдан бөлек, Шымкентте 3 мың орынды заманауи «Конгресс-орталық» салу мен 20 мың орынды орталық стадионды қайта жаңғырту жоспарлануда. 2200 жылдық тарихы бар шаһарда «Ескі қалашық – Цитадельді» қайта жаңарту мен Қошқар ата өзенінің жағалауын абаттандыру жұмыстары басталды.

«Цитадель – Шымкенттің бірегей мәдени-тарихи аймағы. Қалпына келтіру жұмыстары аяқталғаннан кейін бұл нысан тек мегаполистің ғана емес, бүкіл Қазақстанның жарқын туристік брендіне айналады», деді әкім.

Заманауи инфрақұрылымның жоғары халықаралық стандарттарына сай 400 гектар аумақта салынып жатқан «Shymkent City» қалашығы туралы айтқан қала әкімі «Хеппилэнд» отбасылық ойын-сауық кешені де бой көтеретінін мәлімдеді. Сөз соңында Ғабидолла Әбдірахымов Шымкенттің келісті келбетімен, жылылығымен, қонақжай қалпымен, игі дәстүрімен және тәлімді тарихымен мақтана алатынын жеткізді.

Шымкент қаласы Әл-Фараби аудандық аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Мелдебек ӘділбаевПЕН сұхбат

саилау

– Мелдебек Мырзаұлы, 2019 жылдың 9 маусымында ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өтеді. Еліміздегі осынау аса маңызды саяси науқанға дайындық қалай?

– Шынында да қазір сайлауға дайындықтың қызған шағы. Шешілуі тиіс мәселелер өте көп. Өзіңіз көріп отырғандай, учаскелік сайлау комиссияларының мүшелері мен сайлаушылар өз сұрақтарымен тоқтамсыз келуде.

Сол сайлаушыларға, қала тұрғындарына, саяси партиялар мен қоғамдық бірлестіктер өкілдеріне, сайлау процесіне қатысушыларға сайлау туралы заңнамалар талаптарын түсіндіру жұмыстарын жүргізу бұқаралық ақпарат құралдарымен тығыз жұмыс істеу – заң талабы.

– Сайлау комиссияларының міндеттеріне не кіреді?

c7b8841875616448a0a889453d102b3a

– Конституциялық заңның 13, 17-баптарына сай сайлау комиссияларының, соның ішінде, қалың бұқарамен тікелей байланыстағы учаскелiк сайлау комиссияларының міндеттеріне өздеріне бекітілген аумақтарда, учаскелерде сайлауды ұйымдастыру мен өткiзудi қамтамасыз ету кіреді.

Атап айтар болсақ, учаскелiк сайлау комиссиялары учаскелiк комиссияның орналасқан жерi, дауыс беру күнi, уақыты туралы сайлаушыларды хабарландырады, сайлау учаскесiнде сайлаушылардың тiзiмiн нақтылайды, азаматтарды сайлаушылардың тiзiмiмен таныстырады, тiзiмдердегi қателiктер мен жаңсақтықтар туралы арыздарды қарайды және оған тиiстi өзгерiстер енгiзу туралы мәселелердi шешедi, мүмкіндігі шектеулі азаматтардың сайлау құқықтарын іске асыруға байланысты қажетті шаралар қабылдайды, сайлау күнi сайлау учаскесiнде дауыс берiлуiн ұйымдастырады, дауыс берудi әзiрлеу мен ұйымдастыру мәселелерi жөнiндегi арыздар мен шағымдарды қарайды және солар бойынша шешiмдер қабылдайды және тағы да басқа заңмен бекітілген міндеттерді атқарады.

– Осы сайлау комиссиясына кімдер мүше бола алады?

– Аталған Конституциялық заңда сайлау комиссияларын саяси партиялардың ұсыныстары негізінде маслихаттар сайлайтыны қарастырылған. Әрбір саяси партия сайлау комиссиялары құрамына бір кандидатурадан ұсына алады. Саяси партиялардан ұсыныс түспеген жағдайда, өзге де қоғамдық бiрлестiктер мен жоғары тұрған сайлау комиссияларының ұсынысы бойынша сайлайды.

Егер сайлау комиссиялары мүшелерінің жеке басына келер болсақ, сотталғаны заңда белгiленген тәртiппен өтелмеген немесе алып тасталмаған адам, сот iс-әрекетке қабілетсiз немесе iс-әрекет қабілеті шектеулі деп таныған адам сайлау комиссиясының мүшесі бола алмайды. Сайлау комиссияларының мүшелерi бес жылға сайланады.

Өз өкiлеттiктерiн жүзеге асыруы кезінде олардың қызметіне араласуға жол берілмейді. Осы жерде тағы бір ескерте кететін жағдай - мемлекеттік органдар, ұйымдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, лауазымды адамдар сайлау комиссияларының өкілеттіктерін жүзеге асыруға көмек көрсетуге, оларға қажетті мәліметтер мен материалдар беруге, олардың өтініштеріне үш күн ішінде, ал сайлау күні және оның қарсаңындағы күні дереу жауап қайтаруға міндетті.

– Сайлау комиссиялары саяси партиялардың ұсыныстары негізінде қалыптастырылатын болса, онда ол саяси партиялар қандай мүмкіндіктер мен артықшылықтарға ие бола алады?

– Саяси партиялардың алар мүмкіндіктері – тек әділдік. Өйткені, сайлау комиссиясының мүшесi өзi өкiлi болып табылатын саяси партияның не өзге де қоғамдық бiрлестiктiң шешiмдерiмен байланысты болмайды және олардың мүдделерiн қорғауға құқығы жоқ. Басқаша сөзбен айтқанда, сайлау комиссиясының мүшесi партияның мүддесін қорғау, олардың үміткерлеріне сайлаудан сүрінбей өтуіне жағдай жасау үшін жіберілген адам емес.

Ол өзінің іс-әрекеттерімен тек сайлаудың заңға сай, әділ өтуіне ықпал жасай алады. Осы жерде айта кетер бір жәйт – сайлау комиссияларының қандай да болмасын мүшелеріне, соның ішінде төрағасына да, кандидаттар мен партиялық тiзiм ұсынған саяси партиялардың қызметiне жария баға беруге тыйым салынады.

– Сайлаушылар тізіміне енгізу, дауыс беру тәртіптері қандай, жанұяның бір мүшесі үйдегі басқа туыстары үшін дауыс беру мүмкін бе, өзінің тұрғылықты жерінде дауыс беру мүмкіндігі болмаған жағдайда не істеуге болады?

– Бұл тұрғындар тарапынан жиі қойылатын сұрақ. Сайлаушыларға түсінікті болу үшін мен бұл сұрақтың жауабына тереңірек тоқтала кетейін. Азаматтар өздері тiркелген тұрғылықты жерде сайлау учаскесiнде дауыс беру үшін сайлаушылар тiзiмiне енгiзіледі және тек сол сайлау учаскесiнде дауыс бере алады.

Сайлаушылар тiзiмдерi дауыс береуге он бес күн қалғанда сайлаушылар танысу үшiн сайлау учаскелерiндегi жалпыға қолжетімді жерге ілінеді және сайлаушыларға беріледi. Одан бөлек, учаскелік сайлау комиссиялары сайлаудан он күн бұрын дауыс беру уақыты мен орны туралы сайлаушыларды бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, өзге де жолмен хабардар етуге тиiс.

Әрбiр азамат сайлаушылар тiзiмдерiндегi өзi туралы деректердi, тiзiмге енгiзiлгенін, дұрыс енгiзiлгенін немесе тiзiмнен шығарып тасталғанын, деректерде жаңсақтық жiберiлгенiн тексеруге және қателік орын алған жағдайда шағымдануға құқылы. Бір жанұяда қанша сайлаушы болуына қарамай, әр сайлаушы өзi дауыс беруi тиіс.

Сайлауда дауыс құқығын басқа бiреуге беруге немесе басқа адам үшiн дауыс беруге жол берiлмейдi. Бюллетеньдер сайлаушыларға сайлаушылар тiзiмiне сай сайлаушының жеке басын куәландыратын құжаты негізінде берiледi.

Сайлаушы тiзiмге бюллетеньдi алғаны туралы қол қояды. Комиссияның бюллетеньдi берген мүшесi оған өзiнiң қолын қояды және бюллетеньдi алған сайлаушының тiзiмдегi тегiнiң тұсына қол қояды. Бюллетеньдер жасырын дауыс беру кабиналарында толтырылады. Оларды толтыру кезiнде дауыс берушiден басқа кiмнiң де болмасын кабинаға кiрiп тұруына тыйым салынады.

Бюллетеньдi өзi толтыру мүмкiндiгi жоқ сайлаушы өзi сенетiн адамның көмегiн пайдалануға хақылы, оның аты-жөнi дауыс бергеннен кейiн сайлаушылардың тiзiмiне тiркелiп, тұсына сайлаушының бюллетень алғаны жөнiнде қолы қойылады.

Осы тұста сайлаушылардың ерекше назарын аударар жағдай - ол сайлау комиссиясының мүшелерiнің, жергiлiктi өкiлдi немесе атқарушы органның лауазымды адамдарының, кандидаттардың сенiм бiлдiрген адамдарының, бұқаралық ақпарат құралдарының өкiлi – журналистердің, байқаушылардың сайлаушыларға көмектесу құқығы жоқ.

Сайлаушы өзi дауыс беретiн кандидат тегiнiң оң жағындағы бос шаршының iшiне кез келген белгi соғады. Бюллетеньге қарындашпен белгi қоюға, қандай да болмасын түзету енгiзуге жол берiлмейдi.

Белгiленбеген үлгiдегi, тиiстi сайлау комиссиясы мүшесiнiң қолы қойылмаған, бiр кандидаттан артық белгiленген, белгi қарындашпен қойылған, түзету немесе өзге де бұрмалау iздерi бар, сайлаушылардың ерiк бiлдiруiн анықтау мүмкiн емес бюллетеньдер жарамсыз деп танылады.

Жарамсыз бюллетеньдер дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың бюллетеньдерi қатарынан алып тасталады. Жекелеген сайлаушылар денсаулық жағдайына, отбасының сырқат мүшесiне күтiм жасауына байланысты дауыс беруге келе алмауы мүмкін.

Бұл жағдайда учаскелiк сайлау комиссиясы олардан алдын ала, ең соңғылары дауыс беру күнi жергiлiктi уақыт бойынша сағат он екiден кешiктiрілмей, берiлетін жазбаша өтінішіне сай осы сайлаушылардың тұрған жерiнде дауыс беру ұйымдастырылады.

Ал сайлаушыға өзiнiң тiркелген орны бойынша дауыс беру мүмкiндiгi болмаған жағдайда оған есептен шығару куәлігі беріледі. Осы жерде сайлаушыларға қатаң ескерте кететін жағдайлардың бірі - есептен шығару куәлігі бір елдімекеннің шегіндегі басқа сайлау учаскесінде дауыс беруге қатысу үшін берілмейді.

Шымкент қаласы негізінде мысал келтірер болсақ, қалада пәтер жалдап тұрушылар көп. Бірақ, олар өздерінің қала маңындағы тұрғылықты жерінде тіркеуде. Ол азаматтар тек тұрғылықты жері бойынша сайлаушылар тізіміне енгізілуге жатады және пәтерде тұрған мекенжайы бойынша дауыс беруіне жол берілмейді.

Мысалы делік, Шымкент қаласының Қаратау ауданына қарасты Сайрам тұрғын алабының тіркеудегі тұрғыны Әл-Фараби ауданандағы Сәуле шағынауданында жұмыс ыңғайлылығына қарай жалдамалы үйде тұрады. Бірақ ол жерде тіркеуде жоқ.

Ол азамат жалдамалы үйіне жақын сайлау учаскелерінің бірінде дауыс беруге ниет білдірген жағдайда оған тұрғылықты жеріндегі сайлау учаскесінен есептен шығару куәлігі берілмейді. Ол сайлауда тек өзінің тұрғылықты мекені - Сайрам тұрғын алабында дауыс беруге құқылы. Есептен шығару куәліктерін беру дауыс беретін күннің алдындағы күні жергілікті уақытпен сағат он сегізде тоқтатылады.

Жатақханаларда тұратын орта арнаулы және жоғары оқу орындарында, жоғары оқу орнынан кейінгі білім берудің кәсіптік оқу бағдарламалары бойынша күндiз оқитындар сайлаушылардың тiзiмiне жатақхананың орналасқан жерi бойынша енгiзiледi.

Сайлау студенттердің жазғы немесе қысқы демалыс кезеңіне сай келген және олар өздерінің тұрақты мекенжайында тіркеуде болған жағдайда олар өздерінің тұрғылықты мекенжайларында дауыс берулері тиіс. Ал өздерінің тұрақты мекенжайында тіркеуде болмаған немесе демалысты басқа жерде өткізген жағдайда олар есептен шығару куәлігін алып, өздері болған жерде сайлаушылар тізіміне енгізілулері керек.

Демалыс үйлерінде, санаторийлерде, тұрақты емдеу-профилактикалық мекемелерінде жабық сайлау учаскелері құрылуы мүмкін. Ол сайлау учаскелерінде тек сол жерде демалушылар мен емделушілер ғана дауыс береді. Олар тұрғылықты жеріндегі сайлаушылар тізімінен шығарылуға жатады.

– Сайлауда дауыс беру қай уақытта басталып, қай уақытта аяқталады?

– Дауыс беру сайлау күнi жергiлiктi уақытпен сағат 07:00-ден 20:00-ге дейiн үзіліссіз өтедi. Сайлаушылардың басым көпшілігінің жұмыс ерекшеліктері мен басқа да жағдайларға байланысты дауыс берудiң басталуы мен аяқталу уақыты өзгертілуі мүмкін. Бірақ, дауыс беруді сағат 06:00-ден ерте бастап, 22:00-ден кеш аяқтауға болмайды. Дауыс беру уақытының өзгертілуі сайлаушылардың назарына жеткізілуі тиіс.

– Дауыс беру орындарында тәртіп қалай камтамасыз етіледі?

– Дауыс беру орындарында қатаң тәртіп болуы тиіс. Сайлау күні дауыс беру орнында сайлау процесіне қатысы жоқ бөгде адамдардың болуына тыйым салынады.

Сайлау комиссиясының мүшелері, әр кандидаттан сенім білдірілген бір-бір адам, қызметтік куәлігі мен редакцияның тапсырмасы болған кезде әр БАҚ-тың бір-бір өкілі, әрбір саяси партияның, қоғамдық бірлестіктердің, басқа да коммерциялық емес ұйымдардың тіркелген бір-бір байқаушысы, шетелдік байқаушылар және дәл осы сәтте сайлау учаскесінде дауыс беріп жатқандар сайлау процесіне қатысушылар саналады.

Бұлардан басқа тұлғалардың сайлауда дауыс беру орнына орынсыз кірулеріне тыйым салынады. Сайлау учаскесі ғимаратының ішінде дауыстап сөйлеу, ұсақ-түйек келеңсіздіктер орын алған жағдайда учаскелік сайлау комиссиясының төрағасы ескерту жасауға, ғимараттан шығуды талап етуге құқылы.

Ал талапқа мойынсынбаған немесе құқықбұзушылық орын алған жағдайда сайлау комиссиясы ішкі істер органдарына жүгінуге мәжбүр болады. Жалпы сайлау учаскелерінде тәртіпті қамтамасыз ету полиция қызметіне жүктелген. Бірақ олар тек шақырумен ғана келеді. Әкімшілік құқық бұзушылық немесе қылмыстық әрекет орын алған жағдайда олар тиісті жауапқа тарту мәселесін шешеді.

– Қазіргі кезде сайлауға байланысты халықаралық деңгейде баса назар аударылып жатқан мәселе – ол мүмкіндігі шектеулі жандардың дауыс беруі. Осы тұрғыдан қандай қадамдар жасалуда?

– Дұрыс айтасыз. Мүмкіндігі шектеулі сайлаушылардың дауыс беру құқықтарын кедергісіз жүзеге асыруды қамтамасыз ету мақсатында біршама жұмыстар атқарылуда. Қалалық халықты әлеуметтік қорғау органдарының ресми мәліметтеріне сай, бір ғана Әл-Фараби ауданында кәмелет жасына толған, І топтағы 640 мүмкіндігі шектеулі азамат тіркелген.

Осы азаматтардың сайлау учаскелеріне кіруі мен дауыс беруі үшін барлық ғимараттарда пандус орнатылған. Барлық сайлау учаскелерінде олардың дауыс беру мүмкіндігін жеңілдететін арнайы бұрыштар ұйымдастырылуда.

Ол жерде көру қабілеті төмен жандарға арналып мониторының диагоналдық өлшемі 54 сантиметрден кем болмайтын компьютер, ұлғайтқыш шыны (лупа), брайль қарпімен оқу құрылғысы, үстел шамы, есіту мүмкіндігі төмендерге құлаққап, сары түсті қағазға көк әріптермен жазылған, билборд ілінген, арбамен кіруге арналған, өзгелерімен салыстырғанда ені 40 сантиметрге артық арнайы кабина қойылады.

Қорыта айтқанда, осы топтағы азаматтардың сайлау құқықтарын пайдалануына толық жағдай жасалады.

– Мелдебек Мырзаұлы, Сіз байқаушылар, сенімді өкілдер және бұқаралық ақпарат өкілдері туралы еске алдыңыз, сайлау барысында олардың қандай құқықтары мен міндеттері бар?

– Байқаушылар, кандидаттардың сенім білдірген өкілдері дауыс беру күні өздерін жолдаған ұйымның мөрі басылып, басшының қолы қойылған құжаты (сенімді өкілдің куәлігі) мен жеке куәлігінің, БАҚ өкілдері қызметтік куәлігі мен редакцияның тапсырмасы, ал шетелдік байқаушылар акредиттеу куәліктері мен жеке басын куәландыратын паспорт негізінде сайлау учаскесінде арнайы журналға тіркеуге жатады.

Олар дауыс беру және дауыстарды санау барысының заңға сәйкес өтіп жатқанын қарап отырады.

Олардың дауыс беруге, үй-жайдан тыс дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың саны туралы ақпарат алуға, тасымалданатын сайлау жәшігін бақылап жүруге, оларды тасымалдау кезінде көлік құралында болуға, сайлау учаскесінде дауыс беру барысын, дауыстарды санау, дауыс беру нәтижелерін ресімдеу рәсімін анық көру мүмкіндігін қамтамасыз ететін жағдайларда байқауға, сайлау комиссиясының, оның мүшелерінің шешімдеріне, іс әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) жоғары тұрған сайлау комиссиясына немесе сотқа шағымдануға, тыс жерде дауыс беруді өткізу кезінде қатысуға, пайдаланылмаған сайлау бюллетеньдерін санау, жою кезінде қатысуға, сайлау процесіне кедергі жасамай, фотожазба, дыбысжазба және бейнежазба жасауға, дауыс беру нәтижелері туралы хаттамаларды жоғары тұрған сайлау комиссияларына беру рәсімін байқауға, дауыс беру қорытындылары туралы сайлау комиссиясының хаттамаларымен танысуға, олардың куәландырылған көшірмелерін алуға, сайлау комиссиясы мүшелерінің назарын заң талаптарының бұзылуына аударуға, оларға бұзушылықтар туралы тиісті жазбаша мәлімдемелерді, актілерді табыс етуге және табыс еткені туралы белгі соқтыруға құқылы.

Олардың өтініштері бойынша сайлау комиссиясы дауыстарды санау хаттамасына өздерінің жасаған актілерін қоса беруге міндетті.

Енді олардың міндеттеріне тоқталар болсақ, олар сайлау процесіне, дауыстарды санау, шешім қабылдау рәсімдеріне араласпауы, сайлау комиссиясының жұмысына кедергі келтіретін іс-әрекеттер жасамауы, белгіленген тәртіп ережелерін сақтау жөніндегі талаптарын орындауы, өз ескертулерін құжатталған, шын, тексеруге болатын фактілермен негіздеуі, заң талаптарын сақтауы, алаламауы, нақты кандидатқа, саяси партияға артықшылық бермеуі тиіс.

Заң талаптарын бұзған жағдайда сайлау комиссиясы байқаушыны тіркеудің күшін жоюға құқылы.

– Сұхбатыңызға рақмет!

Жазып алған – Қайрат Карибаев

Непалдық ірі бизнесмен Шымкенттегі Happy land отбасылық ойын-сауық кешенінің құрылысына инвестиция құймақ. Chaudhary group халықаралық холдингінің негізін қалаушы доктор Бинод Чаудхари Шымкентте Happy land отбасылық ойын-сауық кешеніне инвестиция салуға дайын.

Disney-2

ХХІІ Астана экономикалық форумында непалдық компания, Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Данат Жумин, «Shymkent “ӘКК» АҚ Басқарма Төрағасы Рашид Аюпов пен «Kazakh invest» АҚ арасында ынтымақтастық туралы төрт жақты меморандумға қол қойылды. Инвестиция көлемі 60 млн долларды құрайды.

«Happyland» – аквапарк, SPA & Resort қонақ үйі, аттракциондар паркі, жабық ойын-сауық орталығы, табиғат паркі және гольф-клуб секілді алты сегменттен тұратын ең ірі заманауи, отбасылық ойын-сауық кластері саналады.

Жобаның жалпы құны 20 млрд теңгеден асады.

Страница 1 из 307