Біз болашаққа жоспар құрғанды жақсы көреміз. Өйткені, жоспар құра отырып бүгін атқарылуы тиіс істі ертеңге, ұзақ мерзімді болашаққа ығыстыра салуға болады. Бірақ, айналамызға бажайлап қарасақ, болашақ бүгіннен басталып кетіпті. Олай дейтініміз, жақында Германияда «Eagle» атты жаңа автокөліктің таныстырылымы өтті. Ол жай көлік емес, тұрған жерінен аспанға тік көтеріліп, сағатына 300 шақырым жылдамдықпен ұшатын көлік.

30795959d32b1435966

Бұл ешқандай ертегі емес. Facebook әлеуметтік желісінде ұшатын көліктің тесттік нұсқасының сынақтан өту сәтінің бейнежазбасы таралды. Ұшатын машина қарапайым аккумулятордан қуат алады. Қуатын бір толтырсаңыз, екі адам мен азырақ жүкті алып, 1 сағат тоқтамай ұша алады. «Eagle» көлігінің басты артықшылығы – ол өзге баламаларынан электр қуатын 90 пайызға аз қолданады. 2025 жылы бұл көлік жаппай өндіріске енгізіледі және сатылымға шығарылады деп күтілуде. Көлікті басқару өте оңай, оған арнайы білім мен керемет машықтың да керегі жоқ екен.

Сөйтіп, дамыған елдердің тұрғындары енді санаулы жылдарда күнделікті жұмысына ұшып барып-келіп жүрмек. Төртінші өнеркәсіптік революция деп жүргеніміз осы емес пе? Ал, біз ұшатынын айтпағанда, жерде жүретін сапалы әрі сұранысқа ие көліктерді өз бетімізше жасай алмай, шетелдік өндірушілердің ескірген модельдерін өзімізде құрастырғанымызға мәз болып жүрміз.

Мейлі, негізгі айтпағымыз ол емес. Айтайын дегеніміз, қазіргі заманда технологиялық мешеуліктен арылмаған ел түбі өндірістік, экономикалық мешеулікке ұрынатыны сөзсіз. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев өз Жолдауында қоғамдық өмірдің барлық салаларына жаңа технологияларды енгізу мәселесін қозғауының сыры осында.

Қоқысқа көміліп қалмаймыз ба?

Дамыған және алдыңғы қатарлы дамушы елдермен салыстырғанда технологиялық тұрғыдан әлдеқайда артта қалғанымызды дәлелдейтін тағы бір жайт – бүгін біз сөз еткелі отырған тұрмыстық қатты қалдықты өңдеу мәселесі. Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің деректері бойынша, ел аумағында 120 миллион тонна қоқыс жинақталған. Әрі бұл көрсеткіш жылына кем дегенде 5 миллион тоннаға көбеюде. Өкінішке қарай, соның 16,3 миллион тоннасы Шымкент қаласында қордаланып қалған. Оның 14,1 миллион тоннадан астамы – өндірістік, ал, 2,2 миллион тоннасы – тұрмыстық қалдық.

Қалада осынша «байлық» жинақталғанына қарамастан қалдықты сұрыптау және оны қайта өңдеу жайы әлі күнге күрделі күйінде қалып отыр. Өндірістік қалдықтың елеулі бөлігі Шымкент қаласындағы фосфор және қорғасын зауыттарының аумағында жинақталған. Ал, тұрмыстық қалдыққа келер болсақ, қазір қалада әр адам жылына орта есеппен 110-130 келі қоқыс шығарады. Мамандардың айтуынша, халық санының көбеюіне байланысты бұл жағдай жылдан-жылға күрделеніп барады. Себебі, адам басына 130 келіден есептегенде қала аумағында жыл сайын кемінде 130 мың тоннадай қоқыс жинақталып, әлгі қордаланған 2,2 миллион тоннаның үстіне қосылып жатыр. Кейбір деректер бойынша, бұл көрсеткіш 200 мың тоннаға жетеді.

Жаңа Кодекс жағдайды оңалта ала ма?

Биыл 1 қаңтардан Қазақстан Республикасының жаңа Экологиялық кодексі қолданысқа енгізілді. Кодекс 7 негізгі принциптен тұрады. Бірінші принцип – «ластаушы төлейді және түзетеді». Екіншісі – қоршаған ортаға әсерді бағалауға (ҚОӘБ) жаңа тұрғыдан қарау. Үшінші және төртінші принциптер эмиссиялар үшін төлемдерге қатысты болмақ. Бесінші принцип – зиянды заттардың шығарылуына мониторинг жасаудың автоматтандырылған жүйесін құру. Сонымен бірге, кодекске экологиялық бақылауды күшейту принципі енгізілген. Енді экологиялық құқық бұзушылық үшін әкімшілік айыппұлдар 10 есе артады.

Біздің бүгінгі тақырыбымызға қатыстысы – жетінші принцип. Ол өндіріс пен тұтыну қалдықтарын басқаруды жетілдіруге қатысты. Жаңа Кодексте бекітілген нормаларға сәйкес қалдықты өңдеумен және ұсақтаумен айналысатын кәсіпорындардың қызметін лицензиялау тәртібі енгізіледі. Бұл рұқсат етілмеген, заңсыз қоқыс полигондарын азайтуға әсер етеді. Ал қоқыс шығарумен айналысатын ұйымдардың қызметі хабарлау сипатында болады.

Тағы бір айта кетерлігі, биылдан бастап Қазақстанда тұрмыстық қатты қалдықты бұрынғыдай жерге көміп тастауға тыйым салынды. Енді жергілікті атқарушы билік бұрынғыдай қалдықты көміп тастап, құтыла алмайды. Себебі, эколог мамандардың айтуынша, қазіргі тұрмыстық қатты қалдықтың 80 пайыздан астамын пластикалық материалдар мен полиэтилен құрайды. Олар топырақтың астында 100-ден 300 жылға дейін ыдырамай жата береді. Яғни, жер қыртысы біртіндеп құнарсызданады. Демек, қоқысты жерге көме берудің соңы елімізді экологиялық апатқа әкеп соқтырады. Ал, оны не көмбей, не өңдемей отыра берсек, бір күні сол қоқысқа өзіміз көміліп қаларымыз анық.

Жай ғана көз алдыңызға елестетіп көріңізші: жылына анау-мынау емес, 200 мың тонна (!) қоқыс Сіз бен біздің туған жеріміздің киелі топырағына, өмір сүріп, ауасын жұтып жүрген қаламыздың маңына төгіліп жатыр. Бұл алаңдайтын мәселе емес пе?!

Басты кедергі – төмен тариф

Айта кетейік, жаңа Кодексте тұрмыстық қатты қалдықты өңдеу мәселесіне де ерекше назар аударылған.
— Қоқысты қайта өңдеу мәселесі еліміз үшін өте өзекті болып тұр. Елдегі полигондарда 120 млн тоннадай қоқыс жиналған. Сонымен қатар, полигондарға жыл сайын 5-6 млн тоннадан қосыла береді. 14 пайызы ғана қайта өңдеуге жеткізіледі. Бұл ретте ең басты мәселе – тарифтің төмен болуы.

Ашық әрі анық айтсақ, тарифті көтеруге мүмкіндігіміз жоқ. Себебі, инвесторлардың талабына, нарықтық бағаға сәйкестендіру үшін оны бір дегенде 20-30 есе көбейту керек болады. Ал, тариф төмен болғаннан кейін салаға инвесторлар келмейді, – деген еді министр Мағзұм Мырзағалиев Елордадағы ОКҚ-де өткен баспасөз мәслихатында.

Қоқыстан қуат өндіру – озық тәжірибе

Министрлік еуропалық тәжірибені зерттеп, қоқысты жағу арқылы өндірілетін электр энергиясын жеке сату амалы барын зерделеп көріпті.
— Біз осындай тетікті енгізейін деп жатырмыз. Жаңа экологиялық Кодексте ол тетіктер бар. Кодекс күшіне енгеннен кейін салаға инвесторлардың келетініне ешқандай күмәніміз жоқ. Себебі, олар өз табысын тарифтердің емес, электр энергиясының есебінен табады. Биылдың өзінде салаға 180 миллиард теңге инвестиция тартылмақ.

Бұл қаржы, біздің есебіміз бойынша, елдегі ірі 6 қалаға тиесілі. Жалпы, осы механизм арқылы бүкіл ірі қалаларда қоқыс мәселесін шешеміз деген ойдамын. Әрине, қазіргі таңда біздің елімізде қоқыс өңдейтін мекемелар саусақпен санарлық. Көп өңірлерде сұрыптау кешендері ғана бар. Сондықтан, осы салаға инвесторлар керек, - дейді министр.

25 пайызы ғана сұрыпталады

 DSC9219

Қазір Шымкентте бұл бағытта шағын-шағын кәсіпорындар жұмыс істеп тұр. Бірақ, олар қоқысты өңдемейді, тек сұрыптаумен ғана айналысады. Жылына шамамен 45 мың тоннадай қоқыс сұрыпталады. Яғни, Шымкенттен шығатын тұрмыстық қатты қалдықтың 25 пайызы ғана сұрыпталады да, қалғаны сол күйі полигондарда қалады деген сөз.
Сұрыпталған қоқыстың біраз бөлігі Кентау қаласындағы «Статус Эверест» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің шағын зауытына жөнелтіледі. Бірақ, қоқысты өңдейтін бұл зауыттың қуаттылығы – жылына бар-жоғы 800 тонна.

Ал, Шымкенттің іргесіндегі қазақ-түрік индустриалды аймағында полиэтилен бұйымдарын қайта өңдейтін «Green Technology Industries» компаниясы салған зауыт бар. Жұмыс істей бастағанына жылдан енді асқан кәсіпорын осы мерзімде 15 мың тоннадай қалдықты өңдеген. Қысқасы, Шымкентте қордаланған қоқысты айтпағанда, жыл сайын шығып жатқан тұрмыстық қатты қалдықты толық өңдеп отыру үшін бізге тап осындай зауыттың тағы оны керек сияқты.

Швецияда қалдық тапшы

Біз әлі «керек» деп жүргенімізде әлемнің дамыған елдері бұл салада бізге ертегідей болып көрінетін көрсеткіштерге қол жеткізген. Lenta.ru сайтының жазуы бойынша, Швецияда қоқыс тапшылығы айтарлықтай проблемаға айналыпты. 10 миллион тұрғыны бар елдегі арнайы кәсіпорындар жылына 1 миллион 200 мың тонна қоқысты қайта өңдеп, кәдеге жаратса, тағы 2 миллион тоннасын арнайы стансаларда өртеп, одан жылу мен электр қуатын өндіріп, қала берді тұрғындарға берілетін ыстық су мен биогаз да алып жатыр.

Қазір Швецияда 800 мыңдай үй жылуды, тағы 500 мыңдай үй электр қуатын қоқыс зауыттарынан алады. Яғни, Скандинавиядағы бұл ел жылу мен ыстық судың 45 пайызын, электр қуатының 20 пайызын тұрмыстық қалдықты пайдалана отырып, экологиялық таза жолмен өндіріп отыр. Бірақ, Швецияда соңғы бір-екі жылда басқа елдерге тосын болып көрінетін бір проблема пайда болған. Ол – қоқыс тапшылығы. Елдегі кәсіпорындар қоқыс полигондары мен қоқыс қабылдау бекеттерінің бүкіл қорын сатып алып, енді шикізаттан тапшылық көре бастаған. Швеция үкіметі Нидерландымен келіссөздер жүргізіп, былтырдан бастап осы елден қоқыс сатып ала бастаған. Қазір осындай келіссөздер Италия, Румыния, Болгария үкіметтерімен де жүріп жатыр.

Қоқыс өңдеуді мықтап қолға алған тағы бір мемлекет бар, ол – Жапония. Жапондардың әрқайсысы біз секілді жылына 110-130 келі емес, 350 келі қоқыс шығарады екен. Яғни, 38 миллион тұрғыны бар Токио агломерациясында жылына 13 миллион тоннаға жуық қоқыс жиналады. Бірақ, осыншама орасан қоқыстың барлығы түгел өңделеді. Өйткені, қалада осы іспен айналысатын 21 ірі зауыт бар. Олар қаланың ортасында, тұрғын үйлер мен мектептердің жанында орналасса да қоршаған ортаға жағымсыз иіс те, улы газ да таратпайды. Өйткені, барынша жетілген технологияларды қолданады.

Инвесторды шетелден тарту керек

Бәрін айт та бірін айт, қазір әлемде осындай жетілген қоқыс өңдеу зауыттарын кез келген елде салуға әзір ірі компаниялар мен трансұлттық корпорациялар баршылық. Жергілікті билік солардың бір-екеуін Шымкентке де тарта алса, біздің дардай қылып айтып отырған 2 миллион тонна қоқысымызды өңдеу оларға түк те емес.

Иә, біздің елде тариф төмен. Оны бірден еселеп қымбаттатып, проблеманы тұрғындардың есебінен шешуге болмас. Есесіне, қазір мемлекет шетелдік ірі инвесторларды тартуға барынша қолайлы заңнамалық негіздемелер жасап қойды. Қазақстанда іс бастағысы келген шетелдік инвесторлар 10 жылға дейін корпоративтік табыс салығы мен жер салығын төлеуден және 8 жылға дейін мүлік салығын төлеуден босатылады. Ірі жобаларды қаржыландырғандарға инвестициялық субсидия беріледі.

Яғни, құрылыс-монтаж жұмыстары мен жабдықтарға кеткен шығындардың 30 пайызына дейін мемлекет тарапынан субсидия беріледі. Оның сыртында Шымкентте индустриалды аймақтар да жұмыс істеп тұр. Онда инвесторларға жер телімі беріледі және инфрақұрылымдық желілер мемлекеттік бюджет есебінен тартылған. Енді дейміз-ау, қоқыс өңдейтін зауыттар салатын инвесторларды тартуға не кедергі екені түсініксіз.

Бәрі де жергілікті биліктің іскерлігіне байланысты секілді…

Айдар ҚҰЛЖАНОВ

Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов шаһарда құрылысы жүріп жатқан жолдар мен көпірдің жағдайымен танысты. Қала басшысы алдымен Алматы-Ташкент-Термез және Темірлан тасжолдарының қиылысындағы жолайрықтың оң жақ өткеліндегі құрылысы басында болды. Жолдың қалай салынып жатқаны жайлы қала әкімінің орынбасары Мақсұт Исахов баяндап берді.

AAA 4247

Жалпы Алматы-Ташкент пен Темірлан тасжолдарының қиылысындағы жолайрық құрылысы ІІ кезеңнен тұрады. Біріншісі 2018 жылы аяқталды. Оның құны 1,7 млрд теңге болды. Енді екінші кезеңнің жұмыстары жүргізілуде. Бұл құрылысқа 800 млн теңге қарастырылған. Былтыр соның 400 млн теңгесі игерілді. Ол Шымкенттің орталық мешіті – Ақмешіт пен «Бекжан» базарының тұсы. Келесі кезекте «Алаш» базары мен «Бипек авто» сауда үйінің маңындағы оң жақ өткел құрылысын 22 наурызға дейін аяқтау жоспарда тұр.

Жалпы жолдар 22 наурызда пайдалануға берілгенімен, жол өткелдерінің ресми ашылуы қыркүйек айына көзделіп отыр. Осының нәтижесінде Алматы-Ташкент және Темірлан тасжолдарының қиылысындағы бағдаршам алынып, ішкі жолдарға жаяу жүргіншілерге арналған бағдаршам орнатылады.

Қала әкімінің орынбасары Алматы-Ташкент, Қызылорда-Шымкент бағытындағы автомагистральді түйістірген жолайрық құрылысының екінші кезеңінде жерді босатуға байланысты біршама қиындықтардың болғанын жасырмады. Дегенмен проблемалар шешімін тауып, бүгінде жұмыс 90 пайызға біткен. Бұдан бөлек келешекте осы жолдардың бойынан жүргіншілер қауіпсіздігін сақтау мақсатында жерасты өткелдерін салу қарастырылған. Өз кезегінде шаһар басшысы алдағы уақытта Шымкент қаласына келіп-кететін қонақтардың көптігінен көлік кептелісі туындамас үшін осындай жолайрықтың маңызы зор екеніне тоқталып өтті.

Мұнан соң қала әкімі Темірлан тасжолы мен Мангелдин көшесінің қиылысындағы жерүсті жүргіншілер көпірінің құрылысын барып көрді. 2016 жылы басталған көпір құрылысы биыл 8 наурызда пайдалануға беріледі. Қазіргі таңда мұнда бақылаушылардың сын-ескертпелеріне орай көпірдің кем-кетік жерлері жөнделуде. Көпір құрылысымен танысқан Мұрат Дүйсенбекұлы жүргіншілерге ыңғайлы жағдай жасау үшін өткелдің үстін жабу, эсколатор орнату сияқты идеяларды жүзеге асыруды ойластырып көретіндерін жеткізді. Сонымен бірге нысанды қараусыз қалдырмау мақсатында көпір айналасынан кәсіпкерлерге орын беріп, кофехана мен дәмханалар ашу жоспарда бар екенін тілге тиек етті.

Әкім обьездG

Темірлан тасжолы мен Мангелдин көшесі қиылысатын тұстағы жаңа көпір лифтімен жабдықталады. Қоларбағадағы мүгедек жандар лифт ішінде қозғалып, қиналмау үшін жеделсатыда бір бастан кіріп, екінші бастан шығатын екі есік болады. Дегенмен журналистердің бұл лифт те 18-шағынаудандағы көпірдің жеделсатысы секілді әркезде бір істемес пе екен деген сауалына әкім: «Жоқ олай болмайды, жаңа көпірдегі лифт әрдайым жұмыс істеп тұрады. Мен оған уәде беремін. Жалпы, өзімнің есебімде көтерген мәселелерді шешу үшін мүмкіндігіме қарай әр аптаның сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі күндері осылай нысандардың құрылысын бақылап тұрамын. Сызбадағы жоспарлардың қазір нақты орындалып жатқанын көріп отырмын» деп жауап қайырды

Аталмыш жерүсті көпірінің құрылысымен мердігер компания «ҚазНұр-констракшн» ЖШС айналысуда. Жобаның жалпы құны 215 млн теңгеден астам қаржыны құрайды.
Қала әкімі осыдан кейін Қонаев даңғылын ұзартуға арналған жобаның құрылыс жұмыстарымен танысу үшін бұрынғы Түркістан моншасының орны болған жерден Тұрысов көшесін бойлай, Қошқарата өзеніне дейінгі жолды жаяу аралады. Осында құрылыс барысы жайлы арнайы стенд арқылы баяндалды.

Сонымен бірге қала басшысы өзімен тілдесуге келген бір топ шаһар тұрғындарымен де кездесті.
Мұндағы құрылыс бірнеше кезеңге бөлініп атқарылуда. Соның ішінде биыл І кезеңді аяқтау жоспарда тұр. ІІ және ІІІ кезеңдер де осы жылы басталады. Мәселен, екінші кезең Әйтеке би көшесіне жақын маң - «Ескі қалашыққа» дейінгі аралықта құрылыс жұмыстарын жүргізуді көздейді. ІІІ кезең Бадам өзені үстінен көпір салуға арналса, ІV кезеңде «Сәуле» шағынауданы тұсынан жол түсетін болады. Әрі қарай ол Ташкентке барар тасжолмен байланысады. Міне, осы құрылыстың бәріне шашамен 31 млрд теңге жұмсалмақ. Осы күнге дейін үш кезеңнің жалпы құны 12 млрд теңгеге жетті. Жоба аяқталған соң Қонаев даңғылы қосымша 18 шақырымға ұзарады. Ал жолды салып, толықтай бітіріп, пайданалуға тапсыру 2023 жылдың еншісіне қалып отыр.

Жоспар бойынша жол түсетін аймақта орналасқан 495 үй мен басқа да нысандар бұзылуы тиіс болса, әзірге 70 ғимарат қана сүрілген. Өз кезегінде тұрғындар қала басшысынан өтемақыны төлеуде қаржыны қыспай берсе деген өтініштерін білдірді. Оған әкім үйдің құнын бағалау жеке бағалаушы компаниялар тарапынан жүргізілетінін, соған қарай әкімдік де өтемақы құнын төлейтінін айтты. Сондай-ақ, заң бойынша мемлекет мұқтаждығына қарай үйлері алынатын азаматтарға тегін жер немесе жер телімінің нарықтағы құнына сай ақшасы бір берілсе, бұдан басқа үй салуға жұмсалатын құрылыс шығындары бөлек төленетінін мәлімдеді.

Осы аталған құрылыстың барлығы да Шымкент қаласының 2023 жылға дейінгі кешенді даму жоспарына сәйкес атқарылуда. Дегенмен шаһар басшысы айтқандай, үшінші мегаполистің 2012 жылғы бас жоспары қаланың бүгінгі даму тұжырымдамасына сәйкес келмейді. Сондықтан әкімдік бүгінде жоғары жақтан Шымкент қаласының жаңа нұсқадағы бас жоспарының келуін күтіп отыр.

Әнуар ЖҰМАШБАЕВ

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа басым емес бюджеттік шығыстарды қысқарту жөніндегі тапсырмасының орындалуы туралы баяндалады. Бұл туралы Үкімет отырысында Премьер-Министр Асқар Мамин айтты.

02 44

«Биылғы жылдың сәуір айында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа басым емес бюджеттік шығыстарды қысқарту жөніндегі тапсырмасының орындалуы туралы баяндауымыз қажет. Республикалық бюджет бойынша шығыстар нақтылау кезінде қайта бөлінеді немесе оларды оңтайландыру бойынша тиісті жұмыс жүргізіледі», – деп атап өтті Үкімет басшысы.

Оның айтуынша, жергілікті бюджеттердің шығыстары бойынша әкімдіктер бюджеттердің тиісті деңгейлеріндегі мәслихаттар арқылы осы шығыстарды қысқарту жөнінде шешім қабылдауы қажет.
«Ұлттық холдингтер мен компаниялардың басшылары Директорлар кеңестері мен басқарма отырыстарының аясында ұсынылған шығыстарды қысқарту жөнінде тиісті корпоративтік шешімдер қабылдауы керек.

Қаржы министрлігі, әкімдіктер, ұлттық холдингтер Мемлекет басшысының тапсырмасының орындалуын бақылауға алуы тиіс», – деді Асқар Мамин.
Айта кетейік, Үкімет отырысында ҚР Премьер-Министрінің бірінші орынбасары – Қаржы министрі Әлихан Смайылов мемлекеттік және квазимемлекеттік сектор шығыстарын 128,6 млрд теңгеге қысқартатындығын айтқан еді.

Қазақ халқы шаңырақты, бесікті, табалдырықты қасиет тұтқан. Бұл үшеуін ешқашан аяқпен баспаған. Бұл үшеуі қашанда бір-бірімен ұштасып жатады. Осынау үш құнды нәрсені қатты тозып, тым ескірген кезде де аяқтың астына тастамай, өртеп, күлін жерге көмген. Соған қоса қара қазанын қастер тұтқан. Неге? Өйткені кез-келген үй табалдырықтан басталады, отыңның басы сол табалдырықтан бастау алады, қара шаңырағыңның берекесі қара қазанмен кіреді.

big a0262b0146f0be4d090c4c5e123cdec9

Кей құрдастарым: «Бұл не үшін керек, «қара қазанның» қандай мәні бар?» деп сұрауы да мүмкін. Әрине, мен өнер зерттеуші маман емеспін, бірақ қазақтың қызы болғасын салт-дәстүрден аздап хабарым бар. Тегінде ата-бабаларымыз «қара» деген сөзге символикалық сипат беріп, оған терең мағыналық мән берген. Бұны тіліміздегі «қара жер», «қара шаңырақ», «қара домбыра», «қара қазан» сияқты тіркестерден байқауымызға болады.

Ал «қазан» деген сөздің мағынасын зерделесек, ол-дәстүрлі қазақ қоғамында отбасының ырыс-несібесінің, берекесінің символы ретінде ерекше қастерленіп, қасиетті саналатын ас пісіретін ыдыс. Қара қазан – тоқтық пен мырзалықтың айғағы, сонымен бірге ол мол ас пен адалдық қазынасының бірлігі ретінде қастерленеді.
Қара қазанның символикалық белгісі туралы этнограф ғалым Сейіт Кенжеахметұлының былай деп жазғаны бар:

«Қазақ дастарқанына түсетін тағамдардың барлығы да, ең алдымен, қазаннан өтеді. Халық жай ғана «қазан» демей, оны «қара қазан» деп қастерлеп айтады. Бұл жерде «қара» сөзі қасиетті, киелі, берекелі деген ұғымды білдіреді».
Қара түс түркі дүниесіне, соның ішінде қазаққа да жат емес.

Қазақтың сөздік қорындағы «қара тұту», «қара жүрек», «қара жамылу», «қаралы көш», «қара қазан», «қара шаңырақ», «қара ниет» сияқты ұғымдар соның айғағы.
Ал белгілі ақынымыз Төлеген Айбергенов «Қара түс» өлеңінде бұл түсті былай жырлайды:

Құт кірерде қара жерге қақ тұрған,
Қара қазан қамы бала бақтырған.
Қара қазақ қауіпті дерт, ауруын,
Қара қойдың өкпесімен қақтырған.
Қара көздің жасын түнде кептірген,
Талай қара кезеңдерден өттім мен.
Бірақ бабам «қара мал» қып ырысын,
Қасиетін қара шаңырақ деп білген.

Міне, осыларға қарап қара түс қазақ үшін қасиеттіліктің, киеліліктің нышаны екенін аңғаруға болады.
Қазақтың ер ақыны Махамбет Өтемісұлының:

«...Қара қазан, сары бала
Қамы үшін қылыш сермедік...» деп келетін өлеңінде халқымыздың киелі символы - қазанның төңкерілмеуі жолындағы ерлік күресті айтады. Ал мына бір толғауында:
«Астана жұртын айналған,
Астына тұрман болсам деп,
Адырнасын ала өгіздей мөңіреткен;

Атқан оғы Еділ-Жайық тең өткен» - деп Махамбет ақын қазақтың қарашаңырағы ортасына түспеуі үшін, қара қазанның ошағының оты сөнбеуі үшін қара жерді қайыстырып жойқын күш болған батыр бабаларымыздың ерлігін дәріптеген.

Қара қазанның қасиеттілігі жайлы Серікбол Хасан деген бауырымның әлеуметтік желідегі мына бір жазбасын оқып, үлкендерден өзім де көп естіген осы бір жайларды сол жазба арқылы бергенді жөн көрдім. «Ауылдағы көне зираттарда төңкерілген қазан жатады. Бірі – моланың ішінде, тағы бірі қабір шұңқыры үстінде. Әжем бұрын мәйіт басындағы төңкерілген қазан марқұмның артында тұяғы қалмады, оты өшті дегенді білдіреді дейтін.

Иә, артында мирасқоры қалмаған соң, қара қазанын басына төңкеріп кетеді екен. Ата-әжелеріміздің «Қазанды төңкерме» деп ұрысатыны бекер емес екен. Бейіт басына төңкерілген қазан нені білдіреді? Бұл өте үлкен зерттеуді қажет ететін мәселе. Сосын біздің кейбір аймақтарда қазан орнында шаңырақ төңкеретіндер де бар. Оның да мағынасы осындай, марқұмның шаңырағы күйреді, артында мирасқоры қалмады дегенді білдіреді. Қазақ не айтса да, қалт айтпаған екен. Бүкіл ырым-тыйымдардың астарына мұқият мән берсең, дүниедегі бар қорқыныштан сақтандырып кеткенін байқайсың.

Рас, қазақтың қазанға қатысты ырымдары көп. Қазақ қызға ешқашан қазан бермеген. Қайтыс болған адамның моласы бұзылса, түске кіріп мазаласа, басына қазан апарып қойған. Сол сияқты, қайтқан кісінің соңынан тұқымдары ауру-сырқаусыз, белгісіз себептермен өле берсе, құран оқытып, басына қазан төңкерткен. Біздің елде қазанға қатысты тағы бір ырым бар. Суға батып кеткен адамды қазан арқылы табады. Адам суға кетсе, үйіндегі қазанын төңкеріп суға жібереді. Алланың құдыретін қараңызшы, әлгі қазан адам батқан жерді айнала жүзіп тұрады. Бала кезде мұндайдың талайын көріп, таңғалғанбыз.

Қазақтың таным-түсінігінде қазанның алатын орны ерекше. Мысалы, Түркістандағы тайқазанды алайықшы. Бұл тайқазан – берік дәстүрден тамыр алып, исламдық мәнмен астасқан көне мұрамыз. Бұл тайқазан – тұтастығымыздың, игілікті істердің символы. Тайқазан сонау 1399 жылы сирек кездесетін жеті түрлі асыл металдың қоспасынан құйылған. «Кімде-кім Алла тағала үшін су құятын ыдыс жасаса, Алла тағала жұмақта оған арнап хауыз дайындайды» деген хадис бар. Соған қарағанда бұл тайқазан кесененің бір бұрышына жай жәдігер ретінде қою үшін емес, осы хадиске амал ету үшін жасалған сияқты. Сондықтан Әмір Темір заманынан қалған Қожа Ахмет Яасауи кесенесінің төрінде тұрған тайқазанды құр қаңсытпай су құйып қойса, зиярат етіп келген адамдар судан ішіп, шөлін басса, пайғамбар сүннетін орындағанымыз болмай ма?

Негізінде, мұндай алып қазан жасау дәстүрі сақ, ғұн, үйсін дәуірлерінде де болған екен. Қазақ береке мен бірліктің белгісі санағандықтан, мұндай алып қазанды билеушілер мен әскербасылардың қабіріне қойған. Зиярат етіп келген адам қазандағы суды ішіп шөлін басып, қабір иесіне дұға бағыштаған. Бейіт басындағы қазанға қарап, марқұмның жай адам емес, ел билеген көсем, жау жапырған батыр болғанын білген.

Бұрындары сақ елінің бірлігі бұзылып, ел ішін алауыздық жайлай бастапты. Сол кезде ел көсемдері халықтың басын біріктіру үшін үлкен қазан құюды бұйырады. Сақ сарбаздары жебелерінің мыс масағын жинап, балқытып, содан алып қазан құйған. Сол қазанға пісірілген тағамнан дәм татқан сақтар өкпе-наздарын ұмытып, қазан басында қайтадан татуласқан. Мұны тарихтың атасы Геродот: «Сақ патшасы Арриант жауынгерлерінің бүкіл жебесін бір жерге жинап балқытқызып, үлкен қазан құйдырған да, оны елден ерек қызметкерінің құзырына қаратқан» деп жазады. Қазан қазақтың қорғаны да болды. «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» заманында босқан халық бауырындағы баласын төңкерілген қазан астына жасырып аман алып қалған.

Қазақ ұғымында қазаннан айырылу құт-берекеден айырылумен бірдей. Сол сияқты, біреудің қазанын тартып алу масқарашылық болып саналған. Тарихта Олжабай бастаған батырлардың Ботаханды тірідей жерге көміп қазанын алып кететіні соның мысалы. Тағы бір мысал, Абылай хан Көкшетаудан көшкенде Бекболат бидің қуып келетінін біліп, өз қара қазанын жұртына тастап кетеді. Мұны Бекболат би дұрыс түсініп, атының басын кері бұрған. Міне, біздің бабалар қарапайым қазан арқылы үлкен философиялық ой-толғамдарды жеткізуші еді»

Қайран қара қазан! Талай жетімек сенің астыңда бұғынып, аман қалып еді... Қазан астында қалған қарадомалақтан бір рулы ел тарап еді... «Қара қазан, сары баланың қамы үшін» қазақтың талай батыры қылышын майырып, тоқсанға жеткенше тақымы терден құрғамай, төрт ұйқысын айырып еді...
Журналистиканың жүйрігі Нұртөре Жүсіп ағам былай дейді:

«Қазақ пен қазан – егіз ұғым сияқты. Елімізге Түркістандағы Тайқазан оралған соң ғана құт қайта кіргендей! Тәуелсіздік те сол Тайқазан келгесін орнықты. Тайқазан тұғырлы орнында тұрғанда халқымыздың несібесі ортаймас.

Пенделік пайым бәрінің тез болғанын қалайды: мемлекеттік тіліміз тезірек жүріп кетсе екен дейміз; қалың қазақ аяғынан жедел тұрып кетсе екен дейміз; көптен озсақ, көкке қолды созсақ дейміз; озық жұрттарға қызыға қараймыз, тозық жұрттарға шыжыға қараймыз; күнделікті қарекетімізден – күйбең әрекетіміз көп, бел буып, білек түрініп іске кірісудің орнына қарап отыруға бейілміз. Игіліктің бәрі де Еңбекпен келеді. Ерінбеген, еңбектенген, жалқаулықты жеңген жұрт қана алға озады. Осы жағынан ақсаулымыз.

Бірақ үмітсіз емеспіз. Үміт деген – «Қыз Жібек» фильміндегі бір өшіп, бір жанып тұрған шырақ секілді. Қазақтың үміт шырағы сөнбесін!
Ұлтымыздың бойында бір жақсы қасиет бар: – ол өршілдік! Бәрінің алды болмасақ та, ешкімнен кем болғымыз келмейді. Бұл – маңызды фактор. Қараңыз: артымыздан қалың лек келеді – өндірдей қазақ жастары: білімге, өнерге, ізденіске, серпінді дамуға құштар; ендігінің бәрі солардың қолында! Олардың алдынан ақжарылқап күн тусын! Олар біздей болмайды: бұғыншақ, жасқаншақ, ұрыншақ, тарыншақ емес! Ұлттық сана мен ұлттық намыс серік болса, жаңа толқынның – жасыл желектің алмайтын асуы, шықпайтын шыңы болмай тұрмас! Құдіреті күшті Құдайдың өзі бізге оң қабақ, оң көзімен қарап тұр! Дәлел керек пе? Осыған дейін жойылмай, жұтылмай – аман қалғанымыздың өзі біле білгенге аз олжа емес. Олқысынбайық! Келген жаңа жыл ойдағымыздың орындалуына, дегеніміздің болуына, ортамыздың толуына бастар жақсы жыл болғай!

Күреселік! Тіреселік! Ілеселік! Үлеселік! Түлеселік! Қара қазан, сары баланың қамы үшін!»

Ия, қара қазан Отан деген ошақтың берекесі. Газдың отына тамақ істеп, газ плитасын ғана көріп өскен қалалық бір құрбымның бойжеткен қызы ауылдағы туысының үйіне барғанда даладағы тезектің оты жанған ошақтың үстіндегі қара қазанға піскен тамақтан жиреніп, «Фуу, мұны қалай жейсіңдер? Қап-қара күйе қазан, еще астындағы жағып жатқандарыңның иісі тамаққа сіңбей ме?» деп сілкініпті. Соны естігенде «Қайран, қара қазан, сенің киеңді білмей өсіп келе жатқан ұрпағыңды кешіргейсің!» дегеннен басқа айтарға сөз таппадым.

Темірді қамырша илеп, ағаштан түйін түйген, теріні түрлендіріп, киізді кестелеген дана бабаларымыздың өмірлік ұстанымына айналған әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі бізге темірқазықтай жол көрсетіп отырғаны ақиқат. Ендеше Қара шаңырақ, Қара қазан, Қара бала, Қара жер, Қазағымның несібесі үстей бер, дегім келеді.

Майра ОРМОЛДАЕВА,
М. Әуезов атындағы ОҚМУ
«Мәдениет және спорт» факультеті
«Театр және
эстрадалық шығармашылық»
кафедрасының аға оқытушысы

Табысты болам десең, құлпынай ек

Среда, 19 Февраль 2020 03:54

Көктем мезгілі де жақындап қалды. Осы кезде жер үйде тұратын азаматтар, әсіресе, қаланың іргесінде қоныс тепкендер қолдарына күрек, кетпендерін алып ауласындағы егістігінде дала жұмыстарына кірісетіні ақиқат. Көпшілігі көктемде қандай дақыл егетінін осы бастан ойластырып жүрген де болар. Осы ретте мамандар жыл сайынғы дәстүрлі көкөністермен қатар құлпынайдың «виктория» сұрпын егуге кеңес береді.

klubnika v teplice 11 17073245

Бизнес-жоспарға сәйкес бұл жобаны жүзеге асыруға 1,5 млн. теңге ақша жаратылады. Және оның пайдасын 8 айдан соң көруге болады. Жоба бойынша құлпынай егістігінің көлемі 800 шаршы метр деп қарастырылған. Онда тамшылатып суару жүйесі қолданылуы керек. Құлпынай жылыжай кешенінде өсіріледі. Әсіресе ішкі нарықта ауыл шаруашылығы өнімдеріне тапшылық туындаған маусымдық кезеңде құлпынай саудасынан әжептеуір пайда табуға болады.

Жалпы құлпынай күй талғамайтын, яғни кез келген жерде өсе беретін және климатқа онша тәуелді емес жидек. «Виктория» сұрыптысының биіктігі 30-35 сантиметрге жетеді. Жапырақтары үшқұлақты қалың болып келеді. 100 грамм құлпынайда 36,9 ккал калория бар. Сондықтан да ол диеталық тағам түріне кіреді. Құлпынай дәмді жидек қана емес, тамаша десерт әрі емдік тағам болып саналады. Оны жеген адамның асқа деген тәбеті ашылады. Ас қорыту жүйесі жақсарады. Құлпынай сонымен бірге тер шығаратын, несеп айдайтын қасиетке де ие. Сол үшін құлпынай өсіру ауыл шаруашылығындағы табысты кәсіптің біріне жатады.

Қазақстанда бұл жидектің «Елизавета ханшайым», «Зенга Зенгана», «Русановка», «Источник», «Эверест» және «Фестивальная» сұрыптары өсіріледі. Олардың ішінде «Виктория» да бар. Бұл сұрыптардың барлығының да түсімділігі жоғары. Және зиянкестерге төзімді боп келеді. Агрономдар құлпынайдан жақсы өнім алу алдымен сұрпына, содан соң күтіміне байланысты екенін айтады.
Құлпынай егілетін жылыжай берік болуы тиіс. Яғни онда температуралық режим жыл бойы бірқалыпты деңгейде сақталып тұруы керек. Сондықтан жылыжайға автоматты жылыту жүйесін орнатқан жөн. Ондағы температура 20-25 градустан аспауы қажет. Ауа ылғалдылығы да өсімдіктің вегетациялық кезеңіне байланысты өзгеріп отырады. Мәселен, тұқым еккенде 80-85, тамырынан енді өсіп шыққан кезде 75, гүлдегенде 70 пайызды құрауы тиіс.

Қыс мезгілінде өсірілген құлпынайға тәулігіне 14-17 сағат күн түсіп тұрса, өнімділігі жоғары болады. Өйткені күн сәулесі фотосинтез процесін қарқындатып, жидектің жылдам өсуі мен тез жетілуіне оң әсерін тигізеді. Егер ауа райы бұлыңғыр болса, қолдан жарықтандырып, өсімдікке түсетін жарық сәулені үзбеген жөн. Есеп бойынша 1 шаршы метрге 1 шам орнатылады және ол көшеттен 1 метр биікте орналасады.

Жылыжайда құлпынай тұрақты түрде суарылып отырады. Су шығынын үнемдеу үшін тамшылатып суару жүйесі қолданылады. Бұл әдістің тиімділігі сол, өсімдік уақытылы суарылады әрі тіршілік нәрі әрбір көшеттің тамырына дейін барады. Жылыжайда құлпынай жыл бойы өсіріледі. Дегенмен қаңтар, ақпан айларында жерді демалдырып, топырақты құнарландырып алған абзал.

Бүгінде ішкі нарықта жергілікті тауар өндірушілер тұтынушыларды отандық өніммен толық қамтамасыз ете алмай отырғаны шындық. Тек күзгі жиын-терім науқанында сәл де болса құлпынайға деген сұраныс азаюы мүмкін. Басқа кезде сауда нүктелерінде шетелдік өнімдер самсап тұрады. Осы олқылықтың орнын толтыру үшін ауыл шаруашылығы саласының мамандары қосалқы шаруашылықты дамытып, адамдарды жаппай диқаншылықпен айналысуға шақырады.

Егер есігінің алдында 5-6 сотық жері бар қала тұрғындары әртүрлі дақылдар егіп, жақсы өнім алып жатса, бұл біріншіден, өзін және отбасын табиғи әрі экологиялық таза өнімдермен қамтамасыз еткені, екіншіден, бәрі өзінен болып тұрған соң баға тұрақсыздығы, инфляция дейтіндер қалтасына, отбасылық бюджетіне оншалықты әсер ете қоймайды.

Әнуар ЖҰМАШБАЕВ

Шымкент қаласы Маятас елді мекенінің тұсында Бадам өзенінің жағалауын бекіту жұмыстары қолға алынды. Жағалауға топырақ үйіліп, биік дамба салынып жатыр.

Бадам

Департамент мамандарының айтуынша, алда-жалда көктемде су тасқыны бола қалса, алдымен осы елді мекенге қауіп төнеді екен.
Қазір өзен суы қалыпты деңгейде. Дегенмен, Түркістан облысының Төлеби, Қазығұрт аудандарының таулы аймақтарында қар қалың. Биыл қар жылдық орташа нормадан 12 сантиметрге артық жауған. Қардың көбесі сөгілгенде Бадам өзеніне қызыл су келуі мүмкін. Сондықтан алдын ала сақтық шараларын қолға жөн.

Маятастықтар соңғы жылдары өзен жағалауы опырылып, тұрғын үйлерге жақындап келе жатқанына алаңдаулы. Қазір жергілікті әкімдіктің өкілдері жағалауға жақын орналасқан үйлердің құжаттарын тексеруде. Ал, төтенше жағдайға жауапты сала мамандары тасқын судың алдын алу шаралары бақылауда екендігін жеткізді.

— Көктемге қарай Бадам өзенінің маңындағы елді мекендер мен салынып жатқан құрылыс нысандарын су басуы мүмкін екенін айтқым келеді. Өзен суы қазірдің өзінде жағаға жақын қалған. Сол себепті Бадам өзенінің арнасын бұру және жағалауды бекіту жұмыстары қолға алынуда. Бұл қауіпсіздік үшін қажет, –деді қалалық ТЖД азаматтық қорғаныс бөлімінің басшысы Арман Алпысбаев.
Айта кетейік, Шымкент қаласының аумағынан екі бірдей тау өзені Бадам мен Сайрам су ағып өтеді.

Айдар ҚҰЛЖАНОВ

Шымкент қаласындағы «Түркістан» сарайында қала әкімі Мұрат Әйтенов 2019 жылы атқарылған жұмыстар бойынша тұрғындарға есеп берді. Есепті кездесуде М.Әйтенов қаланың экономикалық және әлеуметтік дамуына тоқталып, алдағы жылы іске асырылатын жұмыс жоспары туралы баяндады.

 DSC8923

— Шымкент қаласы ТМД елдерінің мәдени астанасы атанды. Биыл Шымкенттің 2200 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО аясында аталып өтеді.
Президент өз Жолдауында әкімдерге халықты мазалайтын проблемаларды жедел шешуді тапсырды. Осы мақсатта – бизнесті қолдау, жаңа жұмыс орындарын ашу бойынша көп жұмыс істеу қажет. Инфрақұрылым, баспана, білім және медицина, қауіпсіздік саласы да назардан тыс қалмайды, – дейді қала әкімі.

М.Әйтенов 2019 жылы ауқымды жұмыс атқарылып, мақсатты индикаторларға қол жеткізілгенін айтты. Атап айтқанда өнеркәсіп өнімі 2018 жылмен салыстырғанда 15 пайызға өскен. Ауыл шаруашылық өнімі 6,3 пайызға, жаңа тұрғын үйлер 19,2 пайызға, ал, бөлшек сауда 7,1 пайызға көбейген.
Әкімнің айтуынша, экономикаға қуат беретін басты сала – өнеркәсіп.

—Республика бойынша индустриалды-инновациялық даму бағдарламасы іске асырылуда. Шымкентте бағдарлама аясында 3 жылда 24 кәсіпорын ашылды. 1300 тұрақты жұмыс орны пайда болды. Қазір қалада 2 индустриялды аймақ бар. Бірақ, онда бос жер жоқ. Электр қуаты жетпейді. Газ қысымы төмен. Бұл проблемалар өндірісті дамытуға кедергі келтіреді. Осы мақсатта алдағы 3 жылда жаңадан 2 индустриалды аймақ ашылады, – деді ол.

– Биыл субсидия көлемін 4 млрд. теңгеге дейін көбейттік. Алдағы 3 жылда 7 сүт фермасы ашылады, 36 мың ірі қара бордақыланады. Үлкен 3 құс фермасы іске қосылады. 1600 гектар қарқынды бау егіледі. 92 гектар өндірістік жылыжай салынады. Бұдан бөлек, агроиндустриалды аймақ жобасы іске асырылады. Бұл өнім көлемін 40 млрд. теңгеге жеткізуге мүмкіндік береді, – деді әкім.
Есепті жиында шаһар басшысы шағын және орта бизнесті дамыту бойынша жоспарымен бөлісті. Яғни, алдағы үш жылда бизнестің жол картасы және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы аясында 300 жобаға қолдау көрсетілмек. Ондағы жобалардың құны - 3,3 миллиард теңгені құрайды. Нәтижесінде салада жұмыс істейтіндер саны 148 мыңнан 175 мың адамға дейін көбейеді. Жалпы өнімдегі үлесі 27 пайыздан 33 пайызға жеткізілмек.

Қалада инженерлік инфрақұрылым – өзекті мәселе. Қала әкімі оның бірнеше себебі бар екенін айтты. Халық саны жедел өсуде. Жаңадан 41 елді мекен қалаға қосылды. Магистралды жүйелер жоқ. Қаржы да тапшы екен.
Әкім осының бәріне қарамай инфрақұрылым барынша дамытылатынын айтты. Атап айтқанда, Жолдардың өткізу қабілетін көтеру үшін 13 магистралды жол қайта құрылады. 2 үлкен жолайырық пен 5 көпір салынады. Қонаев даңғылының жалғасы, А-2 айналма жолы, №1 автожол, Адырбеков көшесін қайта құру, Әл-Фараби көшесінің жалғасын салу жоспарлануда.

Сауалына – жауабы

 DSC8866

Кездесуде тұрғындар өздерін мазалаған мәселелер бойынша сауалдарын қойды. Мұрат Дүйсенбекұлы тұрғындардың сауалдарына толық әрі жан-жақты жауап берді. Мәселен, Жаңаталап тұрғын алабының тұрғыны Әбдіғани Әміров өз елді мекенінде ауыз су мәселесінің қашан шешілетінін сұрады.

— Қазір қаланың солтүстік шағын аудандарында ауыз су құбырының қуаты жетіспейді. Проблеманы шешу үшін 3 магистралды құбыр салу қажет. Қаладағы 81 елді мекеннің 63-і ауыз сумен толық қамтылған. 10-ы жартылай қамтылса, 8 елді мекен тіршілік нәрін тасып ішеді. Қамтылу деңгейі 94,7 пайызды құрап отыр. Биыл қалалық бюджеттен осы мақсатқа 441 млн. теңге қаралды. Бұл қаржыға 8 елді мекенді сумен қамтитын 2 магистралды құбыр құрылысы басталады. Қазір мердігер анықталуда. Сонымен қатар шеткі 5 елді мекенді сумен қамтитын магистралды құбыр салынуда.
Нәтижесінде суды тасып ішетін 8 елді мекеннің мәселесі толық шешіледі. Соның ішінде Сіз өмір сүретін Жаңаталап тұрғын алабы да бар. Жалпы, алдағы 3 жыл ішінде жартылай қамтылған 10 елді мекеннің проблемасы да шешімін табады. Қалаға жетіспейтін 90 шақырым магистралды су құбыры да тартылады, – деді М. Әйтенов.

Ал, Қаратау ауданы Таскен елді мекенінің тұрғыны Гүлжамал Исаева электр жарығының сапасы нашар екенін айтты.

—Таскен елді мекенінің «Жаңа құрылыс» деп аталатын бөлігінде электр қуаты сапасыз әрі тұрақсыз. Бұл елді мекеннің атауы «Жаңа құрылыс» болғанымен оның салынғанына да 15 жылдан асып барады. Біздегі 10 трансформатордың 5-еуі жеке меншік. Бағаналар да талапқа сай емес. Көпшілігі шіріп жатыр. Ауа райы құбылса болғаны үйімізде жарық сөніп қалады. Бұл мәселені жыл сайын айтып келе жатырмыз. Мәселеміз қашан шешіледі?, – деді ол.

Бұл сұраққа байланысты қала әкімі соңғы 3 жылда 10 елді мекенге электр желісі тартылып, 2 қосалқы станция салынғанын айтты. Оған бюджеттен 9,7 млрд. теңге жұмсалған.

— Қазір қаланың солүстік бөлігінде электр энергиясының сапасы төмен. Проблеманы шешу үшін Бозарық қосалқы станциясы салынуда. Оның қуаты сағатына 220 МВт құрайды. Шілде айында пайдалануға беріледі. Сонымен қатар «Ақжар» және «1-М-1» қосалқы станциялары да салынуда. Қуаты – 110 кВ. Құрылысы келесі жылы аяқталады. Осы қосалқы стацияларды іске қосу арқылы 35 елді мекеннің мәселесі оң шешіледі. Ал, Таскен елді мекенінің «Жаңа құрылыс» бөлігіне сапалы электр қуаты биыл жеткізіледі, – деді М.Әйтенов.

Кездесуден кейінгі кездесу

Есепті кездесуден кейін Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов тұрғындарды жеке мәселелері бойынша қабылдады. Қала әкімінің қабылдауына жазылған екі жүзден астам тұрғынның ешқайсысы назардан тыс қалған жоқ. Бұл күні өтініш білдіруші азаматтардың барлығы Мұрат Әйтеновпен, сондай-ақ, қала әкімінің орынбасарлары және аудан әкімдерімен тікелей тілдесу мүмкіндігіне ие болды.

 DSC8756

Тұрғындардың басым бөлігі жұмысқа орналасу, баспана мен атаулы әлеуметтік көмек тағайындау секілді мәселелерді қозғады. Сонымен қатар, аулаларды абаттандыру, қоғамдық көлік, көшелерді жарықтандыру, жолдарды жөндеу секілді тақырыптар да қозғалды. Қала әкімі әрбір өтініш берушінің мәселесін мұқият қадағалайтынын айтты. Сөйтіп, жауапты тұлғаларға нақты тапсырмалар берді.
Сол күні қабылдауға кіре алмаған тұрғындарды қала әкімі ертесіне «Көрме» орталығында тағы да қабылдады. Осылайша, қаланың жақында тағайындалған жаңа әкімі тұрғындармен тығыз байланыс орнатуға, халыққа жақындай түсуге бейіл екенін көрсетті. Мұның өзі Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың қоғаммен сындарлы диалог орнату бағытындағы саясаты Шымкент қаласында ойдағыдай жүзеге асып жатқанын аңғартады.

Айдар ҚҰЛЖАНОВ

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Birgemiz» атты республикалық Волонтерлер фронт-офисінің ашылу рәсіміне қатысты. Мемлекет басшысы волонтерлік жобаларды үйлестіретін әрі қоғамдық мониторинг жасайтын және волонтерлікті бүкіл еліміз бойынша оқытып, насихаттайтын фронт-офистің жұмысымен танысты. Сондай-ақ Мемлекет басшысына «Qazvolunteеr.kz» онлайн-платформасы көрсетілді.

4a3f45025cc9ee496c488f4666333149

Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде Волонтер жылында көптеген ауқымды жобалар қолға алынатынын атап өтті.

– Игі іспен айналысу, адамдарға жақсылық жасау – көне заманнан келе жатқан дәстүр. Бұл дәстүрді міндетті түрде сақтап қалуымыз керек. Себебі біреуге қол ұшын созып, қолдау көрсету – қанымызға сіңген қасиет. Халқымызда осындай береке-бірлікке шақыратын АСАР дәстүрі бар. Бұл – ғасырлар бойы құндылығын жоймаған ата салтымыз. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» дейді халқымыз. Волонтерлік қызметтің басты мақсаты да – бірге жұмылып, халыққа қызмет ету, – деді Мемлекет басшысы.

Президент қиын-қыстау уақытта Қазақстанға жер аударылып келген көптеген ұлт өкілдерін қазақ халқы бауырына басып, бір үзім нанымен бөліскенін атап өтті.

– Волонтерлік нақты істермен көрінетін патриотизмнің жоғары деңгейін білдіреді. Отанға деген махаббат үлкен ұрандар мен бос декларациялар емес, бұл – күнделікті еңбек, соның ішінде халықтың игілігі үшін шынайы атқарылатын қайырымды істер. Бұл – күнделікті еңбек, бұл – адамның болмысы, бұл – терең білім, жоғары мінез-құлық мәдениеті. Өзгенің дүние-мүлкіне қол сұғатын, тонаушылықпен айналысатын, жалған патриоттық ұрандарды тарататын адамдар патриот емес екенін түсінуіміз керек. Мұндай адамдар заң бұзған болып саналады, яғни, олар – қылмыскерлер, қылмыстық элементтер. Сондықтан олар қоғам мен мемлекет алдында заңға сәйкес жауап беруі тиіс, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Оның айтуынша, патриотизм, қоғамға қызмет ету және игілікті іс – адамның тұлғалық және рухани дамуының жоғары деңгейінің жарқын көрінісі.

– Волонтерлік қызмет реформаларды жүзеге асыруда, жалпы мемлекетімізді жаңғыртуда маңызды рөл атқарады. Яғни, волонтерлер өздерінің іс-әрекетімен аса маңызды реформаларды жүзеге асыруға нақты үлес қосады. Еңбекқорлық, әлемге ашықтық арқылы біз озық технологияға және жоғары еңбек өнімділігіне негізделген жаңа экономика құра аламыз. Волонтерлік идеясын белсенді ілгерілету отандастарымыздың ой-санасының жаңа парадигмасын жаңғыртуға ықпал ететін болады, – деп атап өтті Қазақстан Президенті.

Қасым-Жомарт Тоқаев волонтерлер алдында сөйлеген сөзінде белсенді ұйымдарды атап өтті. Атап айтқанда, ол қиын тұрмыстық жағдайға тап болған адамдарға көмек қолын созуға дайын мыңдаған белсенділері бар ұлттық еріктілер желісінің, «Lider.kz», «Best for kids», елордалық «28 петель» клубы мен «Қамқоршылар клубының» жұмысына жоғары баға берді.

– Қазақстанда волонтерліктің бірте-бірте жалпыұлттық сипатқа ие болып келе жатқанын көріп отырмыз. Бұл үдеріс Волонтер жылында атқарылатын іс-шаралардың арқасында азаматтарымызды одан әрі біріктіре түсетініне сенімдімін. Игі істер біздің мәдени бірегейлігіміздің ажырамас бөлігіне айналды. Елімізде 200-ден астам волонтерлік ұйым бар. Онда 50 мыңнан астам еріктілер жұмыс істейді, – деді Мемлекет басшысы.

Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан азаматтарын жаһандық және аймақтық мәселелерді шешетін халықаралық волонтерлік бастамаларға белсенді түрде тартуды ұсынды.

ffff3c1d161a0505bff3197932fafbb3

– Қазақстан 116 елдің 20 миллионнан астам еріктілерін біріктіретін Дүниежүзілік экологиялық «World Clean up day» науқанына қосылуға дайын. Отандастарымыздың БҰҰ, ЮНИСЕФ, AIESEC ұйымдарының еріктілік бағдарламаларына және басқа да халықаралық бастамаларға атсалысуы әртүрлі мемлекеттердің тәжірибесімен танысуға және елімізге үздік волонтерлік тәжірибені тартуға мүмкіндік береді, – деді Президент.

Президенттің пікірінше, мемлекет волонтерліктің инфрақұрылымын қалыптастыруға қолдау көрсетуі тиіс. Оның ішінде, аймақтық фронт-офистер барлық еріктілерге өз идеяларын немесе нақты волонтерлік жобаларын іске асыруға көмектесуі қажет.

– Волонтер жылы – кезекті науқан емес. Осыны халыққа түсіндіруіміз керек. Еріктілік – ел үшін, қоғам үшін адал қызмет. Волонтерлік халқымыздың өмір салтына айналуы керек. Оны тәуелсіз Қазақстанның бүгінгі және болашақ сипаты ретінде дәріптеуіміз қажет. Еріктілердің бойындағы қайрат-жігер әр азаматты ынталандыруы тиіс. Еліміздегі әр ауыл-аймақ осы маңызды жұмыстан тыс қалмайды деп сенемін, – деді Мемлекет басшысы.

Іс-шара соңында Қазақстан Президентіне «Birgemiz: Asyl mura», «Birgemiz: Bilim», «Birgemiz: Saýlyq», «Birgemiz: Sabaqtastyq», «Birgemiz: Taza Álem», «Birgemiz: Úmit» секілді жобалар таныстырылды.

Страница 1 из 361