Жуырда Шымкенттегі «Оңтүстік Рабат» газетінің бас редакторы Жәнібек Нұрыш АҚШ-қа іс-сапармен барып қайтты. Орта Азия елдерінің бір топ журналисі мұхит асып, CAMEX бағдарламасына қатысты. Осыған орай әріптесімізден іс-сапардан алған әсері жайлы сұрап-білген едік.

Ж 2

–Жәнібек, бұл іс-сапар туралы қайдан білдің?

– Тамыз айында Түркістан қаласында Алматыдағы АҚШ Бас консулдығының қолдауымен журналистерге смартфонмен видеоконтент жасауды үйрететін аймақтық тренинг ұйымдастырылды. Сонда консулдық өкілдерімен әңгімелесу барысында CAMEX бағдарламасына қатысу мүмкіндігі туралы білдім. Тақырыбы «Фактчек және дезинформация» екен. Ал мен бұған дейін де әлеуметтік желіде фактчек жайында жазып, мысалдар келтіріп жүретінмін. Осылайша қосымша алып жүретін тақырыбым сәйкес келді. Өтініш толтырып, іріктеуден өтіп, Алматыдағы АҚШ Бас консулдығының қолдауымен АҚШ-қа іс-сапарға аттанып кеттім.

–Жалпы, Орта Азия елдерінен қанша журналист бардыңдар?

–Біздің тобымызда Орталық Азияның Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстаннан барлығы 8 адам болды. Бәрі де өз елінде журналистика, медиа саласында қызмет етеді. 7-18 қыркүйек аралығында екі аптаға жуық созылған сапар барысында бір үйдің баласындай болып кеттік. Ең алдымен 7 қыркүйекте АҚШ астанасы Вашингтон қаласына барып, сондағы қонақ үйге орналасып, осы қалада бес күн болдық. Кейін Миннесота штатының Сент-Пол, Миннеаполис қалаларына, Аризона штатының Феникс, Скотсдейл, Темпе, Меса қалаларына бардық.

–Бұрын өзің жазып жүрген фактчек тақырыбының жаңа тұстарын біле алдың ба?

– Ең бастысы – фактчекинг ұғымы АҚШ-та да өте өзекті болып отыр. Фактчек, дезинформация сөздері соңғы президент сайлауынан кейін тым танымал. Басты білгенім – о жақта фактчекингті университеттерде оқыту тәжірибесі, арнайы курстар жүргізуі, студенттерді фактчекингке университет қабырғасынан баулуы болды. Сондай-ақ, үлкен медиалар да фактчекинг бойынша арнайы бөлім құрып, штат ұстайды. Айтылған мәлімдемені де, тарап жатқан ақпаратты да тексереді. Жалған ақпарат таратудан сақтанады, өйткені жалған ақпарат, тексерілмеген ақпарат тарату – сол медиаға аудиторияның сенімін жоғалтады. Аудитория сенімінен айырылу деген бар абыройдан жұрдай болу ғой.

– Белгілі де беймәлім Америка қалай екен?

–Бір байқағаным – тазалық. Коммуналды қызметтер қай уақытта тазалап үлгеретінін білмеймін, сирек көрдім. Бірақ, көше таза, саябақтар таза, адам жүрер жердің барлығы таза. Меніңше, бұл тек коммуналды қызмет жұмысына емес, ең алдымен, тұрғындардың мәдениетіне байланысты сияқты. Әр адам өз айналасын таза ұстауға тырысады. Қоқысты қоқыс жәшігіне тастайды. Бір көзге түсетіні – шаң жоқ. Спортпен шұғылданып жүрген адам көп.

Қала ішінде кетіп бара жатып, ерсілі-қарсылы жүгіріп бара жатқан ер азаматтарды да, әйелдерді де жиі көресіз. Өзен жағалауы, саябақтар жүгірген адамға толы. Бәрімізде болмаса да көбімізде АҚШ-та семіз адамдар тұрады деген қасаң түсінік бар ғой. Міне, сол түсініктің быт-шыты шықты. Фастфудты көп жейді екен деген де түсінік теріс пе деймін. Сапалы, көкөнісі жемісі көп тағам тұтынатындарды көп көрдім. Америкалықтар салауатты өмір салтын жақсы ұстанады. Гамбургер мен хот-дог секілді жылдам әзірленетін тағамдарды бет қаратпай жей бермейді екен. АҚШ тұрғындарының, сонымен қатар, уақытқа құрметі тіпті ерек. Секунд, минутты есептейді.

–Енді мұхиттың арғы жағынан оқып-түйіп келген білімді қалай жұмсамақ ойың бар?

– Ендігі ойым – бізде фактчекинг, дезинформация, жалпы медиасауаттылық туралы оқу-таныту бағытында көбірек жұмыс істегім келеді. АҚШ-та қоғамдық медиа көп. Осы тәжірибелерді пайдаланып, алғашқы қадамдарды жасағым келеді. Скотсдейл қаласында сондағы қалалық кеңестің отырысына бардық. Бізше айтқанда, қоғамдық кеңес қой. Міне, сондағы отырыстың жүргізілуі, тұрғындардың шағымын тыңдауы, қала мэрінің, яғни әкімінің қатысуы таңғалдырды.

Бізге де керек тәжірибе. Өйткені, отырысқа еш кедергісіз кірдік, ал қала мэрінің қала мэрі екенін бізді алып жүрген аудармашымыз айтпаса, сол күйі білмес едім.

Кәсіпкерлер өрісі кеңейді

Среда, 02 Октябрь 2019 05:32

«Бір терезе» қағидаты бойынша бизнесті қолдау мен дамытудың барлық шараларын қамтамасыз ететін фронт-офис мамандарының қызметіне кеңес алу үшін 5 мыңға жуық адам жүгінген екен.

71256374 2325169337796019 3560939741387948032 n

Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығының жұмысымен танысқан қала әкімі Ерлан Айтаханов аталған орталық бизнес өкілдерінің басын қосатын алаңға айналу керек екенін айтты.
Әкім, сонымен қатар, инвесторларды ең алдымен қаланың инвестициялық мүмкіндіктері қызықтыратынын айтып, ол қызметті ұйымдастыруда негізгі қадамдарын жеңілдетілген форматта сипаттауға баса назар аударылу қажеттігіне тоқталды.

«Бизнеске арналған үкімет» жобасын «SHYMKENT» ӘКК» АҚ-ы және «Атамекен» кәсіпкерлер палатасы бірігіп жүзеге асырады. Бұл жұмыстар бизнес мүмкіндіктерін кеңейту, сондай-ақ, инвесторларды тарту мақсатында ҚР Үкіметінің инвесторлар үшін «Бір терезе» фронт-офистерін құру туралы тапсырмасының негізінде құрылды.

Аталмыш процестерді оңтайландыру, кәсіпкерлер мен инвесторларға көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді кеңейту мақсатында мемлекеттік кірістер және көші-қон қызметтері департаменті мен «Қазпошта» АҚ қызметтерін «Бір терезе» арқылы біріктіру туралы шешім қабылданды.

Мұнда инвесторлар мен кәсіпкерлерге 9 бағыт бойынша қызмет көрсетіледі. Атап айтқанда: мемлекеттік қызметтер көрсету, жобаға қолдау көрсету, маркетингтік қызметтер, бухгалтерлік қызметтер, мемлекеттік сатып алу бойынша кеңестер, CT KZ сертификаттарын беру, қаржылық ұйымдар мен даму институттарының қызметтері, бизнестің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау бойынша қызметтер, көші-қон мәселелері мен кеден, салық бойынша туындаған мәселелердің шешімін табуға жәрдемдеседі.

«Бизнеске арналған Үкімет» нарықтағы өзгерістерге, мемлекеттік саясаттағы, экономикадағы, заңнамадағы өзгерістерді ескере отырып, сәйкесінше, үнемі жаңарып отырады.
Қала қарқынды даму үшін қашан да инвесторлар керек. Орталықтың жұмысымен танысып, жұртшылықпен пікірлескен қала әкімі ортақ іске сәттілік тіледі.

ХХІ ғасырда аз қозғалмалы өмір салты бірінші проблема болып отыр, сондықтан ұзақ өмір сүруді қаласаңыз, деніңіз сау болсын десеңіз, онымен күресіңіз. Дене белсенділігі денсаулықты нығайтудың негізгі факторларының бірі болып табылады. ДДСҰ анықтауынша, дене белсенділігі – жұмыс, ойын, үй жұмысын орындау, сапарлар және рекреациялық сабақтар кезіндегі белсенділікті қоса алғанда, энергия шығынын талап ететін қаңқа бұлшықеттерімен атқарылатын дене қозғалысы.

Дене шынықтыру жаттығуларын аэробты, анаэробты және икемділікке арналған жаттығулар деп бөлуге болады. Аэробты жаттығуларға орташа қарқынмен велосипед тебу және жүгіру, би, жүзу жатады. Анаэробты жаттығуларға тренажерлерда және «темірді қолдану арқылы» жасалатын ауыр заттарды көтеру, жоғары қарқынмен велосипед тебу немесе жүгіру және т.б. жаттығулар жатады. Икемділікке арналған жаттығуларға әртүрлі физикалық кешендер жатады.

ДДСҰ ұсынатын дене белсенділігімен айналысу принциптері:

5-17 жастағы балалар мен жасөспірімдер дене белсенділігіне күніне кемінде 60 минуттан уақыт бөлуі тиіс. Қаңқа-бұлшықет жүйесін дамытуға бағытталған дене белсенділігімен аптасына кем дегенде үш рет айналысу керек.

18-64 жас аралығындағы ересек адамдарға аптасына дене белсенділігіне кемінде 150 минут, ал 65 жастағы және одан үлкен жастағы ересек адамдарға аптасына 150 минут немесе аптасына кемінде 75 минут уақыт бөлу ұсынылады. Негізгі бұлшықеттер жұмылдырылған күш жаттығуларын аптасына екі рет немесе жиі орындау керек.

Тұрақты дене белсенділігі бұлшық еттің, жүрек және тыныс алу жүйесінің, сүйектердің жағдайын және функционалдық денсаулықты жақсартады. Гипертония, жүректің ишемиялық ауруы, инсульт, диабет, обырдың әртүрлі түрлері, сондай-ақ депрессия, құлау, сондай-ақ жамбас мойны мен омыртқаның сыну қаупін төмендетеді. Энергетикалық алмасуды қолдайды және қалыпты салмақты ұстайды.

 

Айжан МОЛДАБАЕВА,
Шымкент қаласы салауатты
өмір салтын қалыптастыру
орталығының маманы

Өз жүрегіңе қамқор бол!

Пятница, 27 Сентябрь 2019 05:34

Артериялық гипертензия – себебі белгісіз тамырлардағы қан қысымының тұрақты көтерілуін көрсететін белгі. Дертке шалдығудың себебі ауруға тұқымқуалаушылық бейімділік, отбасы мен басқа ортадағы күйзеліс жағдай.

Дене белсенділігін (түрлі себептермен) төмендету сондай дәрежеде тәтті өнімдерді, шоколад пен шоколад кәмпиттерді, бал, тосапты тұтынуды, құрамында шамадан тыс белсенді заттары көп кейбір азық-түліктерді (сорпа, дірілдек, зельц), сергітетін сусындарды, табиғи кофе, какао, тәтті шай, конверванттары мен тұздары көп (конвервілер, қақталған шұжықтар мен ірімшіктер, балықтан жасалған тағамдар, уылдырық пен маринадталған көкөністерді) тұтынуды да сәйкесінше шеутеуді қажет етеді.

ДДҰ-ның ұсыныстарын ескере отырып, дене белсенділігін көтеру арқылы халықтың денсаулығын күшейту қажет. Ойындар, жарыстар, спортпен айналысуға сапарлар, сауықтыру шаралары және жұқпайтын аурулардың қаупін төмендету үшін 5-17 жастағы балалар мен жас адамдарға ұзақтығы кемінде 60 минут қалыптыдан жоғары қарқындылыққа дейін күнделікті дене белсенділігімен айналысу ұсынылады. Дене белсенділігі – дененің артық салмағы, артериялық гипертензиямен күресудің аса тиімді құралы.

Таңғы гимнастика жасау, жаяу жүру, велосипед тебу, коньки, шаңғы тебі қажет. Мұндай жүктемелер күніне 30-60 минутты құрауы қажет. Көру белсенділігін біртіндеп арттыру қағидасын сақтай отырып, телебағдарламаларды көруді күніне 30-40 минутқа дейін және компьютерге отыруды 1,5 сағатқа дейін шектеу қажет.

Артериялық қан қысымы жоғары болған жағдайдағы профилактикалық шаралар: біріншіден, үйлесімді күн тәртібін ақыл-ой мен физикалық жүктемені алмастыру, теледидарды көруді және компьютерде отыру уақытын шектеу, түнде, қажет болған жағдайда күндіз де жеткілікті ұйықтау арқылы ұйымдастыру.

         Үйлесімді тамақтанудың басты қағидалары – отбасында тамақтану әдеті кейбір «тұзы аз» тағамдарға бағытталуы қажет. Тұзсыз дайындалған тағамға ас тұзын қосуды күніне 5 г (толтырмай шай қасық) асырмай тұтыну. Балалардың көзінде ересектердің ішімдікті тұтыну, темекі шегуден бас тарту, пассивті шылым шегуді шектеу. Темекі шегуден бас тартқан кезде гипертензиялық әсер кез келген жастық топта бір жыл ішінде байқалады.                                                                                                  

Ең бастысы отбасыда жағымды психологиялық атмосфераны қалыптастыру, сондай-ақ дұрыс еңбек және дамылыс тәртібін, мектепте психологиялық жағдайды қалпына келтіру салауатты өмір салтын ұстануға икемеуді ұсынамыз.

                     Күләнда АЗАТҚЫЗЫ,
Шымкент қалалық салауатты
өмір салтын қалыптастыру
орталығының үйлестірушісі

Қаланың тазалығына шағым көп

Пятница, 27 Сентябрь 2019 03:21

Шымкент қаласының әкімі Е.Айтаханов шаһардың тазалығы жөнінде жиналыс өткізді.

DSC 4116

Жиын барысында қала әкімі Шымкенттің тазалығы көңіл көншітпейтін жағдайда екенін айтып, өзінің атына осы мәселе бойынша тұрғындардан шағымдардың өте көп түсіп жатқандығын баса айтты. Ішкі аулаларда қоқыстардың уақтылы шығарылмауы, жол бойындағы қоқыстардың тазаланбауы бүгінде шаһардың негізгі проблемасына айналып отырғанын алға тартты. Сондай-ақ,

Ерлан Қуанышұлы аталмыш саланы осындай деңгейге түсіргені үшін және тұрғындардың қолайлы өмір сүрулеріне немқұрайлы қараған жауапты сала мамандарын қатаң сынға алды.
Осы орайда қала әкімі тазалық жұмысын күшейту мақсатында тиісті қаражатты бюджеттен қарастыруды орынбасары Е.Садырға және аталмыш мәселені күнделікті бақылап, мониторинг жүргізіп, тиісті ұйымдастыру шараларын жүргізуді орынбасары Б.Пармановқа тапсырды.

– Шымкенттің ажары мен тазалығын сақтау баршамыздың ортақ міндетіміз. Аудан әкімдері халықпен тығыз байланыста болып, қаланы ластамау бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізулері шарт. Ал, қоқыс тазалайтын тиісті мекемелер өз жұмыстарына салғырттық танытса мәселелері қатаң қаралатын болады»,– деді Е.Айтаханов.

Жиынды қорытындылай келе шаһар басшысы қала аумағында құрылыс немесе жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатқан мердігер компанияларға көше бойында өсіп тұрған талдарды мүмкіндігінше кеспеуді тапсырып, кесілген жағдайда бір талдың орнына он тал отырғызуды міндеттеді.

Қазіргі кезде тез дайындалатын тағамдарды қолдану өркендеп кеткен. Тез дайындалатын тағамдар – бұл әр түрлі гамбургерлер, шаурма, сэндвичтер, пицца, чебурек, чипсы, қуырылған картоп, және т.б. Адамдар бұл тағамдардың зияны туралы білмей, біреулері күнде қолданса, кей біреулері аракідік болса да пайдаланатыны анық. Әсіресе жастар, студенттер арасында осы тағамдарды қолдану кең таралған.

Барлық фаст-фудтардың құрамында көп мөлшерде калория бар, өйткені майлы ет, майлар, майонез, трансгенді майлар қосылып дайындалады. Оған қоса, көптеген адамдар осындай тағамды құрамында қанты өте көп газдалған тәтті сусындармен бірге ішеді. Сонымен қатар, тез дайындалатын тағамдарда бұзылмау үшін көп мөлшерде консерванттар, тұз, өнімнің дәмін және иісін жақсарту мақсатында түрлі тағамдық, химиялық қоспалар қосылады. Бұл қоспалардың бәрі әртүрлі ауруларды тудыратыны дәлелденген.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметтеріне сәйкес, бүгінде кең таралған созылмалы жұқпалы емес аурулардың (қан айналымы жүйесінің аурулары, инфаркт, инсульт, қант диабеті, семіздік, қатерлі ісіктер, асқазан-ішек жолдарының бұзылуы және т.б. аурулар) даму себептерінің бірі – осы дұрыс тамақтанбау, тез дайындалатын тағамдарды, фаст-фудттарды, тәтті газдалған, газдалмаған сусындарды қолдану, қант пен тұздың мөлшері жоғары болатын өнімдерді артық тұтыну, көкөністер мен жемістерді жеткіліксіз қолдануболып табылады. Мұндай тамақтанудан, әсіресе, балалар қатты зардап шегеді.

2014-2017 жылдары Қазақ тамақтану академиясының өткізген ұлттық зерттеулерінің мәліметтері бойынша 5-9 жастағы қазақстандық балалардың 17,6%-ы және 10-14 жастағы балалардың 15,0%-ында артық дене салмағы және семіздік анықталған.

Сондықтан, фаст-фуд тағамдары адам денсаулығы үшін өте зиян екенін түсініп, организмнің зат алмасуының бұзылмауын, түрлі ауруларға шалдықпауын осы бастан қолға алу қажеттігін ұғынып, үйде дайындалған тағамдарды қолданып, балаларыңызды да осыған үйреткен жөн.

Егер балаңызды кішкентайынан дәмді, денсаулыққа пайдалы тағамдар дайындалған үстел басында бүкіл отбасымен жиналып тамақтану дәстүріне үйретсеңіз, бұл жас балада дұрыс тағами талғам қалыптасатыны сөзсіз.

Қазіргі уақытта сау болу сәнді! Сау және сәнді болу үшін дұрыс тамақтаныңыз, спортпен айналысыңыз, салауатты емес мінез-құлықтан (темекі тарту, алкоголдік ішімдік) аулақ болыңыз!  

 

Шымкент қаласының

Тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің

сапасы мен қауіпсіздігін бақылау

департаменті

А вирусты гепатиті (ВГА) – бұл бауырды зақымдай отырып жүретін жіті жұқпалы ауру.

А гепатитінің клиникалық белгілері: қалтырау (дене қызуының көтерілуі), әлсіздік, жүрегі айну, құсу, ішінің ауруы, оң жақ қабырға астының ауырсынуы, тәбетінің төмендеуі, бас ауруы, сарғаю. Аурудың клиникалық белгілері жеңіл сарғаю түрінен ауыр ағымға өтіп, өлім жағдайына дейін алып келуі мүмкін.

Науқас вирусты аурудың алғашқы кезеңінде бөледі, сондықтан клиникалық белгілері білінгенге дейін ауру көзі болып, басқаларға жұқтырады.

«А» гепатитінің вирусы адам ағзасынан нәжіспен және зәрмен бөлініп, суды, тағамды және қолданыстағы заттарды зақымдайды. А вирусты гепатитінің вирусы жоғары зақымдағыш қабілетке ие, ол адам ағзасына ауыз қуысы арқылы зақымданған су, тағамдық өнімдер, сонымен қатар науқаспен қатынаста болғанда жеке бас гигиенасын сақтамағанда лас қол арқылы жұғады. «А» гепатитімен жылдың кез келген мерзімінде ауырады, көбіне жаз-күз айларында.

«А» вирусты гепатитінің алғашқы белгілері:

Жұқтырған күнінен бастап ауру белгілері 7 күннен 50 күнге дейінгі аралықта пайда болады. Сарғаю белгілері білінгенге дейінгі мерзімдегі науқастар өте қауіпті, бұл кезде науқас вирусты көптеп бөледі. Сарғайғаннан кейін науқас вирусты аздап бөліп, соңынан толық тоқтайды. Ауруды ерте анықтап, уақытылы ауруханаға жатқызу жұқпаның таралуының алдын алады.

Бүкілодақтық денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша жыл сайын әлемде «А» гепатитімен 1,5 миллион адам ауырады екен. «А» гепатиті гигиеналық және санитариялық жағдайы төмен елдерде жоғары деңгейде тіркеледі екен. Ауыз су тапшылығы, нашар су және канализация жүйесінің, тұрғылықты тұрғындардың гигиеналық деңгейі төмен дамыған елдерге барған кезде жұқтыруы мүмкін. «А» гепатитінің саяхатшы ауруы деп себепсіз айтылмаса керек.

«А» гепатиті аса қауіпті ауруға жатпайды, бірақ кей жағдайларда ауыр бауыр жетіспеушілігіне алып келеді. Дәрі-дәрмектік ем қабылдамаған жағдайда, комаға, ары қарай өлім жағдайына алып келуі мүмкін.

«А» вирусты гепатитінің алдын алу іс-шаралары:

- жеке бас гигиенасын сақтау, сырттан келгенде, тамақ ішер алдында немесе дәретханаға барғаннан кейін қолды мұхият сабындап жуу;

- кездойсоқ кездескен су көзінен немесе құбырдан аққан суды ішпеңіз, тек қайнатылған су ішіңіз. Есіңізге сақтаңыз вирус суды 100 0С қайнатқанда, тек 5 минуттан кейін ғана өледі екен.

- шомылуға арнайы бөлінген жерлерде ғана шомылыңыз;

- жеміс-жидекті қолданар алдында мұқият жуыңыз;

- тағамдық өнімдерді белгісіз адамдардан немесе рұқсат етілмеген жерлерде сатып тұрғандардан алмаңыз;

- үй жағдайында тамақ дайындар алдында гигиеналық ережелерді және тез бұзылатын өнімдердің жарамдылық мерзімін сақтау керек;

- тағамдық өнімдерді  мұқият қуыру немесе қайнату қажет.

Бүгінгі күнге А вирусты гепатитінің алдын алудың тиімді әдістерінің бірі –  вакцинация жүргізу. Вакцина егу 2 курстан тұрады, адам алғашқы егуін алғаннан кейін, 6 айдан кейін екінші егуін алады.

Ауруды емдегеннен, алдын алудың тиімді екенін есте сақтаңыз!

 

Шымкент қаласы

Тауарлар мен көрсетілетін

қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін

 бақылау  департаменті

Оқушылардың тиімді тамақтануы

Вторник, 24 Сентябрь 2019 00:00

Баланың дұрыс өсуі мен дамуы үшін тиімді тамақтану маңызды рөл атқарады. Дұрыс тамақтану баланың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігі болуы тиіс. Жақсы тамақтанатын балалардың үлгерімі жоғары болады, ал бала ағзасындағы қоректік заттардың жетіспеушілігі оқу мен көңіл-күй қабілеттеріне әсер етеді.

Тулебаев АФаст-фуд және басқа да «бос» калорияға бай өнімдерге қарағанда теңдестірілген ыстық таңғы ас баланың ағзасына пайдалы. Оқушылар саламатты өмір салтының негізгі қағидаларын біліп, өздері үшін қабылдауы тиіс, ал бұл тек мұғалімдердің, ата-аналардың және баланың өзінің бірлескен жұмысының нәтижесінде ғана мүмкін болады. Дәл мектеп жасында дағдылар қалыптасады. Сондықтан осы кезеңде тиімді тамақтану дағдыларына тәрбиелеуге көп көңіл бөлу қажет. Ыстық таңғы ас ішетін оқушылар оқу материалын жақсы қабылдайтыны және оқу сабақтарының соңына дейін сергек болатыны, аз шаршайтыны байқалады.

Оқушылардың тамақтық рационы теңдестірілген, әр түрлі болуы және балалар ағзасының энергетикалық қажеттіліктерін қанағаттандыруы тиіс. Әрбір бала дұрыс өсуі мен дамуы үшін белгілі бір тәуліктік азық-түлік жиынтығын алуы керек, оған сүт және сүт қышқылы өнімдері, сүзбе, ірімшік, ет, балық, жұмыртқа, жарма және макарон өнімдері, өсімдік және мал майлары, көкөністер, жаңа піскен жемістер, табиғи шырындар, нан және нан-тоқаш өнімдері, жаңғақтар, кептірілген жемістер, бал, өсімдік майы кіреді.

Жемістерді негізгі тағамдардың арасында қосымша енгізу жоғары жүктеме кезінде қажет. Тамақтану мәдениетін қалыптастыру - бұл әрдайым ата - аналар мен мұғалімдердің ынтымақтастығы.

Жалпы білім беру ұйымдарында оқушылардың тамақтануын ұйымдастыруға қойылатын біріздендірілген талаптарды белгілеу мақсатында ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Қазақ тағамтану академиясымен бірлесіп жалпы білім беру ұйымдары оқушыларының үш жас ерекшелік тобының (7-10 жас, 11-14 жас және 15-18 жас) тамақтануын ұйымдастыру үшін 4 апталық ас мәзірінен тұратын «Оқушылардың тамақтануы бойынша бірыңғай стандарттар» әдістемелік ұсынымдарын әзірледі.

Әзірленген мәзірдің артықшылықтары:

- негізгі тағамдық заттар (белоктар, майлар, көмірсулар, витаминдер және минералдық заттар) және энергия бойынша теңгерімділік;

- балалардың жас ерекшелігін ескере отырып жасау;

- әртүрлі болуы, көкөністердің, жемістердің көп болуы, балықтарды, сүт өнімдерін қосу және т. б.;

- жылдың маусымдылығын есепке алу (жаз-күз, қыс-көктем);

- дайындаудың жақсы тәсілдерін ғана қарастыру (пісіру, буда дайындау, сөндіру) болып табылады.

 

Шымкент қ. Тауарлар мен тауарлар мен

көрсетілетін қызметтердің сапасымен

қауіпсіздігін бақылау департаментінің

басшысы Ә.Қ.Төлебаев

Страница 9 из 343