Мемлекет басшысы ұсынған «100 нақ­ты қадам» Ұлт жоспарындағы «Жем­қор­лыққа қарсы күресті күшейту, сонымен бірге, жаңа заңнамалар әзірлеу» бөлігінде көрсетілген тапсырмаларды жүзеге асыру мақсатында Қазақстан Республикасының Парламенті «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң қабылдады.

 

Бүгінде сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу мемлекеттің одан әрі табысты дамуы үшін сөзсіз басымдық болып табылады. Сыбайлас жемқорлықтың кез келген көріністері қоғамның мүддесіне зардабын тигізіп және мемлекеттің экономикалық өсуіне орасан кедергі келтіреді. Сондықтан да біздің еліміз сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қи­мыл мәселелерінде халықаралық тәжіри­белерге сүйеніп әртүрлі шаралар мен модельдерді үйлестіріп отырады.

 

2015 жылғы сәуірде осы Стратегияны іске асыру жөніндегі Үкіметтің жоспары бекітілді. Онда алдағы үш жыл ішіндегі көлеңкелі экономика мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі шаралар анықталды. Сонымен қатар, Елбасымыз ұсынған «100 нақты қадам» Ұлт жоспарын іске асыру мақсатында кә­сіби мемлекеттік аппарат құру мен сыбайлас жемқорлықты барынша азайту басым бағыттардың бірі болып белгіленді.

 

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қи­мыл мәселелеріндегі кешенді көзқа­расқа «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы», «Қоғамдық кеңестер туралы», «Ақпаратқа қол жеткізу туралы», «Жалпыға бірдей декларациялау туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы», «Ақпараттандыру туралы», сондай-ақ, Кәсіпкерлік және Этика кодекстері сияқты бірқатар заңнамалық актілер арқылы қол жеткізілді.

Мемлекеттік қызметті реформалаудың жаңа кезеңі мансаптық жолға ауысуды және мемлекеттік аппаратқа кадрларды іріктеу мен жылжыту үдерістерін кешенді өзгертуді қалайды. Сонымен қатар, жаңа тетіктер меритократия қағидаларын күшейтуге, мемлекеттік қызметте есеп беру мен сыбайлас жемқорлықтан тыс басқару аппаратын құруға бағытталған.

 

Мемлекеттік қызметке іріктеу және мансаптық жоғарылау кезінде біліміне және жұмыс өтіліне қойылатын талаптармен қатар, маңызды талаптар – қызметшілердің атқарып отырған лауазымдары бойынша нақты міндеттерін тиімді атқаруға қажетті құзыреттерінің болуы. Мұндай тәсіл Қазақстанда бірінші рет қолданылатын болады.

Сонымен қатар, мемлекеттік қыз­мет­ші­лерге еңбекақы төлеу жүйесі де елеу­лі өзгеріске ұшырады. Мем­лекеттік органдардың стратегиялық мақ­саттарына қол жеткізуі жұмыс нәти­жесіндегі жетістіктеріне сай еңбекақы өсімі есебінен қамтамасыз етілетін бо­лады. Бұл Парламент қабылдаған «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңда көрсетілген. Демек, бұл қабылдап жатқан шаралар мемлекеттік аппараттың кадр құрамын кәсібилендіруге, сондай-ақ, өзара бәсекелестік пен өз құзыреттерін дұрыс пайдалануға ынталандыра түседі.

 

Жалпы, меритократияны қорғау және жемқорлықты болдырмау бойынша қабылданып жатқан шараларды іске асыруда Этика кодексінің маңызы зор. Ол мемлекеттік қызметшілердің мінез-құлықтарына қойылатын талаптарды қатаң сақтауға бағытталған. Оның Ар-намыс кодексінен ерекшелігі жаңа Этика кодексі мемлекеттік қызметшілердің қызметіндегі нақты этикалық стандарт­тарды белгілейді, жемқорлыққа қар­сы шектеулерді қамтиды, нақты жағдай­лардағы басқарушылық мінез-құлық­тарды жүйелейді.

Жаңа заңда, сонымен бірге, сыбай­лас жемқорлыққа қарсы саясатқа азаматтық қоғамды кеңінен тарту мәселесін қамта­масыз ету қарастырылған. Осыған байланысты, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг ұғымы енгізіліп отыр, ол жемқорлыққа қарсы саясаттың тиімділігіне жүйелі негізде талдау жүргізуге және құ­қық қолдану тәжі­рибесіне мүмкіндік бе­реді. Мониторингке мемлекеттік орган­дардың нормативтік-құқықтық актілері мен ресми сайттарынан басқа, үкіметтік емес ұйымдардың мәліметтері де, БАҚ-та­ғы жа­рияланымдар да және әлеуметтік сау­алда­малардың мәліметтері де кіретін болады.

Талдаудың, ғылыми-зерттеу және әлеу­меттік зерттеулердің нәтижелері жыл сайын Мемлекет басшысының атына дай­ындалатын Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың ұлттық баяндамасына негіз болады.

 

Ұлттық баяндама өмірдің түрлі сала­­ларындағы сыбайлас жемқор­лыққа мүмкіндік беретін себептер мен жағдай­ларды жоюға қатысты ұсыныс­тардан, сонымен қатар, жемқорлыққа қарсы күрес жағдайы мен үрдісіне талдау жасаудан тұрады.

Сондай-ақ, алғаш рет «сыбайлас жем­­қорлыққа қарсы мәдениетті қалып­тас­тыру» ұғымы енгізіліп отыр, онда субъектілердің жемқорлыққа қарсы әрекет жасауы, қоғамда сыбайлас жем­қорлыққа төзе алмауды білдіретін құн­дылық жүйесін сақтау мен оны нығайту қамтылады. Мұны іске асыру тетігі сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәрбие мен білім беруді үздіксіз жүзеге асырудан көрініс табады. Сөйтіп, қоғамда сыбайластыққа төзбеу жүйесін дамыту мен сыбайластыққа қарсы әрекеттің заманауи моделдерін енгізу қарастырылуда. Қазірдің өзінде азаматтық қоғамның барынша тиімді институттарын бұл жұмысқа тарту жүзеге асырылуда.

2015 жылы сыбайластыққа қарсы бірлесіп әрекет жасау бойынша ашық келісімдер әзірленді, оған түрліше ұйымдар, бірлестіктер, оқу орындары және азаматтар атсалыса алады. Сонымен бірге, Агенттік пен Кәсіпкерлердің ұлттық палатасы арасында келісімге қол қойылды, соның арқасында кәсіпкерлік саласында сыбайластыққа қарсы мәдениет қалыптасып ұлттық бизнесті жүргізу барынша ашық бола түседі деген үміт зор.

Сонымен қатар, мемлекеттік қызмет­кер­лердің салық декларациясы мәлі­меттерін міндетті жариялау қарас­ты­рылған. 2017 жылдан бастап мемлекеттік қызметшілерді жалпы бірыңғай декларациялауға (декларацияның екі түрі: кіріс пен мүлік жөнінде, міндеттемелер мен активтер жөнінде) міндеттейтін арнайы заң қабылданды. Ол шынайы кіріс­тер мен мүлік туралы мәліметке негіз­делген салық салу саласында ашықтықты қамтамасыз ету мақсатында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл тетіктерінің бірі ретінде әзірленген.

Бұл өз кезегінде жеке тұлғалардың, оның ішінде мемлекеттік қызметшілердің кіріс пен шығыстары арасындағы айыр­ма­шылықтарды айқындауға мүмкіндік береді. Жаңа заңда қарастырылған сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шараларының ішінен, мемлекеттік басқару жүйесіндегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы стандарттарды қабылдауды атап өтуге болады.

Жалпы айтқанда, Қазақстандағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алудағы кешенді амал-тәсілдерге кадрлық сая­сат, қызметкерлердің әдептілігі пен уәж­­демесін жоғарылату, қоғамда сыбай­лас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалып­тастыру, жұртшылықпен өзара әрекет­тесуде кәсіпкерлік үдерістерді жетілдіру сияқты түйіндер кіреді. Осылайша мем­лекеттік аппарат, халық және бизнестің өзара байланысқан салаларында сыбайлас жемқорлық көріністерін азайтуға бағытталған шаралар да жүзеге асырылуда. Осы мақсатта мемлекеттік қыз­мет көрсету барысында мемлекеттік қыз­мет­шілердің мінез-құлық ережелерін белгі­лейтін жаңа мемлекеттік қызмет көрсе­ту стандарттары мен регламенттері де әзірленуде.

Жаңа заңнамалық актілердің барлығы озық әлемдік үрдістерді ескере отырып құрастырылған және бұл өз кезегінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың жаңа кезеңіне өтуге септігін тигізеді. Ал сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша халықаралық ынтымақтастықты нығайту – агенттік қызметінің негізгі басымдықтарының бірі болып табылады.

Осы аталғандардың негізінде, Қазақ­стан БҰҰ-ның сыбайлас жемқорлыққа қарсы Конвенциясының, Ыстамбұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жоспарының, ЭЫДҰ-ның (экономикалық ынтымақтастық пен даму ұйымы) және ЕҚЫҰ-ға толық құқықты мүшесі ретінде ГРЕКО – сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бойынша мемлекеттер тобына кіру үшін сыбайлас жемқорлық пен қыл­мыс­тық және азаматтық-құқықтық жауап­кер­шілік жөнінде еуропалық конвен­цияларға қол қою іс-шаралары жүзеге асырылуда.

Заң үстемділігі мен демократиялық инс­титуттарды нығайту арқылы жүзеге асырылған өзара әрекеттесудің осындай деңгейі Қазақстанның мемлекеттік басқару органдары мен азаматтық қоғам арасында тікелей диалог құруға ықпал етеді.


 

Шымкент қаласы Еңбекші аудандық
әділет басқармасының құқықтық түсіндіру
және халыққа заңгерлік көмек көрсету саласының
инспектор-іс жүргізушісі Тасполат Бағдат
«Қазақстан заңгерлерінің одағы»
РҚБ Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының мүшесі

Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу – Қазақстан Республикасының «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» 2007 жылғы 26 шілдедегі №310 Заңы мен өзге де заңдарда көрсетілген тәртіппен және мерзімдерде жылжымайтын мүлікке құқықтардың (құқықтар ауыртпалықтарының) туындауын, өзгеруін немесе тоқтатылуын және құқықтық кадастрдағы мемлекеттік тіркеудің өзге де объектілерін мемлекеттің тануы мен растауының міндетті растауы болып табылады.

Осыған орай, азаматтар мен заңды тұлғаларға қолайлы жағдай жасау үшін және уақытты, қаржыны үнемдеу мақсатында аталған заңға бірқатар өзгертулер мен толықтырулар енгізілді.

 

Құқық белгілейтін құжаттың немесе Куәліктің телнұсқасын алу үшін өтініш беруші құқық белгілейтін құжаттың немесе Куәліктің жоғалуына, бүлінуіне (бұзылуына) себеп болған жағдайларды көрсете отырып, құқық белгілейтін құжаттың немесе Куәліктің телнұсқасын беру туралы өтінішті;

- жеке тұлға паспортын немесе өзге оны алмастыратын құжатын (жеке куәлігін, 16 жасқа толмаған азаматтың туу туралы куәлігін, Қазақстан Республикасындағы шетелдіктің ықтияр хаты, азаматтығы жоқ адамның куәлігін);

- заңды тұлға заңды тұлғаны тіркеу туралы куәлігін (жарғысының, ережесінің көшірмесін), сауда тізілімінен көшірмесін немесе осы субъект өз елінің заңнамасы бойынша заңды тұлға болып табылатынын куәландыратын, қазақ немесе орыс тіліне нотариатты куәландырылған аудармасымен бірге басқа құжатын;

- құқық белгілейтін құжаттың немесе Куәліктің телнұсқасын берген үшін алым төлегенін растайтын құжатты ұсынады.

 

Сонымен қатар, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан Республикасында кәсіпкерлік қызмет үшін жағдайды түбегейлі жақсарту мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 29 желтоқсандағы заңының шегінде жылжымайтын мүлікке меншік құқықтарды қорғау және нығайту мақсатында, азаматтар мен заңды тұғалардың құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруына қолайлы жағдай туғызу, сонымен қатар Қазақстанның «Doing Bussines» Әлемдік Банкінің рейтингінде позициясын көтеру «Меншікті тіркеу» көрсеткіші бойынша 2015 жылдың 1 қатарынан бастап ХҚКО-на нотариалдық мәмілелер негізінде туындайтын құқықтарды тіркеу үшін арызданушылардың жолданымдарының баламалы тәртібі алынып тасталды, яғни бұндай құқықтарды тіркеу тек қана электронды форматта бір жұмыс күн ішінде жүзеге асырылады, яғни азаматтарға меншікке құқықтарды тіркеу бір орында (нотариуста) және аз уақыт ішінде қосымша шығындарсыз тіркеу мүмкіндігі беріліп отыр.

 

Қазақстан Республикасының «Жылжымайтын мүлікке құқықты мемлекеттік тіркеу туралы» Заңына енгізілген өзгерістерге сәйкес, 2013 жылдың 1-қаңтарынан бастап Қазақстан аумағында жылжымайтын мүлікке құқықты мемлекеттік тіркеу электронды түрде енгізілді. 

 

Елімізде соңғы жылдары мемлекеттік органдармен мемлекеттік қызмет көрсетулерді автоматтандыру бойынша шаралар қабылданып, мемлекеттік қызмет түрлері электронды түрде көрсетіліп келеді. Бүгінгі күні жылжымайтын мүлікке құқықты электрондық тіркеу бойынша қызметі Қазақстанның барлық өңірлерінде қолжетімді . Осы мақсатта Әділет Министрлігімен жылжымайтын мүлік рәсімін оңтайландыру жөнінде шаралар қабылданып, азаматтардың жылжымайтын мүлікке құқықтарын электронды түрде тіркеу қол жетімді болды.

 

Осыған орай заман талабына сәйкес «Е-нотариат» бірыңғай нотариалдық ақпараттық жүйесі қолданысқа еңгізілді. Бұл жүйенің негізгі міндеттерінің ішінде нотариалдық құжаттарды есепке алу мен сақтауды қамтамасыз ету, жеке және заңды тұлғалар, жылжымалы және жылжымайтын мүлік туралы деректерді сәйкестендіру мен тексеруді жүзеге асыру; нотариустар, Республикалық нотариалдық палата мен аумақтық нотариалдық палаталар, сондай-ақ бақылаушы мемлекеттік органдар арасындағы тиімді ақпарат алмасуды қамтамасыз ету қызметі бар. 

Енді, жылжымайтын мүлікке құқық белгілеуші құжатты рәсімдегеннен кейін нотариус бірден сол жерде құқықтарды тіркеуге өтінім бере алады. Ол үшін нотариус өтініш беруші туралы мәліметтердің нысанын толтырады, ҚР ӘМ әділет департаментіне жөнелтеді, және өтінішті қабылдау туралы және төлемнің сомасы туралы хабарламаны алады. Нотариус бірегей нөмірмен хабарламаны басып шығарады және өтініш берушіге береді, одан кейін клиент электрондық үкімет порталында төлемді жүргізу қажет. Ол үшін өтініш беруші порталда тіркелуі керек, ал электронды қолтаңбаның қажеті жоқ. 

Әділет органдарының  мамандары электрондық чекті алысымен, жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркеуге кіріседі. Нәтижесінде құқықты тіркеу туралы хабарлама нотариусқа, сондай-ақ өтініш берушінің электрондық мекенжайына беріледі (оның болған және нотариустан өтінішінде көрсетілген жағдайда).

Жылжымайтын мүлік құқығын электрондық тіркеу  әкімшілік кедергілерді жоюға, азаматтар үшін қолайлы жағдай туғызуға бағытталған. 


 Шымкент қаласы Еңбекші аудандық
әділет басқармасының жылжымайтын
мүлікке құқықтарды тіркеу саласының
инспектор-тіркеушісі
«Қазақстан заңгерлерінің одағы»
РҚБ-нің мүшесі  Ж.Сыздыкова

alkagol«Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттіккорпорация арқылы көрсетілетін мемлекеттікқызметтердііріктеу жөніндегіведомствоаралық комиссияның кезекті отырысында Мемлекеттік кірістер комитетінің құзырындағы мемлекеттік қызметтерді оңтайландыру туралы шешім қабылданды. Биылғы жылдың соңына дейін кәсіпкерлер үшін алкогольдік өнімдерді сақтау, көтермелеп және жекелеп сатуға лицензия алу айтарлықтай жеңілдейді.

Қазір кәсіпкерлер алкоголь саудасына төрт құжат жинаса, болашақта тек қана электрондық үкімет порталында мәліметтер формасын ғана толтырып, мемлекеттік баж салығын төлеп, өзінің электрондық-цифрлық қолтаңбасын (ЭЦҚ) қоюы жеткілікті. Ал өзге де қажетті мәліметтерді мемлекеттік органавтоматты түрде тиісті ақпараттық жүйелерден алады.

Сондай-ақ рұқсатқа қол жеткізу мерзімі он бес жұмыс күнінен бір күнге дейін қысқарады. Ал этил спирті мен темекі өнімдерін шығару лицензиясын алу мерзімі он бес күннен он жұмыс күніне дейін шегеріледі.

Еске сала кетейік, Астана мен республикалық маңызы бар қалаларда алкоголдік өнімдерді сақтау және жекелеп сату лицензиясының құны 100 АЕК, аудандық маңызы бар қалалар мен ауылдарда – 70 АЕК, ауылдық елді-мекендерде – 30 АЕК, сондай-ақ, көтермелеп сату және сақтау лицензиясы 200 АЕК құрайды. Рұқсатты қайта рәсімдеу - лицензия  берілгендегі төлемнің 10%, көшірмесін жасату - 100% құрайды.


 

«Азаматтарға арналған үкімет»
мемлекеттік корпорациясы» коммерциялық емес
акционерлік қоғамы баспасөз қызметі

usluga-bez-spravok

Бұл туралы «Азаматтарға арналған үкіметтің» төрағасы Абылайхан Оспанов мәлімдеді. Енді азаматтар мемлекеттік органдарға мекенжай анықтамасын, сондай-ақ жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар және жылжымайтын мүліктің болуы/болмауы туралы анықтамаларды қағаз жүзінде апаруға міндетті емес.

ҚР Премьер-Министрінің орынбасары Асқар Жұмағалиевтің тапсырмасымен электрондық үкімет порталында «Анықтамасыз қызмет» - «Paper free»  сервисі іске қосылды. Жаңа пилоттық жобаға сәйкес SMS-хабарлама арқылы қызмет алушының рұқсаты расталған жағдайда үшінші тұлғаларға ақпараттық анықтамалар ұсынуға мүмкіндік береді. «Биыл 25 қаңтардан 5 ақпанға дейін халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы 312 мың электрондық анықтама берілді. Бұл орайда біз сауалнама жүргізіп, анықтамалардың 45 пайызын азаматтар коммуналдық қызметтер мен білім беру мекемелеріне тапсыру мақсатында алғанын анықтадық»,- дейді «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының төрағасы Абылайхан Оспанов.

Мысалы, жыл сайын жаңа оқу жылы қарсаңында мектептер оқушылардан мекенжай анықтамасын сұратады, нәтижесінде миллиондаған ата-ана ХҚО-ға ағылады. Егер «Paper free» сервисі енгізілсе, оқу орындары электрондық үкімет порталынан қажетті құжатты сұрата алады, ал қызмет алушы, яғни ата-ана SMS-хабарлама арқылы электрондық анықтама алуға бір реттік рұқсат бергенін растап, фронт-офиске бару міндетінен құтылады.

Бұл сервисті қолдану үшін мобильді азаматтар базасына тіркелу қажет.  «Анықтамасыз қызмет» механизіміне сәйкес мүдделі тұлға электрондық үкімет порталында авторизациядан өтуі тиіс. Сосын «Үшінші тұлғалардың анықтама алуы сервисі» бөлімін таңдап, қай азамат туралы мәлімет алғысы келеді соның жеке сәйкестендіру нөмірін жазуы тиіс. Егер азамат мобильді азаматтар базасында тіркелген болса, мүдделі тұлға анықтама түрін таңдап, өзінің электрондық-цифрлық қолтаңбасымен қол қояды. Сол сәтте портал автоматты түрде азаматқа SMS-хабарлама жолдап, үшінші тұлғаға мәлімет беру/бермеу жөнінде шешім қабылдауды сұрайды. Азамат екі сағаттың ішінде жауап беруі тиіс.

«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында іске қосылған «Paper free» нәтижесінде қағаз жүзіндегі анықтамалар саны 24 миллионға дейін кеміп, халыққа қызмет көрсету орталықтарына келушілердің қатары да азаяды.


 

«Азаматтарға арналған үкімет»
мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ
Баспасөз қызметі

adep-kodeksОсы жылдың басынан бастап мемлекеттік қызметшілерге арналған Әдеп кодексі заңды күшіне еніп, қолданыла басталды. Осы аталған заңнамаға сәйкес Қазақстан Республикасының мемлекеттiк қызметшiлерінiң моральдық-адамгершiлік бейнесiне және iскерлiк қасиеттеріне қойылатын талаптар жоғарылай бастады. Әдеп кодексі жалпы ережелер, мінез-құлықтың жалпы стандарттары, қызметтен тыс уақыттағы мінез-құлық, қызметтік қатынастардағы мінез-құлық және көпшілік алдында, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында сөйлеумен байланысты мінез-құлық стандарттары деп аталған бес бөлімнен тұрады.

 

Мінез-құлықтың жалпы стандарттарына келетін болсақ мемлекеттік қызметшілердің Қазақстан халқының бірлігі мен елдегі ұлтаралық келісімді нығайтуға ықпал етуге, мемлекеттік және басқа тілдерге, Қазақстан халқының салт-дәстүрлеріне құрметпен қарауға, адал, әділ, қарапайым болуға, өздері қабылдайтын шешімдердің заңдылығы мен әділдігін қамтамасыз етуге, Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген шектеулер мен тыйымдарды сақтауға, өзінің іс-әрекетімен және мінез-құлқымен қоғам тарапынан айтылатын сынға себепкер болмауға, сынағаны үшін қудалауға жол бермеуге, орынды сынды кемшіліктерді жою мен өзінің қызметін жақсарту үшін пайдалануға, жеке сипаттағы мәселелерді шешу кезінде мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, мемлекеттік қызметшілер мен өзге де адамдардың қызметіне ықпал ету үшін өзінің қызметтік жағдайын пайдаланбауға, шындыққа сәйкес келмейтін мәліметтерді таратпауға, мемлекеттік меншіктің сақталуын қамтамасыз етуге, өзіне сеніп тапсырылған мемлекеттік меншікті, автокөлік құралдарын қоса алғанда, ұтымды, тиімді және тек қызметтік мақсатта ғана пайдалануға, қызметтік тәртіпті бұлжытпай сақтауға, әкімшілік немесе қылмыстық жауаптылық көзделген құқық бұзушылықтар мен теріс қылықтарды жасауға жол бермеуге, іскерлік әдепті және ресми мінез-құлық және тағы да басқа қағидаларын сақтауға тиістілігін бекіткен.

 

Мемлекеттік қызметшілердің сырт келбеті олардың қызметтік міндеттерін орындау кезінде мемлекеттік аппараттың беделін нығайтуға ықпал етуге, іскерлікпен, ұстамдылықпен және ұқыптылықпен ерекшеленетін жалпы қабылданған іскерлік талаптарына сай болуға тиіс.

Осы жаңа заңнамаға сәйкес мемлекеттік қызметшілер, оның ішінде басшы лауазымдарды атқаратындар, ұжымда өз діни көзқарасын ашық көрсете алмайды, бағынысты қызметшілерді қоғамдық және діни бірлестіктердің, басқа да коммерциялық емес ұйымдардың қызметіне қатысуға мәжбүрлей алмайды.

Қызметтен тыс уақытта мемлекеттік қызметшілер жалпы қабылданған моральдық-әдептілік нормаларын ұстанып, қоғамға жат мінез-құлық, оның ішінде қоғамдық орындарда адамның қадiр-қасиетiн және қоғамдағы адамгершілікке нұқсан келтіретін масаң күйде болу жағдайларына жол бермеуге тиіс.

Сонымен қатар басты мәселелердің бірі басшылар қарамағындағы қызметшілермен қарым-қатынас кезінде меритократия қағидаттарын сақтауды қамтамасыз етуге, кадр мәселелерін шешу кезінде туыстық, жерлестік және жеке басына берілгендік белгілері бойынша артықшылық көрсетпеуге тиістілігі көрсетілген.

 

Көпшілік алдында, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында сөйлеумен байланысты мінез-құлық стандарттары мемлекеттік орган қызметінің мәселелері бойынша көпшілік алдында сөйлеуді оның басшысы немесе мемлекеттік органның бұған уәкілеттік берілген лауазымды адамдары жүзеге асырады. Мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтірмей, пікірсайысты сыпайы нысанда жүргізуге тиіс. 

Әдеп кодексінің басты міндеті-сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға және қызметтік әдеп нормаларын бұзушылықтардың, оның ішінде мемлекеттік қызметке кір келтіретін тәртіптік теріс қылықтардың профилактикасына бағытталған іс-шараларды әзірлеу, мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік әдепті сақтаудағы жауапкершілік деңгейін арттыруды қамтамасыз ету жөніндегі шараларды қабылдау, әдеп жөніндегі уәкілдердің қызметін үйлестіру және мемлекеттік органдардың тәртіптік комиссияларымен өзара іс-қимыл мәселелері бойынша ұсынымдар мен ұсыныстар әзірлеу болып табылады.

Шымкент қаласы Еңбекші аудандық әділет басқармасының жылжымайтын
мүлікке құқықтарды тіркеу саласының инспектор-тіркеушісі
«Қазақстан заңгерлерінің одағы» РҚБ-нің мүшесі Ш.Қашқындаев

Білімге құштар – Сингапур

Пятница, 16 Февраль 2018 11:00

1950 жылдан бері дами бастаған Сингапур елі бүгінде әлемнің қаржы, транспорт және сауда орталығына айналды.

nazarbaev-mektepБұл ғажайып аралда 1821 жылдары 1000-ға жуық қана халық болған екен. Негізгі халқы қытай, малай, үнді ұлттарынан құралғанымен, өздері бір ел болып, бөлінбей өмір сүруде. Ең бастысы еңбекқор, үнемшіл, білім алуға құмар. Сингапур аймақтық білім беру орталығы ең үздік мектептерді ашып, үнемі мұғалімдерінің біліктілігін көтерумен айналысты, ал университеттерінде ең жоғары деңгейде білім беру қолға алынды.

«Назарбаев Зияткерлік мектептерінің» қолдауымен Қазақстанның әр аумағындағы Зияткерлік мектептердің педагог- кітапханашылары осы елде біліктілігін арттыру курсына қатысты. Сингапур қаласына келгенде бетімізге ыстық леп келді, температурасы 24 - 31ºC, жел жоқ. Аэропорттың өзі кішігірім қала іспеттес, автобуспен айналып біраз уақыт жүрдік. Қала көшелерінде бұрын соңды көрмеген ағаштар отырғызылған. Жасыл қаланың көліктері де аз, халық көбінесе метроны қолданады.

Біздің мектептердің серіктесі FIF technology университетінен Мистер Гарри бізді қарсы алып, жайғастырғаннан соң, елдің және отельдің ережелерімен таныстырды. Ең қызығы сағыз шайнауға болмайтын заңы бар екен, айыппұл құны 500$ көлемінде. Біздегі сағыздар ол жерде кәмпит түрінде сатылады. Сонымен қатар, жолда жүруге өз атымызға тіркелген карточкалар таратты, оны метро мен автобустарда қолдандық. Сингапурдың жер көлемі 719,9 шаршы метр болғандықтан, барлық жерді көріп шығуға мүмкіндік бар.
Келесі күні курсты FIF Technologies қызметкерлері Мисс Эвилин Чу мен Мэвис Ли өткізді. Олардың айтуынша, елдің ең басты капиталы білімді балалар, сол үшін әрбір ата-ана баласының білім алуына бар күшін жұмсайды. Балаларына 17 жасқа дейін жақсы білім беру әр ата-ананың негізгі міндеті. Білім беру ағылшын тілінде жүргізіледі және баланың қабілетіне байланысты ғылымды таңдап алу ұсынылады, дегенмен жаратылыстану ғылымына көп көңіл бөлінеді. Білім беру бағдарламасына бүгінгі күннің талабына сай өзгерістер енгізіліп отырылады, өйткені келешек маман иесі өз жұмысында білімін қолдана алуы шарт. Мәдени құндылықтарға өте көп көңіл бөлгендіктен, оқушылардың елінің тарихы мен мәдениетін игеруін үкіметі қатты қадағалайды. Егер мектеп түлегі өмір бойы білім алуды мақсат тұтып, өз білімін жетілдіріп отырса, мұндай көзқарасы бар азаматты әлемнің қай елінде болса да жұмысқа алары сөзсіз деп пайымдайды. Мектепте білім беру ақылы түрде жүргізіледі, жеке меншік мектептер ақысын өздері белгілейді. Оқушыны білім алуға емес, іздену қабілетін арттыруға үйретеді. Мектептің білім беру жүйесі мен мемлекеттің дамуы оларда тығыз байланысты. Оқушылардың ақпараттық сауаттылығын арттыру мақсатында, оқушыны ақпаратты табуға бағыттап, оны қолдану мүмкіндігін ескереді. Мысалы, тарих сабағынан берілген тақырып бойынша оқушылар интернеттен неше түрлі ақпарат алып келеді, бірақ соның түпнұсқасын бірігіп тауып ізденуде көмек береді. Бүгінгі күнде кітапханашы моделі өзгеруде: мұғалім, кітапханашы, менеджер, қаржы менеджері, бағыттаушы серіктес, ақпараттық көмекші рөлінде қызмет атқаруда. Сингапурдағы әр мұғалімнің білім беру мақсатындағы басымдығы - PISA тестілеуіне дайындық болып саналады. Мұғалімдер Білім беру Министірлігі нұсқаулығымен өздері кітапханамен ынтымақтастық қарым-қатынас орнатуға тілек білдіреді. Оқушылардың ақпараттық сауаттылығын бағалау білім берудің ең маңызды бөлігі болып саналады. Мысалы, мобилдік қосымшада оқушылардың сұрақтарға жауап беруі арқылы оқыған кітаптарының саны бойынша анализі шығады. Жыл сайын жаңа бағдарламалар шығып отырғандықтан, оларды игеріп, сабақта қолдану қажеттілігінің туындауына байланысты мектептерде жылына екі рет АҚТ курстары өткізіледі. Жыл сайын мектеп өзін бағалап, стартегиялық жоспар құрып отырады, басты мақсат оқушылардың жетістігіне үлес қосу.
Бағдарлама бойынша шетелдік әріптестеріміз бізді Ұлттық кітапханасын көруге шақырды. 16 қабатты ғимараттың 1 қабатында кітаптар жоқ, кітапхана макетін, кітапхананы қолдану бойынша комиксті стендттерді көруге болады. Кітапханада кітаптарды еркін алып сол жерде оқуға болады. Сонымен қатар, компьютерден қай кітаптың қай этажда, стеллажда, сөреде орналасқанын көруге болады. Одан басқа да Orchard, Esplanade кітапханаларын араладық.

Ата-аналар оқушылардың оқу сауаттылығын арттыруда маңызды рөл атқарады. Олар кітапханалық «Оқу қызықты: қазір баста!» атты семинарларына қатысады. Министрлікте үлкенге құрмет көрсету бойынша арнайы бөлім жұмыс істейді. Олардың жұмыстарын біз Discovery center орталығындағы «Бір бірлеріңізді бағалаңыздар, ең құнды – сіз!», «Ата-анаңыз қартайғанда кіммен қалады?» деген айнадағы жазбалардан көрдік.

Ең қызықтырғаны «Ғылыми орталық» болды. Бұл орталықта оқушылардың барлық нәрсені ойын түрінде зерттеп көруіне жағдай жасаған. Ғимараттың жанындағы жерге резеңке үгінділерден жасалған алаңда су шашатын автоматтар орнатылған, жерде кішірек су айналдыратын дөңгелегі бар кішкене өзен түрінде жасалған макетте балалар ойнап отырды, жер фонтандары да бар. Түнгі сафариде әр аңға бөлек орын жасап, тура бір еркін жүргендей көрінбейтін қоршау жасаған. Әлемге әйгілі Ботаникалық бағында әлемнің түкпір түкпірінен әкелінген ағаштар мен гүлдерді көріп, жоғарыға шыққан сайын керемет әсер аласыз. Бізде тек қана үйде өсетін орхидеялар осы жерде алаңқайда өсіп тұрғанын көруге болады. Барлығы жасанды жолмен өсірілгенімен, адамның қолынан жасалған небір керемет дүниелерді көріп, таң қалдық. Көшедегі тротуардың үстіне күннен қорғау үшін орнатылған қалқаны да қызығарлық дүние.

Лаура Боранбай,
Шымкент қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектеп кітапханасының аға-педагог кітапханашысы

Өңірімізде «Н.Назарбаев: дәуір, тұлға, қоғам» атты көшпелі кешен көрмесі өз жұмысын бастады. Оны Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті - Елбасы кітапханасы ұйымдастырып отыр.

Мемлекет басшысының тәуелсіз Қазақстан елінің қалыптасуындағы шешуші рөлін жан-жақты көрсету мақсатында ұйымдастырылған көрмеде тұрғындар назарына Елбасы кітапханасының архив, кітап, музей қорларынан алынған материалдар ұсынылады. Астанадағы Елбасы музейінен 800-ге жуық түпнұсқа қолжазба, суреттер және жеке заттар жеткізіліп отыр. Алғаш рет Оңтүстікте жұмысын бастаған көшпелі көрме мамыр айына дейін жалғасатын болады.

Көрменің ашылу салтанатына Қазақстан Республикасы Президенті Кеңсесінің бастығы – ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы кітапханасының директоры Махмұт Қасымбеков пен облыс әкімі Жансейіт Түймебаев, мәдениет және спорт министрлігінің жауапты хатшысы Қуатжан Уәлиев және облыс зиялылары мен жастары, БАҚ өкілдері қатысты.

Махмұт Қасымбеков көрмені шырайлы Шымкент қаласында өткізу кездейсоқ емес екенін атап өтті.

– Бүгін аяулы Алматыдан кейін көрмені шырайлы Шымкент қаласында ашқалы отырмыз. Әрине, бұл кездейсоқ емес. Себебі, Оңтүстік Қазақстан облысының еліміздің әлеуметтік және экономикалық дамуындағы рөлі аса зор. Екіншіден, бұл өңір – халқымыздың мәдениеті мен салт-дәстүрінің кеніші, ана тіліміз бен ұлттық құндылықтарымыздың қаймағы бұзылмаған ордасы. Сондықтан Шымкент баршамыз үшін әрі ыстық, әрі жүрегімізге жақын. Көрменің аясында киелі Түркістан қаласында кездесулер және облыстың бірнеше оқу орындарында семинарлар мен конференциялар ұйымдастырылатын болады. Сондықтан, бұл көрме облыстың мәдени және рухани өмірінде елеулі оқиға болады деп үміттенеміз, – деді М.Қасымбеков.

Көшпелі кешен көрмесі «Көшбасшы жолы», «Көшбасшы феномені», «Әлем таныған, Көшбасшы», «Елбасы мәртебесі – ел мәртебесі» атты төрт бөлімнен құралған. Ұйымдастырушылардың айтуынша, Оңтүстік жұртшылығына Н.Ә. Назарбаевтың өзге елдің басшыларынан берілген жоғары мемлекеттік наградалары, қазақстандық авторлар және мемлекет басшылары тарту еткен қолтаңбасы бар кітаптар, Елбасының шет тілдеріне аударылған кітаптары алғаш рет ұсынылып отыр.

Мазмұны мен деңгейі тұрғысынан аса маңызды іс-шараның Оңтүстік өңірінде өтуі үлкен мәртебе, әрі зор мақтаныш екенін айтқан облыс әкімі кешенді жылжымалы көрменің ашылуымен құттықтап, сәттілік тіледі.

– Мемлекет басшысы Қазақстан тарихындағы шешуші кезеңде еркіндік пен тәуелсіздікті аңсаған халықтың асыл арманын орындады. Қысқа мерзім ішінде еліміз жүз жылға татыйтын ғажайып даму кезеңін артқа тастады. Еліміз әлеуметтік-экономикалық тұрғыда айрықша өркендеп, халқымыздың әл-ауқаты жақсарды. Бұл көрмеде қонақтар Ұлт Көшбасшысының осынау тағылымы мол еңбектерімен де таныса алады. Демек, бұл шараның тұрғындарға, әсіресе, еліміздің жастарына берері мол, – деді Жансейіт Қансейітұлы.

Жоба аясында халықаралық ғылыми конференция, аймақтық кәсіби сессия, шолу және тақырыптық экскурсиялар өтеді. Сондай-ақ, «Түркістан» концерт залында Президент оркестрінің концерті ұйымдастырылады деп күтілуде.

Тіл – ұлттық қазынамыз

Четверг, 15 Февраль 2018 05:50

Әр ұлтқа тілінен артық қазына жоқ. Еліміздің егемендігін, тәуелсіз мемлекет екендігін айқындайтын конституциялық құқықтық белгілерінің бірі – мемлекеттік тілі. Тәуелсіздікке қол жеткізген жылдар аралығында  тілдің қасиеті, болашағы жайы жиі айтылды. Ана тілімізге құрметпен қарап, барлық салада тілдің қадірін арттыру мәселесі күні бүгінге дейін де көтеріліп келеді. 

Елбасы Н. Назарбаев: «Дағдарыс өтеді де кетеді. Ал, мемлекет тәуелсіздігі, ұлт мұраты, ұрпақ болашағы сияқты құндылықтар мәңгілік қалады», деп атап өтті.  Сол секілді, ана тіліміз - асыл мұрамыз, халықтың жаны, діні, рухы, елдік қасиеті, ұлттық болмысы. Асыл мұраны аялап, оны қорғай білу және өскелең ұрпаққа жеткізу барша жанның тікелей борышы екендігі даусыз.

Мемлекеттік тіл мәселесіне байланысты Президент Нұрсұлтан Әбішұлы тағы бір сөзінде «Мемлекет өз тарапынан тиісті нәрсенің бәрін жасап жатыр, бүгінгі күні қазақ тілінің тиісті мемлекеттік мәртебесі бар. Тиісті заң бар. Ол іс-қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізуге мүмкіндік береді. Ол заң кез келген жерде мемлекеттік тілде сөйлеуге, кез келген қағазда мемлекеттік тілде жазуға, қажет жерінде сол тілде жауап алуға жағдай жасайды. Әлі-ақ, қазақ тілі тіршілігіміздің барлық саласында кеңінен қолданылатын болады, тек оны насихаттай білуіміз керек. Ана тілін білмеу қазақ азаматы үшін ұят саналуы тиіс», - деді.

Ел тәуелсіздікке қол жеткізген 28 жыл ішінде тілдің мәртебесі көтеріліп келеді. Бүгінгі таңда, мемлекеттік тіл – қоғамдық қатынастардың  барлық саласында яғни, мемлекеттік басқару, заң шығару,  сот ісін жүргізуде қолданылады.  Мәселен, енді Қазақстанда биліктегі лауазымды тұлғалар тіл білмеймін деген сылтаумен өтініштерді немесе шағымдарды қабылдаудан бас тарта алмайды. Сот ісінде әрбір азамат істі өзінің ана тілінде немесе өзі білетін басқа тілде жүргізуді талап етуге құқылы. Бұдан бөлек, қазақ тілінің тағдыры мемлекеттік органдарда ғана емес, кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелердің басшылары аудармашыларға немесе мемлекеттік тілге жауапты қызметкерлерге жүктеп қоюда.

Бұл жәйттерге қарап, Қазақстанның болашағы - қазақ тілінде екендігін ұғынуға болады. Туған тіліміз  2025 жылға қарай өңірдің барлық саласында үстемдік етіп, кез келген ортада күнделікті қатынас тіліне айналары сөзсіз. Тек оның мерейін үстем етіп, қадір-қасиетін өшірмей келесі ұрпаққа жеткізуде әрқайсымыз өз үлесімізді қоса білгеніміз жөн.


Ж. ТОЙЛЫБАЙ,
Абай аудандық әділет басқармасының инспектор- тіркеушісі, «Қазақстан Заңгерлер одағы» РҚБ-нің мүшесі

Страница 1 из 230