Іс-шаралардың атауы

 

"NUR OTAN партиясы " қоғамдық бірлестігі"

1

Саяси партиялардың сайлау қорына түскен қаражаттың барлығы, оның ішінде:

 

1.1

"Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының 106-бабы 2-тармағының 1-тармағына сәйкес саяси партияның өз қаражаты

30000000

1.2

"Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы" Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының 106-бабы 2-тармағының 1-тармағына сәйкес Республика азаматтары мен ұйымдарының ерікті қайырмалдықтары

85000000

2

Сайлау қорының саяси партиялар жұмсаған қаражатының барлығы, оның ішінде баспа, дыбыс-бейне және өзге де үгіт материалдарын шығаруға және таратуға, үгіт жұмысын ұйымдастыру бойынша заңды және жеке тұлғаларға ақы төлеуге, сайлау алдындағы жария іс-шараларды ұйымдастыруға және өткізуге, партиялық тізімдерге енгізілген кандидаттардың, саяси партиялардың сенім білдірген адамдарының сайлау алдындағы үгітпен байланысты көлік және іссапар шығыстарын жабуға, кез келген тіркелген бұқаралық ақпарат құралдарында сөз сөйлеуге, баспа материалдарын, сондай-ақ сайлау науқаны үшін басқа да белгілер мен нышандарды дайындауға

64156300

 

Шымкент қаласының аумақтық сайлау комиссиясы

"Қазақстан Халық Жинақ Банкі" Акционерлік қоғамының деректері негізінде

Ағымдағы жылдың 31 желтоқсанынан бастап тауарларға іліспе жүк құжаттарына рәсімдеу бойынша пилоттық жоба іске қосылады.

Тауарларға іліспе жүк құжаттары, бұл дегеніміз тауарға іліспе құжат, ол электрондық шот фактуралар ақпараттық жүйесінде, электрондық нысанда рәсімделеді.

Сыртқы экономикалық қатысушылар үшін Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен тауарлардың экспортты мен импорты кезінде шекараны кесіп өткенге дейін бұларға іліспе жүк құжаттарын рәсімдеу қажет.

Тауарларға іліспе жүк құжаттарды артықшылықтардың бірі, бұл автомобиль өткізу пунктерінде құжаттардың сканерлеу қажеттілігінің болмауы және Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен шекарадан өту процессінің жеңілдетеді.

Сонымен қатар, егерде салық төлеуші Халықаралық автомобиль жүк тасымалдарын жүзеге асыру кезінде, тауарларға іліспе жүк құжаттарға электрондық шот фактуралар ақпараттық жүйесінде, электрондық нысанда рәсімдемеген жағдайда, навигациялық пломбаларды қолдану арқылы тауарлар мен автокөлік құралдарының мониторингі жүргізіледі.

Пилоттық жоба 2021 жылы 1 науырыздан бастап тауарларға іліспе жүк құжаттарын міндетті енгізуге жұмысқа қосу үшін енгізілуде.

Бұл, пилоттық жоба кезінде әкімшілік жауапкершілік шараларын қолданылмайды.

Пилоттық жоба кезінде салық төлеушілер тауарларға іліспе жүк құжаттарымен жұмыс істеуге тез бейімде алады және өзінің есептік жүйелерін, сатып алушылармен, жеткізушілермен өз-ара іс-қимыл жасай алады.    

Тауарларға іліспе жүк құжаттарын рәсімдеу үшін:

Біріншіден-халыққа қызмет орталығынан электрондық қолдаңбаны алу;

Екіншіден-электрондық шот фактура ақпараттық жүйесінде тіркелу;

Үшіншіден-электрондық цифрлы қолтаңба көмегімен электрондық шот фактуралар ақпараттық жүйесін пайдалану туралы келісімге қол қою.

Электрондық шот фактура ақпараттық жүйесінде тіркеу және жұмыс істеу тегін жүзеге асырылады.

Жалпы, сөзімді қорынтындай келе, Еуразиялық экономикалық одақ елдерімен сауда шеңберінде қаладағы барлық экспорттаушылармен, импорттаушыларды пилоттық жобаға қатысуға шақырамын.

Еңбекші ауданы бойынша МКБ-ның

жетекші маманы Курамысова В

WhatsApp Image 2020-12-15 at 14.47.33 1

Назарбаев Зияткерлік мектептерінде «Туған елге тағзым – 2020». өлкетану-зерттеу экспедициясының қорытындысы жарияланған дәстүрлі «Ұлы дала мұрагерлері» форумы өз мәресіне жетті.

Биыл қашықтан өткізілген байқауға шығармашылық жұмыстар мен жобалардың максималды саны ұсынылып, онлайн экспедиция бағдарларында қатысушылардың рекордтық саны тіркелді.

 

WhatsApp Image 2020-12-15 at 14.47.35

 

«Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім ұйымының басқарма төрайымы Күләш Шәмшидинова «Туған елге тағзым» өлкетану-зерттеу экспедициясы NIS-тің әлеуметтік жобалары қатарында айрықша орын алатынын баса айтты, оның әрбір қатысушысы өзін жеңімпаз санауға толық құқығы бар, себебі олар өз елінің тарихи, археологиялық, мәдени, архитектуралық, индустриалдық көрнекі орындарын зерттеді.

Экспедицияның бірегей бағдарларымен жүріп өткен барлық қатысушыларды белгілі қазақстандықтар құттықтады: ғарышкер, «Қазақстан ғарыш сапары» ұлттық компаниясы басқарма төрағасының орынбасары, Халық қаһарманы Айдын Айымбетов; «University Medical Center» корпоративтік қорының басқарма төрағасы, Қазақстанның Еңбері Ері Юрий Пя; Қазақ ұлттық өнер университетінің ректоры, Қазақстанның Еңбек Ері Айман Мусаходжаева, Нұр-Сұлтан қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің 2020 жылғы түлегі Альнур Акчурин. Олардың әрқайсысының кәсіби жетістіктері оқушыларды табыстың жаңа оқиғаларына жігерлендіре түседі. Онлайн форматқа қарамастан, монитордан әйгілі робот София шыға келгенде қошеметтер легі толастамады. Ең әйгілі гуманоидпен Назарбаев Зияткерлік мектептерінің оқушылары оны жасап шығарушы Дэвида Хэнсонмен жасанды интеллект бойынша өткен сабақ барысында достасып үлгерген.

 

WhatsApp Image 2020-12-15 at 14.47.32 1WhatsApp Image 2020-12-15 at 14.47.33

 

Сонымен қоса, тікелей эфирде «Туған елге тағзым 2020» байқауының жеңімпаздары − Шымкент қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің оқушылары өз жобасын таныстырды.

«Көне қалашық» Шымкент қаласының мәдени-тарихи бренді бола ала ма?» атты жобаны Мұхтар Қабылбек, Шыңғыс Ерлер, Ердәулет Махамбет, Заңғар Өтеш, Ақниет Абдашим, Асия Ильясқарова, Алуа Мыңжасар, Аңсар Абдулла, Аяжан Төлеген, Нұрсұлтан Жақсыбеков және Жанасыл Рысбек дайындаған.

Арман Қасымбеков пен Меруерт Көшкінбаеваның жетекшілігіндегі команда Шымкент қаласындағы "Көне қалашық" тарихи кешеніне зерттеу жүргізіп, нәтижесінде болашақ туристік нысанның онлайн-картасын, виртуалды туры мен мобильді қосымшасын жасаған болатын.

 

WhatsApp Image 2020-12-15 at 14.47.34 1

 

Оқушылардың сөзінше, көне қалашық − әлем тарихында болмаған, қайталанбас мәдени мұра. Римнің Колизейімен теңдесуге тұрарлық нысан – үшінші мегаполистің бренді болатыны сөзсіз.

─ Қиын туғызғаны – тарихи кешен тек алдағы жылдың көктемінде ашылатын болғандықтан, оған кіруге және түсіріліміне рұқсат алу болды. Бірақ оқушыларымның үлкен еңбегінің арқасында 30 жылдық археологиялық қазба мен реставрация жұмыстарының нәтижесін қазірден-ақ онлайн көре аласыздар, − деді жетекші Арман Серікбайұлы.

Экспедицияның барлық қатысушылары келесі жылы қашықтан өткен бағдарларын шынайы өмірде қайталап, туған елдің жаңа көрнекі жерлерін зерттеуге дайындық үстінде. Назарбаев Зияткерлік мектептерінің оқушылары «Туған елге тағзымды» жалғастыруда.

 

Тағдыршешті арайлы таңымыз

Среда, 16 Декабрь 2020 02:00

Тәуелсіздік фото

Құрметті Шымкент қаласының тұрғындары мен қала қонақтары!

Баршаңызды Ұлы дала елінің ұлық мерекесі – Тәуелсіздік күнімен шын жүректен құттықтаймыз!

Егемендікке, елдікке сара жол салған Тұңғыш Президентіміз - Елбасы Нұрсұлтан
Назарбаев: «Әрбір елдің жылнамасында оның жаңа тарихының бастауы болған тағдыршешті таңдар болады. Біз үшін жаңа дәуірдің арайлы таңы 1991 жылы 16 желтоқсанда атты. Сол күні әлем көгінде «Қазақстан Республикасы» атты жаңа жұлдыз жарқырай туды» деген еді. Ұлттық қасиетіміз бен Ұлттық құндылықтарымызды ұлықтап, Ұлттық намысымызды оятқан, әлемге қазақты азаттық сүйгіш, рухы биік, намысы берік халық ретінде жариялаған осынау Тәуелсіздік мерекесіне биыл міне, 29 жыл толып отыр. Ынтымақты ұран, татулықты ту еткен бейбіт халқымыз осы уақыт аралығында толағай табыстарға жетті. Мемлекетіміздің қарқынды дамуы тұрақты саясат пен ішкі бірліктің арқасы. Еліміз алып, құқықтық, дербес демократиялық мемлекет ретінде әлемге танылды. Еліміздің Тұңғыш Президенті – Елбасы Н. Назарбаевтың сарабдал саясатының арқасында Қазақстан дамудың даңғыл жолына түсті. Айбыны асып, айдарынан жел ескен елге айналды. Сол биік рухымыздың туын төмендетпей, жасампаздығымызды жаңа белеске көтеруге бастаған бүгінгі Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың басшылығымен Қазақ елі жарқын болашаққа бет алып барады.

Тәуелсіздіктің бізге берген үлкен сыйы – Шымкент республикадағы үшінші мегаполиске айналып, өрісі кеңейіп, мәртебесі биіктей түсті. Бұл – егемен елдің еншісі ерек қаласына айналған шаһарымыздың қадамына тың серпін, өзгеше тыныс беріп отыр. Қаламыздың келбеті күннен күнге ажарланып, тұрғындардың тұрмыстық жағдайы жақсара түсуде.

2020 жылы ТМД елдерінің мәдени астанасы атанған шаһарымыз бұл мерейлі мәртебені абыроймен атқарып шықты. Сондай-ақ шаһар жұртшылығы ЮНЕСКО-ның мақұлдауымен халықаралық мерейтойлар тізіміне енгізілген Шымкенттің 2200 жылдығын, Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл Фарабидің 1150 жылдығы мен ұлы Абайдың 175 жылдығын да кең көлемде атап өтті.

Осындай айтулы, мерейлі жақсылықтармен жалғасқан Тәуелсіздік мерекесінде әр отбасына татулық пен ырыс-береке, Отанымыздың игілігі мен жарқын болашағы жолында жаңа табыстар тілейміз.

Мәңгілік елдің көгінде көк байрағымыз биіктеп, желбірей берсін!

 

Мұрат ӘЙТЕНОВ, Шымкент қаласының әкімі

 

Ғани ТАШҚАРАЕВ, Шымкент қаласы мәслихатының хатшысы

Ұлтым – кәріс, жүрегім – қазақ

Вторник, 15 Декабрь 2020 05:19

99

Тәуелсіздік – тұтас елдің тұғыры. Тек қазақ халқының ғана емес, осы Қазақстандағы барлық этнос өкілдерінің ортақ мерекесі. Өздеріңізге белгілі, елімізде 130-ға жуық этнос өкілі бір шаңырақ астында, тату-тәтті өмір сүріп келеді. Солардың бірі – біз, кәрістер.

Менің атам, әжем – репрессияның қасіретін тартқан кісілер. Тоталитарлық тәртіптің құрсауына алғашқылар қатарында іліккен корей халқының өкілі ретінде жас кездерінде қуғын-сүргін ылаңымен Қазақстанға қоныс аударылған. Сол сияқты өздерінің тарихи отанынан депортацияланған көптеген этнос өкілдері жан-жақтан Қазақ жеріне көшірілгені белгілі. Сол кезеңдегі тұрмыстық қиыншылықтарға қарамастан қазақ халқы баршамызды құшақ жая қарсы алды, қолында барымен бөлісті, бір үзім нанын бөліп берді. Сол үшін алғысымыз шексіз. Осынау байтақ далаға сіңіскен ата-бабамыз кеңқолтық қазақ жерінде бейбіт өмір сүрді, шаңырақ көтерді. Мен сол атам мен әжемнен кейінгі жалғасқан үшінші ұрпақпын.
Қазіргі таңда Шымкент қалалық Қазақстан халқы Ассамблеясында кәріс этно-мәдени бірлестігінің Жастар қанатының төрағасымын. Ассамблея – Елбасының төл туындысы. Тәуелсіздік алған соң жүзеге асқан тың идея, әлемде баламасы жоқ ұйым. Осы Ассамблеяны құрған Елбасыға айтар алғысым шексіз. Жуырда ғана ҚР Президентінің қолынан «Қазақстан халқы Ассамблеясының 25 жылдығына орай» мерекелік медалімен марапатталдым.
Мен – тәуелсіздіктің құрдасымын. Ауылда туып-өстім, қазақ тілі туған тіліме айналды. Әскери борышымды өтегенде де түрлі этнос өкілдері бір атаның балаларындай жүрдік. Армиядан келген соң қазақ қызына үйлендім, осылайша жүрегім қазақ болып кеткені қашан.
Еш әсірелеусіз айтсам, өзімді Қазақстанның патриотымын деп санаймын. Және осы Қазақстан үшін аянбаймын, еңбек етемін. Тәуелсіздік мерекесі құтты болсын! Қазақстан жасай берсін!

 

Темур Пак,
Шымкент қалалық ҚХА кәріс
этно-мәдени бірлестігі жастар қанатының төрағасы

 

g5gi0mjk61tfrvGi5bixLLOyA52dS8

Желтоқсан – қазақ халқының империялық отарлық езгіге қарсы азаттық үшін күресінің, тәуелсіздікке деген тынымсыз ұмтылысының оқиғасы болды. Тәуелсіздік алғанымызға жиырма тоғыз, ал Желтоқсан оқиғасына отыз төрт жыл болып қалыпты. Бұл екеуін бір-бірінен бөлек қарастыру мүмкін емес, себебі, біз Тәуелсіздікке, Азаттыққа, Бостандыққа аңсап, зарығып, қаншама қанымызды төгіп, жанымызды шүберекке түйіп жеткен халықпыз. Бұл оқиға қазақ жастарының басына қаншама қасірет әкелгені де баршамызға аян. Желтоқсанның сол бір аязды күндеріндегі қақтығыс барысында жазықсыз жазаланып, жауапсыз қыршын кеткендер қаншама? Үш жүзге жуық студент оқудан шығарылып, жалалы болды.

1986 жылғы 16 желтоқсанның құпия тарихы әлде ашылмаған қазақтың ұлттық рухы мен намыс найзағайын әлемге жария еткен оқиға еді. Сол оқиғаға куә болған сәттерім әлі де көз алдымнан кетпейді. Қазақ елінің сол кездегі астанасы Алматы қаласының «Горный гигант» аумағында жарыммен пәтер жалдап тұрамыз. Әл Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың филология факультетінде 5 курс студенттеріміз. 16 желтоқсан күні күндізгі бестер шамасында қала орталығынан үйге келдім.
– Қазақ жастары орталық Республика алаңына жиналу үстінде. Мәскеу Д.А. Қонаевты бірінші хатшылықтан алып, Қазақстан Орталық Комитетінің бірінші хатшылығына Г. Колбинді қойыпты, - дедім. Ұлттар теңдігі деген КСРО саясатының әншейін сөз жүзінде болғандығы қазақ жастарының ұлттық намысын қозғап, алаңға шығуға мәжбүрлегендігін айтып, алаңға шығуға жиналып, келіншегімнің үйде қалуын сұрандым. Оның өзіндік себебі де бар. Оның қазіргі үлкеніміз Алмаға аяғы ауыр еді.
– Сандыбай, бұл тарихи оқиғадан қалғым келмейді, - деп жалғыз жіберуге қорқатындығын айтып менімен бірге барды.

 

2


Сағат кешкі 19-ге таман алаңға келсек, жастар жиналып қалыпты. Шеру шынында да бейбіт басталған еді. Жастар лозунгілеріне Мәскеудің ұлы орыстық шовинистік саясатына қарсылықтар жазыпты. Лениннің әр ұлттың өзін-өзі билеу туралы сөздерін де көрсетіпті. Жастар сол жерде «Менің Қазақстаным», «Жаз қазақ Марсельезасы» әндерін хормен шырқады. Наразылық сөздерін айқайлап айтып жатты. Кенет мұздай қаруланған әскер алаңға лап қойып, үйретілген иттерін қосып, жиылған жастарды бас-көзге қарамай қолдарындағы дубинка, темірден жасалған қарулармен айуандықпен ұрып-соға бастады. Бас сауғалаған жастар жан-жаққа бытырай қашты. Ашынған бір топ жастар қарулы әскермен қаймықпай қарсыласты. Әрең дегенде алаңнан сытылып шығып, үйге зорға жеттік. Бұл уақытта сағат түнгі 12-лер шамасы еді. Келесі күні екеуіміз сабаққа бармай алаңға қайта келдік, оқиға одан да ушыға түсті. Кейін ұзақ уақыт, әсіресе, қазақ жастарын қудалаумен болды. Бұл біздің КСРО-ға деген сенімімізді су сепкендей өшірді. Осыдан бастап халқымыздың отар өмір сүргеніне көзіміз айқын жетті.
Желтоқсаншылар ХХ ғасырдың 20-30-шы жылдарындағы кеңестік сорақы, зорлықшыл реформаларды, 37-38-ші жылдардағы жаппай саяси қуғын-сүргінді, екінші дүниежүзілік соғысты, одан беріде тың игеру мен жаппай орыстандыруды көзімен көріп, басынан өткізген аға буын ұрпақтың балалары мен немерелері еді. Сонымен бірге, желтоқсандықтар тоталитарлық жүйенің идеологиялық ықпалын сезінгенімен, оның илеуінде біржола жаншыла қоймаған ұрпақ еді. Жаны таза, ең биік әділеттіліктің бар екендігіне сенген бұл буынның қазақ халқының, оның мәдениеті мен әдебиетінің, салт-дәстүрінің ең үздік дәстүрінде тәрбиеленгендігі даусыз. Мұқағали Мақатаев, Мағжан Жұмабаев, Төлеген Айбергенов, Әнуар Әлімжанов, Олжас Сүлейменов, Мұқтар Шаханов шығармаларымен, өз халқына деген сүйіспеншілікпен қанаттанған желтоқсандықтар сол күндері өз елінің азаттығы және өзгелермен терезесі тең болу үшін ең биік те асқақ қамалдарды алуға даяр екендіктерін нақты іс-әрекеттерімен, берік мызғымас ұстанымымен, мұқалмас жігерімен дәлелдеп берді.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің «Ғасырлар тоғысында» атты еңбегінде: «1986 жылғы желтоқсан оқиғалары қазақ жастарының сана-сезімінің қаншалықты өскендігін көрсетеді. Олар 100 жылға жуық уақыт бойы халықты казармалық тәртіпте ұстап келген тоталитарлық жүйенің алдында бірінші болып айылдарын жиған жоқ. Жастар бұдан әрі кез келген ұлтқа тән ұлттық мақтаныш сезімін қорлауға жол бермейтінін өз халқының атынан ашық мәлімдеді», - деп бағалайды.
Ата-бабаларымыз азат күнді тек армандап қана ғұмыр кешкен жоқ. Сол жолда жолбарыстай жұлқысып, арыстандай арпалысып, күресіп өтті. Ұрпағынан ұрпағына аманат қалдырды. Аманаты – ата-бабаның қаны сіңген қасиетті топырақты, ұлан-ғайыр кең өлкемізді қазақ жерін қорғау, сақтау. Аманаты – ана тілімізді таза ұстау, ана сүтіндей кие тұту, дінімізді жоғалтпау. Осыған лайық ұрпақ өсіре алған халықпыз. Оған дәлел – 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы. Бұл ұлттық тәуелсіздік жолындағы күрестердің ең бір түйінді тұсы. Кеңес өкіметі өзінің құрамындағы елдердің ұлттық құндылықтарын бірте-бірте жойып, өз саясатын өте шеберлікпен жүргізіп жатқан тұста – тоталитарлық режимнің тас құрсауын бұзу мүмкін еместей болған кезеңде шетелдік саясат сарапшылары демократиялық дүмпу бір бұрқ етсе, Кавказ бойында немесе Балтық өңірінде бұрқ ете қалар деп жорамал жасап жүргенде – Қазақстандағы Желтоқсан оқиғасы бұлтсыз күнгі найзағай ойнағандай әсер етті. Бұған алғашында «нашақорлар мен маскүнемдердің бей-берекет тәртіпсіздігі» деп жала жапқандар да, «Ұлтшылдардың ұйымдастырған арандатушылық әрекеті» деп солақай саясатқа сайғандар да болды. Әрбір ұлттық халықтық, наразылық қозғалыстар ұзақ жылдар бойы пісіп-жетілетіні, іштей бауырқанып ширығатыны, содан соң сәл нәрседен бастау алып, тіпті, стихиялы түрде бұрқ ете қалатыны, оған саяси мән бергенде, жетекшілік тізгінін қолға алғанда, үлкен қозғалысқа, халықтық шеруге не көтеріліске ұласатыны ескерілмеді.

 

САНДЫБАЙ БОРАНБАЕВ


Сыйлаған адамына астындағы атын түсіп беретін, қонағын құшақ жайып, төріне шығарып, құдайындай құрметтейтін қазақ ешуақытта намысын таптатқан емес. Отаршылдық езгіге шыдай-шыдай, төзе-төзе, сабыры сарқылған қазақ «Алашым, ұлтым!» - деп талай арыстарынан айырылған қазақ енді бұлқынбаса, елдігінен ештеңе қалмайтындай еді. Ұлт мектептерін әр түрлі сылтаулармен жауып, ұлттық тілінің қолданылу аясын шектеп, дінін ұмыттырып, ділін жойып, енді аз уақыт өткенде мәңгүртке айналуға шақ қалған кезімізде: «Оян, қазақ!» - дегенді осы Желтоқсан оқиғасы жаңғыртқан еді. Желтоқсан оқиғасының басталуына – Д.А.Қонаевты Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы қызметінен босатып, орнына Г.В. Колбинді сайлаған 1986 жылғы желтоқсанның 16-сында өткен Пленум себепші болды. Оның сайлануы қазақ халқының өмірлік мүддесіне қатысты мәселелерді шешудегі Орталықтың өрескел өктемдігі ретінде қабылданды. Қазақстан Компартиясының қалыптасу барысында оның 20 хатшысының үшеуі ғана қазақ болғанын ескерсек, бұл оқиғаның саяси мәнінің арта түскенін мойындауымыз керек. Желтоқсан оқиғасын бастап, қазақ елінің теңдігін талап еткен сол кездегі қазақ жастары еді. Әр уақытта теңдікті де, елдікті де биік қоя білу жас буынның басты мұраьы болып қала бермек. Сонда ғана еліміздің Тәуелсіздігі мәңгілік болмақ.
1986 жылы 16 желтоқсандағы жастардың ұлтшылдығына, өршіл намысқойлығына ризамын. Қазақтың тілі, ділі, діні мен мәдениетінен бейхабар адамға ел басқартуға қарсы болып, бас көтерді. Қазақтың бойында намыс бар екенін, батырдың, ақынның ұрпағы екенін сол кездегі кеңестік жүйеге түсіндіру мүмкін емес еді. Өкінішке қарай, Желтоқсанға әлі лайықты баға берілген жоқ. Бұл мәселе талайды толғандырып жүр. Өйткені, бірі «оқиға» десе, бірі «көтеріліс» дейді. Әр түрлі негізсіз әңгімелер таратылды. Жастарға «бұзық, ұлтшыл» деген теңеу тағылды. Тіпті аудиторияларымызға келген кейбір оқытушыларымыз: «Біздің Қазақстанды кім басқармады, П.Пономаренко да, Л.Мирзоян да басқарды. Одан халық зиян көрген жоқ. Халықтар достығы артып, ауызбіршілігі бекіді. Ал жастарымыз болса, Қазақстанның дамуына кедергі жасады» деді.
Талай тағдырды тас-талқан еткен желтоқсанның қаһарлы желі еліміздің тәуелсіздігіне жол ашқан қаһармандықтың қадамы екенін әлі де лайықты бағалай алмай келеміз. Жыл сайын мереке қарсаңында мектептерде тәрбие сағаттары өтеді. Бұқаралық ақпарат құралдары бір апта ақпараттар, мақалалар жариялайды. Сонымен бітті. Әрі қарай бәрі ұмытылады. Ал Желтоқсан көтерілісіне қатысты ұйымдар Желтоқсанның халықаралық дәрежеде нақты баға берілуіне жұмыс жасай алмай отыр.
Бұл күндері ой-сананы тебірентетін, кез келген адамға тәуелсіздіктің не екенін ұқтыратын байқаулар, конференциялар, шығармашылық кештер өткізу қажет. Желтоқсан оқиғасынан қазақ халқы үшін ұялатын ештеңе жоқ. Бұл нағыз батырлық. Қазақтың асқақ рухы жастарға үлгі болуы тиіс. Желтоқсаншылардың аңсаған арманы осы болатын.
1986 жылы желтоқсанда атойлап алаңға шыққандар бұзақы қазақ жастары емес, намысын лаулатқан, кеудесін бастырмайтын, ұлты үшін жанын құрбан етуге даяр саналы, ер де өр қазақ жастары екендігін кейінгі ұрпақ білуі керек. Бұл тәуелсіздіктің ең алғашқы баспалдағы еді!..


Сандыбай Боранбаев,
М.Әуезов атындағы ОҚУ «Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар» ҒЗИ-ның директоры,
ф.ғ.д., доцент

Тоныкөк абыз армандаған таң

Вторник, 15 Декабрь 2020 05:13

«Әрбір алыс жол нық қадамнан басталады» дейді дана халқымыз. Сондықтан, Тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың алдында бір ғана ұлы мақсат тұрды. Бұл – көп ұлтты қазақстандықтарды бір жерге топтастырып, елдегі ынтымақты, берекені нығайту, тыныштықты сақтап, бірлікті арттыру еді.

1992 жылы Елбасы Қазақстан халқының форумын өткізді. Бұл басқосуда қоғам қайраткерлерінің, ел ағаларының алдында бір мәселе көтерілді. Ол – елдегі тыныштықты сақтау үшін қандай да бір қоғамдық институт құруымыз керек. Ол институт көп этностың басын топтастырушы фактор болуы тиіс еді. Содан 1995 жылы 1 наурыз күні Елбасының сол идеясымен Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды. Оған да биыл 25 жыл толып отыр.
Біз Қазақстанда Ассамблея арқылы ұлтаралық татулықтың қазақстандық моделін қалыптастырдық. Барлық этнос өкілдері бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып, бір шаңырақтың астында, бір мақсат, бір болашақ, бір мүдде жолында алға ұмтылуда. Көп ұлтты қазақстандықтар өз Отанының патриоты болуы тиіс. Біз қоғамда осы патриотизмді қалыптастырып, ел үшін, халық үшін, бірлік үшін, Отанның келешегі үшін деп әрбіріміз үлес қосуымыз керек.
Тәуелсіздік күні – ата-бабамыз аңсаған мереке. Тоныкөк абыздың өзі 3000 жыл бұрын түркі халықтарының басын топтастыруды, қазақ халқының бірлігі туралы армандап, жазып кетті. Енді, міне, сол арман орындалып, биыл ел тәуелсіздігінің 29 жылдығын қарсы алып отырмыз.
Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан жаңа қадамға нық басады! Тәуелсіздікті, ата-бабаның арманын көздің қарашығындай сақтап, келесі ұрпаққа жеткізу – біздің, Ұлы дала перзенттерінің аманаты.

 

Икрам Хашимжанов,
ҚР өзбек этно-
мәдени бірлестігі
«Дустлик»
қауымдастығының
төрағасы

СЕН ЖЕЛТОҚСАНДА ҚАЙДА БОЛДЫҢ?

Вторник, 15 Декабрь 2020 05:11

Желтоқсан көтерілісі

Әлі есімде...Д.Қонаев атамыздың орнынан алынғаны туралы суық хабарды «Қазақфильмнің» дубляж залында естідік. Дубляж жасап жатқан артистердің бәрі төбемізден жай түскендей есеңгіреп қалдық. Орнына Колбин деген ел танымайтын адамды қойыпты дегенді естігенде мүлдем ұнжырғамыз түсіп кетті. «Мына өмірде ешқандай орны жоқ, көзқарасымен ешкім санаспайтын үлкен державалардың алдындағы құл-құтан екенбіз ғой» деген тікенек ой санамызды піскілеп өтті. Әркім сол кездегі Л.Брежнев атындағы алаңда басталған оқиға туралы естіген-білгенін айтып жатты. Бірақ сөздеріне қарасам ешқайсысы алаңда болмаған, тек сырттан естігенін ғана айтатын сияқты. Қалайда алаңға баруымыз керек екенін әсіресе жастар жағы түйсіндік.

Байғали Есеналиев-2Алаңға түстер шамасында келдік. Жиналған адамдармен бірге қазіргі Назарбаев (ол кезде Фурманов) көшесімен төмен түстік. Тобымыз үлкен болатын. Гоголь көшесімен солға бұрылдық. Сол кездегі «Юбилейный» дүкенінің алдында семіз қазақ әйелі орыс тілінде бұрқылдап аузына келгенін айтты. Не айтқанын түгел естімесек те әйтеуір бізді еріккен ақымақтарға балап, ұнатпай тұрғаны түсінікті еді. Шетте кетіп бара жатқан жігіттерге әлгінің сөзі өтіңкіреп кеткен болуы керек әйелге тұра ұмтылды. Бірақ бастап жүрген жігіттер басу айтып оларды тоқтатты. Кетіп бара жатқан топқа үй-үйдің терезелерінен дауыстап ұрсып жатқандар да болды. Сосын Желтоқсанмен жоғары көтерілдік. Жол бойы әр-әр жерден (туған жер, Отан тақырыбында) әндер айтылып жатты. Есімде көбірек қалғаны «Менің Қазақстаным».
Мен бар даусыммен Мұхтар Шахановтың «Арман жолында» әнін айтқанмын. «Бабамыздың намысындай, Кеуде керіп дала жатыр» — деп басталатын асқақ рухты ән. Қайырмасында сөзін білмесе де жанымда келе жатқандардың біразы қосылып кетті. Біз айналып алаңға жеткенде үш-төрттердің шамасы болып қалған еді. Алаңдағы халықтың саны бұл кезде көбейген екен. Сырт жақтың бәрінде топ-тобымен торуылдап милиция тұрды. Мінбеге шыққан әртүрлі деңгейдегі басшылар микрофонмен халықты сабырға шақырып, тарамаса жаман болатыны туралы ескерту сөздер айтып жатты. Онсыз да ызалы жастарға олардың сөзі онша әсер еткен жоқ. Қорқыту-үркітуге толы қатқыл үндері керісінше жағдайды шиеленістіріп жіберді. Ашуға мінгендері соншалықты бір офицердің қалпағын жұлып алып лақтырып та жіберді. Қас қарая бастағанда қолдарына резеңке таяқ ұстаған сақшылар күш қолданып алаңға жиналғандарды таратпақ болды. Қолдарында ештеңе жоқ жастар алғашында күтпеген шабуылдан сасқалақтап қаша бастадық. Сол кезде «Қашпаңдар!» деген дауыстар естілді. Сөйтсек біраз жігіттер алаңның төменгі жағындағы аллеяның жақтауынан мраморларды опырып алып жатыр екен. Біз де үйлердің іргетасын, фонтандардың шетіндегі тастарды теуіп түсіріп сындырып, сонымен қаруландық та қайта ұмтылдық.
Бірде олар шегініп, бірде біз шегініп, кезек шабуылдасып жаттық. Үкімет үйінің шеткі терезелері сынғаны есімде. Түнгі он-он бірлер шамасында оларға қосымша күш келді. Саны бағанағыдан әлдеқайда көп әскер Үкімет үйінің артқы жағынан қаптай шығып бізге қарай лап қойды. Кейбіреулерінің жетегінде иттер болды. Абалап үрген иттер мен қаптаған әскердің алдында қарусыз жастар не істей алмақ?.. Амал жоқ алғашында ақырындап шегініп, соңы жаппай қашуға ұласты. Арт жағымыздан шыңғырған дауыстар естіліп жатты.
Сол түні Мир көшесіндегі 24-ші үйдің сегізінші этажындағы 116 пәтерде түнеп шықтым. Түнгі екілер шамасында көшеден шыңғырған әйелдің, жанұшырған ер адамның даусы естілді. Жүгіріп балконға шықсам үш-төрт адамды көшенің жиегінде қолына қызыл шүберек байлаған «друженниктер» аунатып тепкілеп жатыр екен. Тіпті қолдарындағы ағаштармен аямай ұрып жатты. Әлгі байғұстар «Меруерт» кафесінен той-тойлап шыққандар болуы керек. Сол үйдің тұрғындары балконнан «Ұрмаңдар, олардың жазығы жоқ» деп айқайлап кетті. Үйдегі тұрғындардан сескенді ме, жоқ әлде ұрып жатқан адамдарының қимылсыз қалғанын енді байқады ма друженниктер зым-зия жоғалды. Қозғалыссыз жатып қалған байғұстарды сәлден соң сақшылар алып кетті. Жап-жақсы киінген адамдар болатын. Орындарында қарайып көрінген қанның орны ғана қалды. Сол түні ұйқымыз ұйқы болған жоқ. Әр-әр жерден түннің бір уағына дейін айғай-шулар, машиналардың үні, иттердің үргені естіліп тұрды.
Таңертең ерте тұрдым. Таңғы алтылар шамасында Желтоқсан көшесімен жоғары қарай гүжілдеп үш-төрт автолавка тәріздес жабық машиналар өтті. Сәрсен Ысқақов (Арада бірер жыл өткенде белгісіз жағдайда троллейбус басып кетіпті деген сылтаумен көз жұмды) деген суретші жігіт екеуміз тез шығып, үй-үйдің арасымен өтіп, жаңағы машиналардың қайда бара жатқанын аңдыдық. Екеу-үшеуі алаңның желтоқсан жағына тоқтады да көшеге кеспелтек темірлер мен ағаштарды шаша бастады, екінші машинадан солдаттар жәшігімен арақтар түсіріп алаңның әр жеріне қойып жатты. Қағазға оралған заттарды да лақтырып жатқанын көрдім (Ол кезде «есірткі» дегенді естімеген кезіміз). Фурманов жағына да апарған болуы керек. Кейінірек жастар алаңға қайта жинала бастадық. Әлдекімдер әлгі арақтарға тұра ұмтылғанда ештеңеге тимеулерін, ол заттарды әдейі таңертең әкеліп тастағанын айтып қайта тастаттық. Бір есімде қалғаны арамызда біраз қырғыздар болды. «Айланайын қазақ туғандар, қанымыз, намысымыз бір. Өлсек бірге өлеміз сендермен»—деп айқайлаған қырғыз әйелдің үнін ұмытқан жоқпын.
Қырғынның ертесіне алаңға келе жатқанымызда бір оқиға өшпестей есімде қалды. Абай даңғылының Желтоқсанға бұрылатын тұсынан бастап кейбіреулерінде оргстекло, кейбірінде көз тұсында көп тесігі бар үлкен қаңылтыр қалқан ұстаған солдаттар тұрған. Солардың арасындағы қазақ жігіттеріне деген ызамыз шексіз еді. Кәзір ойлап қарасам ол байғұстар да зорлықпен-ақ тұрған екен-ау. Кенет жап-жас бір қазақ солдаттың тістеніп жылап тұрғанын көріп жүрегім өртеніп кетті. Көзін көлегейлеп, жүзін жасыруға тырысқанымен, бетін жуған жасы еркіне бағынбай сорғалап тұрды. Мен де жылап бара жаттым.
Желтоқсанның бойында Сәтпаев көшесінен Абай даңғылы бағытында 32-ші автобус тоқтайтын аялдама болатын. Сол жерде топталып тұрған адамдарды байқап Сәрсен екеуміз соларға жақындадық. Таңертеңмен дүкенге шыққан қарттар, автобус күтіп тұрған жолаушылардың басым көпшілігі орыс ұлтынан. Орталарында басында сұр папахы бар, үстіне шинель киген орыс офицері аузы тынбай сөйлеп жатыр. «Түнде бұл оңбаған қанішер калбиттер орыс детсадттарына кіріп көптеген орыс балаларын өлтіріп тастапты» - деген сөзін анық естідік. Орыстар «Ужас!» - деп жағаларын ұстап, шоқынып, қарғап-сілеп жатыр. Біз жақындап келгенде әлгі офицер тілін тістей қойды. Сәрсен орысшаға жақсы болатын. «Мынауыңыз қалай? Сіз офицер емессіз бе? Неге өтірік айтасыз?!» - дей бергені сол еді аялдамадағылар Сәрсеннің өзіне дүрсе қоя берді. Түндегі шайқастан соң алаңға қарусыз баруға болмайтынын біліп курткамның ішінен қарым мен білегіме қалыңдап қағаз орап алғам. Сосын сол кездерде дүкенге баратын тор сеткаға қағазға оралған жұдырықтай тас салып алған болатынмын. Әлгі офицер қашығырақта тұрған солдаттарға айқайлай бергенде әлгімен айналдырып тұрып ұрдым. Оң жақ шекесінен оңбай тиді. Сәрсенге қарауға шама жоқ, ұстамақ болғандарды итеріп-итеріп жіберіп алды-артыма қарамай қаштым. Соңымнан етіктері тарсылдап біразы қуып берді. Кәзіргі ұлттық кітапхананың тұсында алдымнан қарсы шыққандарды көріп солға қарай қаштым. Абай даңғылынан аттап-бұттап өте шығып, Лермонтов театрының төменгі жағындағы жарқабақтан төменге зуылдап түсіп, сол кездегі «Пионер» дүкенінің жанындағы үлкен шыршаның түбіндегі омпа қарға сүңгіп кеттім. Адасып қалды ма, жоқ әлде жандарын салып қумады ма әлі күнге дейін түсінбеймін. Әйтеуір қолға түспей аман қалдым.
Егер де сол сәтте қолдарына түссем оңдырмас еді. Өйткені әлгі офицерге тиген соққы менің өмірімді өшіруге толығымен жететін. Тіпті бұл туралы көп жылға дейін тіс жаруға қорықтым.
Мұхтар ағаның «Останкино» сарайында өткен жыр кешін телевизордан көріп қатты жігерлендік. Жырына тамсана қол соғып жатқан мәскеулік көрермендердің Алматыдағы болып жатқан сұмдықты білмейтініне күйіндік. Соны барып Мұхтар ағаға айтқым келді.
Кешке, үстінде қызыл тоны бар қаннен-қаперсіз ыңылдап келе жатқан ағаны көріп таң қалдым. «Бұлай жайбарақат жүргеніңіз қалай аға?» — десем, «Е, не бопты?» - дейді.
– Ойбай, өлтіріп кетеді ғой!
– Өлтіріп көрсін...— дейді.
Үйіне бардық. «Останкино» сарайында өткен кеші туралы айтты. Шығып бара жатқанымда қазақтың жастары, «Аға-ау, Мұхтар аға-ау не болып жатыр Алматыда?» — деп жылап тұрды. «Не айтам оларға өзімнің де жүрегім пәрше-пәрше болып тұрса. Жоқ мұны бұлай қалдыруға болмайды!» — деп күйініп отырды. Сол түні жаңа ғана туындап келе жатқан Желтоқсан туралы әнінің алғашқы орамдарын айтып берді.
Жұмысы көп адам ғой, ұмытып қалды ма екен, бірде Мұхтар Шаханов ағамыз «Сен Желтоқсанда қайда болдың?» — деп сұрады. Амал жоқ көп жыл жасырулы жатқан сырды айтуға тура келді. «Ойбай-ау, мынауың үп-үлкен оқиға ғой. Сен мұны айтуың керек, желтоқсанның ақиқаты осындай оқиғалардан тұрады емес пе? Мұның жарамайды!»— деп кәдімгідей ренжіді.
Енді айтып отырмын...

Байғали ЕСЕНӘЛИЕВ.
Қазақстанның еңбек
сіңірген қайраткері, актер

Страница 9 из 445