БАҚ өкілдері тәжірибе алмасты

Пятница, 15 Июль 2022 10:09

seminar

Шымкент қаласында БАҚ өкілдері мен баспасөз хатшыларының біліктілігін арттыруға бағытталған «Бүгінгі медиа: біліктілік және қоғаммен байланыс» атты үш күндік семинар-тренинг өтті. Басқосу барысында саланың өзекті тақырыптары ортаға салынып, түйіткілді түйіндері талқыланды.

– Бұл семинардың берері мол болмақ. Мемлекет басшысы да Жолдауында БАҚ саласына баса мән берген еді. Қазіргі заманда медианың алар орны ерекше. Жаңа Қазақстанды құруға БАҚ өкілдері де атсалысуда, – деді Шымкент қалалық ішкі саясат және жастар ісі жөніндегі басқарманың бөлім басшысы Мұхтар Сейітжаппаров.

Ақпаратты алу, өңдеу және тарату жолдары, журналистік қызметті жүзеге асыруда заманауи техникалар мен технологияларды пайдалану тәсілдері, бүгінгі медиаортадағы өзгерістер мен даму бағыттары секілді тақырыптар аясында танымдық сабақтар жүргізілді. Журналистердің тіл тазалығын сақтауы маңызды екені ескеріліп, сөйлем құрауда орын алып жатқан олқылықтар нақты мысалдармен көрсетіліп, олардан арылу керектігі баса айтылды.

Семинарда медиа сарапшысы Өркен Кенжебек, «Шымкент келбеті», «Панорама Шымкента» газеттерінің бас редакторы Бақтияр Тайжан, «Qazaqstan» ұлттық арнасының Шымкенттегі меншікті тілшісі Ғани Қалмахан тәжірибелерімен бөлісті.

Бүгінде кеңінен қолданылып жүрген СММ маманы, мобилография, блогинг секілді бағыттар да қарастырылып, шараға қатысқан бұл саланың мамандары тәжірбиелерін ортаға салды. «Мұның барлығын жинақтап айтқанда іскерлік журналистика деп атауға болады», - деп пікір білдірді шараны ұйымдастырушы Бейсенкүл Нарымбетова.

Заманауи медиаортаның тенденциялары талданып, жұмыс тобында қаралып жатқан еліміздің «БАҚ туралы» заңы да талқылаудан тыс қалған жоқ. Сала мамандары өз тараптарынан заңды жетілдіруге жарарлық ұсыныстарын ортаға салды.

Семинарды Шымкент қаласы әкімдігі ішкі саясат басқармасының қолдауымен белгілі журналистер Бейсенкүл Нарымбетова және Зәуре Оралбаева ұйымдастырды. Семинар соңында қатысушыларға сертификат
табысталды.

Б.ӘБДІОРАЗ

Ерлік ұмытылмайды

Пятница, 15 Июль 2022 09:22

muxtar-karia

Сексен жылдай бұрын жер-дүниені сілкіндіріп, жаңғырығы бүгінге дейін жеткен жаһандық алмағайып оқиғалардың бірі және бірегейі – Ұлы Отан соғысы екені даусыз. Әлемнің 72 мемлекетін тікелей немесе жанама шарпыған соғыс өртінен 62 миллион адам ажал құшқан.

Майдан даласына қазақ жерінен 2 миллионға жуық адам алынған. Олардың 600 мыңнан астамы жандарын пида етсе, қаншасы хабар-ошарсыз жоғалып кетті?! Отан қорғауға аттанған ерлердің бастарына амандық беріп, көрер жарығы мен татар дәмі таусылмағандары елге оралып жатты.

Осындай қаһарман азаматтарымыздың бірі Сейдуалин Мұхтар атамыз – Ұлы Отан соғысының ардагері, шайқастағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» медалімен марапатталған батыр, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалін тағынған еңбек майталманы. Майдангер Түркістандағы педагогикалық училищені, Шымкент пединститутын, Алматыдағы жоғары партия мектебін бітірген. Еңбек жолын «Социалистік қоғам» (қазіргі «Қызылсеңгір») мектебінде мұғалім болып бастап, әр жылдары Көлтоғандағы – М. Ломоносов (қазіргі Е.Ерназаров), Темірландағы Амангелді, Көктөбедегі Н.Нысанбайұлы атындағы орта мектептерде директор, кәсіптік-техникалық училищеде директордың орынбасары, Арыс қалалық партия комитетінде ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметтерін абыроймен атқарған.

Мұхтар қарияның өмірлік серігі Тұрсын Мүтәліпқызы – өмірге он бала әкеліп, «Батыр ана» атанған ақ жаулықты, асыл тілекті ана. Ата жолын жалғаған ұл-қыздары Үрзапран, Ғазима, Нәписа, Күлайша, Талған, Бекзат, Бақтыгүл, Әсемгүл, Айгүл – ұстаздықты ұлағат еткен білім саласының қызметкерлері.

– Әкемнің бауыры Шәмен Сейдуалив майданға аттанып, хабар-ошарсыз кетті. Ал, Сабыр Сейдуалиевтің атына «қара қағаз» келіпті. Елі үшін жанын қиған аталарымыздың ерлігін ұмытпаймыз. Жыл сайын Жеңіс күнінде еске алып, ұл-қыздарым мен немерелеріме ардагер-әкем Мұхтар, ағаларымыз Шәмен мен Сабырдың ерлігін үлгі-өнеге етіп айтып отырамын, - дейді Үрзапран Мұхтарқызы.

А.МҰХТАРОВА

Жігіттің жампозы еді...

Пятница, 15 Июль 2022 09:16

muxtarМұхтар Атабек –жұрт жазбасынан жазбай танитын журналист болатын. Ананың ақ сүтімен бойына сіңген қасиеті болса керек, сүрінгенге сүйеу, жығылғанға жәрдемші бола білді. Мұхаң қай жерде жүрсе де ортасына сыйлы, өзінің орнын білетін. Өзгеге қолдан келген көмегін аямайтын. Әсіресе, жастарды қолынан жетелеп жүріп, жол көрсететін. Білмегенін үйретіп, қателігін түзететін.

Ол – Орынтай ақсақал мен Салтанат әжейдің шаңырағындағы 10 перзенттің ортаншысы. Көп балалы шаңырақтағы салиқалы тәрбиенің негізі болса керек, ол бала күннен бауырмашыл болып өсті.

Мұхтар Орынтайұлы 1967 жылы 23 ақпанда Түркістан облысы Бәйдібек ауданының Ақтас ауылында туған. Журналистік қызметін республикалық «Жас Алаш» газетінен бастап, 1996-1998 жылдары мемлекеттік тергеу комитетінің «Қылмыс пен жаза» – «Преступление и наказание» газетінде жауапты хатшы қызметін атқарды. 1997-2001 жылдары Қазақ радиосының Астана студиясында редактор болды. 2001-2005 жылдары тәуелсіз «Замана» газетінде редактор және облыстық «Оңтүстік Қазақстан» басылымында жауапты хатшының орынбасары болған. 2005 жылдан өмірінің соңына дейін «Қазақстан» ұлттық телеарнасы «Оңтүстік» аймақтық филиалында редактор, бас редактор қызметін атқарды.

Мұхаң біздің ортаға екі мыңыншы жылдары келді. Ол кезде қазіргі «Оңтүстік» телеарнасы «ШТВ» деп аталатын.
Байдулла Қонысбек ағамыз негізін қалаған арна тізгінін Қалыбек Атжан алған кез болатын. Мұхтар – қазақ журналистикасының қара нары Қалекеңнің қанатының астында өскен журналистердің бірі. Редакциямызға бастықтың орынбасары Базарбек Түкібай келіп: «Ал жігіттер, орта толсын! Арамызға қаламды сүйкеудің шебері, сөздің қадірін білетін Мұхтар Атабек бауырымыз қосылды, қадамы құтты болсын! Келін жүкті болсын! Іс оң, ағың көп, райондарға сапарың мол, қалтаң толы, арқалағаның халықтың жүгі ауыр болса да, бойың тік болсын!» деп батасын беріп, таныстырып шығып кетті. Сол күннен бастап, Мұхаңмен жақсы араласып кеттік.

Мұқаң қанша қиналып жүрсе де, сырт көзге ештеме байқатпай, салиқалы, байсалды, бір сыдырғы жүретін. Жұмысқа ешқашан сылбыр қараған емес. Бірінші кезекте редакциялық тапсырманы тап-тұйнақтай қылып орындайтын. Қамшының сабындай қысқа өмірінде әдемі, өрімдей өрілген із қалдырды.

Қарбалас заман: аудандарға шапқылау, сыни, мақтау материалдар жазу. Мұхаң аудан-ауданды аралап, халықтың мұңын жоғары жаққа жеткізуден шаршамайтын. Телеоператор Талғат Елеубековті «Менің опорам» деп атайтын. Күн-түн, қыс-жаз деп қарамайтын. Барған жерден буда-буда материал алып келетін. Бірінен-бірін құрастырып, ел көретін материал дайындайтын. Әсіресе, Ұлттық арнаның «Елден хабар» бағдарламасына көп материалдар жасады. Редакциялық тапсырма болса да, аудандарға өзінің жеке көлігімен шығатын. Бүгіндері немістің зауыттан шығармай қойған ескі «Ауди-100» көлігі бүкіл оңтүстік даласын аралап шығуына сеп болды. Есігін ашсаң, машинасының ішінде шөп өсіп тұратын. «Бұл да бір Алланың берген несібесі шығар» деп күліп қоятын. Созақтағы Одаман асуында жұрт боранда жол талғамайтын көлігімен тұрып қалып жатқанда, Мұхаң жарықтық өтіп келетін. Ол да Алланың пендесін қолдағаны шығар.

Бетпақ даласы бар Созақ, туған өлкесі – Бәйдібекке барса, екі-үш күндік сапары айлап азық болатын. Студиядағы «Бүгінгі әңгіме», «Ел мен жер» хабары әлі жұрттың есінде. Жолда көліктің ішінде кетіп бара жатып телефонмен елден хабар беріп отыратын. Мұхаңның әрбір материалында бүкіл болмысы жатыр. «Өз дүниеңе жеке туындым, менің бар шығармашылығым осында жатыр деп қарамайынша, құнды дүние шықпайды» деп отыратын.

Екі мыңыншы жылдардан бергі аралықта телеарнада талай басшы ауысты. Бірақ Мұқаң сол баяғы еркін елдің оғланы, тілші болып қалды. Арманы билік емес, еркіндік еді. Бір жылдары координатор, бас редактор болып та еңбек етті. Бірақ кабинетке байланып, төрт дуалға қарап отыра алмай, қайта жолға шықты. «Мен елмен жүргенді жақсы көремін» деп жасына қарамай, жастармен бірге талай баспасөз турларында аудан аралап, елден хабар жеткізді. «Тәрбие – тал бесіктен» демекші, өскен ортасы мен жас кезде алған тәрбиесінің ерекшелігі болса керек, Мұхаң өзіне жүктелген шаруаны жоғары деңгейде орындайтын. Әрбір іске жауапкершілікпен қарайтын. Бастысы, журналистік ұстанымы жоғары болатын. «Оңтүстік» телеарнасына Уәли Қыдыр басшы болып келген күннен бастап, Мұхтар Атабекке үлкен жауапкершілік жүктелді. Ол өзіне жүктелген міндетті абыроймен атқара білді. Студиядағы хабарлардың басым көпшілігін жүргізді. Аудандарға да барып, материалдар беріп үлгеретін. Мұхаңның күнтізбесінде сенбі, жексенбі деген жоқ болатын. Аудандардан қайтқанда үйлестірушіге хабарласып: «Менің жексенбі күні материалым бар еді, бір монтажер шақырып берсеңіз, монтаждап тастасам» деп күнмен санаспай жұмыс істейтін. Телеарнада тапсырыс бойынша да аудандардан материалдар қамтылатын. Жыл соңында үлгере алмай жатқанда Мұхтар Атабек бір сапарында-ақ мыңдаған минуттық материалдарды арқалап келуші еді. Жаңалыққа да, хабарға да, орталық сұратқан «Елден хабарды» да жол-жөнекей тап-тұйнақтай орындап келетін. Кейде телеарнада камера операторы жетіспей жатады. Сонда жарықтық өзінің камерасымен өзі оператор, өзі журналист болып талай тындырымды тірлік атқарды. Мұқаң: «Мен үшін сапарға шығып, халық үшін жұмыс істеу – демалыстың ең үлкені. Жұртқа ұқсап санаторий іздеп, шетел аспаймын, осының өзі маған турпоход» деп жүруші еді.

Мұхтар Атабектің Түркістан үшін сіңірген еңбегі орасан. Көне қала дербестігін алып, облыс орталығы атанған тұстан бастап, қайнаған жұмыстың ортасында жүрді. Түркістанның қайта түлеуіне өзіндік үлес қосты. Рухани астанадан біздің арнаның тілшілер қосыны ашылып, соған басшылық жасады. Күнде тікелей эфирде материалдар берді. Студияда тұшымды хабарлар ұйымдастырып, жаңадан салынып жатқан әрбір ғимараттың кірпішін қалауға қатысты десек те болады. Тіпті өмірінің соңғы күндерін де сол рухани астанада өткізді. Өзі сұранып Түркістанға іссапармен барып, жұмыс істеді. Бұл шешімін «өмірінің соңғы күндерін сезіп, бабалар рухына барып тағзым жасағаны шығар» деп бағамдадық.

Мұхтар Атабектің тұлғасын достары мен әріптестері, оқырманы жақсы біледі. «Жас Алашта» қабырғасы қатайып, туған өлкесінде тұғыры биіктеген тұлғаның есімі жұрт жадында тек жақсы қасиеттерімен сақталып қалды. Мұқаң – БАҚ-тың бағына біткен әмбебап журналист еді. Ол 16 жыл ғұмырын «Оңтүстік» арнасына арнады. Көгілдір экран арқылы халқына тек жағымды жаңалық таратуға асығатын дара тұлға болатын.

Мұхтар Атабек көзі тірісінде атақ, даңқ қуған жоқ. Бірақ талантты тұлғаны мадақ пен атақ өзі іздеп тауып тұрды. Мұхаңды «мамандыққа адалдық танытқан азамат» деп қаймықпай айтуға болады. Ал өмірдегі ұстанымы өзгеге ұқсамайтын, журналистің біз бен сіз білмейтін қырлары да көп болатын.

Кірпіш «НОКИА»

Естеліктерді сөйлетсек. Телеарнада қашанда жұмыс қауырт. Бір минут кешіксең, эфир шықпай қалуы да ғажап емес. «Қазақстан – Шымкент» телеарнасының тілшілерін сол жылдары «Қалыбек Атжанның атжалмандары» дейтін. Бір күні бөлмеде Қожекең екеуміз отырғанбыз. Ол кісінің мінезі шарт та пұрт, тез ашуланатын. Қанша ашуланса да зілі жоқ. Әп-сәтте бәрін ұмытып кетеді. Таңертең бастықтан тапсырма алып шықты ма, жоқ ұрыс естіп келді ме, әйтеуір ашуланып кірді. Келе сала, алдындағы қара телефонға шұқшиып қайта-қайта тергенімен, ар жақ жауап бере қоймады. Ашуға булығып, телефон трубкасын сабалаумен болды. Сол сәтте сырттан Мұхтар Атабек кіріп келді. Бір қолында – шайы, екінші қолында – су жаңа «Нокиа» ұялы байланыс телефоны. Сол кездерде кірпіш телефон енді келіп, мода болып жатқан. Мұхаң жаңа дүниесін мақтанайын деді ме, жоқ көрсеткісі келді ме, әйтеуір ішке телефонмен сөйлесіп кірді. Табалдырық аттағаны сол еді Қожекең: «Ей, Мұхтар, телефоныңды берші, біреуге хабарласып алайын» деп зірк ете қалды. Мұхаң жалпылдап: «Болды, Қожеке, алыңыз, сөйлесіңіз, ішінде ақшасы бар, жаңа салдым» деп жалпылдап жатыр. Тіпті «нөмірін айтыңыз» деп, теріп те берді. Су жаңа телефонды Қожекең ала сала, ар жақтағы біреуге дүрсе қоя берді. Айқайдың астына алды. Бір кезде: «Адам да осындай жауапсыз болады екен-ау» деп, сыбап алды да, телефонды дуалға қарай бірақ атты. Су жаңа телефон дуалға тиіп, быт-шыт болып шашылды да қалды. Қолында шәйі, Мұхаң түкке түсінбей қалшиып тұр. Бар сөзі: «Ой, Қожеке, ой, Қожеке» дей берді. Ашуға булыққан бас редактор кабинеттен шығып кетті. Мұхаң «Ой, бұл қызық болды-ау» деп шашылған телефонның бөлшектерін жинап алып, шығып кетті. Сабаз бір қабақ шытқан жоқ. «Қожекеңнің ашуы басылсын» деді ме, әлде телефонын жөндетіп келді ме, әйтеуір сол шыққаннан Мұхаң кабинетке түстен кейін бір-ақ кірді. Қолында сол баяғы Нокиасы, бірақ сап-сары скотшпен әбден матап тастапты. «Кірпіш десе, кірпіш қой, шіркін! Қожекеңнің соққысына шыдаған телефон мықты болады. Істеп тұр жарықтық» деп күліп тұр.

 

«Акулматор»

Мұхтар әрдайым өзінің емес, өзгенің қамын ойлап жүретін. Бір күні үйдегі көлігінің аккумуляторын сұрап келген көршісіне беріп жібереді. Ол есінен шығып кеткен бе, әйтеуір ертеңіне таңертең асығыс жұмысқа бару керек болып көлігіне отырса оталмайды. Машинасын оталдырам деп жүріп жұмыстан кешігеді. Өзі әбден әлекке түсіп, машинасын оталдыра алмаған соң, жұмысқа, үйлестіруші Айжігіт ағаға звондап, бір көлік жіберуін өтініп, көмек сұрайды. Тіпті тәжірибелі жүргізушінің атын атап Алтыбай Барпиевті жіберуін өтінеді. Үйлестіруші Алтекеңе түсірілім арасында уақыт тауып, Мұхтарға кіріп шығуды тапсырады. Сонымен не керек, Алтекең келе сала, Мұхтардың машинасын ары сүйрейді, бері сүйреп оталдыра алмайды. Тіпті, көліктің оталатын нышаны да байқалмайды. Бір кезде шаршаған Мұқаң үйдің қасына келіп, есігін тарс еткізіп жауып, «Алтеке, түс аттан, болары болды. Түстеніп алайық» деп үйге кіріп кетеді. «Бұлай болуы мүмкін емес» деп күйгелектенген Алтекең Мұхтардың көлігін ашып, кілтін бұрап көреді. Көліктің ішіндегі приборда бірде-бір жарық жанбайды. Кілт ашылмайды. Жалма-жан капотын ашып қараса, аккумуляторы орнында жоқ. Содан не күлерін, не жыларын білмей, ішке кіріп, онсыз да тұтығып сөйлейтін Алтекең: «Мұқа, акулматор қайда?» деп сұрайды. Сонда барып Мұқаң жарықтықтың аккумуляторды біреуге беріп жібергені есіне түсіп: «А, оған аккумулятор салу керек пе, машина сүйреген соң оталмай ма? Мен аккумуляторды көршіме беріп жібергем» деп күліпті. Сөйтсе, аккумуляторы жоқ көлікті екі сағаттай әуре болып сүйреп жүр екен.

Кейде түскі үзілісте марқұм ның «Иттерді босат та, есікті жап, аздап мызғып алайық» деп әзілдейтіні де бар еді.

Мықты журналист ешқашан «болдым, толдым» деп менменсінбейді. Телеарнаның айтулы маманы болса да Мұхаңда кеудесоғу жоқ еді. Жастарға білгенін үйретуден жалықпайтын. Ол өмірден өткенде сол жас журналистер елден ерек егілді.

Қазақта «орнында бар оңалар» деген айтулы сөз бар. Сүйсінерлігі Мұхаңның тірегі Аян баламыз әке жолын қуып, журналистиканың жалына қол артты. Мұхтардай ардакүреңнің ұрпағы осал болмаса керек. Әкесіндей мықты болсын деп тіледік. Бар қазақ жүрегіне сыйып кететін Мұхтар бауырымыздың екінші өмірі Аянмен өрілгені бәріміз үшін үлкен мерей.

Қанат ЖҮНІСБЕК,
«Оңтүстік» телеарнасы
жаңалықтар бөлімінің редакторы

kuik

Күйік – жоғары температураның, химиялық заттардың (қышқылдар, сілтілер, ауыр метал тұздары), электр тогы, күн және рентген сәулелері, сондай-ақ кейбір дәрі-дәрмектік заттар әсерінен терінің зақымдануы.

Зақымдану тереңдігі бойынша күйіктің төрт дәрежесі бар. 1-дәрежелі күйік терінің қызару, ісіну және қызып, ауырсыну түрінде беттік зақымдануымен көрінеді. 2-3 күннен кейін ісіну және қызару жоғалады, эпидермистің үстіңгі қабаттары түседі және 1-ші аптаның соңында күйік жазылады.

Екінші дәрежелі күйік кезінде терінің ісінуі мен қызаруы байқалып, зақымданған тері астына мөлдір, сары су жиналады. Эпидермис оңай алынады, ашық қызғылт ылғалды жылтыр жара беті жалаңаштанады. Қатты ауырсыну алғашқы 2-3 күнде байқалады, ал 3-4 күннен кейін қабыну белгілері азаяды, 8-10 күнде жазыла бастайды. Мұндай күйіктер әдетте із қалдырмайды, бірақ қызару мен пигментация бірнеше апта сақталуы мүмкін.

Үшінші дәрежелі күйік кезінде күйген аймақта ауырсыну сезгіштігі төмендейді немесе сезімталдығын мүлде жоғалтады. Емдеуге ұзақ уақыт керек. 3 дәрежелі күйіктер терінің жануымен сипатталады. Олардың орнында гипертрофиялық және келоидты тыртықтар пайда болады.

Күйіктің 4 дәрежесі – терінің ғана емес, тері асты тінін де зақымдап, тереңдейді. Өлі тіндер, әсіресе сіңір, сүйек, буындар зақымданғанда баяу басылады. Жиі іріңді асқынулар болады. Тіпті сәтті операциялық емдеу жағдайында де гипертрофиялық және келоидты тыртықтар, контрактуралар және басқа да деформациялар қалады.

Зардап шегушіні міндетті түрде емдеу мекемесіне жеткізу керек. Химиялық күйіктер – химиялық факторлардың әсерінен ағза тіндерінің зақымдануы; қышқылдар, сілтілер, мұнай өнімдері негізінде, фосфор, термитті қоспалар негізінде тұтандырғыш қоспалар. Көбінесе химиялық күйіктер теріге органикалық қышқылдардың (азот, күкірт, хлорлы сутегі), негіздердің (күйдіргіш калий, күйдіргіш натрий, сөндірілмеген әк, каустикалық сода), кейбір ауыр металдардың тұздарының (күміс нитраты, мырыш хлориді), фосфордың және басқа да химиялық белсенді заттардың түсуі нәтижесінде пайда болады. Өндірісте дененің ашық жерлері жиі зақымданады. Тұрмыста қышқылдарды немесе негіздерді кездейсоқ ішке қабылдағанда ауыз қуысы, өңеш және асқазан күйігі пайда болады.

Ас қорыту жолдарының күйік жағдайында ауыздың айналасында жиі қызыл түсті ағындар пайда болады. Зардап шегушінің құсуы мүмкін, ал құсу кезінде ауыз жұтқыншақ пен өңештің қайта күйігі пайда болады.

Химиялық күйіктер кезіндегі алғашқы көмек қалай көрсетіледі? Дененің зақымданған жерлерін 10-15 минут бойы ағынды сумен жуу керек. Су ағысы күшті болмауы керек, себебі шайылатын химиялық затпен су дененің басқа бөліктеріне түсіп, тіндердің күйуіне әкелуі мүмкін. Сумен ағынды шаю сумен химиялық зат жағымсыз реакция берген жағдайда ғана орынсыз болуы мүмкін. Жуғаннан кейін қалған жарадағы химиялық заттарды бейтараптандыру қажет. Күйік жарасында қышқылдарды бейтараптандыру үшін 2-3% натрий гидрокарбонатының ерітіндісі қолданылады (ас содасының бір шай қасық 200 мл суға ериді), ол болмаған жағдайда шаруашылық сабынын пайдалануға болады.

Динара РЫСБАЕВА,
ҚР ТЖМ Апаттар медицинасы орталығы
Шымкент қаласы бойынша филиалының фельдшері

АИТВ-сіз ӨМІР СҮР

Пятница, 15 Июль 2022 09:11

АИТВ адамның иммундық жүйесін зақымдай отырып, басқа инфекциялық аурулардың дамуына ықпал етеді. Өйткені, адамның иммун жүйесі әлсіз болғандықтан, ауру туғызатын микроорганизмдермен күресуге қабілеті төмендейді. АИТВ адамнан адамға үш жолмен беріледі: қан арқылы, жыныстық қатынас және анадан балаға жүктілік, босану немесе емізу кезінде.

Жұқтырған адам көбіне ауру жұқтырғанын білмейді. Бірнеше апта өткен соң ғана төмендегідей белгілер пайда болуы мүмкін: себебі белгісіз қызба (тұрақты немесе бір айдан аса уақыт бойы қайталанған), тері бетінде бөртпелердің шығуы, 1 айдан аса уақыт аралығында екі немесе одан да көп лимфа түйіндердің үлкеюі, 14 тәулік және одан да астам уақыт ішіндегі ұзақтығы бір айдан асатын созылмалы іш өту, түсініксіз 10% және одан да артық салмақ жоғалту т.б. Вирус жұқтырған адам көп жыл бойы өзін сау адамдай сезінеді. Бұл аурудың жасырын кезеңі деп аталады. Бірақ бұл кезде адам ағзасында өзгеріс болмайды. Ауру қоздырғыш, оның ішінде АИТВ адам ағзасына енгенде, иммун жүйесі антидене өндіреді. Антидене ауру қоздырғышты жоюға көмектеседі.

АИТВ жұқтырып алмау үшін қарапайым ережелерді сақтауыңыз қажет: бір реттік шприцті қолдану, қорғаныс құралдарынсыз кездейсоқ жыныстық қатынасқа түспеу, жүктілік кезінде дәрігердің бақылауында болу, өзіңіздің статусыңызды білу үшін АИТВ тестіден өту. Зерттеуді мекенжай бойынша тіркелген емханада және ЖИТС-тің алдын алу және оған қарсы күрес жөніндегі орталықтырында құпия және жасырын түрде өтуге
болады.

Г. БЕРДИЕВА,
Шымкент қаласы ЖИТС орталығының инфекционист дәрігері

15 санатқа кімдер кіреді?

Пятница, 15 Июль 2022 09:08

Әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілді. Әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесі аясында мемлекеттің қарауындағы 15 санаттағы азаматтар медициналық көмекке қол жеткізе алады.

ҚР «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Заңының талаптарына сәйкес, мемлекет азаматтардың 15 санатына сақтандыру жарнасын аударуда, атап айтсақ:

1) балалар;

2) жұмыссыз ретінде тіркелген адамдар;

3) жұмыс істемейтін жүкті әйелдер;

4) бала (балалар) үш жасқа толғанға дейін оны (оларды) тәрбиелеп отырған жұмыс істемейтін адам (баланың заңды өкілдерінің бірі);

5) жүктілікке және босануға, жаңа туған баланы (балаларды) асырап алуға байланысты, бала (балалар) үш жасқа толғанға дейін оның (олардың) күтіміне байланысты демалыста жүрген адамдар;

6) мүгедек балаға күтім жасауды жүзеге асыратын жұмыс істемейтін адамдар;

7) бала кезінен бірінші топтағы мүгедекке күтім жасауды жүзеге асыратын жұмыс істемейтін адам;

8) зейнетақы төлемдерін алушылар, оның ішінде Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектері;

9) қылмыстық-атқару (пенитенциарлық) жүйесінің мекемелерінде (қауіпсіздігі барынша төмен мекемелерді қоспағанда) сот үкімі бойынша жазасын өтеп жатқан адамдар;

10) тергеу изоляторларындағы адамдар;

11) жұмыс істемейтін оралмандар;

12) «Алтын алқа», «Күміс алқа» алқаларымен наградталған немесе бұрын «Батыр ана» атағын алған, сондай-ақ I және II дәрежелі «Ана даңқы» ордендерімен наградталған көпбалалы аналар;

13) мүгедектер;

14) орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары білім беру, сондай-ақ жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарында күндізгі оқу нысанында білім алып жатқан адамдар;

15) мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмекті алушы жұмыс істемейтіндер.

 

Олар келесі медицналық қызмет түрлерін алады :

1) емханалық-амбулаторлық көмек (әлеуметтік мәні бар аурулар мен өкілетті орган тарапынан бекітілген тізімдегі айналасына қауіп төндіретін сырқаттарға шалдыққандарға көрсетілетін медициналық көмекті қоспағанда):

-алғашқы медициналық-санитарлық көмек;

- алғашқы медициналық-санитарлық көмек маманының және салалық мамандардың жолдамасы бойынша консультациялық-диагностикалық көмек;

2) амбулаторлық деңгейде дәрігердің рецепті бойынша дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету;

3) стационарлық көмек (әлеуметтік мәні бар аурулар мен өкілетті орган тарапынан бекітілген тізімдегі айналасына қауіп төндіретін сырқаттарға шалдыққандарға көрсетілетін медициналық көмекті қоспағанда): - жоспарлы түрде ауруханаға жатқызу саны шеңберінде, алғашқы медициналық-санитарлық көмек маманының немесе өзге медициналық ұйымның жолдамасы бойынша көрсетілетін жоспарлы стационарлық көмек; бұған жоғары технологиялы медициналық қызметтер де кіреді; - шұғыл көрсетілімдер бойынша – алғашқы медициналық-санитарлық көмек маманының немесе өзге медицина ұйымының жолдамасы бар-жоғына қарамастан;

4) алғашқы медициналық-санитарлық көмек маманының немесе өзге медицина ұйымының жолдамасы бойынша – стационарды алмастыратын көмек.

С. ҚҰРАЛБЕК,
«Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының»
Шымкент қаласы бойынша филиалы директоры,

А. ОСПАНОВА,
Шымкент қалалық №7 емхананың бас дәрігері

zhas-okyrman

Шымкент қалалық орталықтандырылған балалар кітапханалар жүйесіне қарасты №7 кітапхана бөлімшесінде «Қазақстандағы киелі жерлер» атты көрме жасақталды. Осы көрме аясында «Отырар алқабындағы қасиетті орындар» атты іс-шара ұйымдастырылып, оған кітапхананың жас оқырмандары қатысты.

Отырар өңірінде қазақ тарихында айрықша орны бар киелі жерлер жетерлік. Ел тарихына бойлап, орта ғасыр мәдениеті мен шаруашылығынан сыр шертіп, онда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары арқылы анықталған деректер мен жәдігерлерді таныстыруды мақсат еттік.

Көрмеде Елбасы Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласының аясында жарық көрген Е.Шоқай мен С.Пәрменқұлдың «Отырар алқабындағы қасиетті орындар» кітап-альбомы таныстырылды. Жас оқырмандар ондағы тың деректермен сусындап, олардың өңірдегі өзге де тарихи ескерткіштер мен киелі орындарды зерттеуге деген құлшынысы артты.

А.ҚҰРМАШОВА, Шымкент қалалық орталықтандырылған
балалар кітапханалар жүйесіне қарасты
№7 кітапхана бөлімшесінің меңгерушісі

Көшелер жөнделуде

Пятница, 15 Июль 2022 06:03

Шымкентте ішкі орам көшелерін асфальттау жұмыстары қарқын алған. Мәселен, Әл-Фараби ауданының Сәуле шағын ауданына қарасты Жаңабазар, Марқакөл және Мұратбаев көшелерінде құрылыс қызу жүріп жатыр.

Арнайы әзірленген сметалық құжаттамаға сәйкес, ұзындығы 1,9 шақырым жолға жауапты мердігер – «Базис К» ЖШС-і. Бүгінгі таңда мердігер мекеме көшелерге асфальтбетон қабатын төсеуде.

Айта кетейік, аталған жұмыстар Шымкент қаласының жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы тарапынан бекітілген жоспарға сәйкес жүзеге асырылуда.

Страница 9 из 567